خاندان خامنه‌ای

خاندان خامنه‌ای؛ تبار و بستگان گروهی از سادات حسینی برآمده از خامنه در نزدیکی تبریز.

خاندان خامنه‌ای، خانواده‌ای از سادات حسینی و آذری‌تبار است که با محوریت سید جواد خامنه‌ای و فرزندش، سید علی خامنه‌ای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران و سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران، شناخته می‌شوند. خاندان خامنه‌ای، خود را به امام سجاد، فرزند امام حسین، منتسب می‌دانند. سکونت‌گاه اصلی این خاندان در دوره‌های پیشین، شهر خامنه در نزدیکی شبستر و تبریز در منطقه آذربایجان بوده است. سید حسین خامنه‌ای، از اجداد این خاندان، در خامنه زاده شد (۱۲۵۹ق) و فرزند او سید جواد خامنه‌ای در حدود ۱۳۳۶ق به مشهد مهاجرت كرد. خاندان خامنه‌ای، حضور مؤثر و مشارکت چشمگیر در پیروزی انقلاب اسلامی ایران و سپس در مدیریت سیاسی جمهوری اسلامی ایران داشته است. سید علی خامنه‌ای، رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران، در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش با حمله تروریستی اسرائیل و آمریکا در آغاز جنگ رمضان، شهید شد و مجلس خبرگان رهبری در ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش فرزند دوم وی، سید مجتبی خامنه‌ای را به‌عنوان رهبر سوم جمهوری اسلامی معرفی کرد.

تبار

نیای خاندان خامنه‌ای، سید محمد حسینی تفرشی، از سادات افطسی است. شجره او به سلطان سید احمد می‌رسد که با پنج واسطه از اخلاف امام سجاد است. جدّ این خاندان، سیدحسین (۱۲۵۹ق–۱۳۲۵ق)، در خامنه زاده شد و از فقیهان دانش‌آموخته حوزۀ علمیه نجف بود. وی در ۱۳۱۶ق به تبریز رفت و استاد مدرسهٔ طالبیه و امام جماعت مسجد جامع شد. او در فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی خود از جنبش مشروطه حمایت و مردم را به پشتیبانی از آن تشویق می‌کرد. شیخ محمد خیابانی، از روحانیون مبارز مشروطه، شاگرد و داماد او بود.

سید محمد خامنه‌ای (۱۲۹۳ق–۱۳۵۳ق) ملقب به پیغمبر، عموی سید علی خامنه‌ای بود. او در نجف از شاگردان آخوند خراسانی، شریعت اصفهانی و دیگر بزرگان به‌شمار می‌رفت و از آگاهان به مسائل روز و هواداران مشروطه بود.

جد مادری او، سیدهاشم نجف‌آبادی (میردامادی)، از خاندان میرداماد فیلسوف عصر صفویه بود. وی مفسر قرآن و امام جماعت مسجد گوهرشاد بود. او به دلیل اعتراض به کشتار مردم در واقعه مسجد گوهرشاد در دوران رضاشاه به سمنان تبعید شد. نسب مادری خامنه‌ای به محمد دیباج، فرزند امام جعفر صادق می‌رسد.

پدر و مادر

پدر: سید جواد خامنه‌ای (۱۳۱۳ق–۱۴۰۶ق)، مجتهد و از علمای شیعه بود. وی در کودکی به تبریز رفت و سپس حدود سال ۱۳۳۶ق به مشهد مهاجرت کرد و در آنجا فقه و اصول را نزد استادانی چون حاج آقا حسین قمی، میرزا محمد آقازاده خراسانی (کفایی)، میرزا مهدی اصفهانی و حاج فاضل خراسانی و فلسفه را نزد آقا بزرگ حکیم شهیدی و شیخ اسدالله یزدی فراگرفت. او در سال ۱۳۴۵ق به نجف رفت و از درس میرزا محمدحسین نائینی، سید ابوالحسن اصفهانی و آقاضیاءالدین عراقی بهره برد و از آنان اجازهٔ اجتهاد دریافت کرد. پس از بازگشت به ایران در مشهد ساکن شد و به تدریس و امامت جماعت در مسجد صدیقی‌های بازار (مسجد آذربایجانی‌ها) و مسجد جامع گوهرشاد پرداخت. وی سال‌ها با عالمانی چون حاج میرزا حسین عبائی، سید علی‌اکبر خویی و حاج میرزا حبیب ملکی مباحثات علمی داشت و به زهد و پارسایی شناخته می‌شد. او پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز همان شیوه زندگی را ادامه داد تا اینکه در ۱۴ تیر ۱۳۶۵ش در ۹۳ سالگی درگذشت و در حرم امام رضا به خاک سپرده شد.

مادر: سیده هاجر میردامادی (۱۲۹۳ش–۱۳۶۸ش)، از خانواده‌ای مذهبی بود و به‌عنوان زنی باتقوا و زاهد شناخته می‌شد. او با قرآن، حدیث، تاریخ و ادبیات فارسی آشنایی داشت و در سال‌های مبارزه با حکومت پهلوی، همراه با فرزندان خود، به‌ویژه سید علی خامنه‌ای، فعالیت می‌کرد. خامنه‌ای او را زنی روشنفکر، باسواد، کتابخوان و علاقه‌مند به شعر و هنر توصیف کرده که با دیوان حافظ مأنوس بوده است؛ به گفتهٔ او، این آشنایی بیش از آنکه جنبهٔ علمی داشته باشد، ناشی از انس و علاقه شخصی به حافظ بوده است. وی همچنین از آشنایی کامل مادرش با قرآن و صدای خوش او یاد کرده و گفته است که در کودکی همراه دیگر فرزندان گرد او می‌نشستند و مادرشان قرآن را با لحنی شیرین تلاوت می‌کرد و در خلال آن، داستان پیامبران را برای آنان بازگو می‌کرد؛ به گفتهٔ او، نخستین بار زندگی حضرت موسی، حضرت ابراهیم و برخی دیگر از پیامبران را از مادر خود شنیده است.

دوران کودکی و تحصیلات

سید علی خامنه‌ای در فروردین ۱۳۱۸ش در مشهد متولد شد. تحصیل را از چهارسالگی با قرآن در مکتب‌خانه آغاز کرد. وی دروس سطح را نزد پدر و استادان حوزهٔ علمیه مشهد فراگرفت، سپس در نجف و قم از محضر بزرگانی چون سیدحسین بروجردی، امام خمینی و علامه طباطبائی بهره برد. او سال‌ها به تدریس سطوح عالی و تفسیر قرآن اشتغال داشت و از ۱۳۶۹ش تدریس درس خارج فقه را آغاز کرد. او افزون بر نگارش و ترجمه آثار مختلف، با شعر و ادبیات فارسی نیز مأنوس بود و با تخلص امین شعر می‌سرود. مجموعهٔ سخنان و نوشته‌های او در دورهٔ رهبری با عنوان حدیث ولایت منتشر شده است.

همسر و فرزندان

در سال ۱۳۴۳ش، سید علی خامنه‌ای با منصوره خجسته باقرزاده متولد ۱۳۲۶ در مشهد، دختر محمداسماعیل خجسته باقرزاده از کاسبان مشهد ازدواج کرد. حاصل این ازدواج چهار پسر و دو دختر است. به گفته احمد مروی، پسران وی همگی معمم و طلبه هستند. سید علی خامنه‌ای فرزندان خود را از ورود به فعالیت‌های اقتصادی و سیاسی منع کرده است و آنان تا ترور سیدعلی خامنه‌ای هیچ مسئولیت دولتی ندارند و تنها با دفتر حفظ و نشر آثار رهبر انقلاب همکاری می‌کردند. اما بعد از شهادت سیدعلی خامنه‌ای، سید مجتبی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران از سوی مجلس خبرگان رهبری انتخاب شد. شرح حال مختصری از فرزندان سید علی خامنه‌ای به ترتیب سن عبارتند از:

• سید مصطفی خامنه‌ای (متولد ۱۳۴۴): ارشدترین فرزند که ساکن قم است و به تدریس سطوح عالی حوزه علمیه مانند مکاسب و کفایه الاصول اشتغال دارد. وی سابقه حضور در جنگ عراق با ایران از جمله در عملیات بدر در اسفند ۱۳۶۳ را دارد. همسر وی دختر عزیزالله خوشوقت است.
• سید مجتبی خامنه‌ای (متولد ۱۳۴۸): شناخته‌شده‌ترین پسر وی است که تا قبل از رسیدن به رهبری در تهران و قم به تدریس دروس حوزوی مشغول بوده است. او در سال ۱۳۶۵ در ۱۷ سالگی به جبهه رفت و در عضویت گردان حبیب بن مظاهر در عملیات‌های متعددی نظیر بیت‌المقدس ۲، ۳ و ۴، والفجر ۱۰ و مرصاد حضور داشت. وی در سال ۱۳۷۸ش با زهرا حداد عادل دختر غلامعلی حداد عادل ازدواج کرد. زهرا حداد عادل در حمله تروریستی اسرائیل و آمریکا در بیت رهبری در تاریخ 9 اسفند 1404ش به شهادت رسید.
• سید مسعود خامنه‌ای (معروف به محسن، متولد ۱۳۵۳): وی تحصیل کرده حوزۀ علمیه قم است و در آنجا به تدریس مشغول است. وی بیشترین اهتمام را به جمع‌آوری خاطرات پدر داشته و به اداره دفتر حفظ و نشر آثار رهبری می‌پردازد. او با سوسن خرازی دختر سید محسن خرازی و خواهر صادق خرازی ازدواج کرده است.
• سید میثم خامنه‌ای (متولد ۱۳۵۷): کوچک‌ترین پسر وی و دانش‌آموخته و مدرس حوزه علمیه تهران است و با دفتر حفظ و نشر آثار پدرش همکاری دارد. وی با دختر محمود لولاچیان از بازاریان تهران ازدواج کرده است.
• سیده بشری خامنه‌ای (متولد ۱۳۵۹): وی با محمدجواد محمدی گلپایگانی فرزند محمد محمدی گلپایگانی، رئیس دفتر رهبری ازدواج کرده است. همسر او روحانی است و در دانشگاه به تدریس متون حقوقی به زبان فرانسه اشتغال دارد. بشری خامنه‌ای همراه دختر 14 ماهه‌اش زهرا محمدی گلپایگانی در 9 اسفند 1404ش توسلط حمله ترورستی اسرائیل و آمریکا در بیت رهبری به شهادت رسیدند.
• سیده هدی خامنه‌ای (متولد ۱۳۶۰): وی با مصباح‌الهدی باقری کنی فرزند محمدباقر باقری کنی و برادر علی باقری کنی ازدواج کرده است. همسر او دارای مدرک دکتری تخصصی مدیریت بازاریابی بین‌المللی و عضو هیئت علمی و استاد دانشگاه امام صادق است. مصباح‌الهدی باقری کنی در 9 اسفند به شهادت رسید.

در مورد نوه‌های سیدعلی خامنه‌ای اطلاعات دقیق و گسترده وجود ندارد. فقط در برخی منابع از سه فرزندان سید مجتبی خامنه‌ای نام‌های محمدباقر، محمدامین و فاطمه سادات ذکر شده است. همچنین بزرگترین نوه سید علی خامنه‌ای، پسر سید مصطفی خامنهای است که تصویری از او در فضای مجازی وجود ندارد.

خواهران و برادران

والدین سید علی خامنه‌ای در مجموع هشت فرزند داشته‌اند. سید علی خامنه‌ای سه برادر به نام‌های سید محمد خامنه‌ای (متولد ۱۳۱۴ش، فارغ‌التحصیل حقوق)، سید هادی خامنه‌ای (متولد ۱۳۲۶ش) و سید حسن خامنه‌ای (متولد ۱۳۲۹ش) دارد که تنها برادر کوچکتر وی روحانی نیست. تنها خواهر تنی او بدرالسادات نام دارد که همسر علی تهرانی بود. علاوه بر این، وی سه خواهر ناتنی از همسر اول پدرش به نام‌های علویه، بتول و فاطمه‌سلطان دارد. دو تا از فرزندان والدین شان که بزرگتر از سیدعلی خامنه بوده در طفولیت فوت شده است.

حیات سیاسی و شهادت

سید علی خامنه‌ای پس از ترور محمدعلی رجایی، در مهرماه ۱۳۶۰ش به‌عنوان سومین رئیس‌جمهور ایران انتخاب شد و پس از درگذشت امام خمینی در خرداد ۱۳۶۸ش، از سوی مجلس خبرگان رهبری به‌عنوان دومین رهبر نظام جمهوری اسلامی تعیین شد. سید علی خامنه‌ای در حمله مشترک ایالات متحده آمریکا و اسرائیل در صبح شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، در حالی که در محل کارش حضور داشت، به شهادت رسید.

منابع

• «اولین پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای»، خبرگزاری مهر، تاریخ بارگذاری مطلب: 20 اسفند 1404ش.
• «بیوگرافی آیت الله سید علی خامنه ای و همسرش+ عکس فرزندان ایشان به ترتیب سن»، وب‌سایت ستاره، تاریخ بارگذاری مطلب: 10 اسفند 1404ش.
• «تایید شهادت دختر حداد عادل و عروس رهبر انقلاب»، وب‌سایت تابنانک، تاریخ بارگذاری مطلب: 10 اسفند 1404ش.
• «خاندان سید علی خامنه‌ای»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بارگذاری: ۹ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
• خامنه‌ای «گفت‌وگو با جمعی از جوانان و نوجوانان و اعضای گروه «کودک و نوجوان» سیمای جمهوری اسلامی ایران و برنامه‌ی نیمرخ»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای، تاریخ بارگذاری مطلب: 14 بهمن 1376ش.
• «نگاهی گذرا به زندگینامه حضرت آیت‌الله‌العظمی شهید سیدعلی حسینی خامنه‌ای»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، تاریخ بارگذاری: ۱ فروردین ۱۳۹۳ش.