پیشنویس:غلامعلی رشید
| نام | غلامعلی |
|---|---|
| نام خانوادگی | رشید |
| زادهٔ | ۱ مهر ۱۳۳۲ش |
| ملیت | ایران |
| همسر | سارا ترابیکیا |
| فرزندان | فاطمه نرجس زهرا امین عباس |
غلامعلی رشید، نظامی، فرمانده ارشد جنگ، دانشآموخته جغرافیای سیاسی، نظریهپرداز دفاعی و جانشین پیشین ستاد کل نیروهای مسلح.
سید غلامعلی رشید ملقب به غلامعلی رشید علینور در دزفول متولد شد و پس از دریافت دکتری جغرافیای سیاسی از دانشگاه تربیت مدرس، به فعالیت در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ستاد کل نیروهای مسلح پرداخت. او فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا و معاونت اطلاعات و عملیات ستاد کل را بر عهده داشت و در جنگ ایران و عراق نقش برجستهای ایفا کرد. طراحی عملیاتهای پیچیده، توسعه شبکه موشکی و پهپادی و تدریس در دانشگاه عالی دفاع ملی از فعالیتهای اصلی او در ساختار نظامی ایران است.
زندگینامه
غلامعلی رشید در ۱ مهر ۱۳۳۲ش در محله صحرابدر مغربی دزفول در استان خوزستان متولد شد. پدرش علینور پیشه آهنگری داشت و مادرش زهرا شمشیرساز خانهدار بود. او در خانوادهای پرجمعیت با شش خواهر و دو برادر رشد کرد. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در زادگاه خود گذراند و در دانشگاه پزشکی مشهد پذیرفته شد، اما ساواک به دلیل سوابق سیاسی از تحصیل وی ممانعت کرد.[۱] مبارزات سیاسی خود را از ۱۳۵۰ش با تشکیل گروه سبحانی که بعدها به گروه منصورون تغییر نام داد، آغاز کرد. او در همان سال در اهواز بازداشت شد و با محسن رضایی و علی شمخانی آشنا گردید. پس از خدمت سربازی در لشکر ۹۲ زرهی ارتش، مجدداً در ۱۳۵۵ش در اصفهان دستگیر و در کمیته مشترک ضدخرابکاری تحت شکنجه قرار گرفت، اما با روزه سکوت یکساله اطلاعاتی افشا نکرد. پس از آزادی در ۱۳۵۶ش به فعالیتهای مخفی ادامه داد و پس از پیروزی انقلاب به عضویت سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی درآمد.[۲] رشید در ۱۳۶۱ش با سارا ترابیکیا ازدواج کرد و صاحب چهار فرزند شد. فرزند نخست او فاطمه به دلیل شرایط جنگی معلول متولد شد و در ۱۳۶۷ش درگذشت. پسرش امین عباس نیز یک روحانی و فعال اردوهای راهیان نور بود که همراه پدر در حمله هوایی کشته شد.[۳]
سوابق نظامی
پس از تأسیس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اردیبهشت ۱۳۵۸ش معاون اطلاعات و عملیات سپاه دزفول شد و با آغاز جنگ ایران و عراق نقش کلیدی در تشکیل دوازده جبهه عملیاتی ایفا کرد. او به عنوان فرمانده قرارگاه فتح در طراحی عملیاتهای طریقالقدس، فتحالمبین، بیتالمقدس، خیبر، بدر، والفجر ۸ و کربلای ۵ نقش محوری داشت و یکی از اعضای حلقه راهبردی پنجنفره جنگ بود.[۴] از ۱۳۶۵ش تا ۱۳۶۸ش معاون عملیات ستاد مشترک و جانشین نیروی زمینی سپاه بود. رشید سپس به ستاد کل نیروهای مسلح منتقل شد و از ۱۳۶۸ش تا ۱۳۷۸ش معاون اطلاعات و عملیات و پس از آن تا ۱۳۹۵ش جانشین رئیس ستاد کل بود. او در ۱۳۹۵ش به فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا به عنوان عالیترین نهاد عملیاتی دفاعی ایران منصوب شد و همزمان معاونت امور دفاعی شورای عالی امنیت ملی را بر عهده داشت.[۵]
سوابق و مسئولیتهای نظامی
| ردیف | سمت و مسئولیت | بازه زمانی | منبع | |---|---|---|---| | ۱ | معاون اطلاعات و عملیات سپاه دزفول | ابتدای تأسیس سپاه پاسداران | [۶] | | ۲ | مسئول و جانشین ستاد عملیات جنوب | ابتدای جنگ ایران و عراق | [۷] | | ۳ | فرمانده قرارگاه فتح | دوران جنگ ایران و عراق | [۸] | | ۴ | جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه | دوران جنگ ایران و عراق | [۹] | | ۵ | معاون عملیات ستاد مشترک سپاه پاسداران | ۱۳۶۵ش تا ۱۳۶۸ش | [۱۰] | | ۶ | معاون اطلاعات و عملیات ستاد کل نیروهای مسلح | ۱۳۶۸ش تا ۱۳۷۸ش | [۱۱] | | ۷ | جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح | ۱۳۷۸ش تا ۱۳۹۵ش | [۱۲] | | ۸ | معاون امور دفاعی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی | پس از پایان جنگ | [۱۳] | | ۹ | فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا | ۱۳۹۵ش تا ۱۴۰۴ش | [۱۴] |
رویکرد راهبردی
او تحصیلات خود را با وقفه بیستساله در ۱۳۶۸ش آغاز کرد و پس از اخذ کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی از دانشگاه تهران، در ۱۳۸۷ش دکتری خود را در همان رشته از دانشگاه تربیت مدرس دریافت کرد. رشید دانشیار دانشگاه عالی دفاع ملی و دانشگاه امام حسین بود و بیست و یک مقاله علمی در مجلات معتبر منتشر نمود.[۱۵] مقالات او شامل مباحثی چون ژئوپلیتیک مناطق ساحلی، دکترین عملیاتی سپاه، فرماندهی هوشمند در نبرد و مدیریت دانش در دفاع مقدس است و او سردبیری فصلنامه مطالعات دفاع مقدس را نیز بر عهده داشت.[۱۶] رویکرد راهبردی رشید بر دکترین بازدارندگی تهاجمی استوار بود و او در توسعه سامانههای پدافند هوایی مانند باور ۳۷۳ و ۱۵ خرداد و همچنین معماری شبکه موشکی و پهپادی ایران نقش داشت. وی با پیشبینی جنگهای ترکیبی، ساختار فرماندهی شبکهای را در نیروهای مسلح نهادینه کرد تا یگانهای میدانی در غیاب فرماندهان بهصورت خودکار عمل کنند.[۱۷]
درجهها و افتخارات نظامی
رشید در فروردین ۱۳۷۸ش به درجه سرلشکری دست یافت و پس از کشته شدن در ۱۴۰۴ش، درجه او افتخاراً به سپهبد ارتقا پیدا کرد. او به دلیل شایستگی در هدایت عملیاتها، سه نشان فتح درجه یک و دو دریافت نمود و نام او در ۱۳ آبان ۱۳۹۸ش در فهرست تحریمهای وزارت خزانهداری ایالات متحده آمریکا قرار گرفت.[۱۸]
ویژگیهای اخلاقی
شخصیت رشید با تیپ معمار استراتژی (INTJ) در آزمون مایرز-بریگز تطابق داشت. او فردی متفکر با کتابخانهای شخصی شامل شش هزار جلد کتاب بود و در حوزههای فلسفه غرب، تاریخ و ادیان مطالعه میکرد. او همواره نهجالبلاغه را در جلسات نظامی همراه داشت و در زندگی به سادهزیستی و امور خیریه پنهان شناخته میشد.[۱۹]
شهادت
غلامعلی رشید سحرگاه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش در جریان جنگ دوازدهروزه، بر اثر حمله هوایی اسرائیل به محل سکونتش کشته شد. او پیش از رسیدن به بیمارستان درگذشته بود و فرزندش امین عباس نیز در این حمله جان باخت. وی یک هفته پیش از مرگ در یادداشتی بر ضرورت جهاد فرزندان بیستساله تأکید کرده بود و طبق وصیتنامهاش، پیکر او در ۹ تیر ۱۴۰۴ش در آستان سبزقبا در دزفول دفن شد.[۲۰]
خاکسپاری
پیکر غلامعلی رشید و فرزندش در شامگاه یکشنبه برای وداع به حسینیه ثارالله دزفول منتقل گردید. مراسم تشییع آنها در ۹ تیر ۱۴۰۴ش با حضور گسترده مردم استان خوزستان و شخصیتهایی چون محمد مخبر، علی لاریجانی و فرماندهان ارشد نظامی برگزار شد. این مراسم از میدان حاج مرادی آغاز شد و پس از اقامه نماز توسط سید علی موسوی جزایری، پیکر او طبق وصیتنامهاش در آستان متبرک سبزقبا به خاک سپرده شد.[۲۱]
واکنشها
کشته شدن رشید واکنشهای متعددی در پی داشت. محسن رضایی او را از مؤسسان نظام دفاعی ایران و فرماندهی صریح در اتاق عملیات توصیف کرد.[۲۲] علی لاریجانی وی را یک سرمایه بزرگ و استراتژیست نابغه خواند.[۲۳] محمد مخبر از او به عنوان یک نابغه نظامی یاد نمود و محمدرضا موالیزاده، استاندار خوزستان، رشید را در کنار علی شمخانی و علیرضا تنگسیری از فرماندهان بزرگ این استان برشمرد.[۲۴] عبدالمحمد رئوفینژاد نیز نقش او را در شکست اهداف دشمن در جنگهای اخیر کلیدی دانست.[۲۵]
آیینهای بزرگداشت
مراسم گرامیداشت چهلمین روز کشته شدن او در ۱۲ مرداد ۱۴۰۴ش با حضور مقامات کشوری در مسجد پیامبر اعظم شهرک شهید محلاتی تهران برگزار گردید.[۲۶] همزمان، آیین مشابهی در حسینیه ثارالله دزفول با سخنرانی محسن رضایی برپا شد.[۲۷] در نخستین سالگرد او نیز، جشنواره ملی علمدار وطن و همایش ملی راز رشید در دزفول برگزار شد و مراسمی در تهران برای فرماندهان قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا با حضور محمدرضا عارف شکل گرفت.[۲۸]
یادبودها
پس از مرگ او، خیابان ساحلی شرقی دزفول حد فاصل میدان امام علی تا پل غدیر به نام وی نامگذاری شد و تندیسی از او در میدان رودبند این شهر رونمایی گردید.[۲۹] دفتر تنظیم و نشر آثار و اندیشههای غلامعلی رشید توسط خانوادهاش تأسیس شد تا مستندات او را مدیریت کند. در شامگاه ۱۸ دی ۱۴۰۴ش، آرامگاه او توسط معترضان به آتش کشیده شد.[۳۰] پس از این رویداد، در ۲۱ خرداد ۱۴۰۵ش از سنگ مزار جدید او و فرزندش پردهبرداری گردید.[۳۱] در حوزه فرهنگی نیز، مستند فیلسوف جنگ به کارگردانی محسن اردستانی رستمی از شبکه دو سیما پخش شد و کتاب آقا رشید ویژه نوجوانان به چاپ رسید.[۳۲] همچنین کتاب گویای نقبی بر درسها و دستاوردهای جنگ بر اساس مصاحبههای او تولید گردید.[۳۳]
پیامدها
ساختار فرماندهی بدون فرمانده که توسط رشید برای شرایط بحرانی طراحی شده بود، در جریان جنگ چهلروزه رمضان با موفقیت مورد استفاده یگانهای نظامی قرار گرفت. این ساختار باعث شد تا با وجود از بین رفتن فرماندهان ارشد، شبکه دفاعی یکپارچگی خود را حفظ کند و نیروهای مسلح بتوانند در برابر حملات گسترده مقاومت نمایند.[۳۴]
آثار بر جای مانده
غلامعلی رشید همواره در حین مطالعه یادداشتبرداری میکرد و بیش از صد و بیست دفترچه راهبردی داشت. بخش عمدهای از این دستنوشتهها و کتابخانه شخصی او در جریان حمله هوایی اسرائیل به منزلش از بین رفت.[۳۵] با این حال، یک ماه پس از مرگ وی، سه برگ از یادداشتهای او مربوط به ۱۵ خرداد ۱۴۰۴ش منتشر شد که در آن نوشته بود ما أبناء العشرین ماندهایم تا لحظه شهادت.[۳۶]
پانویس
- ↑ «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
- ↑ «رازهای ناگفته سردار رشید؛ از سکوت یکساله تا نبوغ نظامی و ادبی»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «آقازادهای که از دانشگاه اخراج شد»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «مغزهای متفکر و استراتژیستهای نظامی/ مروری بر کارنامه سه فرمانده ارشد شهید»، پایگاه خبری مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «روایت سرلشکر عبداللهی از ویژگیها و نبوغ شهید رشید»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «شهید غلامعلی رشید که بود؟/ سوابق فرمانده عالیترین قرارگاه عملیاتی نیروهای مسلح/ رفاقت با محسن رضایی و علی شمخانی در زندان»، پایگاه خبری خبرآنلاین.
- ↑ «سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانهای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود»، پایگاه خبری تابناک.
- ↑ «سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانهای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود»، پایگاه خبری تابناک.
- ↑ «سردار غلامعلی رشید که بود؟ + بیوگرافی و سوابق»، روزنامه شرق.
- ↑ «شهید غلامعلی رشید که بود؟/ سوابق فرمانده عالیترین قرارگاه عملیاتی نیروهای مسلح/ رفاقت با محسن رضایی و علی شمخانی در زندان»، پایگاه خبری خبرآنلاین.
- ↑ «شهید غلامعلی رشید که بود؟/ سوابق فرمانده عالیترین قرارگاه عملیاتی نیروهای مسلح/ رفاقت با محسن رضایی و علی شمخانی در زندان»، پایگاه خبری خبرآنلاین.
- ↑ «شهید غلامعلی رشید که بود؟/ سوابق فرمانده عالیترین قرارگاه عملیاتی نیروهای مسلح/ رفاقت با محسن رضایی و علی شمخانی در زندان»، پایگاه خبری خبرآنلاین.
- ↑ «سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانهای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود»، پایگاه خبری تابناک.
- ↑ «شهید غلامعلی رشید که بود؟/ سوابق فرمانده عالیترین قرارگاه عملیاتی نیروهای مسلح/ رفاقت با محسن رضایی و علی شمخانی در زندان»، پایگاه خبری خبرآنلاین.
- ↑ «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
- ↑ «آقای دکتر غلامعلی رشید - سیویلیکا»، پایگاه سیویلیکا.
- ↑ «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
- ↑ «مغزهای متفکر و استراتژیستهای نظامی/ مروری بر کارنامه سه فرمانده ارشد شهید»، پایگاه خبری مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «نگاه بلند رشید؛ تحلیلی بر تیپشناسی و ۹ ویژگی شخصیتی سردار شهید غلامعلی رشید»، پایگاه خبری صبح صادق.
- ↑ «راز وصیتنامه ۳ صفحهای سردار رشید؛ چرا قهرمان دزفول پایتخت را نخواست؟»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «راز وصیتنامه ۳ صفحهای سردار رشید؛ چرا قهرمان دزفول پایتخت را نخواست؟»، خبرگزاری مهر.
- ↑ ««سردار راهبردها» فرماندهای که کمتر دیده شد اما بسیار اثر گذاشت»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «از «رشید» به کلیه واحدها: یا حسین(ع)»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «مخبر: سردار رشید نابغه نظامی بود»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «سردار رشید فرمانده تمام رزمندگان و فرماندهان بود»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «گرامیداشت چهلمین روز شهادت سپهبد «غلامعلی رشید»»، پایگاه خبری تابناک.
- ↑ «سرلشکر رضایی: اخلاق و اخلاص سپهبد شهید رشید در میان فرماندهان زبانزد بود»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «تصاویری از مراسم گرامیداشت فرماندهان شهید قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء / عارف و وزیر…»، پایگاه خبری خبرآنلاین.
- ↑ «خیابان ساحلی شرقی دزفول به نام سردار شهید غلامعلی رشید نامگذاری شد»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ ««سردار راهبردها» فرماندهای که کمتر دیده شد اما بسیار اثر گذاشت»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «سنگ مزار جدید «سردار شهید غلامعلی رشید» رونمایی و نصب شد»، خبرگزاری مهر.
- ↑ ««فیلسوف جنگ» از شبکه ۲»، خبرگزاری ایلنا.
- ↑ «شهید غلامعلی رشید»، پایگاه خبری ایرانصدا.
- ↑ «واکاوی نقش شهید غلامعلی رشید در دکترین دفاعی ایران»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ «روایت سرلشکر عبداللهی از ویژگیها و نبوغ شهید رشید»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «متن دستنوشته سردار رشید یک هفته قبل از شهادت؛ «ما أبناء العشرین ماندهایم… تا لحظه شهادت»»، خبرگزاری ابنا.
منابع
- «جغرافیای انسان رشید». روزنامه جوان. ۲۲ شهریور ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «رازهای ناگفته سردار رشید؛ از سکوت یکساله تا نبوغ نظامی و ادبی». خبرگزاری فارس. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «آقازادهای که از دانشگاه اخراج شد». خبرگزاری ایرنا. ۸ مرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «مغزهای متفکر و استراتژیستهای نظامی/ مروری بر کارنامه سه فرمانده ارشد شهید». پایگاه خبری مرکز اسناد انقلاب اسلامی. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «روایت سرلشکر عبداللهی از ویژگیها و نبوغ شهید رشید». خبرگزاری مهر. ۲۲ آذر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «از «رشید» به کلیه واحدها: یا حسین(ع)». خبرگزاری ایرنا. ۹ تیر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانهای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود». پایگاه خبری تابناک. ۲۰ تیر ۱۳۹۵. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «سردار غلامعلی رشید که بود؟ + بیوگرافی و سوابق». روزنامه شرق. ۲۳ خرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «شهید غلامعلی رشید که بود؟/ سوابق فرمانده عالیترین قرارگاه عملیاتی نیروهای مسلح/ رفاقت با محسن رضایی و علی شمخانی در زندان». پایگاه خبری خبرآنلاین. ۲۳ خرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «آقای دکتر غلامعلی رشید - سیویلیکا». پایگاه سیویلیکا. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «نگاه بلند رشید؛ تحلیلی بر تیپشناسی و ۹ ویژگی شخصیتی سردار شهید غلامعلی رشید». پایگاه خبری صبح صادق. ۱۹ آذر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «راز وصیتنامه ۳ صفحهای سردار رشید؛ چرا قهرمان دزفول پایتخت را نخواست؟». خبرگزاری مهر. ۸ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «واکاوی نقش شهید غلامعلی رشید در دکترین دفاعی ایران». خبرگزاری ایسنا. ۲۴ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- ««سردار راهبردها» فرماندهای که کمتر دیده شد اما بسیار اثر گذاشت». خبرگزاری مهر. ۲۳ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «مخبر: سردار رشید نابغه نظامی بود». خبرگزاری ایرنا. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «سردار رشید فرمانده تمام رزمندگان و فرماندهان بود». خبرگزاری ایرنا. ۲۲ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «گرامیداشت چهلمین روز شهادت سپهبد «غلامعلی رشید»». پایگاه خبری تابناک. ۱۳ مرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «سرلشکر رضایی: اخلاق و اخلاص سپهبد شهید رشید در میان فرماندهان زبانزد بود». خبرگزاری دفاع مقدس. ۱۰ مرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «تصاویری از مراسم گرامیداشت فرماندهان شهید قرارگاه مرکزی خاتمالانبیاء / عارف و وزیر…». پایگاه خبری خبرآنلاین. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «خیابان ساحلی شرقی دزفول به نام سردار شهید غلامعلی رشید نامگذاری شد». خبرگزاری ایرنا. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «سنگ مزار جدید «سردار شهید غلامعلی رشید» رونمایی و نصب شد». خبرگزاری مهر. ۲۱ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- ««فیلسوف جنگ» از شبکه ۲». خبرگزاری ایلنا. ۱۰ مرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «شهید غلامعلی رشید». پایگاه خبری ایرانصدا. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «متن دستنوشته سردار رشید یک هفته قبل از شهادت؛ «ما أبناء العشرین ماندهایم… تا لحظه شهادت»». خبرگزاری ابنا. ۲۴ تیر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- اهالی دزفول
- اهالی اهواز
- اهالی اصفهان
- اهالی تهران
- دانشآموختگان دانشگاه تهران
- دانشآموختگان دانشگاه تربیت مدرس
- استادان دانشگاه عالی دفاع ملی
- استادان دانشگاه امام حسین
- اعضای هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی
- اعضای هیئت علمی دانشگاه امام حسین
- نظامیان اهل ایران
- فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
- کشتهشدگان در حملات اسرائیل
- زادگان ۱۹۵۳ (میلادی)
- درگذشتگان ۲۰۲۵ (میلادی)