پیشنویس:غلامعلی رشید
| نام | غلامعلی |
|---|---|
| نام خانوادگی | رشید |
| درگذشت | ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش |
| همسر | سارا ترابیکیا |
| فرزندان | فاطمه نرجس زهرا امینعباس |
غلامعلی رشید، نظامی، تحلیلگر راهبردی، فرمانده ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نظریهپرداز دکترین دفاعی.
غلامعلی علینور رشید در دزفول متولد شد و پس از آغاز مبارزات سیاسی علیه حکومت پهلوی و حبس در زندانهای ساواک، به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیوست. او در سازماندهی نظامی جنگ ایران و عراق و فرماندهی قرارگاههای ارشد نقش تعیینکنندهای ایفا کرد و با تحصیل در رشته جغرافیای سیاسی تا مقطع دکتری، پایههای نظری دکترین بازدارندگی و امنیت ملی را تبیین نمود. رشید مسئولیتهایی نظیر جانشینی ستاد کل نیروهای مسلح و فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا را بر عهده داشت و در جریان حمله هوایی اسرائیل به تهران جان باخت.
زندگینامه
غلامعلی علینور رشید در ۱ مهر ۱۳۳۲ش در محله صحرابدر مغربی شهر دزفول در استان خوزستان متولد شد. پدرش آهنگر بود و مادرش زهرا شمشیرساز نام داشت. او در خانوادهای مذهبی رشد کرد، به مطالعه علاقهمند بود و حساسیت ویژهای بر رعایت احکام دینی داشت؛ وی بعدها نام خانوادگی خود را به «رشید» کوتاه کرد.[۱] رشید دیپلم علوم انسانی خود را در رشت اخذ کرد و با وجود قبولی در رشته پزشکی دانشگاه فردوسی مشهد، به دلایل سیاسی از تحصیل محروم شد.[۲]
او در سال ۱۳۶۱ش به توصیه محسن رضایی با سارا ترابیکیا ازدواج کرد که خطبه عقدشان توسط سید مجدالدین قاضی دزفولی خوانده شد. فرزند نخست آنها، فاطمه، به دلیل استرسهای ناشی از موشکباران دزفول در دوران جنگ ایران و عراق با فلج مغزی متولد شد و در سال ۱۳۶۷ش درگذشت؛ پس از او سه فرزند دیگر به نامهای نرجس، زهرا و امینعباس در این خانواده متولد شدند.[۳] امینعباس رشید از فعالان اردوهای راهیان نور بود که در جریان حمله اسرائیل همراه با پدرش کشته شد.[۴]
مبارزات پیش از انقلاب
فعالیتهای سیاسی رشید از سال ۱۳۵۰ش با توزیع بیانات سید روحالله خمینی آغاز شد و برای تمرین خودکنترلی بیش از یک سال روزه سکوت گرفت. او در ۱۷ سالگی به «گروه سبحانی» پیوست و توسط ساواک دستگیر و در اهواز زندانی شد.[۵] وی در زندان با محسن رضایی و علی شمخانی آشنا گردید و پس از آزادی، در گروه چریکی «منصورون» فعالیت کرد. رشید دوران سربازی خود را در لشکر ۹۲ زرهی اهواز گذراند و در سال ۱۳۵۵ش پس از یک درگیری مسلحانه در اصفهان مجدداً دستگیر و به زندان اوین تهران منتقل شد. با پیروزی انقلاب اسلامی، با ادغام چند گروه مبارز، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی پایهگذاری شد و او در حلقه محافظان رهبر ایران قرار گرفت.[۶]
سوابق دفاعی
وی پس از تأسیس سپاه پاسداران به معاونت اطلاعات و عملیات سپاه دزفول منصوب شد و با آغاز جنگ، با ساماندهی نیروهای مردمی دوازده جبهه عملیاتی از ایلام تا خوزستان تشکیل داد. رشید همراه با حسن باقری و سید یحیی رحیمصفوی نقش مهمی در تغییر استراتژی نبرد داشت و در عملیاتهای کلیدی نظیر طریقالقدس، فتحالمبین، بیتالمقدس، خیبر، بدر، والفجر ۸ و کربلای ۵ از طراحان اصلی بود.[۷] او در زمان آزادسازی خرمشهر فرماندهی قرارگاه فتح را عهدهدار بود و تا پایان جنگ مسئولیتهایی نظیر فرماندهی نیروی زمینی سپاه و معاونت عملیات ستاد مشترک را بر عهده داشت.[۸]
پس از جنگ، رشید به مدت ده سال معاونت اطلاعات و عملیات ستاد کل نیروهای مسلح را هدایت کرد و در سال ۱۳۷۸ش به درجه سرلشکری ارتقا یافت. او هفده سال جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح بود و در سال ۱۳۹۵ش با حکم سید علی خامنهای به فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا منصوب شد. نام وی در ۱۳ آبان ۱۳۹۸ش در فهرست تحریمهای ایالات متحده آمریکا قرار گرفت.[۹]
| مسئولیت | بازه زمانی | منبع |
|---|---|---|
| معاون اطلاعات و عملیات سپاه دزفول | آغاز جنگ ایران و عراق | [۱۰] |
| مسئول ستاد عملیات جنوب و جانشین ستاد | دوران جنگ | [۱۱] |
| فرمانده قرارگاه فتح | عملیات فتحالمبین و بیتالمقدس | [۱۲] |
| جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه | سالهای پایانی جنگ | [۱۳] |
| معاون عملیات ستاد مشترک سپاه پاسداران | ۱۳۶۵ش تا ۱۳۶۸ش | [۱۴] |
| معاون اطلاعات و عملیات ستاد کل نیروهای مسلح | ۱۳۶۸ش تا ۱۳۷۸ش | [۱۵] |
| جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح | ۱۳۷۸ش تا ۱۳۹۵ش | [۱۶] |
| فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا | ۱۳۹۵ش تا ۱۴۰۴ش | [۱۷] |
| معاون امور دفاعی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی | همزمان با فرماندهی قرارگاه | [۱۸] |
رویکرد راهبردی
رشید مقاطع کارشناسی و ارشد را در دانشگاه تهران سپری کرد و در سال ۱۳۸۷ش دکتری جغرافیای سیاسی خود را از دانشگاه تربیت مدرس دریافت نمود. او تئوری بازدارندگی فعال را در دکترین دفاعی ایران طراحی کرد و در توسعه پدافند هوایی، شبکههای پهپادی و جنگ الکترونیک نقش کلیدی داشت.[۱۹]
او به عنوان عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی و دانشگاه امام حسین فعالیت کرد و سردبیر فصلنامه «مطالعات دفاع مقدس» بود. از وی بیست مقاله علمی در حوزههای ژئوپلیتیک و جنگ آینده، از جمله «نقش عوامل ژئوپلیتیکی طبیعی در تدوین راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران در مقابل تهدیدات نظامی آمریکا» منتشر شد. بیش از ۱۲۰ دفترچه یادداشت تحلیلی نیز از او به جای مانده بود که بخش اعظم آنها در بمباران از میان رفت.[۲۰]
ویژگیهای اخلاقی
رشید شخصیتی تحلیلگر و درونگرا داشت و همواره از دوربین رسانهها دوری میکرد. او به مباحث تغذیه و سلامت تسلط داشت و در جلسات طولانی با استناد به نهجالبلاغه، حکمتهای مدیریتی را تبیین مینمود.[۲۱] وی بر مطالعه مستمر فرماندهان تأکید داشت و با وجود جایگاه عالی نظامی، در امور خیریه پیشگام بود و تا آخرین روزهای حیات به سفرهای فشرده کاری ادامه میداد.[۲۲]
شهادت
رشید در سحرگاه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش طی حمله هوایی اسرائیل به شهرک شهید دقایقی در تهران جان باخت. موج انفجار موجب قطع دست و پای وی شد و فرزندش امینعباس نیز در این حمله کشته شد. پس از این رویداد، درجه او افتخاراً به سپهبد ارتقا یافت.[۲۳] او یک هفته پیش از مرگ در دستنوشتهای به تداوم کار ستادی خود در آستانه ۷۲ سالگی با روحیه جوانان اشاره کرده بود.[۲۴]
پیامدها
پیکر وی بنا به وصیتنامهاش در ۹ تیر ۱۴۰۴ش در حرم سبزقبا در دزفول به خاک سپرده شد. با وجود آتش زدن مزار او توسط معترضان در ۱۸ دی ۱۴۰۴ش، در سالگرد مرگش از یادبود جدیدی رونمایی گردید. همچنین کتاب «آقا رشید» منتشر شد و دفتری برای نشر آثار او تأسیس گردید.[۲۵]
کشته شدن او و سایر فرماندهان نظیر محمد باقری و حسین سلامی در ابتدای جنگ دوازدهروزه، واکنش تند سید علی خامنهای را به همراه داشت.[۲۶] با وجود این تلفات، ساختار غیرمتمرکزی که رشید طراحی کرده بود، باعث فعال شدن سریع واحدهای موشکی توسط افسران میدانی و هدف قرار دادن پایگاههای ایالات متحده آمریکا و اسرائیل در اقیانوس هند شد که این امر نهایتاً به ناکامی عملیات نفوذ در استان اصفهان و پذیرش آتشبس انجامید.[۲۷]
پانویس
- ↑ «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
«بیوگرافی سردار غلامعلی رشید و همسرش و فرزندان +عکس شهادت»، پایگاه خبری ۲۴ نویس. - ↑ «رازهای ناگفته سردار رشید؛ از سکوت یکساله تا نبوغ نظامی و ادبی»، خبرگزاری فارس.
«سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانهای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود»، وبسایت تابناک. - ↑ «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
«خاطره شهید سردار رشید از علت ازدواج دیرهنگامش؛ فرزند دختر سردار رشید چرا درگذشت؟»، پایگاه خبری اعتمادآنلاین. - ↑ «ماجرای نذر متفاوت فرزند سرلشکر رشید/ حاجت او چه بود؟»، روزنامه دنیای اقتصاد.
«آقازادهای که از دانشگاه اخراج شد»، خبرگزاری ایرنا. - ↑ «رازهای ناگفته سردار رشید؛ از سکوت یکساله تا نبوغ نظامی و ادبی»، خبرگزاری فارس.
«جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان. - ↑ «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
«شهید غلامعلی رشید که بود؟/ سوابق فرمانده عالیترین قرارگاه عملیاتی نیروهای مسلح/ رفاقت با محسن رضایی و علی شمخانی در زندان»، وبسایت خبرآنلاین.
«سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانهای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود»، وبسایت تابناک. - ↑ «مغزهای متفکر و استراتژیستهای نظامی/ مروری بر کارنامه سه فرمانده ارشد شهید»، پایگاه خبری مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
«رازهای ناگفته سردار رشید؛ از سکوت یکساله تا نبوغ نظامی و ادبی»، خبرگزاری فارس.
«از «رشید» به کلیه واحدها: یا حسین(ع)»، خبرگزاری ایرنا. - ↑ «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
«سردار غلامعلی رشید که در حمله تروریستی اسرائیل به شهادت رسید، کیست؟ + بیوگرافی»، روزنامه همشهری. - ↑ «مغزهای متفکر و استراتژیستهای نظامی/ مروری بر کارنامه سه فرمانده ارشد شهید»، پایگاه خبری مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
«شهید غلامعلی رشید که بود؟/ سوابق فرمانده عالیترین قرارگاه عملیاتی نیروهای مسلح/ رفاقت با محسن رضایی و علی شمخانی در زندان»، وبسایت خبرآنلاین.
«جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان. - ↑ «زندگینامه سردار غلامعلی رشید؛ از تولد تا شهادت»، خبرگزاری ایمنا.
- ↑ «سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانهای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود»، وبسایت تابناک.
- ↑ «مغزهای متفکر و استراتژیستهای نظامی/ مروری بر کارنامه سه فرمانده ارشد شهید»، پایگاه خبری مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
- ↑ «از «رشید» به کلیه واحدها: یا حسین(ع)»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «سردار رشید فرمانده تمام رزمندگان و فرماندهان بود»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «سردار غلامعلی رشید که در حمله تروریستی اسرائیل به شهادت رسید، کیست؟ + بیوگرافی»، روزنامه همشهری.
- ↑ «بیوگرافی سردار غلامعلی رشید و همسرش و فرزندان +عکس شهادت»، پایگاه خبری ۲۴ نویس.
- ↑ «سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانهای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود»، وبسایت تابناک.
- ↑ «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
«واکاوی نقش شهید غلامعلی رشید در دکترین دفاعی ایران»، خبرگزاری ایسنا. - ↑ «آقای دکتر غلامعلی رشید»، وبسایت سیویلیکا.
«فرماندهای که نوشت و آنچه از نوشتههایش باقی نماند!»، خبرگزاری کتاب ایران.
«روایت سردار اسدی از ویژگی های شخصیتی سردار شهید رشید / شهید رشید از نظر فهم نظامی در جهان همتا نداشت»، وبسایت خبرآنلاین. - ↑ «نگاه بلند رشید؛ تحلیلی بر تیپشناسی و ۹ ویژگی شخصیتی سردار شهید غلامعلی رشید»، پایگاه خبری صبح صادق آنلاین.
«روایت سرلشکر عبداللهی از ویژگیها و نبوغ شهید رشید»، خبرگزاری مهر.
«رازهای ناگفته سردار رشید؛ از سکوت یکساله تا نبوغ نظامی و ادبی»، خبرگزاری فارس. - ↑ «راز وصیتنامه ۳ صفحهای سردار رشید؛ چرا قهرمان دزفول پایتخت را نخواست؟»، خبرگزاری مهر.
«رازهای ناگفته سردار رشید؛ از سکوت یکساله تا نبوغ نظامی و ادبی»، خبرگزاری فارس. - ↑ «جزئیات ترور سردار رشید توسط موساد به روایت همسرش»، وبسایت تابناک.
«روایت همسر شهید رشید از زمان شهادت سردار رشید و فرزندش/ پسرم پیش از رسیدن به بیمارستان شهید شده بود»، وبسایت خبرآنلاین.
«جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان. - ↑ «متن دستنوشته سردار رشید یک هفته قبل از شهادت؛ «ما أبناء العشرین ماندهایم… تا لحظه شهادت»»، خبرگزاری ابنا.
- ↑ ««سردار راهبردها» فرماندهای که کمتر دیده شد اما بسیار اثر گذاشت»، خبرگزاری مهر.
«سردار رشید فرمانده تمام رزمندگان و فرماندهان بود»، خبرگزاری ایرنا.
«راز وصیتنامه ۳ صفحهای سردار رشید؛ چرا قهرمان دزفول پایتخت را نخواست؟»، خبرگزاری مهر. - ↑ «واکاوی نقش شهید غلامعلی رشید در دکترین دفاعی ایران»، خبرگزاری ایسنا.
«سردار رشید؛ نابغه نظامی جهان اسلام»، خبرگزاری حوزه. - ↑ «واکاوی نقش شهید غلامعلی رشید در دکترین دفاعی ایران»، خبرگزاری ایسنا.
منابع
- «بیوگرافی سردار غلامعلی رشید و همسرش و فرزندان +عکس شهادت». پایگاه خبری ۲۴ نویس. ۲۳ خرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «متن دستنوشته سردار رشید یک هفته قبل از شهادت؛ «ما أبناء العشرین ماندهایم… تا لحظه شهادت»». خبرگزاری ابنا. ۲۴ تیر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «آقای دکتر غلامعلی رشید». وبسایت سیویلیکا. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «ماجرای نذر متفاوت فرزند سرلشکر رشید/ حاجت او چه بود؟». روزنامه دنیای اقتصاد. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «خاطره شهید سردار رشید از علت ازدواج دیرهنگامش؛ فرزند دختر سردار رشید چرا درگذشت؟». پایگاه خبری اعتمادآنلاین. ۴ دی ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «رازهای ناگفته سردار رشید؛ از سکوت یکساله تا نبوغ نظامی و ادبی». خبرگزاری فارس. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «سردار غلامعلی رشید که در حمله تروریستی اسرائیل به شهادت رسید، کیست؟ + بیوگرافی». روزنامه همشهری. ۲۳ خرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «سردار رشید؛ نابغه نظامی جهان اسلام». خبرگزاری حوزه. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «فرماندهای که نوشت و آنچه از نوشتههایش باقی نماند!». خبرگزاری کتاب ایران. ۲۳ تیر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «زندگینامه سردار غلامعلی رشید؛ از تولد تا شهادت». خبرگزاری ایمنا. ۲۳ خرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «مغزهای متفکر و استراتژیستهای نظامی/ مروری بر کارنامه سه فرمانده ارشد شهید». پایگاه خبری مرکز اسناد انقلاب اسلامی. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «از «رشید» به کلیه واحدها: یا حسین(ع)». خبرگزاری ایرنا. ۹ تیر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «آقازادهای که از دانشگاه اخراج شد». خبرگزاری ایرنا. ۸ مرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «سردار رشید فرمانده تمام رزمندگان و فرماندهان بود». خبرگزاری ایرنا. ۲۲ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «واکاوی نقش شهید غلامعلی رشید در دکترین دفاعی ایران». خبرگزاری ایسنا. ۲۴ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «جغرافیای انسان رشید». روزنامه جوان. ۲۲ شهریور ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «شهید غلامعلی رشید که بود؟/ سوابق فرمانده عالیترین قرارگاه عملیاتی نیروهای مسلح/ رفاقت با محسن رضایی و علی شمخانی در زندان». وبسایت خبرآنلاین. ۲۳ خرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «روایت سردار اسدی از ویژگی های شخصیتی سردار شهید رشید / شهید رشید از نظر فهم نظامی در جهان همتا نداشت». وبسایت خبرآنلاین. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «روایت همسر شهید رشید از زمان شهادت سردار رشید و فرزندش/ پسرم پیش از رسیدن به بیمارستان شهید شده بود». وبسایت خبرآنلاین. ۱۸ مهر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «روایت سرلشکر عبداللهی از ویژگیها و نبوغ شهید رشید». خبرگزاری مهر. ۲۲ آذر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- ««سردار راهبردها» فرماندهای که کمتر دیده شد اما بسیار اثر گذاشت». خبرگزاری مهر. ۲۳ خرداد ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «راز وصیتنامه ۳ صفحهای سردار رشید؛ چرا قهرمان دزفول پایتخت را نخواست؟». خبرگزاری مهر. ۸ تیر ۱۴۰۵. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «نگاه بلند رشید؛ تحلیلی بر تیپشناسی و ۹ ویژگی شخصیتی سردار شهید غلامعلی رشید». پایگاه خبری صبح صادق آنلاین. ۱۹ آذر ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانهای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود». وبسایت تابناک. ۲۰ تیر ۱۳۹۵. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «جزئیات ترور سردار رشید توسط موساد به روایت همسرش». وبسایت تابناک. ۱۶ مرداد ۱۴۰۴. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.
- «سپهبد رشید نقش ارزندهای در شکلگیری توان نظامی کشور داشت». خبرگزاری تسنیم. دریافتشده در ۱۲ مرداد ۱۴۰۵.