خاندان خامنه‌ای

خاندان خامنه‌ای؛ تبار و بستگان گروهی از سادات حسینی برآمده از خامنه در نزدیکی تبریز.

خاندان خامنه‌ای، خانواده‌ای از سادات حسینی و آذری‌تبار است که با محوریت سید جواد خامنه‌ای و فرزندش، سید علی خامنه‌ای، رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران و سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران، شناخته می‌شوند. خاندان خامنه‌ای، خود را به امام سجاد، فرزند امام حسین، منتسب می‌دانند. سکونت‌گاه اصلی این خاندان در دوره‌های پیشین، شهر خامنه در نزدیکی شبستر و تبریز در منطقه آذربایجان بوده است. سید حسین خامنه‌ای، از اجداد این خاندان، در خامنه زاده شد (۱۲۵۹ق) و فرزند او سید جواد خامنه‌ای در حدود ۱۳۳۶ق به مشهد مهاجرت كرد. خاندان خامنه‌ای، حضور مؤثر و مشارکت چشمگیر در پیروزی انقلاب اسلامی ایران و سپس در مدیریت سیاسی جمهوری اسلامی ایران داشته است. سید علی خامنه‌ای، رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران، در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش با حمله تروریستی اسرائیل و آمریکا در آغاز جنگ رمضان، شهید شد و مجلس خبرگان رهبری در ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش فرزند دوم وی، سید مجتبی خامنه‌ای را به‌عنوان رهبر سوم جمهوری اسلامی معرفی کرد.

تبار

ریشه‌های افطسی و تبارنامه اولیه

نیای خاندان خامنه‌ای، از سادات حسینی و شاخه سادات افطسی است. شجره‌نامه این خاندان با پنج واسطه به امام چهارم شیعیان، امام سجاد می‌رسد. این سلسله‌نسب به این ترتیب است: سید احمد بن محمد بن حسن بن حسین بن حسن الافطس بن علی اصغر بن امام زین‌العابدین. امامزاده محمد معروف به سلطان محمد عابد، پدر سلطان سید احمد، در مشهد میقان اراک مدفون است و از شهدای سادات حسینی به شمار می‌رود.

مهاجرت به عراق عجم و استقرار در هزاوه

در اواسط نیمۀ اول قرن چهارم هجری، سلطان سید احمد برای در امان ماندن از تعقیب نیروهای بنی‌عباس، به منطقه عراق عجم (اراک)، تفرش، آشتیان و فراهان می‌آید و به ارتفاعات روستای کوهستانی هزاوه پناه می‌برد. وی سرانجام در سال ۳۶۰ هجری قمری، در پی حمله نیروهای عباسی منطقه در حال اقامه نماز شب به شهادت رسید و در همان ارتفاعات هزاوه مدفون شد. بارگاه امام‌زاده سلطان سید احمد در دوران شاه عباس بنا شد و با کرامات ویژه‌اش، موقوفاتی نیز از سوی سیده زینب بیگم خواهر شاه عباس به آن اختصاص یافت. سید علی خامنه‌ای در سال 1379ش از این امام‌زده بازدید کرده است.

امتداد نسل و شکل‌گیری خاندان خامنه‌ای

نسل سلطان سید احمد در منطقۀ تفرش و آشتیان استمرار یافت و این سلسله تا شخصیتی به نام سید قطب‌الدین امتداد پیدا کرد. پس از وی، این شجره به دو شاخۀ متمایز تقسیم می‌شود:

• شاخه قائم‌مقام فراهانی: یک رشته از نوادگان سید قطب‌الدین که بیشتر مردان سیاست بودند، به خاندان قائم‌مقام فراهانی به شمول میرزا عیسی و میرزا ابوالقاسم قائم‌مقام فراهانی ختم می‌شود.
• شاخه میرفخرا: رشتۀ دیگر که بیشتر اهل علم و دیانت بودند، از طریق سید ظهیرالدین و سپس سید فخرالدین معروف به میرفخرا تداوم یافت. فرزند سید فخرالدین، سید میرزا اکبر و فرزند او سید میرزا علی نام داشت. فرزند سید میرزا علی، عالمی به نام سید محمدتقی بود.
• از خامنه تا مشهد: پسر سید محمدتقی، به نام سید محمد در جوانی از منطقۀ تفرش به سمت آذربایجان مهاجرت کرد و در خامنه در 80 کیلومتری تبریز به در خواست و حمایت اهالی منطقه ساکن و پایه‌های شکل‌گیری خاندان خامنه‌ای در آذربایجان گذاشته شد. پس از سید محمد پسرش سید حسین خامنه‌ای در خامنه متصدی هدایت و ارشاد مردم شد. با مهاجرت سید جواد خامنه‌ای از تبریز به مشهد، مرکزیت علمی و سکونتی این خاندان به خراسان منتقل شد.

خانوادۀ سید حسین خامنه‌ای

سید حسین خامنه‌ای در ۱۲۵۹ق، در خامنه زاده شد. وی پس از فراگیری علوم مقدماتی در تبریز، در حدود سال ۱۲۹۰ق برای تکمیل تحصیلات خود عازم نجف شد. او فقه و اصول را نزد عالمانی چون سید حسین کوه‌کمره‌ای و ملا محمد فاضل ایروانی آموخت و علوم معقول (فلسفه) را نزد میرزا باقر شکی فراگرفت. سید حسین خامنه‌ای پس از مدتی به درجه‌ای رسید که تدریس کتب فقهی مرجع، همچون ریاض المسائل اثر سید علی طباطبایی و مکاسب اثر شیخ انصاری را آغاز کرد و گروهی از طلاب تبریزی این دروس را نزد وی تلمذ کردند. حاشیه بر کتاب‌های ریاض‌المسائل، قوانین‌الاصول، مکاسب، فوائدالاصول و شرح لمعه برخی دست‌نوشته‌های وی است که وقف کتابخانه حسینیۀ شوشتری نجف شده است. از نظر منش و سبک زندگی از وی به‌عنوان فرد زاهد ساده زیست و دارای اخلاق نیکو یاد شده است.

سید حسین خامنه‌ای در حدود سال ۱۳۱۵ق/ ۱۲۷۶ش با ترغیب شاگردان خود به تبریز بازگشت و در محلۀ خیابان تبریز کوچه قره‌باغی‌ها ساکن شد و در محافل علمی و میان مردم به منزلت و شهرت کسب کرد. با درخواست بزرگان شهر، امامت جماعت مسجد جامع تبریز واقع در کنار مدرسه طالبیه را بر عهده گرفت و به سید حسین پیش‌نماز مشهور شد. او از روحانیان آزاداندیش و مشروطه‌خواه در آذربایجان بود که از جمله با میرزا ابوالقاسم قائم‌مقام فراهانی، مردم را به مشروطه‌خواهی تشویق می‌کرد.

از هفت فرزند سید حسین خامنه‌ای، سید محمد خامنه‌ای (۱۲۹۳ق–۱۳۵۳ق) متولد نجف و ملقب به پیغمبر از شاگردان آخوند خراسانی، شریعت اصفهانی و دیگر بزرگان، آگاه به مسائل روز و هوادار مشروطه بوده است. دو فرزند دیگر وی سیدجواد خامنه‌ای و میرمهدی هستند. خیرالنسا دختر سید حسین خامنه‌ای همسر محمد خیابانی روحانی مشروطه‌خواه و مبارز است که در زمان پهلوی اعدام شد.

سرانجام سید حسین خامنه‌ای در 20 ربیع‌الثانی سال ۱۳۲۵ق/ ۱۲۸۶ش درگذشت و پیکرش طبق وصیت در وادی‌السلامِ دفن شد.

خانوادۀ سید جواد خامنه‌ای

سید جواد خامنه‌ای 16 آذر ۱۲۷۴ش در نجف متولد شد و در سن سه سالگی به تبریز رفت و سپس حدود سال ۱۳۳۶ق به مشهد مهاجرت کرد و در آنجا فقه و اصول را نزد استادانی چون حاج آقا حسین قمی، میرزا محمد آقازاده خراسانی (کفایی)، میرزا مهدی اصفهانی و حاج فاضل خراسانی و فلسفه را نزد آقا بزرگ حکیم شهیدی و شیخ اسدالله یزدی فراگرفت. او در سال ۱۳۴۵ق به نجف رفت و از درس میرزا محمدحسین نائینی، سید ابوالحسن اصفهانی و آقاضیاءالدین عراقی بهره برد و از آنان اجازهٔ اجتهاد دریافت کرد. پس از بازگشت به ایران در مشهد ساکن شد و به تدریس و امامت جماعت در مسجد صدیقی‌های بازار (مسجد آذربایجانی‌ها) و مسجد جامع گوهرشاد پرداخت. وی سال‌ها با عالمانی چون حاج میرزا حسین عبائی، سید علی‌اکبر خویی و حاج میرزا حبیب ملکی مباحثات علمی داشت و به زهد و پارسایی شناخته می‌شد.

آشنایی سیدجواد خامنه‌ای با امام خمینی پیشینۀ طولانی و قبل از سفر وی به نجف بر می‌گردد. به همت دوست مشترکشان شیخ علی‌اکبر نوغانی در سفر امام خمینی به مشهد شکل گرفت و به رفاقتی پایدار انجامید. وی در دهۀ چهل از امضاکنندگان اعلامیه‌های علمای مشهد علیه رژیم پهلوی بود و با حضور در اجتماعات و تعطیلی موقت اقامه جماعت پس از تبعید امام خمینی، از انقلاب اسلامی حمایت کرد و علیرغم وجود تهدیدات فرزندانش را از مبارزه منع نمی‌کرد.

او پس از پیروزی انقلاب اسلامی نیز همان سبک زندگی را ادامه داد تا اینکه در ۱۴ تیر ۱۳۶۵ش در ۹۳ سالگی درگذشت و در حرم امام رضا به خاک سپرده شد.

سید جواد خامنه‌ای پس از فوت همسر اولش در حدود سال ۱۳۱۱ش با سیده خدیجه میردامادی متولد 16 اردیبهشت 1293ش در نجف، از دواج کرد. وی مادرش را در سن دو سالگی از دست داده است و تنها فرزند همسر اول میردامادی است. وی به داشتن تقوا و زهد معروف است. او با قرآن، حدیث، تاریخ و ادبیات فارسی آشنایی داشت و در سال‌های مبارزه با حکومت پهلوی، همراه با فرزندان خود، به‌ویژه سید علی خامنه‌ای، فعالیت می‌کرد. خامنه‌ای او را زنی روشنفکر، باسواد، کتابخوان و علاقه‌مند به شعر و هنر توصیف کرده که با دیوان حافظ مأنوس بوده است؛ به گفتهٔ او، این آشنایی بیش از آنکه جنبهٔ علمی داشته باشد، ناشی از انس و علاقه شخصی به حافظ بوده است. وی همچنین از آشنایی کامل مادرش با قرآن و صدای خوش او یاد کرده و گفته است که در کودکی همراه دیگر فرزندان گرد او می‌نشستند و مادرشان قرآن را با لحنی شیرین تلاوت می‌کرد و در خلال آن، داستان پیامبران را برای آنان بازگو می‌کرد؛ به گفتهٔ او، نخستین بار زندگی حضرت موسی، حضرت ابراهیم و برخی دیگر از پیامبران را از مادر خود شنیده است.

سیده خدیجه میردامادی در میان دوستان خود، به همسر امام خمینی ارادتی ویژه داشته است. نمونۀ آن در آبان ۱۳۴۳ش رخ داد؛ زمانی که امام خمینی به ترکیه تبعید شد و خدیجه ثقفی به مشهد رفت و در خانۀ میردامادی اقامت گزید. میردامادی از این فراق اندوهگین شد و به گریه افتاد و از ثقفی خواست تا با ختم صلوات و توسل به امام رضا برای آزادی امام خمینی دعا کند. خدیجه میردامادی زنی شجاعی بوده، زندان و تبعید فرزندانش را نیز با شکیبایی تحمل می‌کرد. وی سرانجام در ۱۵ مرداد ۱۳۶۸ش درگذشت. پیکر او در حرم امام رضا و در کنار همسرش به خاک سپرده شد.

پدر همسر سید جواد خامنه‌ای، سیدهاشم نجف‌آبادی (میردامادی)، از خاندان میرداماد فیلسوف عصر صفویه بود. وی مفسر قرآن و امام جماعت مسجد گوهرشاد بود که هر شب در این مسجد تفسیر قرآن می‌گفت و مجموعهٔ این تفاسیر در کتابی با عنوان «خلاصةالبیان فی تفسیر القرآن» منتشر شده است. او به دلیل اعتراض به کشتار مردم در واقعه مسجد گوهرشاد در دوران رضاشاه به سمنان و همدان تبعید شد. نسب او با سی واسطه به ابوالحسن محمد دیباج، فرزند امام جعفر صادق می‌رسد.

میردامادی از همسر دوم خود دارای چهار پسر و چهار دختر است. پسران شناخته شدۀ وی سید حسن میردامادی و سید حسین میردامادی است که هر دو روحانی بودند. محمد واعظ‌زاده خراسانی رئیس سابق مجمع التقریب بین المذاهب الاسلامیة و سید عباس صدر ایازی امامت جماعت صحن جمهوری حرم رضوی از دامادان شناخته شدۀ میردامادی‌اند.

همچنین خاندان خامنه‌ای با خانواده میرحسین موسوی دارای پیوند خویشاوندی هستند؛ پدر میرحسین موسوی، پسرعمهٔ سید جواد خامنه‌ای است و این دو خانواده در مشهد رفت‌وآمد و ارتباط نزدیکی با یکدیگر داشته‌اند.

خانواده سید جواد در وضعیتی بسیار ساده و از نظر اقتصادی تهیدست بوده است. خانه‌ای بسیار محقر و در محلۀ فقیر نشین مشهد داشته است. یک خانۀ با متراژ 60 تا 70 متری که دارای یک اطاق و یک زیر زمین بوده است. بعدا به کمک خیرین و ارادت‌مندان متراژ آن افزایش می‌یاید و دو اطاق دیگر اصافه می‌شود که ۱۰ نفر در آن زندگی می‌کردند.

فرزندان سید جواد خامنه‌ای

حاصل ازدواج اول سید جواد خامنه‌ای علویه، بتول و فاطمه‌سلطان است که هر سه از دنیا رفته است. فرزندان وی از ازدواج دوم عبارتند از:

سید محمد حسینی خامنه‌ای

سید محمد حسینی خامنه‌ای متولد ۳ دی ۱۳۱۴ش در مشهد، فرزند ارشد سید جواد خامنه‌ای، دارای مدرک لیسانس حقوق از دانشگاه تهران، حقوق‌دان، وکیل پایه یک دادگستری در دهۀ پنجاه، مجتهد و استاد دانشگاه است. وی از جمله چهره‌هایی است که در نگارش پیش‌نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران با فرمان امام خمینی مشارکت داشته است. او در مراکز آموزش عالی مختلفی نظیر دانشگاه علامه طباطبایی، دانشگاه الزهرا و دانشکده روابط بین‌الملل مربوط به وزارت خارجه جمهوری اسلامی ایران تدریس کرده است. سید محمد خامنه‌ای از سال 1392ش تا ۱۴۰۱ش، مسئولیت ریاست بنیاد ایران‌شناسی را نیز عهده‌دار بود. وی مؤسس و رئیس بنیاد حکمت اسلامی صدرا است.

در عرصهٔ فعالیت‌های سیاسی و پارلمانی، وی در جامعه روحانیت مبارز عضویت داشته و توانست به‌عنوان نمایندهٔ مردم مشهد به نخستین دورهٔ مجلس خبرگان قانون اساسی راه یابد. پس از آن نیز، در دوره‌های اول و دوم مجلس شورای اسلامی، نمایندگی همین حوزهٔ انتخابیه را بر عهده داشت.

بدرالسادات خامنه‌ای

بدرالسادات خامنه‌ای متولد 1321ش در مشهد همسر علی مرادخانی معروف به شیخ علی تهرانی است. وی تا پیش از ازدواج تحت تربیت مذهبی خانواده قرار داشت، اما پس از ازدواج، با افکار همسرش که از چهره‌های مخالف جمهوری اسلامی ایران بود، همراه شد. شیخ علی تهرانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی به مخالفت با رهبران حزب جمهوری اسلامی چون اکبر هاشمی رفسنجانی، سید محمد حسین بهشتی و سید علی خامنه‌ی پرداخت و به ابوالحسن بنی‌صدر و سازمان مجاهدین خلق ایران نزدیک شد. وی در سال ۱۳۶۳ش به‌طور مخفیانه به عراق گریخت. یک سال بعد اردیبهشت ۱۳۶۴، بدری‌سادات نیز به همراه پنج فرزندش از طریق ترکیه و غیر قانونی به همسرش در عراق ملحق شد. در دوران جنگ عراق با ایران، هر دو در رسانه‌های عراق از جمله رادیو و تلویزیون تحت کنترل صدام حسین علیه نظام جمهوری اسلامی فعالیت تبلیغاتی می‌کردند.

با درخواست شیخ علی تهرانی و هماهنگی‌های صورت‌گرفته، این خانواده به ایران بازگشتند. تهرانی در سال ۱۳۷۴ش در مرز دستگیر و به اتهام فرار از حصر، همراهی با ساازمان مجاهدین، پناهندگی به عراق و تبلیغ علیه نظام جمهوری اسلامی به ۲۰ سال حبس محکوم شد، اما پس از گذراندن نیمی از محکومیت، مشمول عفو قرار گرفت و تا زمان مرگش در مهر ۱۴۰۱ش در خانه نگهداری می‌شد.

پس از درگذشت علی تهرانی، بدری‌سادات در پاییز ۱۴۰۱ش بیانیه‌ای در مخالفت با برادرش سید علی خامنه و در حمایت از اعتراضات صادر کرد. دو تن از فرزندان او نیز مواضع ضدحکومتی دارند؛ محمود مرادخانی مقیم فرانسه و فریده مرادخانی ساکن تهران که به دلیل فعالیت‌های اعتراضی و حمایت از چهره‌هایی چون فرح پهلوی، چندین بار بازداشت شده است. برخی رسانه‌های داخلی، این شکاف عمیق سیاسی میان رهبر جمهوری اسلامی و بخشی از بستگانش را نشانه‌ای از عدم توزیع رانت و مناصب دولتی میان اقوام (خویشاوندسالاری) ارزیابی کرده‌اند و دلیلی بر حقانیت نظام نیز دانسته‌اند.

سید هادی خامنه‌ای

سید هادی خامنه‌ای متولد 5 بهمن ۱۳۲۶ش در مشهد، تحصیل کردۀ حوزۀ علمیه مشهد و قم و معمم است. او فعالیت‌های سیاسی خود علیه حکومت پهلوی را از اواسط دههٔ ۱۳۴۰ش از 14 سالگی آغاز کرد که برای اولین بار در 17 سالگی زندان شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در جریان راهپیمایی ۲۲ بهمن ۱۳۶۵ش در مشهد، بر اثر حملهٔ سازمان مجاهدین خلق از ناحیهٔ پا مجروح گردید. در عرصهٔ اجرایی و تقنینی، عضویت در هیئت امنای آستان قدس رضوی و شورای امنیت استان خراسان از جمله سوابق وی به‌شمار می‌رود. او در سال ۱۳۶۰ش به دلیل بروز اختلاف با عباس واعظ طبسی، مشهد را ترک کرد و در تهران مستقر شد. در اوایل دههٔ شصت، وی به همراه سید محمود دعایی و محمد علی هادی، از سوی امام خمینی مأموریت یافت تا با بازرسی از زندان اوین، وضعیت زندانیان و نحوهٔ برخورد با آنان را بررسی و گزارش کند.

سید هادی خامنه‌ای موفق شد در دوره‌های اول، دوم، سوم و ششم مجلس شورای اسلامی به‌عنوان نماینده حضور یابد؛ با این حال، صلاحیت وی برای شرکت در انتخابات دورۀ چهارم مجلس شورای اسلامی و دورۀ دوم مجلس خبرگان رهبری توسط شورای نگهبان تأیید نشد. در سپهر سیاسی ایران، وی از چهره‌های شاخص جناح اصلاح‌طلب است. او از بنیان‌گذاران مجمع روحانیون مبارز و دبیرکل مجمع نیروهای خط امام بوده و در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸ش از حامیان میرحسین موسوی به‌شمار می‌رفت. در عرصهٔ مطبوعات نیز، وی مدیر مسئول روزنامه‌هایی نظیر جهان اسلام و حیات نو بوده است. روزنامهٔ جهان اسلام در اوایل دههٔ ۱۳۷۰ش توقیف شد، اما پس از رخداد دوم خرداد ۱۳۷۶ش انتشار خود را از سر گرفت.

سید محمد حسن خامنه‌ای

سید محمدحسن خامنه‌ای در ۱۳۲۹ش در مشهد متولد شد و معروف به سید حسن کوچک‌ترین و تنها پسر خانواده است که تحصیلات حوزوی ندارد و در حد فوق دیپلم علوم انسانی تحصیل کرده است. سید حسن نیز در مبارزات علیه حکومت پهلوی فعالیت داشته است. او در اسفند ۱۳۵۳ش به اتهام پخش اعلامیه در مشهد دستگیر و پس از یک هفته بازداشت، به کمیته مشترک ضدخرابکاری در تهران و پس از مدتی به زندان قصر انتقال یافت. دوران حبس او با زندانی شدن دو برادر دیگرش سید علی خامنه‌ای و سید هادی خامنه‌ای هم‌زمان بود. وی در زمان حبس با چهره‌های نظیر مرتضی نبوی و سید کاظم ذوالانوار هم‌سلول بود.

مشاغل سید حسن خامنه‌ای به شرح زیر است:

• آموزش و پرورش: در ۱۳۵۶ش به‌عنوان معلم مدرسه راهنمایی استخدام شد که در ۱۳۵۷ش به دلیل سوابق سیاسی برکنار شد؛ پس از پیروزی انقلاب اسلامی در اسفند ۱۳۵۷ش به آموزش و پرورش به‌عنوان معلم و مربی پرورشی برگشت.
• عضویت هیئت‌مدیره: ۱۳۵۹ عضو هیئت‌مدیرهٔ یک شرکت سردخانه‌ای.
• مدیرکل ارشاد خراسان: در دههٔ ۱۳۶۰ش به مدت شش سال مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی خراسان و ناظر بر هتل‌ها، میراث فرهنگی، سینماها و تئاتر مشهد.
• صنعت نفت: ۱۳۶۹ش انتقال به تهران و انتصاب به‌عنوان قائم‌مقام شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی ایران (سمت تازه‌تأسیس).
• رسانه و سینما: عضویت در شورای برنامه‌ریزی و شورای بررسی فیلم و سریال شبکهٔ یک سیما، عضویت در شورای فیلمنامه و سناریو و نیز عضو هیئت‌مدیرهٔ انجمن سینمای جوانان ایران.

وی تأکید کرده در تمام این مسئولیت‌ها از جایگاه برادر خود بهره‌ای نگرفته و رفتارش متأثر از توصیه‌های ایشان برای پرهیز از حواشی بوده است.

سید علی خامنه‌ای

سید علی خامنه‌ای در 29 فروردین ۱۳۱۸ش در مشهد متولد شد. تحصیل را از چهارسالگی با قرآن در مکتب‌خانه آغاز کرد. وی دروس سطح را نزد پدر و استادان حوزهٔ علمیه مشهد فراگرفت، سپس در نجف و قم از محضر بزرگانی چون سیدحسین بروجردی، امام خمینی و علامه طباطبائی بهره برد. سید علی خامنه‌ای از دهۀ سی شمسی مبارزات خود را شروع کرده بود و از سال ۱۳۴۲ش به بعد، در مشهد به‌عنوان طلبه‌ای جوان، فعال و انقلابی شناخته می‌شد که محور اصلی فعالیت‌هایش را سخنرانی در ماه‌های محرم، صفر و رمضان تشکیل می‌داده است. عمده‌ترین مناصب اجرایی وی پس از پیروزی انقلاب اسلامی و قبل از ریاست جمهوری عبارتند از:

• عضویت در شورای انقلاب اسلامی: از دی ۱۳۵۷ (ژانویه ۱۹۷۹).
• معاونت امور انقلاب در وزارت دفاع: (تیر تا بهمن ۱۳۵۸).
• سرپرستی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی: (آذر تا اسفند ۱۳۵۸).
• عضویت در حزب جمهوری اسلامی: از بنیان‌گذاران حزب (اسفند ۱۳۵۷).
• نمایندگی مجلس شورای اسلامی: نماینده تهران در دورۀ اول (از خرداد ۱۳۵۹).
• امام جمعه تهران: منصوب از سوی امام خمینی (از دی ۱۳۵۸).
• نماینده در شورای عالی دفاع: سخنگوی شورا و نماینده رهبری (از اردیبهشت ۱۳۵۹).
• عضویت در مجلس خبرگان قانون اساسی.

پس از ترور محمدعلی رجایی، در مهرماه ۱۳۶۰ش به‌عنوان سومین رئیس‌جمهور ایران انتخاب شد و پس از درگذشت امام خمینی در 14 خرداد ۱۳۶۸ش، از سوی مجلس خبرگان رهبری به‌عنوان رهبر دوم نظام جمهوری اسلامی تعیین شد.

در کنار آن او سال‌ها به تدریس سطوح عالی و تفسیر قرآن اشتغال داشته و از ۱۳۶۹ش تدریس درس خارج فقه را آغاز کرد. او افزون بر نگارش و ترجمه آثار مختلف، با شعر و ادبیات فارسی نیز مأنوس بوده که تخلص امین شعر سروده است. مجموعهٔ سخنان و نوشته‌های او در دورهٔ رهبری با عنوان حدیث ولایت منتشر شده است.

ایالات متحده آمریکا و اسراییل پس از دو دهه برنامه ریزی و در یک جنگ ترکیب در 9 اسفند 1404ش به ترور سید علی خامنه‌ای در محل کارش اقدام کرد که این حمله تروریستی باعث شهادت سیدعلی خامنه‌ای شد.

همسر، فرزندان و خویشاوندن سید علی خامنه‌ای

در سال ۱۳۴۳ش، سید علی خامنه‌ای با منصوره خجسته باقرزاده متولد ۱۳۲۶ در مشهد، دختر محمداسماعیل خجسته باقرزاده از کاسبان مشهد ازدواج کرد. حاصل این ازدواج چهار پسر و دو دختر به شرح زیر است:

• سید مصطفی خامنه‌ای (متولد ۱۳۴۴ در مشهد): ارشدترین فرزند که ساکن قم است و به تدریس دروس سطوح عالی حوزه اشتغال دارد. وی سابقه حضور در جنگ عراق با ایران از جمله در عملیات بدر در اسفند ۱۳۶۳ را دارد. همسر وی دختر عزیزالله خوشوقت است.
• سید مجتبی خامنه‌ای (متولد ۱۳۴۸ در مشهد): شناخته‌شده‌ترین پسر وی است که تا قبل از رسیدن به رهبری در تهران و قم به تدریس دروس سطوح عالی حوزوی مشغول بوده است. او در سال ۱۳۶۵ در ۱۷ سالگی به جبهه رفت و در عضویت گردان حبیب بن مظاهر در عملیات‌های متعددی نظیر بیت‌المقدس ۲، ۳ و ۴، والفجر ۱۰ و مرصاد حضور داشت. وی در سال ۱۳۷۸ش با زهرا حداد عادل دختر غلامعلی حداد عادل ازدواج کرد. زهرا حداد عادل همراه پدر شوهرش در 9 اسفند 1404ش به شهادت رسید.
• سید مسعود خامنه‌ای (معروف به محسن، متولد ۱۳۵۳): وی تحصیل کرد و استاد حوزۀ علمیه قم است. وی بیشترین اهتمام را به جمع‌آوری خاطرات پدرش داشته و ادارۀ دفتر حفظ و نشر آثار سید علی خامنه‌ای بر عهدۀ وی است. او با سوسن خرازی دختر سید محسن خرازی و خواهر صادق خرازی ازدواج کرده است.
• سید میثم خامنه‌ای (متولد ۱۳۵۷): دانش‌آموخته و مدرس حوزۀ علمیه تهران است و با دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای همکاری دارد. وی با دختر محمود لولاچیان از بازاریان تهران ازدواج کرده است.
• سیده بشری خامنه‌ای (متولد ۱۳۵۹): وی با محمد جواد محمدی گلپایگانی فرزند محمد محمدی گلپایگانی، رئیس دفتر رهبر جمهوری اسلامی ایران ازدواج کرده است. محمد جواد محمدی گلپایگانی روحانی است و در دانشگاه به تدریس متون حقوقی به زبان فرانسه اشتغال دارد. بشری خامنه‌ای همراه دختر 14 ماهه‌اش زهرا محمدی گلپایگانی در حمله به بیت رهبری شهید شدند.
• سیده هدی خامنه‌ای (متولد ۱۳۶۰): وی با مصباح‌الهدی باقری کنی فرزند محمدباقر باقری کنی، برادر علی باقری کنی و برادرزاده محمدرضا مهدوی کنی ازدواج کرده است. همسر او دارای مدرک دکتری تخصصی مدیریت بازاریابی بین‌المللی و عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق. مصباح‌الهدا باقری کنی نیز در حمله اسرائیل و آمریکا به بیت رهبری به شهادت رسید.

در مورد نوه‌های سیدعلی خامنه‌ای اطلاعات دقیق وجود ندارد. بزرگترین نوۀ سید علی خامنه‌ای، پسر سید مصطفی خامنه‌ای است که تصویری از او در فضای مجازی وجود ندارد. در برخی منابع از فرزندان سید مجتبی خامنه‌ای به‌نام‌های محمدباقر، محمدامین و فاطمه سادات ذکر شده است. تصویر و مشخصات زهرا محمدی کلپایگانی کوچک‌ترین نوۀ سید علی خامنه‌ای، پس از شهادتش منتشر شد.

رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران

بعد از شهادت سیدعلی خامنه‌ای، سید مجتبی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران از سوی مجلس خبرگان رهبری در ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش معرفی شد.

منابع

* «آشنایی با ریاست بنیاد حکمت اسلامی صدرا»، وب‌سایت بنیاد حکمت صدرا، تاریخ بازدید 5 فروردین 1405ش.

• «آیت‌الله خامنه‌ای به شهادت رسید/ اعلام ۴۰ روز عزای عمومی و یک هفته تعطیلی»، وب‌سایت عصر ایران. تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «آیت‌الله سیدمجتبی خامنه‌ای رهبر جدید ایران کیست»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «آیت‌الله سید محمد خامنه‌ای»، وب‌سایت بنیاد ایران‌شناسی، تاریخ بازدید مطلب: 5 فروردین 1405ش.
• «از زادگاه امیرکبیر تا قطب گردشگری مذهبی؛ روایت هزاوه تاریخی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری مطلب: 11 بهمن 1404ش.
• «امامزاده سلطان سید احمد(س) – هزاوه»، پایگاه علمی فرهنگی اعتقادی الشیعه » پیامبر(ص) و اهل بیت(ع) » امامزادگان، تاریخ بارگذاری مطلب: 8 شهریور 1393ش.
• «امامزاده محمد(ع) تفرش ظرفیت تبدیل به قطب فرهنگی منطقه را دارد»، وب‌سایت قدس آنلاین، تاریخ بارگذاری مطلب: 4 بهمن 1394ش.
• «اولین پیام رهبر معظم انقلاب اسلامی آیت‌الله سید مجتبی خامنه‌ای»، خبرگزاری مهر، تاریخ بارگذاری مطلب: 20 اسفند 1404ش.
• «با همه فرزندان رهبر انقلاب آشنا شوید؛ از سید میثم تا سید مجتبی خامنه ای»، وب‌سایت خبرفوری، تاریخ بارگذاری مطلب: 6 شهریور 1401ش.
• بهبودی، هدایت‌الله، شرح اسم، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تهران، موسسه مطالعات و پژوهشهاي سياسي۱۳۹۱ش.
• «بیوگرافی آیت الله سید علی خامنه ای و همسرش+ عکس فرزندان ایشان به ترتیب سن»، وب‌سایت ستاره، تاریخ بارگذاری مطلب: 10 اسفند 1404ش.
• «نگاهی به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌ الله‌العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای»، پایگه اطلاع رسانی مقام معظم رهبر، تاریخ بازدید: 6 فروردین 1405ش.
• «تایید شهادت دختر حداد عادل و عروس رهبر انقلاب»، وب‌سایت تابنانک، تاریخ بارگذاری مطلب: 10 اسفند 1404ش.
• «خاطرات و روابط مشترک امام و پدر رهبر انقلاب عالم، متعهد، باتقوا»، وب‌سایت جامع امام خمینی، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1405ش.
• «خاندان سید علی خامنه‌ای»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ بارگذاری: ۹ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
• خامنه‌ای «گفت‌وگو با جمعی از جوانان و نوجوانان و اعضای گروه «کودک و نوجوان» سیمای جمهوری اسلامی ایران و برنامه‌ی نیمرخ»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی سید علی خامنه‌ای، تاریخ بارگذاری مطلب: 14 بهمن 1376ش.
• «خواهر آیت‌الله خامنه‌ای کیست؟ / شیخ علی تهرانی چگونه ضد انقلاب شد؟»، پایگاه خبری جماران، تاریخ بارگذاری مطلب: 19 آذر 1401ش.
• «زندگینامه آیت الله سید حسین خامنه ای پدربزرگ مقام معظم رهبری»، وب‌سایت شانجان، تاریخ بازدید: 4 فروردین 1405ش.
• «زندگینامه: سید محمد حسینی خامنه‌ای»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ بارگذاری مطلب: 11 آبان 1392ش.
• «زندگینامه حجت الاسلام و المسلمین سید هادی خامنه ای»، وب‌سایت جماران، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1405ش.
• «زندگینامه خانم سیده فاطمه سلطان حسینی خامنه ای»، وب‌سایت صدای میانه، تاریخ بارگذاری مطلب: 4 فروردین 1394ش.
• «سید هاشم میردامادی نجف آبادی»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ بارگذاری مطلب: 18 اسفند 1399ش.
• «شجره‌نامه رهبر معظم انقلاب اسلامی+تصویر»، نافع پایگاه خبری استان همدان، تاریخ بارگذاری مطلب: 8 آبان 1400ش.
• «عکس: شهیده زهرا محمدی گلپایگانی نوه ۱۴ماهه رهبر انقلاب»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بارگذاری مطلب: 10 اسفند 1404ش.
• «فرزندان رهبر انقلاب این روزها چه می‌کنند؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ بارگذاری مطلب: 20 اسفند 1391ش.

«فرزندان»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ بارگذاری مطلب: 18 بهمن 1399ش.

• قلی‌زاده علیار، رضا، مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، چاپ‌شده در گلشن ابرار، قم، معروف، ۱۳۷۹ش.
• «مجتبی خامنه‌ای و مهدی هاشمی همرزمان دوران دفاع مقدس»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آبان ۱۳۸۶ش.
• «مجلس خبرگان مجتبی خامنه‌ای را به‌عنوان رهبر انتخاب کرد»، وب‌سایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: ۹ مارچ ۲۰۲۶م.
• «گفت‌و‌گوی منتشرنشده با مادر رهبر انقلاب»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بارگذاری مطلب: 28 خرداد 1397ش.
• «ماجرای «بدری خامنه‌ای» خواهر آیت‌الله خامنه‌ای چیست؟»، وب‌سایت اقتصاد نیوز به نقل از تسنیم، تاریخ بارگذاری مطلب: 17 آذر 1401ش.
• «معرفی بنیاد»، وب‌سایت بنیاد ایران شناسی، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1405ش.
• «ناگفته های زندگی مقام معظم رهبری در مصاحبه با حجت الاسلام مروی»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ بارگذاری مطلب: 24 مهر 1404ش.
• «ناگفته‌های سید محمد خامنه ای از تحولات اوایل انقلاب تاکنون»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بارگذاری مطلب: 5 اردبهشت 1390ش.
• «ناگفته‌های برادی کمتر شناخته شده رهبر انقلاب»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بارگذاری مطلب: 15 خرداد 1401ش.
• «ناگفته‌های هادی خامنه‌ای از زندگی با خواهر ناتنی»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بارگذاری مطلب: 21 آذر 1395ش.
• «نسب و والدین حضرت آیت الله خامنه ای»، وب‌سایت بصیرت، تاریخ بارگذاری مطلب: 18 خرداد 1387ش.
• «نگاهی گذرا به زندگینامه حضرت آیت‌الله‌العظمی شهید سیدعلی حسینی خامنه‌ای»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، تاریخ بارگذاری: ۱ فروردین ۱۳۹۳ش.