آبشار شلماش؛ آبشاری همیشه خروشان در نزدیکی شهر سردشت.
آبشار شَلماش از زیباترین و مشهورترین آبشارهای استان آذربایجانغربی است که در نزدیکی شهر سردشت قرار دارد. این آبشار خروشان در سه طبقهٔ پشت سرهم در مسیر حرکت رودخانهٔ زاب کوچک، ایجاد شده و در یک درهٔ بسیار سرسبز و زیبا فرود میآید. آبشار شلماش بهدلیل طبیعت بکر و چشماندازهای منحصربهفردش که جلوهای از عظمت و قدرت پروردگار در جهان هستی است، از مهمترین جاذبههای گردشگری منطقه بهشمار میرود. این سرمایهٔ ملی در اسفند ماه سال ۱۳۹۶ش در فهرست میراث طبیعی ملی به ثبت رسید.
معرفی
موقعیت جغرافیایی
آبشار شلماش در فاصلهٔ ۲۴۱ کیلومتری شهر ارومیه، پانزده کیلومتری شهر سردشت و در روستای شلماش قرار دارد.[۱]
ویژگیهای طبیعی
آب آبشار شلماش از رودخانهٔ زاب کوچک سرچشمه میگیرد و بر روی یک گسل بزرگ در مسیر روستاهای آلمان و شلماش جاری میشود. ارتفاع منطقه نیز از سطح دریا حدود ۱۵۰۰ متر است.[۲] این آبشار از سه آبشار پیاپی تشکیل شده است که مرتفعترین آن حدود ۳۰ متر و دو آبشار دیگر هرکدام حدود ۱۰ متر ارتفاع دارند و مجموع ارتفاع این سه آبشار به حدود ۵۰ متر میرسد. آبشار شلماش و محدودهٔ اطراف آن ترکیبی از انواع جاذبههای طبیعی نظیر رودخانه، آبشار، کوه و جنگل است.[۳]
دسترسی و مسیر
آبشار اول یا اولین طبقهٔ آبشار، در نزدیکی محل توقف و بیست متری پارکینگ مجموعه،[۴] با مناظری از درختهای بلوط، چنار، انار و گردو قابل مشاهده است.[۵] برای دیدن و رسیدن به آبشار دوم و سوم باید از کنار آبشار نخست، ۳۸۰ پلهٔ تعبیه شده را بهسمت پایین و دره طی کرد.[۶] بهدلیل فشار زیاد آب و قرار گرفتن پلهها در نزدیکی آبشار، هنگام پایین رفتن از پلهها احتمال خیسشدن وجود دارد.[۷]
ایمنی
آبهای سرازیر شده از آبشار در نهایت داخل یک حوضچه جمع میشود که بر زیبایی این آبشار میافزاید و از نکات مهم ایمنی در آبشار این است که شنا کردن در حوضچهٔ پایین آن ممنوع و بسیار خطرناک است. همچنین امکان سقوط از پلههای آبشار نیز وجود دارد که رعایت احتیاط را ضروری میسازد.[۸]
ریشه نام
نام «شلماش» در زبان کردی بهمعنی سنگ بزرگ است که بهعلت وجود صخرههای عظیم در محل آبشار انتخاب شده است.[۹]
بهترین زمان بازدید
بهترین زمان بازدید از آبشار شلماش فصل بهار و تابستان است، زمانی که آبشار در پرآبترین حالت خود قرار دارد و طبیعت اطراف آن در زیباترین وضعیت ممکن است.[۱۰] آبوهوای این آبشار از خردادماه تا اواسط پاییز، معتدل و در باقی ماههای سال، رو به سردی میرود.[۱۱]
ثبت ملی
آبشار شلماش در سال ۱۳۹۶ش در فهرست میراث طبیعی ملی به ثبت رسیده است.[۱۲]
ساکنان منطقه
آبشار شلماش در شهرستان سردشت قرار دارد که یک شهر کردنشین در استان آذربایجانغربی است و جمعیت آن نیز کردزبان است. مردم ساکن منطقه آبشار شلماش عمدتاً از قوم کرد هستند و به زبان کردی سورانی با لهجه مکریانی صحبت میکنند. زبان کردی سورانی زبان اصلی مردم است و زبان فارسی نیز برای امور رسمی کاربرد دارد.[۱۳]
پوشش گیاهی و جانوری منطقه
آبشار شلماش در حفظ تعادل زیستمحیطی منطقه نقش مهمی دارد و با ایجاد زیستگاههای متنوع برای گونههای گیاهی و جانوری، به حفظ تنوع زیستی کمک کرده است. همچنین جریان آب و رطوبت ناشی از آبشار موجب تقویت پوشش گیاهی اطراف و تثبیت خاک شده است. به همین دلیل این آبشار بهعنوان یک سرمایهٔ طبیعی و زیستمحیطی ارزشمندی شمرده میشود که حفاظت از آن برای پایداری اکوسیستم ضروری است.[۱۴]
پوشش گیاهی
منطقهٔ اطراف آبشار شلماش دارای پوشش گیاهی بسیار متنوع و سرسبز است. درختان غالب این منطقه شامل بلوط، چنار، گردو، افرا، ممرز، راش و توس هستند که اطراف آبشار و درههای مجاور بهوفور یافت میشوند. همچنین در برخی نقاط، درختان انار دیده میشوند. این پوشش گیاهی متراکم، علاوه بر زیبایی بصری، نقش مهمی در حفظ خاک و اکوسیستم منطقه ایفا کرده و محیطی خنک و مطبوع بهویژه در فصول گرم سال فراهم آورده است.[۱۵]
پوشش جانوری
آبشار شلماش و جنگلهای اطراف آن زیستگاه طیف گستردهای از جانوران است. در این منطقه گونههایی مانند خرس، گراز، روباه، خرگوش، سنجاب، عقاب، شاهین و جغد زندگی میکنند. همچنین انواع پرندگان و جانوران کوچک دیگر نیز در این زیستبوم حضور دارند که نشاندهندهٔ تنوع زیستی بالای منطقه است. این تنوع جانوری، بهویژه حضور پرندگان شکاری و پستانداران، جذابیت ویژهای برای علاقهمندان به طبیعت و حیات وحش ایجاد کرده است.[۱۶]
امکانات رفاهی
امکانات رفاهی اعم از مسجد، پارکینگ، سرویس بهداشتی و رستوران برای گردشگران مهیا شده است.[۱۷] همچنین سکوهایی برای استراحت مسافران جهت برپایی چادر وجود دارد. علاوهبر آن امکان اسکان در هتلها، مسافرخانهها و اقامتگاههای بومگردی سردشت نیز فراهم است. در ضمن راهنماهایی در مسیر برای ارائهٔ اطلاعات به گردشگران حضور دارند.[۱۸]
ترکیب طبیعت بکر، مناظر خیرهکننده، آبوهوای دلپذیر، امکانات رفاهی مناسب و دسترسی آسان به آبشار موجب شده، آبشار شلماش به مقصدی محبوب و راحت برای گردشگران داخلی و خارجی تبدیل شود و امکان لذت بردن از طبیعت بکر و زیباییهای منطقه را با آسایش فراهم آورد.[۱۹]
مسیرهای دسترسی
مسیر پیادهروی کنار آبشار
برای رسیدن به آبشار شلماش باید ابتدا به شهرستان سردشت در استان آذربایجانغربی سفر کرد. سپس باید از سردشت بهسمت روستاهای مراغان و شلماش رفت. مسیر جادهای، آسفالته و کوهستانی با چشماندازهای طبیعی زیبا است و برای بازدیدکنندگان تجربهای دلنشین را فراهم میآورد. همچنین در مسیر، تابلوهای راهنما نصب شدهاند که گردشگران را راهنمایی میکنند. فاصلهٔ سردشت تا آبشار حدود ۱۵ کیلومتر است و با خودروی شخصی حدود ۱۸ تا ۲۰ دقیقه طول میکشد. پس از رسیدن به پارکینگ، تنها حدود ۲۰ متر پیادهروی از میان درختان انار، بلوط، گردو و چنار تا آبشار فاصله است. گردشگران برای دیدن دو آبشار پایینتر، باید به پایین دره بروند که مسیر آن با پلهها و حصارها، ایمن شده و حدود ۳۸۰ تا ۴۰۰ پله است که امکان دسترسی راحتتر را فراهم کرده است.[۲۰]
جاذبههای گردشگری منطقه
منطقهٔ آبشار شلماش بهعنوان منطقهٔ نمونهٔ گردشگری معرفی شده است.[۲۱] در اطراف آبشار شلماش چندین منطقهٔ دیدنی و جاذبهٔ گردشگری مهم وجود دارد که عبارتند از:
گرمابه بیستون: یکی از قدیمیترین گرمابههای ایران با قدمت دورهٔ ساسانی که در فاصلهٔ ۱۱ کیلومتری آبشار شلماش قرار دارد. این گرمابه دارای حمامها، حوضچهها و استخرهای آبگرم معدنی با خواص درمانی برای درد مفاصل، روماتیسم و بیماریهای پوستی است.[۲۲]
چشمه کانی گراوان: چشمهای با آب زلال و فیروزهایرنگ که در فاصلهٔ تقریبی ۳۰ کیلومتری از آبشار واقع شده است.[۲۳]
پل قلاتاسیانپل تاریخی قلا (قلعه) تاسیان: پلی قدیمی و تاریخی که قدمت آن به دورهٔ صفویه میرسد، بر روی رودخانهٔ زاب ساخته شده که از جاذبههای فرهنگی و تاریخی منطقه بهشمار میرود و در فاصلهای قابل دسترس از آبشار قرار دارد.[۲۴]
غار تاریخی قلاتاسیان: این غار، در ۲۰۰ متری روستای قلعه تاسیان است و با کشف سفالهایی از دورههای پیش از تاریخ و ایران باستان در آن، یک مکان ارزشمند تاریخی-فرهنگی بهشمار میرود.[۲۵]
دریاچه زریوار: دریاچهٔ آب شیرین زریوار در نزدیکی شهر مریوان، افزون بر تأمین آب کشاورزی و شرب منطقه، منبع اصلی معیشت مردم از طریق ماهیگیری و گردشگری است. این دریاچه با برگزاری جشنهای آیینی، رقص و موسیقی محلی، و نیز افسانههای شفاهی، نقشی کلیدی در فرهنگ و هویت مردم منطقه دارد.[۲۶]
بازارچه مرزی سردشت: اقتصاد منطقهٔ سردشت به بازارچه مرزی وابسته است؛ این بازارچه با ایجاد اشتغال و درآمدزایی به توسعهٔ اقتصادی کمک کرده و نقش راهبردی در ارتباطات بینالمللی و توسعهٔ منطقهای داشته و بهعنوان دروازهٔ ترانزیت ایران به کردستان عراق و کشورهای همسایه مطرح است.[۲۷]
نقش آبشار شلماش در زندگی مردم منطقه
آبشار شلماش در سردشت افزون بر زیبایی طبیعی، نقشی چندوجهی دارد:[۲۸]
از نظر اقتصادی با جذب گردشگر، اشتغال و درآمدزایی ایجاد کرده است؛[۲۹]
از نظر زیستمحیطی، زیستگاه گونههای گیاهی و جانوری است و موجب حفظ تعادل اکولوژیک منطقه میشود؛[۳۰]
از نظر فرهنگی-تاریخی، پیوند با آثار باستانی و هویت مردم محلی دارد؛[۳۱]
از نظر اقلیمی، آبشار به حفظ رطوبت، پوشش گیاهی و تأمین آب برای کشاورزی و حیات وحش منطقه کمک میکند.[۳۲]
از نظر سلامت، بازدید از آبشار و طبیعت بکر آن، استرس را کاهش داده و سلامت جسم و روان را افزایش میدهد. صدای آرامشبخش آب و مناظر طبیعی، آرامش عمیق و پاکسازی انرژیهای منفی را به همراه دارد و انسان را به ارتباطی ژرفتر با طبیعت و خالق خویش میرساند.[۳۳] در آموزههای اسلامی، طبیعت، بزرگترین نشانهٔ الهی است و گردش در زمین سفارش شده است.[۳۴] حضور در طبیعت از نگاه مراجع دینی عامل نشاط، آرامش روحی و تقویت ایمان است.[۳۵] این همان گردشگری معناگرا است؛ رویکردی که طبیعت را بستری برای رشد روحی، الهام، شکرگزاری و بازنگری در ارزشهای زندگی میداند، نه صرفاً مکانی برای سرگرمی.[۳۶]
«جاهای دیدنی سردشت»، وبسایت کجارو، تاریخ بازدید: ۲۴ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
«دریاچه زریوار مریوان؛ کمنظیرترین جاذبه آبی غرب کشور»، خبرگزاری بسیج، تاریخ انتشار: ۲ فروردین ۱۴۰۳ش.
«زندگی در کنار آب بر سلامت روان تأثیر مثبت میگذارد»، اعتمادآنلاین، تاریخ انتشار: ۲۶ اسفند ۱۳۹۹ش.
سعیدی، علیاصغر و دیگران، «بررسی جامعه شناختی اقتصادی بازارچههای مشترک مرزی (مطالعه موردی: بازارچههای مرزی سردشت و پیرانشهر)»، نشریه علوم اجتماعی (علامه طباطبایی)، سال شانزدهم، شماره ۴۵، ۱۳۸۸ش.
«شلماش، آبشاری زیبا در دل جنگلهای سرسبز سردشت»، خبرگزاری میراث آریا، تاریخ انتشار: ۲۸ مهر ۱۴۰۰ش.
«طبیعتگردی در اسلام؛ فرصتی برای تفریح، تذکر و شکرگزاری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ انتشار: ۱۳ فروردین ۱۴۰۴ش.
