جشن تکلیف؛ آیین آشنایی دختران و پسران نوبالغ با زندگی دینی و حرکت در مسیر آن.
 جشن تکلیف دانش‌آموزان پسر در حضور رهبر انقلاب | |
پادکست مقاله | 🡇
|
جشن تکلیف، آیینی معنوی و شاد برای بزرگداشت رسیدن نوجوانان به سن بندگی خداوند است. این جشن با پیشینه‌ای کهن در ایران باستان و ادیان الهی، پس‌از انقلاب اسلامی در ایران نهادینه شد و امروزه در بسیاری از کشورهای اسلامی و حتی در سطح بین‌المللی برگزار می‌شود. جشن تکلیف فرصتی برای آشنایی نوجوانان با مسئولیت‌های دینی، تقویت هویت معنوی و ایجاد خاطره‌ای ماندگار از آغاز فصل بندگی است.
مفهوم‌شناسی
تکلیف در اصطلاح شرعی به معنای اوامر و نواهی خداوند برای انجام یا ترک برخی امور توسط بندگان است. در فقه اسلامی، فردی که صلاحیت انجام یا ترک امور را داشته باشد، مکلف نامیده می‌شود. فقیهان مسلمان، سن تکلیف را برای دختران، پایان نه‌سالگی و برای پسران پایان پانزده‌سالگی دانسته‌اند.[۱] جشن تکلیف یا جشن عبادت مراسمی است که برای نوجوانان تازه‌بالغ، برگزار می‌شود.[۲]
اهمیت
از نگاه سید بن طاووس، سن تکلیف همان رسیدن به کمال عقلی است که فرد را شایستهٔ تکلیف از سوی خداوند می‌کند؛ از این‌رو شایسته است انسان منتظر چنین روزی باشد و آن را از بهترین روزهای زندگی خود بداند و هر سال با صدقه و شکرگزاری سپری کند.[۳] جشن تکلیف از نظر سید علی خامنه‌ای بسیار مهم است و او به‌صورت مکرر با حضور در این جشن بر اهمیت آن تأکید ورزیده است؛ برای مثال در ۱۳۷۵ش در استان آذربایجان غربی جمعی از دختران نوبالغ در حضور وی جشن تکلیف خود را برگزار کردند. در ۱۳۸۱ش نیز جشن تکلیف دختران و پسران نوبالغ همراه با نماز جماعت با حضور او برپا شد. در ۱۳۹۵ش جشن تکلیف پسرانه با حضور رهبر جمهوری اسلامی ایران در حسینیهٔ امام خمینی برگزار شد. پس‌از آن در ۱۴ بهمن ۱۴۰۱ش نیز جشن تکلیف دختران با نام جشن فرشته‌ها برگزار شد.[۴]
پیشینه
ایران باستان و زرتشت
در ایران باستان، وقتی پسران و دختران به پانزده‌سالگی می‌رسیدند، طی مراسمی در حضور پیشوای دینی یا بزرگ خاندان، آنان را با زره و شمشیر زینت می‌دادند و پس‌از آن اجازهٔ همراهی با مردان در شکار و میدان نبرد را می‌یافتند. در زمان زرتشت که با جنگ مخالف بود، این جشن به سدره‌پوشی و کشتی‌بندان تغییر یافت؛ به‌جای شمشیر، کُشتی می‌بستند و به‌جای زره، پیراهن سفید می‌پوشیدند.[۵] از آن پس، سدره و کُشتی نماد صلح، آشتی و مهرورزی میان ایرانیان شد.[۶]
یهودیت و مسیحیت
در یهودیت، جشن تکلیف با عنوان برمیتسوا یا بت میتسوا در دوازده‌سالگی دختران و سیزده‌سالگی پسران برگزار می‌شود و اعلام می‌شود که نوجوان از این پس مسئول اعمال خویش است. در مسیحیت نیز مراسم غسل تعمید، گونه‌ای جشن تکلیف برای ورود به مرحلهٔ تأیید دانسته شده است.[۷]
پیشینه اسلامی
برخی منابع، سید بن طاووس (۵۸۹–۶۶۴ ق) از عالمان بزرگ شیعه را مبتکر جشن تکلیف می‌دانند. او پس‌از ورود به سال شانزدهم عمر خود، جشنی برپا کرد و با شیرینی از مهمانان پذیرایی و اعلام کرد: امروز روز جشن تشریف من است، نه تکلیف؛ زیرا من رسماً به شرف و افتخار اسلام رسیدم. او انجام عبادات را نه سختی، بلکه با عشق به پروردگار می‌دانست.[۸][۹] وی برای فرزندش محمد نیز جشنی برگزار کرد و کتابی با عنوان التشریف بتعیین وقت التکلیف در آداب این جشن نوشت.[۱۰][۱۱]
جشن تکلیف در ایران
از سال ۱۳۷۴ش جشن‌هایی با نام جشن تکلیف برای دختران و پسران در ایران برگزار می‌شود.[۱۲] این فرهنگ با الهام از آموزه‌های اسلامی، پس‌از پیروزی انقلاب اسلامی به‌تدریج نهادینه شد و امروزه با آداب و برنامه‌های خاصی در اکثر خانواده‌ها و مدارس کشور به‌شکل باشکوهی اجرا می‌شود.[۱۳][۱۴] در این جشن، نوجوانان به جهت رسیدن به شرایط عمومی تکلیف مانند بلوغ، عقل، علم و قدرت تکریم می‌شوند[۱۵] و این رویداد، ابراز رضایت و شادمانی به‌خاطر تکامل جسمی و عقلی نوجوان و رسیدن او به مرحله‌ای است که می‌تواند مخاطب شریعت باشد.[۱۶] این جشن یکی از مهم‌ترین جشن‌های مذهبی ایران است[۱۷] و تا مدت‌ها در ذهن نوجوانان باقی می‌ماند.[۱۸][۱۹]
نمونه‌های برگزاری
در سال ۱۳۹۹ش، جشن تکلیف ویژهٔ دختران با عنوان شده‌ام نه ساله، در حرم حضرت معصومه با حضور ۱۵۰ دختر نوجوان برگزار شد.[۲۰] در سال ۱۴۰۱ش نیز صدها دانش‌آموز دختر با حضور سید علی خامنه‌ای رهبر دوم جمهوری اسلامی، آغاز فصل بندگی خود را جشن گرفتند. سید علی خامنه‌ای در این مراسم، جشن تکلیف را عید واقعی دانست که فرد از آن لحظه، قابلیت مخاطبِ خدا شدن را پیدا می‌کند.[۲۱] جشن تکلیف دختران، با شور و نشاط بیشتری همراه است؛ آن‌ها با چادر نمازهایی یک‌دست در این جشن حاضر می‌شوند در آخر مراسم هم هدایایی به آن‌ها داده می‌شود. در این جشن، یک روحانی حضور دارد که برای بچه‌ها در مورد اهمیت بلوغ و وظایف دینی که نوجوانان با آن روبرو می‌شوند سخنرانی می‌کند و مراسم در آخر با خواندن نماز جماعت به پایان می‌رسد.[۲۲]
جشن تکلیف بین‌المللی
در سال ۱۴۰۰ش، مراسم جشن شکوفه‌های بهشتی برای دختران تازه مکلّف یازده کشور اسلامی، شامل افغانستان، آذربایجان، ایران، پاکستان، سوریه، عراق، لبنان، گامبیا، گینه، نیجریه و هندوستان برای نخستین بار در سطح بین‌المللی و در حرم مطهر رضوی برگزار شد.[۲۳] همچنین در ۱۴۰۲ش جشن تکلیف ۲۵۰ دختران نوجوان از کشورهای مختلف مسلمان در حرم امام رضا برگزار شد.[۲۴]
جشن تکلیف در دیگر کشورها
امروزه جشن تکلیف در کشورهای مختلفی که مسلمانان و به‌ویژه شیعیان حضور دارند، با آداب ویژه‌ای برگزار می‌شود؛[۲۵] ازجمله لبنان،[۲۶] سوریه،[۲۷] افغانستان،[۲۸] نیجریه،[۲۹] هند،[۳۰] گینه،[۳۱] پاکستان،[۳۲] عراق[۳۳] و روسیه[۳۴] و در مراکز اسلامی کشورهایی مانند کنگو،[۳۵] انگلیس،[۳۶] آلمان[۳۷] و آمریکا.[۳۸]
افزون‌بر این، در ژاپن هر سال در دومین دوشنبه ماه ژانویه، جشن روز سِن یا جشن بلوغ برگزار می‌شود که در آن دختران و پسران بیست‌ساله با پوشیدن لباس سنتی کیمونو به سن بزرگسالی قدم می‌گذارند.[۳۹] در کرهٔ جنوبی نیز هر سال در سومین دوشنبه ماه می، مراسم سنتی برگزار می‌شود که در آن پایان هجده‌سالگی جشن گرفته می‌شود و نوجوانان با پوشیدن لباس سنتی هانبوک در آن شرکت می‌کنند.[۴۰]
شیوه برگزاری
آداب ویژهٔ جشن تکلیف، آن را از دیگر جشن‌ها متمایز می‌سازد. در فرهنگ اسلامی، به یاد داشتن زمان دقیق تولد برای محاسبهٔ بلوغ سنی اهمیت دارد و انجام اعمالی چون غسل، توبه، پوشیدن لباس پاکیزه، برپایی نماز و سجدهٔ شکر، صدقه دادن و آشنایی بیشتر با مسائل اعتقادی از آداب این جشن دانسته شده است.[۴۱]
مکان برگزاری
مراسم جشن تکلیف معمولاً در خانه و مدرسه برگزار می‌شود.[۴۲] در خانه، دعوت از همسالان و افرادی که تناسب لازم با این فضای معنوی را دارند، بر تأثیرگذاری مراسم می‌افزاید.[۴۳] در مدارس نیز این جشن برای دانش‌آموزان تازه‌بالغ به‌صورت همزمان برگزار می‌شود[۴۴] و برگزاری آن در فضای معنوی مانند مسجد و حسینیه توصیه شده است.[۴۵] همچنین نمازخانه، سالن اجتماعات، حیاط مدرسه، پارک، پایگاه‌های گردشی، مکان‌های زیارتی و فرهنگ‌سراها از دیگر مکان‌های برگزاری است.[۴۶]
جزئیات برگزاری
کارشناسان تربیتی برای برگزاری جشنی به‌یادماندنی،[۴۷] برنامه‌های زیر را پیشنهاد می‌دهند:
- انتخاب مکان و زمان مناسب؛
- انتخاب مجری و دعوت از سخنران؛
- تهیهٔ هدیه، تعهدنامه، لوح و بستهٔ جشن تکلیف؛[۴۸]
- تزئین منزل با پارچهٔ ساتن، روبان، بادکنک، تور سفید و گل‌های تزئینی؛
- تهیهٔ لباس سفید و تاج بندگی برای تقویت اعتمادبه‌نفس؛[۴۹]
- قرائت قرآن و اجرای نمایش با موضوع اطاعت از خدا؛
- برگزاری مسابقه و خواندن سرود جشن تکلیف؛[۵۰]
- اهدای بستهٔ جشن تکلیف به دختران شامل چادرنماز، کیف، سجاده، عطر، قرآن رنگی، مقنعه و روسری[۵۱] و به پسران شامل سجاده، مهر، تسبیح، قبله‌نما، قرآن جیبی و بازی‌های فکری؛[۵۲]
- سخنرانی کارشناس دین دربارهٔ مسائل اعتقادی، اخلاقی و فقهی مانند انتخاب مرجع تقلید؛
- اقامهٔ نماز جماعت و خواندن دسته‌جمعی تعهدنامه؛
- پهن‌کردن سفرهٔ جشن و پذیرایی، تهیهٔ کیک و اهدای لوح یادبود؛
- فیلم‌برداری و عکس‌گرفتن و بدرقه با ردکردن از زیر قرآن.[۵۳]
شکرانهٔ جشن تکلیف
نوجوانان در این مراسم به شکرانهٔ پیدا کردن شایستگی برای سخن گفتن خدا با آنان، به کارهای زیر می‌پردازند:
- سجدهٔ شکر؛
- صدقه دادن؛
- سلام بر فرشتگان؛
- پناه بردن به خدا از شرّ شیطان.[۵۴]
کارکردها
جشن تکلیف در فرهنگ مسلمانان و به‌ویژه شیعیان، به‌عنوان عید، سنت حسنه و نمونه‌ای از تعظیم شعائر الهی شناخته می‌شود.[۵۵] این جشن راهی برای آگاهی نوجوانان از صلاحیت آنان در پذیرش مسئولیت‌های دینی و تکالیف الهی است.[۵۶] از مهم‌ترین کارکردهای آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- آشنایی بیشتر با تکالیف شرعی؛
- اهتمام بیشتر به رعایت حجاب شرعی؛[۵۷]
- افزایش انگیزه برای فراگیری معارف دینی و انجام واجبات و ترک محرمات؛
- عشق ورزیدن به خداوند؛[۵۸]
- آگاهی از مسئولیت‌های فردی و اجتماعی؛[۵۹]
- نهادینه‌سازی پوشش دینی؛[۶۰]
- ایجاد خاطره‌ای شیرین تربیتی و معنوی برای دختران و پسران؛
- آفت‌زدایی از زندگی دینی.[۶۱]
با توجه به این کارکردها، برخی کارشناسان فرهنگی، برگزاری جشن تکلیف مجلّل را نوعی تغییر فرهنگی[۶۲] با الهام از برنامه‌های خارجی[۶۳] و نمایانگر تفاخر، ایجاد حس بدبینی به ارزش‌های دینی، سوءاستفاده از کودک، اظهار خودشیفتگی و به نمایش گذاشتن شکاف طبقاتی می‌دانند.[۶۴] بر اساس این دیدگاه، برگزاری جشن تکلیف در مکان‌های مجلّل و با تزیینات گران‌قیمت[۶۵] و پوشاندن لباس‌های نامناسب با حال‌وهوای این جشن بر تن کودکان و تبدیل‌کردن آن‌ها به بازیگران مد و لباس، نشان‌دهندهٔ فاصله گرفتن از اهداف این برنامه معنوی و دینی است.[۶۶]
پانویس
- ↑ هاشمی، «تکلیف در قرآن، در فقه، در کلام»، 1383ش، ص42-43.
- ↑ «جشن تکلیف، جشن عبادت»، وب‌سایت رایاد.
- ↑ سید بن طاووس، کشف المحجة لثمرة المهجة، ۱۳۷۰ق، ج۱، ص۸۶.
- ↑ رجایی، «بازخوردهای یک دیدار شیرین، کام چه کسانی از جشن فرشته‌ها تلخ شد؟»، خبرگزاری مهر.
- ↑ کریمی، «بلوغ»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ «جشن آیین سِدره پوشی، کُشتی بستن»، وبلاگ جشن‌ها، آیین‌ها و گاه‌شمارهای آیین باستانی.
- ↑ یوسفیان، «بررسی انگیزه‌ها و عوامل و پیامدهای برگزاری جشن تکلیف (نشانه موردی دبستان شمیم رحمت»، 1401ش، ص67-68.
- ↑ سعیدی، «آغاز سن تکلیف پسران و دختران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
- ↑ «سید بن طاووس مبدع جشن تکلیف در هشت قرن پیش»، خبرگزاری میزان.
- ↑ «جشن تکلیف از چه زمانی باب شد؟»، جام‌جم آنلاین.
- ↑ «سید بن طاووس، مبدع جشن تکلیف در 8 قرن پیش»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «جشن تکلیف، آغاز مشق بندگی و زندگی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ محمدی ری‌شهری، جشن تکلیف ویژهٔ پسران، 1375ش، ج2، ص12.
- ↑ «ایده‌های جشن تکلیف پسرانه»، وب‌سایت کلید موفقیت.
- ↑ محمدی ری‌شهری، جشن تکلیف ویژهٔ پسران، 1375ش، ج2، ص45.
- ↑ «جشن تکلیف چیست؟ قسمت اول»، وب‌سایت بیتوته.
- ↑ «برگزاری جشن تکلیف»، وب‌سایت رایکا.
- ↑ «جشن تکلیف، جشن عبادت»، وب‌سایت رایاد.
- ↑ «دانش‌آموزان سرمایۀ بزرگ جامعه هستند، جشن تکلیف دختران مدرسۀ حاج میری برگزار شد+عکس»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «جشن تکلیفی متفاوت برای دختران ایران اسلامی»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «مراسم جشن تکلیف دختران دانش‌آموز با حضور رهبر انقلاب»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای.
- ↑ رحمانی، «جشن بلوغ: در میانه بدن و شرع»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «برگزاری مراسم جشن تکلیف بین‌المللی دختران در حرم مطهر رضوی»، خبرگزاری صداوسیما.
- ↑ «جشن تکلیف بیش از 200 دختر از سراسر جهان اسلام در حرم مطهر رضوی»، خبرگزاری صداوسیما.
- ↑ «جشن تکلیف از چه زمانی باب شد؟»، جام‌جم آنلاین.
- ↑ «برپایی جشن تکلیف دختران ایرانی و لبنانی مقیم سنگال»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.
- ↑ «عکس خبری، جشن تکلیف دختران شیعه در شهر لاذقیۀ سوریه»، وب‌سایت مدافعون.
- ↑ «جشن تکلیف دخترانِ شهرک کمپ سخی در مزارشریف برگزار شد»، خبرگزاری صدای افغان (آوا).
- ↑ «مراسم جشن تکلیف نوجوانان مسلمان در نیجریه برگزار شد»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن.
- ↑ برگزاری جشن تکلیف در کارگیل هند»، خبرگزاری ایکنا.
- ↑ «برگزاری جشن تکلیف جمعی از دختران در مجمع اسلامی کشور گینه + تصاویر»، خبرگزاری رسمی حوزه.
- ↑ «جشن بهار قرآن، عبادت و تکلیف در لاهور برگزار شد»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «برگزاری جشن تکلیف برای دانش‌آموزان دختر مدارس عراق با همکاری آستان قدس عباسی»، شبکۀ جهانی الکفیل.
- ↑ «برگزاری جشن تکلیف دختران شیعه در روسیه/ فیلم»، پایگاه خبری تحلیلی حقایق قفقاز.
- ↑ «عکس: جشن تکلیف دختران شیعه در کنگو»، وب‌سایت فردا نیوز.
- ↑ «جشن تکلیف دختران در انگلیس»، خبرگزاری مشرق.
- ↑ ننوابی، «مراسم جشن تکلیف دختران در شب میلاد حضرت فاطمه در مرکز اسلامی برلین»، مجمع جهانی شیعه‌شناسی.
- ↑ «مراسم جشن تکلیف دختران در ایالت میشیگان آمریکا»، وب‌سایت ویس‌گون.
- ↑ «جشن بلوغ جوانان در ژاپن»، وب‌سایت عصر ایران.
- ↑ «آشنایی با جشن بلوغ دختران کره ای»، وب‌سایت ساعد نیوز.
- ↑ «جشن تکلیف از چه زمانی باب شد؟»، جام‌جم آنلاین.
- ↑ «نحوۀ برگزاری جشن تکلیف توسط مدارس یا والدین»، وب‌سایت دلگرم.
- ↑ «مراسم جشن تکلیف+عکس‌ها و ایده‌های جذاب»، وب‌سایت‌های حجاب.
- ↑ «برگزاری جشن تکلیف»، وب‌سایت رایکا.
- ↑ «مراسم جشن تکلیف+عکس‌ها و ایده‌های جذاب»، وب‌سایت‌های حجاب.
- ↑ «آنچه باید دربارۀ جشن تکلیف پسرانه بدانید!»، وب‌سایت رایاد.
- ↑ «جشن تکلیف، جشن عبادت»، وب‌سایت رایاد.
- ↑ «مراسم جشن تکلیف+عکس‌ها و ایده‌های جذاب»، وب‌سایت‌های حجاب.
- ↑ «هرآنچه باید در بارۀ جشن تکلیف بدانید»، وب‌سایت کلید موفقیت.
- ↑ «مراسم جشن تکلیف+عکس‌ها و ایده‌های جذاب»، وب‌سایت‌های حجاب.
- ↑ «ایده‌های تزیین جشن تکلیف در منزل، چگونه جشن تکلیف زیبایی داشته باشیم؟»، وب‌سایت جدول‌یاب.
- ↑ «آنچه باید دربارۀ جشن تکلیف پسرانه بدانید!»، وب‌سایت رایاد.
- ↑ «مراسم جشن تکلیف+عکس‌ها و ایده‌های جذاب»، وب‌سایت‌های حجاب.
- ↑ «جشن تکلیف چیست؟»، وب‌سایت ویرگول.
- ↑ «جشن تکلیف از چه زمانی باب شد؟»، جام‌جم آنلاین.
- ↑ «برگزاری جشن تکلیف»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله ابراهیم امینی.
- ↑ معصومی، «برگزاری جشن تکلیف دختران»، 1395ش، ص41.
- ↑ جعفری، «به مناسب برگزاری جشن تکلیف: نامه‌ای به دخترم»، 1387ش، ص43.
- ↑ «مراسم جشن فرشته‌ها با حضور صدها تن از دختران در حسینیۀ امام خمینی برگزار شد»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری.
- ↑ براتی، «حجاب و رسانه»، 1387ش، ص97.
- ↑ محمدی ری‌شهری، جشن تکلیف ویژهٔ پسران، 1375ش، ج2، ص25، 26، 27، 28، 29 و 30.
- ↑ «وقتی چشم جشن تکلیف هم به لاکچری‌بازی روشن می‌شود»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «جشن تکلیف لاکچری؛ رسم تازۀ ایرانی‌ها برای چشم و هم‌چشمی»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «وقتی چشم جشن تکلیف هم به لاکچری‌بازی روشن می‌شود»، باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «فیلم وقتی جشن تکلیف هم لاکچری می‌شود»، وب‌سایت آخرین خبر.
- ↑ «جشن تکلیف لاکچری؛ رسم تازۀ ایرانی‌ها برای چشم و هم‌چشمی»، باشگاه خبرنگاران جوان.
منابع
- «آغاز سنّ تکلیف پسران و دختران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱ مرداد ۱۳۹۹ش.
- «آنچه باید دربارهٔ جشن تکلیف پسرانه بدانید!»، وب‌سایت رایاد، تاریخ بازدید: ۲۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
- «ایده‌های تزیین جشن تکلیف در منزل، چگونه جشن تکلیف زیبایی داشته باشیم؟»، وب‌سایت جدول‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
- «ایده‌های جشن تکلیف پسرانه»، وب‌سایت کلید موفقیت، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۱ش.
- براتی، عبدالعلی، «حجاب و رسانه»، نشریهٔ فرهنگ کوثر، شمارهٔ ۷۶، ۱۳۸۷ش.
- «برپایی جشن تکلیف دختران ایرانی و لبنانی مقیم سنگال»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۲۶ یهمن ۱۳۹۲ش.
- «برگزاری جشن تکلیف»، پایگاه اطلاع‌رسانی آیت‌الله ابراهیم امینی، تاریخ بازدید: ۲۱ دی ۱۴۰۲ش.
- «برگزاری جشن تکلیف در کارگیل هند»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
- «برگزاری جشن تکلیف برای دانش‌آموزان دختر مدارس عراق با همکاری آستان قدس عباسی»، شبکهٔ جهانی الکفیل، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مارس ۲۰۱۹م.
- «برگزاری جشن تکلیف جمعی از دختران در مجمع اسلامی کشور گینه+تصاویر»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۴۰۰ش.
- «برگزاری جشن تکلیف دختران شیعه در روسیه، فیلم»، پایگاه خبری تحلیلی حقایق قفقاز، تاریخ درج مظلب: ۷ بهمن ۱۴۰۰ش.
- «برگزاری جشن تکلیف»، وب‌سایت رایکا، تاریخ بازدید: ۲۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
- «برگزاری مراسم جشن تکلیف بین‌المللی دختران در حرم مطهر رضوی»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۸ فروردین ۱۴۰۰ش.
- «جشن آیین سِدره پوشی، کُشتی بستن»، وبلاگ جشن‌ها، آیین‌ها و گاه‌شمارهای آیین باستانی.
- «جشن بهار قرآن، عبادت و تکلیف در لاهور برگزار شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۳۹۸ش.
- «جشن تکلیف، جشن عبادت»، وب‌سایت رایاد، تاریخ بازدید: ۶ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- «جشن تکلیف از چه زمانی باب شد؟»، جام‌جم آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۶ فروردین ۱۳۹۴ش.
- «جشن تکلیف بیش از ۲۰۰ دختر از سراسر جهان اسلام در حرم مطهر رضوی»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۹ خرداد ۱۴۰۲ش.
- «جشن تکلیف چیست؟ قسمت اول»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۲۲ دی ۱۴۰۲ش.
- «جشن تکلیف چیست؟»، وب‌سایت ویرگول، تاریخ بازدید، ۱۵ فروردین ۱۴۰۲ش.
- «جشن تکلیف دختران در انگلیس»، خبرگزاری مشرق، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۳ش.
- «جشن تکلیف دخترانِ شهرک کمپ سخی در مزار شریف برگزار شد»، خبرگزاری صدای افغان (آوا)، تاریخ درج مطلب: ۶ اسفند ۱۳۹۶ش.
- «جشن تکلیف لاکچری؛ رسم تازهٔ ایرانی‌ها برای چشم و هم‌چشمی»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آذر ۱۳۹۹ش.
- «جشن تکلیفی متفاوت برای دختران ایران اسلامی»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اسفند ۱۳۹۹ش.
- جعفری، اسمر، «به مناسب برگزاری جشن تکلیف: نامه‌ای به دخترم»، نشریهٔ پیوند، شمارهٔ ۳۴۵–۳۴۶، ۱۳۸۷ش.
- «دانش‌آموزان سرمایهٔ بزرگ جامعه هستند، جشن تکلیف دختران مدرسهٔ حاج میری برگزار شد+عکس»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۶ بهمن ۱۴۰۱ش.
- رجایی، زینب، «بازخوردهای یک دیدار شیرین، کام چه کسانی از جشن فرشته‌ها تلخ شد؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ بهمن ۱۴۰۱ش.
- سید بن طاووس، کشف المحجة لثمرة المهجة، نجف، المطبعه الحیدریه، ۱۳۷۰ق.
- «سید بن طاووس مبدع جشن تکلیف در هشت قرن پیش»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۷ مرداد ۱۳۹۶ش.
- «سید بن طاووس، مبدع جشن تکلیف در ۸ قرن پیش»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۷ مرداد ۱۳۹۶ش.
- «عکس خبری، جشن تکلیف دختران شیعه در شهر لاذقیهٔ سوریه»، وب‌سایت مدافعون، تاریخ بازدید: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- «عکس: جشن تکلیف دختران شیعه در کنگو»، فردا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲ تیر ۱۳۹۵ش.
- «فیلم وقتی جشن تکلیف هم لاکچری می‌شود»، وب‌سایت آخرین خبر، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۳۹۹ش.
- کریمی، اصغر، «بلوغ»، وب‌سایت مرکز دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۸ دی ۱۳۹۸ش.
- محمدی ری‌شهری، محمد، جشن تکلیف ویژهٔ پسران، قم، مؤسسهٔ فرهنگی دارالحدیث، ۱۳۷۵ش.
- «مراسم جشن تکلیف+عکس‌ها و ایده‌های جذاب»، وب‌سایت‌های حجاب، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
- «مراسم جشن تکلیف دختران دانش‌آموز با حضور رهبر انقلاب»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب»: ۱۱ بهمن ۱۴۰۱ش.
- «مراسم جشن تکلیف دختران در ایالت میشیگان آمریکا»، وب‌سایت ویس‌گون، تاریخ بازدید: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- «مراسم جشن تکلیف نوجوانان مسلمان در نیجریه برگزار شد»، خبرگزاری بین‌المللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۲۶ تیر ۱۳۹۶ش.
- «مراسم جشن فرشته‌ها با حضور صدها تن از دختران در حسینیهٔ امام خمینی برگزار شد»، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری، تاریخ درج مطلب: ۱۴ بهمن ۱۴۰۱ش.
- معصومی، مسعود، «برگزاری جشن تکلیف دختران»، نشریهٔ مبلغان، شمارهٔ ۲۰۹، ۱۳۹۵ش.
- «نحوهٔ برگزاری جشن تکلیف توسط مدارس یا والدین»، وب‌سایت دلگرم، تاریخ درج مطلب: ۲۰ دی ۱۴۰۲ش.
- نوابی، سید احمد، «مراسم جشن تکلیف دختران در شب میلاد حضرت فاطمه در مرکز اسلامی برلین»، مجمع جهانی شیعه‌شناسی، تاریخ درج مطلب: ۳ بهمن ۱۴۰۰ش.
- «وقتی چشم جشن تکلیف هم به لاکچری‌بازی روشن می‌شود»، باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ آذر ۱۳۹۹ش.
- هاشمی، محمدمنصور، «تکلیف در قرآن، در فقه، در کلام»، دانشنامهٔ جهان اسلام، ج۸، ۱۳۸۳ش.
- «هرآنچه باید دربارهٔ جشن تکلیف بدانید»، وب‌سایت کلید موفقیت، تاریخ درج مطلب: ۲۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- یوسفیان، الهام، «بررسی انگیزه‌ها و عوامل و پیامدهای برگزاری جشن تکلیف (نشانه موردی دبستان شمیم رحمت»، نشریهٔ فرهنگ پژوهش، شمارهٔ ۴۹، ۱۴۰۱ش.