ازدواج دختران روستایی
 حرکت عروس و داماد از منزل عروس در روستای پاشکم به سوی منزل داماد در روستای سیاهمرد، شهرستان ماسال | |
پادکست مقاله | 🡇
| |
| مشخصات مفهوم | |
|---|---|
| شاخه علمی | جامعه‌شناسی خانواده |
| نوع مفهوم | نهاد اجتماعی |
| حوزه کاربرد | جامعه‌شناسی خانواده |
| اهمیت و ارتباط | |
| اهمیت | تحکیم نهاد خانواده توسعه اجتماعی و فرهنگی روستا |
| مرتبط با | ازدواج روستا |
ازدواج دختران روستایی؛ پیوند زناشویی دختران روستایی در محیط‌های روستایی.
ازدواج دختران روستایی همواره تحت تأثیر عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی بوده و سنت‌ها و نقش خانواده در آن پررنگ بوده است. با این حال، تحولات اجتماعی و فرهنگی مانند افزایش تحصیلات، مهاجرت و تغییر نگرش‌ها باعث تغییراتی در الگوهای ازدواج شده‌اند؛ از جمله افزایش سن ازدواج دختران روستایی و کاهش تمایل به ازدواج به‌هنگام. همچنین، چالش‌های ازدواج اجباری و کودک‌همسری نیازمند بررسی و سیاست‌گذاری‌های مناسب برای بهبود وضعیت ازدواج دختران روستایی است.
مفهوم‌شناسی
ازدواج دختران روستایی پیوند زناشویی دخترانی است که در جوامع روستایی زندگی می‌کنند و تحت تأثیر عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی خاص این مناطق شکل می‌گیرد. در این جوامع، سنت‌ها و رسوم محلی نقش پررنگی دارند و تصمیم‌گیری دربارهٔ ازدواج بیشتر با توجه به ارزش‌های خانوادگی و اجتماعی انجام می‌شود.[۱] جایگاه دختران نیز تا حد زیادی با سنت‌ها و نقش‌های اجتماعی تعریف می‌شود؛ آنان از یک‌سو در کارهای خانه نقش دارند و از سوی دیگر در ازدواج قدرت تصمیم‌گیری محدودی دارند و بیشتر تابع نظر خانواده، به‌ویژه پدران و بزرگان هستند.[۲] در این فرهنگ‌ها، ازدواج بیشتر پیوند میان دو خانواده تلقی می‌شود تا انتخاب شخصی فرد. با این حال، تغییرات اجتماعی و اقتصادی دهه‌های اخیر باعث شده برخی از این باورها به چالش کشیده شود و دختران بیشتری به تحصیل و استقلال اقتصادی روی بیاورند.[۳]
اهمیت
ازدواج در جوامع روستایی از دیرباز نهادی مهم و اثرگذار بوده که بر پایه توافق خانواده‌ها، سنت‌ها و منافع اقتصادی و اجتماعی شکل می‌گرفت و بیشتر برای تقویت پیوندهای خانوادگی و قبیله‌ای انجام می‌شد؛ در این چارچوب، دختران غالباً در نقش همسری و مادری تعریف می‌شدند.[۴] در دهه‌های اخیر عواملی مانند صنعتی‌شدن، مهاجرت، افزایش تحصیلات، بالا رفتن هزینه‌های ازدواج، تغییر ارزش‌ها و دگرگونی ساختار خانواده، سن ازدواج، انتخاب همسر و نقش زنان را تغییر داده است.[۵][۶][۷]
ازدواج دختران روستایی پدیده‌ای پیچیده، چندوجهی و ریشه‌دار در سنت‌ها، باورها و ساختارهای اجتماعی‑اقتصادی است که در گذشته بیشتر در سنین پایین و تحت فشار عوامل اجتماعی و اقتصادی رخ می‌داد، اما امروز با تغییر الگوها روبه‌رو شده است. این تغییرات در کنار چالش‌هایی مانند تضاد ارزش‌های سنتی و مدرن، کاهش فرصت‌های ازدواج و مشکلات اقتصادی، بر تصمیم‌گیری دختران روستایی دربارهٔ ازدواج اثر گذاشته است.[۸]
عوامل مؤثر در ازدواج دختران روستایی
ازدواج دختران روستایی تحت تأثیر مجموعه‌ای درهم‌تنیده از عوامل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است.
- آداب‌ورسوم سنتی مانند خواستگاری، نامزدی و مراسم عروسی، همبستگی اجتماعی و روابط خویشاوندی را تقویت می‌کنند،[۹] اما هزینه‌های سنگین و سخت‌گیری‌های سنتی می‌تواند تمایل به ازدواج را کاهش داده و سن ازدواج را بالا ببرد.[۱۰][۱۱][۱۲]
- خانواده و بزرگان نقش محوری در تصمیم‌گیری دارند؛ نفوذ آنان هم سنت‌ها را زنده نگه می‌دارد و هم گاه با فشارهای فرهنگی و اقتصادی همراه می‌شود.[۱۳]
- نگرش‌ها نیز با افزایش تحصیلات و دسترسی به رسانه‌ها تغییر کرده و انتظارات دختران از زندگی و همسر آینده بالا رفته و استقلال‌خواهی آنان ازدواج را به تأخیر انداخته است.[۱۴]
- فقر می‌تواند به ازدواج زودهنگام بینجامد، اما هزینه‌های بالای مراسم و مشکلات معیشتی نیز گاه ازدواج را عقب می‌اندازد.[۱۵][۱۶][۱۷]
- تحصیلات و اشتغال، با افزایش استقلال مالی و دشواری یافتن همسر هم‌سطح، سن ازدواج را بالا می‌برد.[۱۸]
- مهاجرت پسران به شهرها گزینه‌های ازدواج را محدودتر می‌کند و مهاجرت دختران نیز اولویت‌ها و نگرش آنان را تغییر می‌دهد.[۱۹]
در مجموع، این عوامل هم فرصت‌ها و هم چالش‌هایی برای ازدواج دختران روستایی پدیدمی‌آورند.[۲۰]
چالش‌های ازدواج دختران روستایی
ازدواج زودهنگام ممکن است با رضایت ضمنی خانواده و دختر انجام شود، اما نبود آمادگی جسمی و روانی، دختر را در معرض آسیب‌هایی مانند ترک تحصیل، محدودیت شغلی، خشونت خانگی و مشکلات روانی قرار می‌دهد. فقر، نگرانی اقتصادی، فشار اجتماعی برای حفظ آبرو و انتظارات فرهنگی از دلایل آن‌اند.[۲۱] قانون مدنی سن ازدواج دختران را ۱۳ سال تعیین کرده، اما با آمادگی جسمی و روانی دختر، ازدواج زیر ۱۳ سال معضل تلقی نمی‌شود.[۲۲][۲۳]
افزایش سن ازدواج پدیده‌ای چندوجهی است که از تغییر نگرش‌ها،[۲۴] افزایش تحصیلات، بهبود وضع اقتصادی زنان، بالا رفتن هزینه‌های ازدواج، کاهش باروری و مهاجرت اثر می‌گیرد.[۲۵][۲۶][۲۷][۲۸] دختران روستایی با تحصیلات و رسانه‌ها به استقلال مالی و شغلی گرایش پیدا می‌کنند، انتظارات‌شان از همسر آینده بالا می‌رود و انتخاب شریک زندگی دشوارتر می‌شود. افزایش هزینه‌ها و مهاجرت پسران به شهرها نیز فرصت‌های ازدواج را کم می‌کند.[۲۹]
ازدواج اجباری، ازدواجی است که در آن دختر بدون رضایت و تحت فشار خانواده، جامعه یا شرایط اقتصادی مجبور به ازدواج می‌شود؛ در هر سنی و بدون توجه به آمادگی فرد. این نوع ازدواج با ترک تحصیل، خشونت خانگی و مشکلات روانی همراه است و حق انتخاب دختر را نقض می‌کند.[۳۰]
پانویس
- ↑ ابراهیمی، «آداب و رسوم ازدواج در میان مردم روستای امزاجرد»، وب‌سایت انسان‌شناسی و فرهنگ.
- ↑ «فقر در روستاهای هرمزگان/ بی‌اطلاعی دختران از سن همسر آینده»، وب‌سایت عصر ایران.
- ↑ «تحلیل تغییر سبک زندگی دختران روستا با نگاهی بر نظریات برساخت‌گرایی و پدیدارشناسی و ساختارگرایی»، وب‌سایت سامانۀ ملی ازدواج؛ ابراهیمی، «آداب و رسوم ازدواج در میان مردم روستای امزاجرد»، وب‌سایت انسان‌شناسی و فرهنگ.
- ↑ «گذری بر شیوۀ ازدواج در دوران قاجار»، وب‌سایت صبح قزوین.
- ↑ آقایی و طاهری بنچناری، «نگرش جوانان به تأثیر عوامل اقتصادی اجتماعی و فرهنگی مؤثر در بالا رفتن سن ازدواج»، 1392ش، ص89.
- ↑ کاظمی‌پور، «تحول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی مؤثر بر آن»، ۱۳۸۳ش، ص121.
- ↑ شهابی، «تحلیل عوامل مؤثر بر ارزش‌های خانوادگی جوانان روستایی»، 1385ش، ص179-181.
- ↑ رحمانی‌پور و همکاران، «عوامل تأثیرگذار بر افزایش سن ازدواج جوانان»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
- ↑ «آداب و رسوم ازدواج در ایران/ بخش اول»، وب‌سایت مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ امینی، «تجمل‌گرایی؛ یکی از موانع ازدواج»، وب‌سایت دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی مسجد هدایت.
- ↑ سهرابی، «مسابقه هزینه‌ها برای عروسی»، وب‌سایت تبیان.
- ↑ طالبی، «فرهنگ ازدواج و ازدواج در فرهنگ مختلف»، وب‌سایت حوزه‌نت.
- ↑ «آداب و رسوم ازدواج در ایران/ بخش اول»، وب‌سایت مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی؛ طالبی، «فرهنگ ازدواج و ازدواج در فرهنگ مختلف»، وب‌سایت حوزه‌نت.
- ↑ شهابی، «تحلیل عوامل مؤثر بر ارزش‌های خانوادگی جوانان روستایی»، 1385ش، ص179-181؛ کاظمی‌پور، «تحول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی مؤثر بر آن»، ۱۳۸۳ش، ص121.
- ↑ حسینی‌فر و اکبری، «بررسی پیامدهای اجتماعی ازدواج زودهنگام بر روند آموزش دختران»، 1398ش، ص123-124.
- ↑ رحمانی‌پور و همکاران، «عوامل تأثیرگذار بر افزایش سن ازدواج جوانان»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
- ↑ امینی، «تجمل‌گرایی؛ یکی از موانع ازدواج»، وب‌سایت دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی مسجد هدایت.
- ↑ کاظمی‌پور، «تحول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی مؤثر بر آن»، ۱۳۸۳ش، ص121.
- ↑ چیذری، «دختران روستایی از قافله ازدواج جاماندند»، وب‌سایت روزنامۀ جوان.
- ↑ زهرانژاد، «مهاجرت زنان تحصیل‌کرده به شهرها»، وب‌سایت روزنامۀ اعتماد.
- ↑ بهرامی و همکاران، «مطالعه داده‌بنیاد ازدواج زودهنگام دختران شهرستان پلدختر»، 1401ش، ص502-505؛ حسن‌میری، «سرنوشت تلخ ازدواج زودهنگام دختران روستایی»، وب‌سایت ایانا.
- ↑ شریعتی و همکاران، «بررسی فقهی_حقوقی سن ازدواج در حقوق ایران»، ۱۳۹۹ش، ص۱۷-۱۹.
- ↑ فتایی و همکاران، مطالعه زمینه‌ها و پیامدهای کودک‌همسری در استان لرستان، 1401ش، ص137-140.
- ↑ شهابی، تحلیل عوامل مؤثر بر ارزش‌های خانوادگی جوانان روستایی: مطالعه موردی استان اصفهان، 1385ش، ص179-181.
- ↑ آقایی و طاهری بنچناری، نگرش جوانان به تأثیر عوامل اقتصادی اجتماعی و فرهنگی مؤثر در بالا رفتن سن ازدواج، 1392ش، ص89.
- ↑ رحمانی‌پور و همکاران، «عوامل تأثیرگذار بر افزایش سن ازدواج جوانان»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
- ↑ تاج‌بخش و پویافر، واکاوی علل تغییر الگوی سنی ازدواج روستاییان، 1400ش، ص152 و 167.
- ↑ زهرانژاد، «مهاجرت زنان تحصیل‌کرده به شهرها»، وب‌سایت روزنامۀ اعتماد.
- ↑ کاظمی‌پور، «تحول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی مؤثر بر آن»، ۱۳۸۳ش، ص117-121.
- ↑ «ازدواج اجباری یا تحمیلی چیست و راه‌های مقابله با آن»، وب‌سایت از وکیل بپرس؛ «ازدواج اجباری»، وب‌سایت مشاورۀ روان‌شناسی مصاحب.
منابع
- ابراهیمی، انسیه، «آداب و رسوم ازدواج در میان مردم روستای امزاجرد»، وب‌سایت انسان‌شناسی و فرهنگ، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۴۰۰ش.
- امینی، ابراهیم، «تجمل‌گرایی؛ یکی از موانع ازدواج»، وب‌سایت دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی مسجد هدایت، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
- «ازدواج اجباری یا تحمیلی چیست و راه‌های مقابله با آن»، وب‌سایت از وکیل بپرس، تاریخ درج مطلب: ۱۶ اسفند ۱۴۰۲ش.
- «ازدواج اجباری»، وب‌سایت مشاورهٔ روان‌شناسی مصاحب، تاریخ بازدید: ۱۹ شهریور ۱۴۰۳ش.
- آقایی، سیدسعید و طاهری بنچناری، رؤیا، «نگرش جوانان به تأثیر عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مؤثر در بالا رفتن سن ازدواج»، در فصلنامه مطالعات جامعه‌شناختی ایران، سال سوم، شماره هشتم، بهار ۱۳۹۲ش.
- «آداب و رسوم ازدواج در ایران/ بخش اول»، وب‌سایت مرکز دایرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۰ خرداد ۱۴۰۳ش.
- «آداب و رسوم زیبای اقوام ایرانی برای ازدواج»، وب‌سایت آسمونی، تاریخ بازدید: ۱۹ شهریور ۱۴۰۳ش.
- بهرامی، ولی و همکاران، «مطالعه داده بنیاد ازدواج زودهنگام دختران شهرستان پلدختر (مورد مطالعه: روستای زیودار)»، در مجلهٔ راهبرد اجتماعی فرهنگی، دورهٔ ۱۱، شمارهٔ ۴، شمارهٔ پیاپی ۴۵، اسفند ۱۴۰۱ش.
- حسن‌میری، فهیمه، «سرنوشت تلخ ازدواج زودهنگام دختران روستایی»، وب‌سایت ایانا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ دی ۱۳۹۵ش.
- حسینی‌فر، مریم‌السادات و اکبری، زهرا، «بررسی پیامدهای اجتماعی ازدواج زودهنگام بر روند آموزش دختران (مطالعه موردی: شهر اسفرورین)»، در نشریهٔ پژوهش در آموزش مطالعات اجتماعی، دورهٔ ۱، شمارهٔ ۲، اسفند ۱۳۹۸ش.
- «تحلیل تغییر سبک زندگی دختران روستا با نگاهی بر نظریات برساخت‌گرایی و پدیدارشناسی و ساختارگرایی»، وب‌سایت سامانهٔ ملی ازدواج، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
- «فقر در روستاهای هرمزگان/ بی‌اطلاعی دختران از سن همسر آینده»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
- فتایی، مهری و همکاران، «مطالعه زمینه‌ها و پیامدهای کودک‌همسری در استان لرستان»، در پژوهشنامهٔ مددکاری اجتماعی، دورهٔ ۹، شمارهٔ ۳۲، تابستان ۱۴۰۱ش.
- «گذری بر شیوهٔ ازدواج در دوران قاجار»، وب‌سایت صبح قزوین، تاریخ بازدید: ۱۸ شهریور ۱۴۰۳ش.
- زهرانژاد، بهرام، «مهاجرت زنان تحصیل‌کرده به شهرها»، وب‌سایت روزنامهٔ اعتماد، تاریخ درج مطلب: ۱۹ دی ۱۴۰۱ش.
- شریعتی، الهام و همکاران، «بررسی فقهی_حقوقی سن ازدواج در حقوق ایران»، در فصلنامه مطالعات زن و خانواده، پژوهشکده زنان، دانشگاه الزهرا (س)، دورهٔ ۸، شمارهٔ ۳، ۱۳۹۹ش.
- شهابی، سیامک، تحلیل عوامل مؤثر بر ارزش‌های خانوادگی جوانان روستایی: مطالعه موردی استان اصفهان»، در فصلنامه روستا و توسعه، دورهٔ ۹، شمارهٔ ۳، سال ۱۳۸۵ش.
- سهرابی، هنگامه، «مسابقهٔ هزینه‌ها برای عروسی»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آذر ۱۳۸۹ش.
- طالبی، فیروز، «فرهنگ ازدواج و ازدواج در فرهنگ مختلف»، وب‌سایت حوزه‌نت، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
- کاظمی‌پور، شهلا، «تحول سن ازدواج زنان در ایران و عوامل جمعیتی مؤثر بر آن»، در مجلهٔ پژوهش زنان، شمارهٔ ۳، پیاپی ۱۰، ۱۳۸۳ش.
- چیذری، زهرا، «دختران روستایی از قافله ازدواج جاماندند»، وب‌سایت روزنامهٔ جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اسفند ۱۴۰۲ش.
- رحمانی‌پور، ریحانه و همکاران، «عوامل تأثیرگذار بر افزایش سن ازدواج جوانان»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ خرداد ۱۴۰۱ش.
- جیسوند، فریبا، «سن ازدواج از دید اسلام»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲۹ خرداد ۱۳۹۶ش.