ازدواج به‌هنگام؛ بهترین سن ازدواج دختران و پسران.
پادکست مقاله | 🡇
|
ازدواج به‌هنگام، ازدواجی است که در آن بلوغ جنسی با بلوغ عقلی، عاطفی، اجتماعی و اقتصادی همراه می‌شود و فاصلهٔ زمانی میان آن‌ها نباید بیش از اندازه باشد. ازدواج به‌هنگام می‌تواند به آرامش فرد، حفظ از انحراف، پایداری خانواده، سلامت مادر و فرزند و افزایش فرصت باروری بینجامد و تأخیر در آن، به‌ویژه به‌دلیل مشکلات اقتصادی، پیامدهایی چون افسردگی، اضطراب، کاهش باروری و افزایش انحرافات را به همراه دارد.
مفهوم‌شناسی
ازدواج به‌هنگام یعنی ازدواج در زمانی که انسان هم به بلوغ جنسی رسیده و هم از بلوغ‌های عقلی، عاطفی، اجتماعی و اقتصادی بهره‌ای مناسب دارد؛ به‌گونه‌ای که شکاف زمانی میان بلوغ جنسی و آغاز زندگی مشترک بیش از اندازه نباشد.[۱] این مفهوم از کودک‌همسری جدا است؛ زیرا در ازدواج به‌هنگام، مسئولیت‌پذیری، رشد فکری و توان ادارهٔ زندگی نیز شرط شمرده می‌شود.[۲]
نیاز به ازدواج امری فطری و درونی است که در زمان مناسب سر برمی‌آورد. تأخیر در پاسخ درست به این نیاز یا پاسخ نادرست به آن، زمینهٔ انحراف فرد و سستی بنیان خانواده را فراهم می‌کند.[۳]
پیش‌نیازهای ازدواج به‌هنگام
کارشناسان، ازدواج به‌هنگام را به تحقق پنج نوع بلوغ وابسته می‌دانند:
بلوغ جنسی
بلوغ جنسی آغاز دورهٔ نوجوانی است و با دگرگونی‌های جسمی و روانی همراه می‌شود. در فقه اسلامی، نشانه‌های بلوغ عبارت‌اند از احتلام، رویش موی زبر و رسیدن به سن نه‌سالگی در دختران و پانزده‌سالگی در پسران. کسی که قصد ازدواج دارد، لازم است نیاز به جنس مخالف را احساس کند و توان پاسخ‌گویی حداقلی به نیاز جنسی همسر را داشته باشد.[۴]
بلوغ عقلی
بلوغ عقلی مرتبه‌ای است که فرد بتواند خانواده را در حد متعارف اداره کرده و آن را از هرج‌ومرج و بحران حفظ کند. فهم نظام اخلاقی و حقوقی خانواده، ارتباط مؤثر با همسر، توان حل مشکلات و درک هیجانات، از مؤلفه‌های بلوغ عقلی است.[۵]
بلوغ عاطفی
رشد عاطفی مستلزم توان برقراری و حفظ روابط شخصی، درک احساسات متقابل، همدلی و ابراز علاقه و محبت به همسر است. توان ابراز محبت، جلب محبت همسر، خوش‌رویی و آراستگی، از نشانه‌های بلوغ عاطفی شمرده می‌شود.[۶]
بلوغ اجتماعی
بلوغ اجتماعی در فرایند جامعه‌پذیری شکل می‌گیرد و شامل فهم هنجارها و ارزش‌های اجتماعی و عمل براساس ضوابط جامعه است. قدرت تشخیص مسئولیت‌ها، انتخاب‌گری، اعتمادبه‌نفس، مسئولیت‌پذیری و التزام آگاهانه به هنجارهای اجتماعی، از نشانه‌های آن است. در دختران، عزیز بودن نزد اقوام، آشنایی با وظایف همسری و برخورد منطقی با مشکلات و در پسران، حسن معاشرت، صبر و بردباری، عدم آزار همسر و آراستگی، از نشانه‌های بلوغ اجتماعی به‌شمار می‌رود.
بلوغ اقتصادی
منظور از توانایی اقتصادی، توان تأمین هزینه‌های زندگی دونفره است. این توانایی می‌تواند بالقوه باشد؛ یعنی فرد اهل کار و تلاش باشد و بتواند نیازهای منزل را تأمین کند، گرچه درحال‌حاضر پس‌اندازی نداشته باشد. مسکن، پوشاک، درمان، تفریح و تحصیل فرزندان ازجمله هزینه‌هایی است که مرد خانواده بر عهده دارد.[۷]
رویکردها به ازدواج به‌هنگام
رویکرد روان‌شناختی
از نگاه متخصصان ژنتیک[۸] و روان‌شناسی، دختر و پسری که بلوغ جنسی را تجربه کرده و از تعادل عاطفی، سلامت روانی، کفایت عقلانی، قدرت تشخیص و مسئولیت‌پذیری فردی و اجتماعی برخوردار باشد، می‌تواند همسر انتخاب کند. در جوامع امروزی معمولاً افراد پس‌از هجده‌سالگی شایستگی لازم برای آغاز زندگی مشترک را به دست می‌آورند؛ هرچند در برخی شرایط محیطی، فرهنگی و اجتماعی، این آمادگی ممکن است در سنی پایین‌تر یا بالاتر حاصل شود.[۹]
رویکرد جامعه‌شناختی
با پیچیده‌تر شدن جوامع، گذار از کودکی به بزرگسالی دشوارتر شده و فاصلهٔ میان بلوغ جنسی، اجتماعی و اقتصادی افزایش یافته است. سن ازدواج در هر جامعه براساس شرایط اقلیمی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تعیین می‌شود؛ از این‌رو نه‌تنها در جوامع مختلف متفاوت است، بلکه در یک جامعهٔ واحد نیز در طول زمان تغییر می‌کند.[۱۰]
رویکرد حقوقی
در نظام‌های حقوقی، دو قاعده دربارهٔ سن ازدواج مطرح است:
- کمترین حد سن ازدواج: سنی که پیش‌از آن، فرد مجاز به ازدواج نیست.
- اهلیت کامل ازدواج: سنی که فرد از بلوغ قانونی و توان کامل تصمیم‌گیری برخوردار می‌شود.
بسیاری از کشورهای خاورمیانه، ازدواج میان این دو سن را تنها با اجازهٔ دادگاه و اغلب با رضایت ولی دختر مجاز می‌دانند، اما ازدواج پیش‌از بلوغ جنسی را به رسمیت نمی‌شناسند.[۱۱]
رویکرد فقهی
در برخی روایات، ازدواج پیش‌از بلوغ یا هم‌زمان با آن مورد تأکید قرار گرفته است.[۱۲] برخی فقها بهترین سن ازدواج دختر را اندکی پیش‌از بلوغ جنسی[۱۳] و برخی بلافاصله پس‌از آن دانسته‌اند.[۱۴] اسلام ازدواج را پیوندی تعهدآور و مسئولیت‌آفرین می‌داند که دختر و پسر را ملزم به انجام وظایف عاطفی، اجتماعی و اقتصادی می‌کند؛ از این‌رو رشد و آمادگی فرد نیز مورد توجه قرار گرفته است.[۱۵] بعضی عالمان دین علاوه‌بر بلوغ جنسی، رشد عقلی و جسمانی را نیز لازم می‌دانند و در صورت وجود خطر آسیب جسمی، ازدواج را جایز نمی‌شمارند.[۱۶]
پیامدها و آثار
انسان به طبیعت خود نیازمند آسایش جسمی و روحی و انس و مودت است و این نیاز در کانون خانواده تحقق می‌یابد. ازدواج به‌هنگام موجب آرامش غریزهٔ شهوت، حفظ فرد از گناه و فساد و تحقق آسایش جسم و روح می‌شود.[۱۷]
براساس آمارهای سازمان ثبت احوال کشور، ازدواج گروه‌های سنی زیر ۱۸ سال پایدارترین ازدواج‌ها بوده و کمترین تعداد طلاق به همین گروه سنی مربوط است؛ درحالی‌که دختران ۲۵ تا ۲۹ سال بیشترین تعداد طلاق را داشته‌اند.[۱۸]
از نظر سلامت مادر و فرزند نیز ۲۶درصد مرگ‌ومیر مادران در هنگام زایمان مربوط به مادران ۳۵ سال به بالا بوده و تنها ۱درصد مرگ‌ومیرها به مادران زیر ۱۸ سال اختصاص داشته است.[۱۹] احتمال سقط جنین و ناهنجاری‌های کروموزومی نیز در مادران بالای ۳۵ سال افزایش می‌یابد.[۲۰]
ازدواج به‌هنگام فرصت باروری و تولید نسل را نیز افزایش می‌دهد؛ زیرا هرچه ازدواج در سنین بالاتر رخ دهد، سنین باروری زنان کاهش می‌یابد.[۲۱]
تعلل در ازدواج به‌هنگام
پیامدها
با افزایش سن ازدواج، جوانان از شیوهٔ بهنجار ارضای غریزهٔ جنسی و آثار و فواید آن محروم می‌شوند. روند رو به افزایش سن ازدواج مشکلاتی چون افسردگی و از بین رفتن نشاط، وسواس زیاد در انتخاب همسر، مشکل‌آفرینی فرزندان بزرگ و ازدواج‌نکرده در خانه، افزایش اضطراب به‌ویژه در دختران، از دست رفتن طراوت و زیبایی، ناامیدی و تصمیم به عدم ازدواج و احتمال افزایش انحرافات را به دنبال دارد.[۲۲]
در سال‌های اخیر، شرایط اقتصادی و اجتماعی تمایل به تجرد را افزایش داده است. براساس آمار سال ۱۴۰۰ش، حدود ۹ میلیون و ۸۰۰ هزار جوان مجرد در سن ازدواج وجود داشته‌اند[۲۳] و همین امر کاهش میزان باروری در کشور را در پی داشته است. تأخیر در ازدواج، تأخیر در فرزندآوری و کوتاه شدن دوران بارداری زنان را به همراه دارد و ترس از زایمان در سنین بالا از پیامدهای آن است.[۲۴]
علل
در بررسی علل تعلل در ازدواج به‌هنگام، علل مختلفی گزارش شده است. عللی همچون وسواس افراد و خانواده‌ها در انتخاب همسر، سنگین کردن مخارج ازدواج، تغییر شرایط زندگی از سنتی به صنعتی، تغییر در ایده‌آل‌ها و تصورات دختران و پسران از آینده و زندگی مشترک، کاهش سطح اخلاقی جامعه، به وجود آمدن شیوه‌های جدیدی از ارضای تمایلات جنسی، به وجود آمدن سبک‌های متفاوتی از زندگی زناشویی،[۲۵] شرایط نامناسب اقتصادی، وضعیت اشتغال جوانان، سربازی و تحصیلات دانشگاهی از مهم‌ترین دلایل تأخیر در امر ازدواج شمرده می‌شود. در این میان غالباً از وضعیت نامناسب اقتصادی به‌عنوان مهم‌ترین عامل در تأخیر ازدواج یاد می‌شود.[۲۶]
نبود بلوغ اجتماعی، عاطفی و اقتصادی برای تشکیل خانواده و به تأخیر انداختن ازدواج تا رسیدن به این بلوغ‌ها، بحران ارضای نیاز جنسی و فزونی انحرافات جنسی را به دنبال دارد. از این‌رو سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی صحیح برای تقویت سازوکارهای آموزشی و حمایتی، کاهش سن بلوغ‌های اجتماعی، اقتصادی، عقلی و عاطفی و تلاش برای تقارن سن همهٔ انواع بلوغ ضروری است.[۲۷]
سن ازدواج در ایران
در سال ۱۳۱۴ش، حداقل سن ازدواج در ایران برای دختران ۱۵ و برای پسران ۱۸ سال تعیین شد.[۲۸] در سال ۱۳۵۳ش، حداقل سن ازدواج دختران ۱۸ و پسران به ۲۰ سال افزایش یافت.[۲۹] اکنون سن قانونی ازدواج در ایران برای دختران ۱۳ و برای پسران ۱۵ سال است. البته ازدواج قبل‌از سن قانونی، منوط به اذن ولی و تشخیص دادگاه صالحه است.[۳۰]
پانویس
- ↑ حکیم‌پور، زنجیر مقدس، درآمدی بر چالش‌های فقهی و حقوقی پدیده کودک‌همسری، 1400ش، ص30 و 36.
- ↑ حکیم‌پور، زنجیر مقدس، درآمدی بر چالش‌های فقهی و حقوقی پدیده کودک‌همسری، 1400ش، ص30 و 36.
- ↑ احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، 1390ش، ص76.
- ↑ احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، 1390ش، ص78.
- ↑ احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، 1390ش، ص79.
- ↑ احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، 1390ش، ص80.
- ↑ احمدپناهی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، 1390ش، ص85.
- ↑ سروری، اصول ژنتیک پزشکی در ازدواج، 1381ش، ص28.
- ↑ افروز، روان‌شناسی ازدواج و شکوه همسری، 1389ش، ص19.
- ↑ بستان، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، 1398ش، ص11.
- ↑ اندرسون، تحولات حقوقی جهان اسلام، ۱۳۷۶ش، ص156.
- ↑ مجلسی، بحارالأنوار،1410ق، ج16، ص223؛ مجلسی، بحارالأنوار،1410ق، ج71، ص81.
- ↑ بهجت گیلانی فومنی، استفتاءات، 1428ق، ج4، ص7.
- ↑ موسوی خمینی، تحریر الوسیلة، 1422ق، ج2، ص240؛ موسوی گلپایگانی، هدایة العباد، 1413ق، ج2، ص304؛ فاضل لنکرانی، رساله توضیح المسائل، 1426ق، ص439؛ سبحانی تبریزی، رساله توضیح المسائل، 1429ق، ص458؛ وحید خراسانی، توضیح المسائل، 1428ش، ص508؛ شبیری زنجانی، رساله توضیح المسائل، 1430ق، ص530.
- ↑ حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، 1409ق، ج20، ص104.
- ↑ مکارم شیرازی، احکام بانوان، 1428ق، ص20.
- ↑ اسلامی‌پناه، «ازدواج‌پژوهی در آیات الهی»، 1384ش، ص25-26.
- ↑ راستگو، «توجه به اولویت‌های اساسی به‌جای طرح‌های سفارشی در حوزه زنان و خانواده»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «گزارش عملکرد و دستاوردهای نظام کشوری مراقبت مرگ مادری در سال 1397»، 1397ش، ص9-10.
- ↑ زمانیان، «بارداری بعد از 35 سالگی: مادر سالم، جنین سالم»، وب‌سایت درمانکده.
- ↑ اسلامی‌پناه، «ازدواج پژوهی در آیات الهی»، 1384ش، ص27.
- ↑ رجبی، «سنّ ازدواج؛ عوامل افزایش و راهبردهای کاهش آن»، 1386ش، ص143.
- ↑ زارعی، «بیش از 9 میلیون جوان در سن ازدواج و مجرد هستند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ متین‌نژاد، «نگاهی به تأثیر افزایش سن ازدواج و بارداری در احتمال ابتلا به بیماریهای جسمی و روحی در زنان»، وب‌سایت شهرآرا نیوز.
- ↑ سبک‌هایی از قبیل ازدواج سفید، همباشی، ازدواج مدنی، ازدواج هم‌جنس‌گرایان، ازدواج با خود یا سولوگامی
- ↑ عباس‌زاده و نیکدل، «مطالعه بسترهای زمینه‌ساز تأخیر در ازدواج دختران با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی»، 1395ش، ص501.
- ↑ بستان، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی در نهادهای اجتماعی، 1388ش، ص13.
- ↑ احمدی، طنین سکوت: پژوهشی جامع در باب ازدواج زودهنگام کودکان در ایران، ۱۳۹۶ش، ص۱۲۲.
- ↑ موسوی بلادی، «بررسی تحول ازدواج در ایران»، 1378ش، ص۹.
- ↑ قانون مدنی، ماده ۱۰۴۱، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
منابع
- احمدپناهی، علی، «روان‌شناسی و علوم تربیتی: جوان و سن مناسب ازدواج»، در مجله مکاتبه و اندیشه، شماره ۴۰، پاییز ۱۳۹۰ش.
- احمدی، کامیل، طنین سکوت: پژوهشی جامع در باب ازدواج زودهنگام کودکان در ایران، تهران، شیرازه، ۱۳۹۶ش.
- افروز، غلامعلی، روان‌شناسی ازدواج و شکوه همسری، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۸۹ش.
- اندرسون، نورمن، تحولات حقوقی جهان اسلام، ترجمه فضائلی، مصطفی و قنواتی، جلیل، فخرالدین اصغری، قم، بوستان کتاب، ۱۳۷۶ش.
- اسلامی‌پناه، هادی، «ازدواج پژوهی در آیات الهی»، در مجله مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۷، بهار ۱۳۸۴ش.
- بستان، حسین، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی در نهادهای اجتماعی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۸ش.
- بستان، حسین، جامعه‌شناسی خانواده با نگاهی به منابع اسلامی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۸ش.
- بهجت گیلانی فومنی، محمدتقی، استفتاءات، قم، دفتر حضرت آیه‌الله بهجت، ۱۴۲۸ق.
- حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه إلی تحصیل مسائل الشریعه، قم، موسسة آل‌البیت لإحیاء التراث، ۱۴۱۲ق.
- حکیم‌پور، محمد، زنجیر مقدس درآمدی بر چالش‌های فقهی و حقوقی پدیده کودک‌همسری، تهران، نگاه معاصر، ۱۴۰۰ش.
- راستگو، حامد، «توجه به اولویت‌های اساسی به‌جای طرح‌های سفارشی در حوزه زنان و خانواده»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آذر ۱۳۹۶ش.
- رجبی، عباس، «سنّ ازدواج؛ عوامل افزایش و راهبردهای کاهش آن»، در مجله معرفت، شماره ۱۱۲، فروردین ۱۳۸۶ش.
- زارعی، فاطمه، «بیش از ۹ میلیون جوان در سن ازدواج و مجرد هستند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
- زمانیان، امیرسینا، «بارداری بعد از ۳۵ سالگی: مادر سالم، جنین سالم»، وب‌سایت درمانکده، تاریخ بازدید: ۱۳ شهریور ۱۴۰۰ش.
- سبحانی تبریزی، جعفر، رساله توضیح المسائل، قم، مؤسسه تعلیماتی و تحقیقاتی امام صادق، چ سوم، ۱۴۲۹ق.
- سروری، علی‌اصغر، اصول ژنتیک پزشکی در ازدواج، اصفهان، جهاد دانشگاهی واحد اصفهان، ۱۳۸۱ش.
- شبیری زنجانی، سیدموسی، رساله توضیح المسائل، قم، سلسبیل، ۱۴۳۰ق.
- شیخ صدوق، من لا یحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
- عباس‌زاده، محمد و نیکدل، نرمین، «مطالعه بسترهای زمینه‌ساز تأخیر در ازدواج دختران با رویکرد پدیدارشناسی توصیفی»، در مجله زن در فرهنگ و هنر، شماره ۴، زمستان ۱۳۹۵ش.
- فاضل لنکرانی، محمد، رساله توضیح المسائل، قم، امیر قلم، ۱۴۲۶ق.
- کلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب‌الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- «گزارش عملکرد و دستاوردهای نظام کشوری مراقبت مرگ مادری در سال ۱۳۹۷»، دفتر سلامت جمعیت خانواده و مدارس، اداره سلامت مادران، ۱۳۹۷ش.
- متین‌نژاد، معصومه، «نگاهی به تأثیر افزایش سن ازدواج و بارداری در احتمال ابتلا به بیماریهای جسمی و روحی در زنان»، شهرآرا نیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ مهر ۱۳۹۹ش.
- مجلسی، محمدباقر، بحارالأنوار، لبنان، بیروت، چ اول، ۱۴۱۰ق.
- مکارم شیرازی، ناصر، احکام بانوان، قم، مدرسه امام علی، چ یازدهم، ۱۴۲۸ق.
- موسوی بلادی، صدرالدین، بررسی تحول ازدواج در ایران، تهران، فصلنامه جمعیت، سازمان ثبت احوال، شماره ۲۷ و ۲۸، ۱۳۷۸ش.
- موسوی خمینی، سید روح‌اللّه، تحریر الوسیله، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۴۲۲ق.
- موسوی گلپایگانی، سید محمدرضا، هدایة العباد، قم، دارالقرآن الکریم، ۱۴۱۳ق.
- وحید خراسانی، حسین، توضیح المسائل، قم، مدرسه امام باقر، چ نهم، ۱۴۲۸ش.