اعظم طالقانی
پادکست مقاله | 🡇
|
اعظم طالقانی؛ کنشگر حقوق زنان، روزنامه‌نگار و سیاست‌مدار.
اعظم طالقانی در دوره نخست مجلس شورای اسلامی، به‌عنوان نماینده تهران در مجلس حضور داشت. طالقانی، از کنشگران ملی-مذهبی بود. او از سال ۱۳۶۳ش تا هنگام درگذشت در سال ۱۳۹۸ش دبیر کلی جامعه زنان انقلاب اسلامی را برعهده داشت. وی فرزند سید محمود طالقانی بود.
زندگی‌نامه
اعظم طالقانی در ۱۰ مرداد سال ۱۳۲۲ش از همسر دوم آیت‌الله سید محمود طالقانی، روحانی دوران انقلاب اسلامی ایران، زاده شد. پدرش فعال سیاسی و از پایه‌گذاران نهضت آزادی ایران بود؛ بارها بازداشت شد و مدت زمانی را هم در تبعید به سر برد. به همین دلیل، کودکی اعظم طالقانی در نبود پدر گذشت با این همه اما به توصیه یکی از خواهرهایش، دوره‌ای چند، جلسه تفسیر قرآن در خانه برگزار شد و خواهرها و بردارها هر پنج‌شنبه پای صحبت‌های پدر نشستند. اعظم طالقانی در نوجوانی؛ ازدواج کرد و تحصیلات خود را در آموزشگاه‌های آزاد ادامه داد. دو فرزند داشت که دیپلم گرفت. در ۱۷ سالگی یک دوره مدیریت گذراند و به تدریس و مدیریت مدرسه پرداخت. او در سال ۵۲ در کنکور شرکت کرد و در دانشگاه تربیت دبیر (تربیت معلم فعلی) ادبیات فارسی خواند.[۱]
فعالیت‌های قبل از انقلاب
اعظم طالقانی در دهه ۱۳۵۰ش چندین‌بار توسط ساواک دستگیر و دوره‌هایی را بعنوان زندانی سیاسی، در زندان اوین و زندان قصر سپری نمود. او در شهریور سال ۱۳۵۴ش همزمان با دستگیری پدرش دستگیر و به حبس ابد محکوم شد. اما پس از دو سال آزاد شد و دوباره به فعالیت سیاسی مخالف شاه پرداخت.[۲] در سال ۱۳۵۰ش همراه با ۲ خواهرش، یک مدرسه دوره راهنمایی به نام «بنیاد علایی» راه‌اندازی کردند.[۳] پس از زندان، «جامعه زنان انقلاب اسلامی» را با همراهی تعدادی از زنان فعال در امور اجتماعی، سیاسی و فرهنگی و با هدف آموزش زنان و حل مشکلات آنها در سال ۱۳۵۷ش پایه گذاشت. خود او در این باره می‌‌گوید: «زمانی‌که زندان بودم در اندیشه تشکیل یک تشکیلات رسمی برای زنان بودم که بتواند تا حدودی مشکلات مبتلا به زنان را حل کند». شهریور ۱۳۵۶ش که از زندان آزاد شد، ۳۰ نفر از زنان همفکرش را گردهم آورد، مؤسسه‌اش در حال پاگرفتن بود که انقلاب پیروز شد و او راه تازه‌ای رفت و درخواست تأسیس حزب داد.[۴]
فعالیت‌های پس از انقلاب
جامعه زنان انقلاب اسلامی
اعظم طالقانی پس از انقلاب اسلامی ایران، جامعه زنان انقلاب اسلامی را به خواست پدرش و با آرمان آموزش زنان و حل مشکلات آنها بنیان گذاشت. سپس نماینده مجلس شورای اسلامی شد و پس از آن دوباره به آموزگاری پرداخت. او از سال ۱۳۶۳ش دبیر کل جامعه زنان انقلاب اسلامی نیز بود. «جامعه زنان انقلاب اسلامی» رابطه تنگانگی با نیروهای ملی و مذهبی و نهضت آزادی داشت و اهداف خود را بر این گذاشته بود که با «مشی اصلاح‌طلبانه» و «پیروی از رهنمودهای جهان‌بخش اسلام، قرآن و ولی فقیه» به دفاع از «حقوق مستضعفین و مظلومین و ستمدیدگان به‌طور اعم و زنان به‌طور اخص در سطح میهن اسلامی و در قلمرو بین‌المللی» بپردازد.
کنشگری حقوق زنان
اعظم طالقانی در دور اول مجلس شورای اسلامی، تلاش زیادی برای جلوگیری از تصویب قوانین به نظر ضد زن در مجلس کرد که در برخی موارد موفق شد.[۵] اعظم طالقانی همچنین امتیاز انتشار مجله اصلاح‌طلب «پیام هاجر» را گرفت. این نشریه با دیدگاه منتقدانه و روشمند به نقد ساختار سیاسی حاکم و توسعه ایده‌های محمود طالقانی درباره حقوق زنان در ایران و جامعه و سیاست می‌پرداخت. انتشار نشریه «پیام هاجر» در کنار فعالیت‌هایی چون جلسات سخنرانی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی به‌صورت دوره‌ای، تشکیل کلاس‌های آموزشی و شرکت در سمینارهای داخلی و بین‌المللی، انتشار بیانیه و جزوه‌های آموزشی از فعالیت‌های «جامعه زنان انقلاب اسلامی» به دبیر کلی اعظم طالقانی بوده است. اولین شماره «پیام هاجر» در آبان ۱۳۵۸ش منتشر شد و تا سال‌ها بعد به‌صورت ماهنامه یا فصل‌نامه به کار خود ادامه داد. در میانه دهه هفتاد بود که انتشار نشریه نظم بهتری گرفت و به هفته‌نامه تبدیل شد. اما چندان دوام نیاورد و در فروردین ۱۳۷۹ش توقیف شد. اعظم طالقانی در تابستان ۱۳۹۳ش نشریه «پیام ابراهیم» را منتشر کرد و در سرمقاله اولین شماره آن نوشت که «پیام هاجر در این مدت دو بار توقیف شد. بار نخست توسط دادسرای ویژه روحانیت به خاطر انتشار برخی از جلسات درس آیت‌الله منتظری و بار دوم در سال ۱۳۷۹ش در شبی که ۱۶ روزنامه و نشریه توقیف شد؛ در حالی که آماده چاپ بودیم نامه توقیف توسط چهار جوان به دفتر پیام هاجر ارائه شد. از آن تاریخ تاکنون حدود ۱۴ سال می‌گذرد. بعد از مدتی به عنوان دبیرکل جامعه زنان مجوز انتشار مجله‌ای با عنوان (رهیابان نور) را درخواست کردم. این مجوز پس از چند ماه که از تشکیل دولت جدید گذشته بود، صادر شد. چون علاقه‌مند بودیم پیام هاجر را به ما برگرداند و مورد قبول واقع نشد نام آن را به «پیام ابراهیم» تغییر دادیم.
نماینده مجلس و نامزد انتخابات ریاست جمهوری
اعظم طالقانی به عنوان نامزد اختصاصی «دفتر همکاری مردم با رئیس‌جمهور» در انتخابات دوره نخست مجلس شورای اسلامی شرکت کرد و توانست به مجلس راه یابد. پس از پایان دوران نمایندگی، تمرکز خود را بر «جامعه زنان انقلاب اسلامی» گذاشت، زیرمجموعه‌های آن را به مرور گسترش داد و مسئولیت آموزش گروهی از زنان سرپرست خانوار را نیز برعهده گرفت. طالقانی نخستین زنی است که خود را نامزد ریاست جمهوری در ایران کرد. او به رغم بیماری، در سال ۱۳۷۶ش نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری ایران شده بود. به گفته خودش: برای آزمایش قانون اساسی؛ هیچ دلیلی وجود ندارد که یک زن نتواند نامزد انتخابات شود.
او باور داشت تعبیر رجال در اصل ۱۱۵ قانون اساسی معادل جنس مرد نیست و شماری از متخصصان و سیاسیون در ایران نیز با وی هم دیدگاه بودند. [۶] اما شورای نگهبان با تفسیر اصل ۱۱۵ نامزدی او را رد کرد.[۷] او در سال ۱۳۸۸ش نیز اعلام نامزدی کرد و گفت: «مهمترین چالش پیش رو در قانون انتخابات بحث رجل است، که متأسفانه با تفسیرهای ناصواب، مانع از حضور زنان در عرصه‌های مدیریتی کلان کشور شده‌است. به همین دلیل برای شکستن چنین تابویی، در عرصه انتخابات حضور خواهم یافت.»[۸]
طالقانی در سال ۱۳۹۶ش نیز خود را نامزد انتخابات ریاست‌جمهوری کرد. وی در زمان ورود به ستاد انتخابات کل کشور گفت: «آمده‌ام تا تکلیف رجل سیاسی را مشخص کنم.»
اعظم طالقانی در جریان فتنه پس از انتخابات سال ۱۳۸۸ش، بارها از رهبران جنبش سبز و زندانیان سیاسی دفاع کرد و در چندین نوبت، نامه‌هایی سرگشاده خطاب به روحانیون و نمایندگان مجلس خبرگان رهبری، رئیس قوه قضاییه و رهبر جمهوری اسلامی ایران نوشت.
درگذشت
اعظم طالقانی در شامگاه چهارشنبه ۸ آبان ۱۳۹۸ش به‌علت آسیب مغزی، در یکی از بیمارستان‌های تهران درگذشت. [۹]
پانویس
- ↑ شادآذر، «اعظم طالقانی زنی که می‌خواست «رجل سیاسی» باشد»، سایت رادیو فردا، 8 آبان 1398ش
- ↑ «زندگی نامه اعظم طالقانی»، سایت جماران
- ↑ پورصالح، «اعظم طالقانی، ترسیم چهره مدرن از زن مسلمان»، رادیو بی بی سی، 8 آبان 1398ش
- ↑ شادآذر، «اعظم طالقانی زنی که می‌خواست «رجل سیاسی» باشد»، سایت رادیو فردا، 8 آبان 1398ش
- ↑ «اعظم طالقانی»، در ویکی پدیا
- ↑ (برابر اصل ۱۱۵ قانون اساسی ایران، نامزدهای ریاست جمهوری باید جزو «رجال» دینی و سیاسی باشند)
- ↑ «گفتگوی خبرنگاران ترک با اعظم طالقانی»، سایت کانون زنان ایرانی، ۹ فروردین ۱۳۸۶ش
- ↑ «اعظم طالقانی»، سایت تابناک
- ↑ پورصالح، «اعظم طالقانی، ترسیم چهره مدرن از زن مسلمان»، رادیو بی بی سی، 8 آبان 1398ش
منابع
- پورصالح، بهزاد، «اعظم طالقانی، ترسیم چهره مدرن از زن مسلمان»، رادیو بی بی سی، 8 آبان 1398ش
- «اعظم طالقانی»، سایت تابناک، بازدید 25 بهمن 1401ش
- «گفتگوی خبرنگاران ترک با اعظم طالقانی»، سایت کانون زنان ایرانی، ۹ فروردین ۱۳۸۶ش
- شادآذر، روجا، «اعظم طالقانی زنی که می‌خواست «رجل سیاسی» باشد»، سایت رادیو فردا،8 آبان 1398ش
- «اعظم طالقانی»، در ویکی پدیا، بازدید 24 بهمن 1401ش
- «زندگی نامه اعظم طالقانی»، سایت جماران، بازدید 25 بهمن 1401ش