پرش به محتوا

پیش‌نویس:غلامعلی رشید

از ایران پدیا
غلامعلی رشید
نامغلامعلی
نام خانوادگیرشیدعلی نور
علت مرگتجاوز هوایی اسرائیل
مدفنحرم سبزقبا، دزفول، استان خوزستان
محل زندگیدزفول، اهواز، تهران
ملیتایرانی
تحصیلاتکارشناسی جغرافیای انسانی
کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی
دکتری جغرافیای سیاسی
محل تحصیلدانشگاه تهران
دانشگاه تربیت مدرس
شناخته‌شده
برای
فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا
طراحی راهبردی و نظریه‌پردازی دکترین نظامی ایران
آثار۲۱ مقاله ژورنالی در حوزه‌های ژئوپلیتیک و مدیریت دانش
منصبمعاون اطلاعات و عملیات سپاه دزفول
مسئول ستاد عملیات جنوب
فرمانده قرارگاه فتح
جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه
معاون عملیات ستاد مشترک سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
معاون اطلاعات و عملیات ستاد کل نیروهای مسلح
جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح
فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا
معاون امور دفاعی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی
همسرسارا ترابی‌کیا
فرزندانفاطمه
نرجس
زهرا
امین‌عباس رشید
پدرعلی
مادرزهرا شمشیرساز
خویشاوندانمحمدعلی (برادر)
حسنعلی (برادر)
افتخاراتسه نشان فتح درجه ۱ و ۲


غلامعلی رشید، نظامی، تحلیل‌گر راهبردی، فرمانده ارشد سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نظریه‌پرداز دکترین دفاعی.

غلامعلی رشیدعلی نور مشهور به غلامعلی رشید، در دزفول متولد شد و پس از آغاز مبارزات سیاسی علیه حکومت پهلوی و حبس در زندان‌های ساواک، به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیوست. او در سازماندهی نظامی جنگ ایران و عراق و فرماندهی قرارگاه‌های ارشد نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کرد و با تحصیل در رشته جغرافیای سیاسی تا مقطع دکتری، پایه‌های نظری دکترین بازدارندگی و امنیت ملی را تبیین نمود. رشید مسئولیت‌هایی نظیر جانشینی ستاد کل نیروهای مسلح و فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا را بر عهده داشت و در جریان حمله هوایی اسرائیل به تهران جان باخت.

زندگی‌نامه

غلامعلی رشیدعلی نور در ۱ مهر متولد شد. سال تولد وی در عموم منابع ۱۳۳۲ش ذکر شده است؛[۱] با این حال در روایتی از خود وی، سال تولدش ۱۳۲۳ش قید شده است.[۲] او در شهر دزفول در شمال استان خوزستان به دنیا آمد.[۳] وی در محله صحرابدر مغربی بزرگ شد، پدرش آهنگر و مادرش زهرا شمشیرساز نام داشت و او از کودکی به مطالعه و رعایت احکام دینی علاقه‌مند بود.[۴] غلامعلی در اواسط یا اواخر جنگ، نام خانوادگی خود را به دلیل طولانی بودن از «رشیدعلی نور» به «رشید» کوتاه کرد.[۵] او دیپلم خود را در رشته علوم انسانی اخذ کرد[۶] و با وجود قبولی در رشته پزشکی دانشگاه مشهد، به دلایل سیاسی از تحصیل محروم گردید.[۷]

وی در سال ۱۳۶۱ش با سارا ترابی‌کیا ازدواج کرد.[۸] این ازدواج به توصیه محسن رضایی صورت گرفت و خطبه عقدشان توسط سید مجدالدین قاضی دزفولی خوانده شد؛ فرزند نخست آن‌ها، فاطمه، به دلیل استرس‌های ناشی از موشک‌باران دزفول با فلج مغزی متولد شد و در سال ۱۳۶۷ش درگذشت و پس از او، سه فرزند دیگر به نام‌های نرجس، زهرا و امین‌عباس به دنیا آمدند.[۹] امین‌عباس از فعالان اردوهای راهیان نور بود که در جریان حمله اسرائیل در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش همراه با پدرش کشته شد.[۱۰]

مبارزات پیش از انقلاب

فعالیت‌های سیاسی وی در سنین نوجوانی آغاز شد.[۱۱] او در سال ۱۳۵۰ش به همراه چند تن دیگر در توزیع بیانات سید روح‌الله خمینی مشارکت داشت و در گروهی که بعدها با نام «گروه سبحانی» شناخته شد فعالیت می‌کرد.[۱۲] رشید برای تمرین خودکنترلی، بیش از یک سال روزه سکوت گرفت.[۱۳] او پیش از دریافت دیپلم، به دلیل فعالیت علیه حکومت پهلوی توسط ساواک دستگیر و به مدت یک سال در زندان اهواز محبوس شد.[۱۴]

وی در زندان اهواز با محسن رضایی و علی شمخانی آشنا گردید که این آشنایی زمینه‌ساز پیوستن او به گروه چریکی «منصورون» شد.[۱۵] رشید از سال ۱۳۵۲ش تا ۱۳۵۴ش دوران سربازی خود را در رسته زرهی لشکر ۹۲ در اهواز گذراند.[۱۶] او در سال ۱۳۵۵ش پس از یک درگیری مسلحانه در اصفهان مجدداً دستگیر و به سلول‌های انفرادی کمیته مشترک ضدخرابکاری و زندان اوین در تهران منتقل گردید.[۱۷] پس از پیروزی انقلاب اسلامی، با ادغام گروه منصورون و چند تشکل مبارز دیگر، سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی پایه‌گذاری شد و او در زمره حلقه محافظان رهبر ایران قرار گرفت.[۱۸]

سوابق دفاعی

وی پس از پیروزی انقلاب و تأسیس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، به عنوان معاون اطلاعات و عملیاتی سپاه دزفول شروع به کار کرد.[۱۹] با آغاز جنگ، او با ساماندهی نیروهای مردمی، دوازده جبهه عملیاتی را در غرب کشور از ایلام تا خوزستان تشکیل داد.[۲۰] رشید همراه با حسن باقری و سید یحیی رحیم‌صفوی یکی از سه فرماندهی بود که در نیمه دوم سال ۱۳۵۹ش نقش مهمی در طراحی و تحول در شیوه نبرد داشت و در عملیات‌های کلیدی نظیر طریق‌القدس، فتح‌المبین، بیت‌المقدس، والفجر ۸ و کربلای ۵ حضور مؤثر داشت.[۲۱] وی در زمان آزادسازی خرمشهر در جریان عملیات بیت‌المقدس، فرماندهی قرارگاه فتح را عهده‌دار بود.[۲۲] رشید تا پایان جنگ مسئولیت‌هایی نظیر جانشینی فرمانده نیروی زمینی سپاه و معاونت عملیات ستاد مشترک سپاه پاسداران را بر عهده داشت.[۲۳]

پس از جنگ، رشید از سال ۱۳۶۸ش تا ۱۳۷۸ش به مدت ده سال مسئولیت معاونت اطلاعات و عملیات ستاد کل نیروهای مسلح را هدایت کرد؛ او در فروردین ۱۳۷۸ش به درجه سرلشکری ارتقا یافت و هفده سال جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح بود و در سال ۱۳۹۵ش با حکم سید علی خامنه‌ای به فرماندهی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا منصوب شد و نام وی در ۱۳ آبان ۱۳۹۸ش در فهرست تحریم‌های ایالات متحده آمریکا قرار گرفت.[۲۴]

سوابق و مسئولیت‌های نظامی
مسئولیت بازه زمانی منبع
معاون اطلاعات و عملیات سپاه دزفول تشکیل سپاه پاسداران [۲۵]
مسئول ستاد عملیات جنوب و جانشین ستاد دوران جنگ [۲۶]
فرمانده قرارگاه فتح عملیات فتح‌المبین و بیت‌المقدس [۲۷]
جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه تا پایان جنگ [۲۸]
معاون عملیات ستاد مشترک سپاه پاسداران ۱۳۶۵ش تا ۱۳۶۸ش [۲۹]
معاون اطلاعات و عملیات ستاد کل نیروهای مسلح ۱۳۶۸ش تا ۱۳۷۸ش [۳۰]
جانشین رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ۱۳۷۸ش تا ۱۳۹۵ش [۳۱]
فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا ۱۳۹۵ش تا زمان شهادت (۱۴۰۴ش) [۳۲]
معاون امور دفاعی دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی همزمان با فرماندهی قرارگاه [۳۳]

رویکرد راهبردی

رشید مقطع کارشناسی خود را در رشته جغرافیای انسانی از دانشگاه تهران دریافت کرد و سپس از همین دانشگاه موفق به اخذ مدرک کارشناسی ارشد در رشته جغرافیای سیاسی شد؛ وی در سال ۱۳۸۷ش دکتری جغرافیای سیاسی خود را با رساله‌ای تحت عنوان «نقش عوامل ژئوپلیتیک در تدوین راهبرد دفاعی» از دانشگاه تربیت مدرس دریافت نمود و به عنوان یکی از نظریه‌پردازان دکترین نظامی ایران، بر افزایش توان بازدارندگی فعال تأکید داشت و در توسعه سامانه‌های پدافند هوایی مانند باور ۳۷۳ و ۱۵ خرداد، شبکه‌های پهپادی بومی مانند شاهد و مهاجر، و ارتقای فناوری‌های اطلاعاتی و سایبری نقش اساسی ایفا کرد.[۳۴]

او به عنوان دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی و همچنین عضو هیئت علمی دانشگاه امام حسین فعالیت داشت.[۳۵] رشید عضو هیئت تحریریه فصلنامه «اطلاعات جغرافیایی (سپهر)» و فصلنامه «مطالعات مدیریت راهبردی دفاع ملی» بود و به عنوان سردبیر فصلنامه «مطالعات دفاع مقدس» نیز فعالیت می‌کرد؛ از وی طی ۳۰ سال، ۲۱ مقاله ژورنالی در حوزه‌های ژئوپلیتیک، جنگ آینده، مدیریت دانش و فرهنگ سازمانی منتشر شد که از جمله آن‌ها می‌توان به مقاله «نقش عوامل ژئوپلیتیکی طبیعی در تدوین راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران در مقابل تهدیدات نظامی آمریکا از مبدأ سرزمینی عراق» اشاره کرد.[۳۶] همچنین بیش از ۱۲۰ دفترچه یادداشت علمی از وی بر جای مانده بود که بخش زیادی از آن‌ها در جریان حمله هوایی اسرائیل به منزل وی از میان رفت.[۳۷]

در جریان جنگ چهل‌روزه (موسوم به جنگ رمضان) و با وجود کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی و فرماندهان عالی نظامی، ساختار فرماندهی شبکه‌ای طراحی‌شده توسط رشید سبب شد یگان‌ها به سرعت وارد عمل شوند؛ نیروهای ایرانی پایگاه‌های ایالات متحده آمریکا و اسرائیل را در عمق ۲۵۰۰ کیلومتری از جمله در اقیانوس هند هدف قرار دادند و عملیات نفوذ نیروهای آمریکایی برای خروج اورانیوم غنی‌شده در استان اصفهان را با شکست مواجه کردند که این روند در نهایت به پذیرش آتش‌بس انجامید.[۳۸]

ویژگی‌های اخلاقی

رشید شخصیتی کم‌حرف اما عمیق، مستقل و تحلیل‌گر داشت[۳۹] و تلاش می‌کرد در جلسات از زاویه دید دوربین رسانه‌ها پنهان بماند.[۴۰] او به مسائل پزشکی و تغذیه تسلط داشت و میزان کالری مواد غذایی را به دقت محاسبه می‌کرد.[۴۱] وی در جلسات عملیاتی با استناد به نهج‌البلاغه، حکمت در مدیریت را تبیین می‌نمود و همواره بر مطالعه مستمر فرماندهان تأکید داشت.[۴۲] او در دستگیری از نیازمندان و امور خیریه پیشگام بود[۴۳] و تا آخرین روزهای حیات به سفرهای فشرده کاری ادامه می‌داد.[۴۴]

شهادت

رشید در سحرگاه ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش در پی حمله هوایی اسرائیل به تهران جان باخت.[۴۵] او در منزل مسکونی خود واقع در شهرک شهید دقایقی هدف حمله موشکی قرار گرفت؛[۴۶] موج انفجار موجب پرتاب وی به پیاده‌رو و قطع یک دست و یک پای او شد.[۴۷] فرزند وی، امین‌عباس رشید نیز که در این حمله مجروح شده بود، پیش از رسیدن به بیمارستان کشته شد.[۴۸] پس از این رویداد، درجه نظامی او به سپهبدی ارتقا یافت.[۴۹] وی در ۱۵ خرداد ۱۴۰۴ش، یک هفته پیش از مرگ، در دست‌نوشته‌ای به تداوم کار ستادی خود در آستانه ۷۲ سالگی با روحیه جوانان بیست ساله اشاره کرده بود.[۵۰]

تدفین

پیکر وی بنا به وصیت‌نامه‌اش در ۹ تیر ۱۴۰۴ش در حرم سبزقبا در شهر دزفول به خاک سپرده شد.[۵۱] در شامگاه ۱۸ دی ۱۴۰۴ش عده‌ای آشوبگر در اقدامی خرابکارانه مزار او را به آتش کشیدند، اما در ۲۱ خرداد ۱۴۰۵ش همزمان با سالگرد مرگش، از سنگ مزار جدید وی رونمایی گردید.[۵۲] خانواده او نهادی با عنوان «دفتر تنظیم و نشر آثار و اندیشه‌های شهید سردار غلامعلی رشید» را تأسیس کردند.[۵۳]

افتخارات و تجلیل‌ها

سید علی خامنه‌ای در یک دست‌نوشته منتشرنشده، با تقدیر از صبر و پایداری رشید، وی را در میدان مجاهدت سربلند توصیف کرد.[۵۴] او به دلیل شایستگی‌های رزمی، مفتخر به دریافت سه نشان فتح درجه ۱ و ۲ (عالی‌ترین نشان‌های رزمی ایران) از سوی فرمانده کل قوا شد.[۵۵]

شخصیت و نبوغ نظامی وی همواره مورد توجه و تجلیل چهره‌های سیاسی و نظامی قرار داشت؛ محسن رضایی اخلاق و اخلاص او را در میان فرماندهان نظامی زبانزد دانست.[۵۶] علی لاریجانی نیز وی را شخصیتی منحصربه‌فرد توصیف کرد.[۵۷] محمدجعفر اسدی با اشاره به فهم نظامی رشید، تصریح کرد که در این زمینه در جهان همتایی برای او وجود ندارد.[۵۸] همچنین علی عبداللهی، بر مطالعات عمیق و نبوغ وی در تسلط بر تاریخ و جغرافیا تأکید کرد.[۵۹]

پانویس

  1. «در مورد غلامعلی رشید در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وب‌سایت تابناک.
  2. «خاطره شهید سردار رشید از علت ازدواج دیرهنگامش؛ فرزند دختر سردار رشید چرا درگذشت؟»، پایگاه خبری اعتمادآنلاین.
  3. «خاطره شهید سردار رشید از علت ازدواج دیرهنگامش؛ فرزند دختر سردار رشید چرا درگذشت؟»، پایگاه خبری اعتمادآنلاین.
  4. «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
  5. «خاطره شهید سردار رشید از علت ازدواج دیرهنگامش؛ فرزند دختر سردار رشید چرا درگذشت؟»، پایگاه خبری اعتمادآنلاین.
  6. «سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانه‌ای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود»، وب‌سایت تابناک.
  7. «رازهای ناگفته سردار رشید؛ از سکوت یکساله تا نبوغ نظامی و ادبی»، خبرگزاری فارس.
  8. «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
  9. «خاطره شهید سردار رشید از علت ازدواج دیرهنگامش؛ فرزند دختر سردار رشید چرا درگذشت؟»، پایگاه خبری اعتمادآنلاین.
  10. «آقازاده‌ای که از دانشگاه اخراج شد»، خبرگزاری ایرنا.
  11. «رازهای ناگفته سردار رشید؛ از سکوت یکساله تا نبوغ نظامی و ادبی»، خبرگزاری فارس.
  12. «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
  13. «رازهای ناگفته سردار رشید؛ از سکوت یکساله تا نبوغ نظامی و ادبی»، خبرگزاری فارس.
  14. «سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانه‌ای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود»، وب‌سایت تابناک.
  15. «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
  16. «سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانه‌ای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود»، وب‌سایت تابناک.
  17. «سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانه‌ای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود»، وب‌سایت تابناک.
  18. «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
  19. «بیوگرافی سردار غلامعلی رشید و همسرش و فرزندان +عکس شهادت»، پایگاه خبری ۲۴ نویس.
  20. «از «رشید» به کلیه واحدها: یا حسین(ع)»، خبرگزاری ایرنا.
  21. «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
  22. «مغزهای متفکر و استراتژیست‌های نظامی/ مروری بر کارنامه سه فرمانده ارشد شهید»، پایگاه خبری مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  23. «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
  24. «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
  25. «زندگینامه سردار غلامعلی رشید؛ از تولد تا شهادت»، خبرگزاری ایمنا.
  26. «سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانه‌ای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود»، وب‌سایت تابناک.
  27. «سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانه‌ای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود»، وب‌سایت تابناک.
  28. «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
  29. «از «رشید» به کلیه واحدها: یا حسین(ع)»، خبرگزاری ایرنا.
  30. «سردار رشید فرمانده تمام رزمندگان و فرماندهان بود»، خبرگزاری ایرنا.
  31. «سردار غلامعلی رشید که در حمله تروریستی اسرائیل به شهادت رسید، کیست؟ + بیوگرافی»، روزنامه همشهری.
  32. «زندگینامه سردار غلامعلی رشید؛ از تولد تا شهادت»، خبرگزاری ایمنا.
  33. «سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانه‌ای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود»، وب‌سایت تابناک.
  34. «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
  35. «از «رشید» به کلیه واحدها: یا حسین(ع)»، خبرگزاری ایرنا.
  36. «آقای دکتر غلامعلی رشید»، وب‌سایت سیویلیکا.
  37. «روایت سرلشکر عبداللهی از ویژگی‌ها و نبوغ شهید رشید»، خبرگزاری مهر.
  38. «واکاوی نقش شهید غلامعلی رشید در دکترین دفاعی ایران»، خبرگزاری ایسنا.
  39. «نگاه بلند رشید؛ تحلیلی بر تیپ‌شناسی و ۹ ویژگی شخصیتی سردار شهید غلامعلی رشید»، پایگاه خبری صبح صادق آنلاین.
  40. «روایت سردار اسدی از ویژگی های شخصیتی سردار شهید رشید / شهید رشید از نظر فهم نظامی در جهان همتا نداشت»، وب‌سایت خبرآنلاین.
  41. «رازهای ناگفته سردار رشید؛ از سکوت یکساله تا نبوغ نظامی و ادبی»، خبرگزاری فارس.
  42. «روایت سرلشکر عبداللهی از ویژگی‌ها و نبوغ شهید رشید»، خبرگزاری مهر.
  43. «راز وصیت‌نامه ۳ صفحه‌ای سردار رشید؛ چرا قهرمان دزفول پایتخت را نخواست؟»، خبرگزاری مهر.
  44. «رازهای ناگفته سردار رشید؛ از سکوت یکساله تا نبوغ نظامی و ادبی»، خبرگزاری فارس.
  45. «مغزهای متفکر و استراتژیست‌های نظامی/ مروری بر کارنامه سه فرمانده ارشد شهید»، پایگاه خبری مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  46. «جغرافیای انسان رشید»، روزنامه جوان.
  47. «روایت همسر سپهبد رشید از لحظه ترور: یک دست و یک پایش جدا شد»، وب‌سایت تابناک.
  48. «روایت همسر شهید رشید از زمان شهادت سردار رشید و فرزندش/ پسرم پیش از رسیدن به بیمارستان شهید شده بود»، وب‌سایت خبرآنلاین.
  49. ««سردار راهبردها» فرمانده‌ای که کمتر دیده شد اما بسیار اثر گذاشت»، خبرگزاری مهر.
  50. «متن دست‌نوشته سردار رشید یک هفته قبل از شهادت؛ «ما أبناء العشرین مانده‌ایم… تا لحظه شهادت»»، خبرگزاری ابنا.
  51. «راز وصیت‌نامه ۳ صفحه‌ای سردار رشید؛ چرا قهرمان دزفول پایتخت را نخواست؟»، خبرگزاری مهر.
  52. ««سردار راهبردها» فرمانده‌ای که کمتر دیده شد اما بسیار اثر گذاشت»، خبرگزاری مهر.
  53. ««دفتر تنظیم و نشر آثار و اندیشه‌های شهید غلامعلی رشید» راه اندازی شد»، خبرگزاری مهر.
  54. «دست‌نوشته منتشرنشده امام خامنه‌ای درباره سردار رشید»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  55. «سوابق درخشان و افتخارآمیزتان پشتوانه‌ای ارزشمند برای ارتقای توانمندی نيروهاي مسلح، خواهد بود»، وب‌سایت تابناک.
  56. «سرلشکر رضایی: اخلاق و اخلاص سپهبد شهید رشید در میان فرماندهان زبانزد بود»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  57. «لاریجانی: سردار رشید شخصیتی منحصر به فرد بود»، خبرگزاری ایرنا.
  58. «روایت سردار اسدی از ویژگی های شخصیتی سردار شهید رشید / شهید رشید از نظر فهم نظامی در جهان همتا نداشت»، وب‌سایت خبرآنلاین.
  59. «روایت سرلشکر عبداللهی از ویژگی‌ها و نبوغ شهید رشید»، خبرگزاری مهر.

منابع