پرش به محتوا

انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۳۱ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
برچسب‌ها: ویرایشگر دیداری ویرایش همراه ویرایش از وبگاه همراه
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۴۶ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''''انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی؛''''' بمب‌گذاری در دفتر مرکزی حزب در تهران و کشته‌شدن 72 تن از جمله سیدمحمد بهشتی، جمعی از وزیران و نمایندگان مجلس.
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی.jpg
| زیرنویس تصویر    =بازتاب خبر انفجار دفتر حزب جمهوری و جان‌باختن چند تن از مسئولان کشور در روزنامه کیهان، ۸ تیر ۱۳۶۰ش
|image_alt=بازتاب خبر انفجار دفتر حزب جمهوری و جان‌باختن چند تن از مسئولان کشور در روزنامه کیهان
| فایل پادکست      =انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی.ogg
| حجم فایلپادکست    =3/37
| تاریخ پادکست      =5-1-1404
| زیرنویس عنوان    =
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
'''''انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی؛''''' بمب‌گذاری در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی در تهران.


انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی که در ایران از آن با عنوان فاجعۀ هفتم تیر یاد می‌شود، رویدادی است که در تاریخ ۷ تیر ۱۳۶۰ش در تهران رخ داد. در این حادثه، دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی با بمب‌گذاری منهدم شد و ۷۳ تن از اعضای این حزب از جمله سیدمحمد حسینی بهشتی، رئیس قوه قضائیه و دبیرکل حزب، به همراه جمعی از وزیران و نمایندگان مجلس شورای اسلامی کشته شدند. این رویداد از نقاط عطف تاریخ جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود.
انفجار دفتر [[حزب جمهوری اسلامی]] که در [[ایران]] از آن با عنوان فاجعهٔ هفتم تیر یاد می‌شود، رویدادی است که در تاریخ [[۷ تیر]] ۱۳۶۰ش در [[تهران]] رخ داد. در این حادثه، دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی با بمب‌گذاری منهدم شد و ۷۲ تن از اعضای این حزب از جمله [[سید محمد بهشتی]]، رئیس دیوان عالی کشور و دبیرکل حزب، به همراه جمعی از وزیران و نمایندگان [[مجلس شورای اسلامی]] کشته شدند. این رویداد در بستر تنش‌های سیاسی و امنیتی سال‌های آغازین پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران رخ داد و یکی از مهم‌ترین حملات تروریستی تاریخ معاصر ایران به‌شمار می‌آید.


== معرفی '''''حزب جمهوری اسلامی''''' ==
== معرفی حزب جمهوری اسلامی ==
حزب جمهوری اسلامی یکی از مهم‌ترین تشکل‌های سیاسی بود که به همت گروهی از روحانیان مبارز در ۲۹ بهمن ۱۳۵۷ش اندکی پس از پیروزی انقلاب ایران تأسیس شد و نقش مهمی در تحولات سال‌های نخست انقلاب ایفا کرد.<ref>دارابی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۶۹–۷۰.</ref> روحانیت سیاسی با استفاده از تجربه تاریخی شیعه از صفویه تا مشروطه، به این نتیجه رسیده بود که داشتن تشکل سیاسی برای کسب قدرت یا نظارت بر آن ضروری است.<ref>دارابی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۱۵۹–۱۶۰.</ref> بر همین اساس، طی سال‌های ۱۳۲۰ش تا ۱۳۵۷ش تشکل‌های اسلامی متعددی مانند فداییان اسلام، حزب ملل اسلامی و هیئت‌های مؤتلفه اسلامی پدید آمدند.<ref>فوزی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران،۱۳۸۴ش، ج1، ص392.</ref> حزب جمهوری اسلامی که در آغاز با موافقت و حمایت امام خمینی تشکیل شد، بعدها نارضایتی ایشان را موجب گردید. گسترش تشکیلات حزب در سراسر کشور، به‌گونه‌ای که ائمه جمعه و جماعات را نیز دربر می‌گرفت، از نظر ایشان خوشایند نبود.<ref>درویشی، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور، ۲۹۰.</ref> افزون بر این، بروز اختلافات شدید درون‌حزبی موجب شد امام‌خمینی درباره مواضع پیشین خود بازنگری کند.<ref>محتشمی‌پور، چندصدایی در جامعه روحانیت،  ۱۳۷۹ش، ص۷۰.</ref> رهبران حزب نیز به عدول حزب از اهداف اولیه پی برده، در کنگرۀ دوم پیشنهاد توقف فعالیت‌ها را مطرح کردند<ref>درویشی، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور، ۱۳۸۵ش، ص۲۹۹.</ref> سرانجام در خرداد ۱۳۶۶ش سیدعلی خامنه‌ای و اکبر هاشمی رفسنجانی طی نامه‌ای به امام‌خمینی، ادامه کار حزب را بهانه‌ای برای اختلاف و خدشه در وحدت ملت دانستند و تصمیم شورای مرکزی بر تعطیلی حزب را اعلام کردند.<ref>امام‌خمینی، صحیفه، ۱۳۸۹ش، ج2، ص۲۷۵–۲۷۶.</ref>
حزب جمهوری اسلامی از مهم‌ترین تشکل‌های سیاسی پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] بود که در [[۲۹ بهمن]] ۱۳۵۷ش به همت گروهی از روحانیان مبارز تأسیس شد.<ref>دارابی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۶۹–۷۰.</ref> این حزب که با تجربهٔ تشکل‌های اسلامی پیشین مانند [[فداییان اسلام]] و [[هیئت‌های مؤتلفه اسلامی|هیئت‌های مؤتلفه]] شکل گرفت، با موافقت و حمایت [[امام خمینی]] آغاز به کار کرد،<ref>دارابی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۱۵۹–۱۶۰.</ref><ref>فوزی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران، ۱۳۸۴ش، ج1، ص392.</ref> اما گسترش تشکیلات و بروز اختلافات شدید درون‌حزبی موجب نارضایتی وی شد.<ref>درویشی، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور، ۲۹۰.</ref> سرانجام در خرداد ۱۳۶۶ش، [[سید علی خامنه‌ای|سیدعلی خامنه‌ای]] و [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] طی نامه‌ای به امام خمینی، ادامهٔ فعالیت حزب را عاملی برای اختلاف دانسته و تعطیلی آن را اعلام کردند.<ref>امام‌خمینی، صحیفه، ۱۳۸۹ش، ج2، ص۲۷۵–۲۷۶.</ref>


== شرح رویداد ==
== شرح رویداد ==
دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی در تهران واقع در منطقه سرچشمهٔ تهران، روز [[یکشنبه]] [[۷ تیر|هفتم تیرماه]] ۱۳۶۰ش میزبان یکی از جلسات هفتگی این حزب بود. در این نشست، جمعی از اعضای حزب، نمایندگان [[مجلس شورای اسلامی]] و شماری از وزرای دولت حضور داشتند. در ساعت ۲۱ و در حالی که [[سید محمد بهشتی]] مشغول سخنرانی بود، دو بمب با قدرت تخریبی بالا در محل دفتر مرکزی حزب منفجر شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3692963/جنایت-نافرجام-تفاله-های-شیطان-اعتراف-رجوی-به-انفجار-حزب-جمهوری «جنایت نافرجام تفاله‌های شیطان/ اعتراف رجوی به انفجار حزب جمهوری»، خبرگزاری مهر.]</ref>


* دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی در تهران واقع در منطقه سرچشمۀ تهران، روز یکشنبه هفتم تیرماه ۱۳۶۰ش میزبان یکی از جلسات هفتگی این حزب بود. در این نشست، جمعی از اعضای حزب، نمایندگان مجلس شورای اسلامی و شماری از وزرای دولت حضور داشتند. در ساعت ۲۱ و در حالی که سیدمحمدحسین بهشتی مشغول سخنرانی بود، دو بمب با قدرت تخریبی بالا در محل دفتر مرکزی حزب منفجر شد.
بر اساس گزارش‌ها، انفجار موجب فروریختن بخشی از ساختمان دفتر مرکزی حزب و آسیب به ساختمان‌های اطراف شد. شمار زیادی از حاضران زیر آوار گرفتار شدند و عملیات امداد و انتقال مصدومان به بیمارستان‌ها آغاز گردید. همچنین، نیروهای نظامی و انتظامی برای حفظ نظم و امنیت در محل حادثه و مراکز درمانی مستقر شدند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/267182/بازخوانی-فاجعه-تروریستی-هفتم-تیر-زندگینامه-شهدا «بازخوانی فاجعه تروریستی هفتم تیر + زندگینامه شهدا»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
* بر اساس گزارش‌ها شدت انفجار به حدی بود که بخش‌هایی از ساختمان فرو ریخت و محدوده‌ای به ابعاد ده در ده متر به کلی تخریب شد و آوار تا ارتفاع دو متری از سطح زمین انباشته شد. شیشه‌های ساختمان‌های اطراف نیز به طور کامل خرد شد. بلافاصله پس از حادثه، صدها تن از ساکنان تهران در خیابان‌های اطراف محل تجمع کردند و آمبولانس‌ها برای انتقال مصدومان به طور مداوم در رفت‌وآمد بودند. سقف بتنی ساختمان به‌طور کامل فرو ریخته بود و ده‌ها نفر در زیر آوار محبوس شده بودند.
* بسیاری از مجروحان و کشته‌شدگان که به بیمارستان‌ها منتقل می‌شدند، بر اثر شدت جراحات وارده و خون‌ریزی قابل شناسایی نبودند. بیمارستان‌هایی که شهدا و مجروحان به آنها منتقل می‌شدند، تحت کنترل شدید نیروهای کمیته قرار گرفتند. در حالی که نیروهای امدادی شامل ارتش، سپاه پاسداران، نیروی انتظامی و کمیته در محل حادثه حضور داشتند، ازدحام جمعیتی که برای کمک‌رسانی خود را به محل رسانده بودند، موجب ناهماهنگی در روند امدادرسانی شد.<ref>[https://www.shabestan.news/news/267182/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7 «بازخوانی فاجعه تروریستی هفتم تیر + زندگینامه شهدا»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
* به گزارش منابع تاریخی، مراسم تشییع پیکرهای درگذشتگان انفجار هفتم تیر ۱۳۶۰ش روز سه‌شنبه ۹ تیرماه با حضور گسترده اقشار مختلف مردم برگزار شد. جمعیت حاضر به‌گونه‌ای بود که تا غروب همان روز امکان خاکسپاری شماری از درگذشتگان از جمله بهشتی فراهم نشد و این مراسم به روز بعد موکول گردید. منابع خبری آن دوره، این حضور را یکی از اجتماعات بزرگ پس از انقلاب ارزیابی کرده‌اند.<ref>[https://www.ibna.ir/news/340943/%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%A8-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%AF%D8%B1%D9%82%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%81%D8%AA-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%DA%86%D9%87 «شعارهای جالب مردم در بدرقه شهدای هفت تیر / پیکر شهید بهشتی چه روزی خاکسپاری شد؟»، خبرگزاری ایبنا.]</ref>


== عاملان و طراحان ==
=== عاملان و طراحان ===
محمدرضا کلاهی صمدی به‌عنوان عامل اصلی انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی معرفی می‌شود که پیش از جلسه دو بمب کار گذاشت و در آخرین لحظات محل را ترک کرد و سپس توسط گروه مجاهدین خلق به عراق منتقل شد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3058596-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C «نگاهی به پرونده انفجار حزب جمهوری»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> بر اساس خاطرات محمدی ریشهری، کلاهی در ۱۳۵۷ش به سازمان منافقین پیوست، به‌عنوان پاسدار فعالیت خود را آغاز کرد و با هدایت سازمان وارد حزب جمهوری اسلامی شد و مسئولیت دعوت از شرکت‌کنندگان و حفاظت از سالن اجلاس حزب را بر عهده گرفت.<ref>محمدی ری­شهری، خاطره‌ها، 1388ش، ص263.</ref> کلاهی پس از انفجار به عراق گریخت و در آنجا با یکی از اعضای منافقین ازدواج کرد و در دهه ۱۳۷۰ش به‌دلیل اختلاف از سازمان جدا شد و به آلمان رفت. دربارۀ طراحی عملیات، دو دیدگاه وجود دارد: گروهی معتقدند سازمان مجاهدین خلق با استفاده از مواد انفجاری باقی‌مانده از پیش از انقلاب توانایی انجام آن را داشتند و برخی دیگر با توجه به قدرت تخریبی بالا و ابعاد کوچک بمب، طراحی آن را با همکاری سرویس‌های اطلاعاتی غربی می‌دانند.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>
[[پرونده:انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی1.jpg|جایگزین=محمدرضا کلاهی صمدی|بندانگشتی|محمدرضا کلاهی صمدی]]
[[محمدرضا کلاهی صمدی]] به‌عنوان عامل اصلی انفجار دفتر مرکزی [[حزب جمهوری اسلامی]] در هفتم تیر ۱۳۶۰ش معرفی می‌شود که با نفوذ به حزب، پیش از جلسه دو بمب کار گذاشت و در آخرین لحظات محل را ترک کرد. بر اساس منابع، وی پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] به [[سازمان مجاهدین خلق]] پیوست و با هدایت این سازمان به‌عنوان پاسدار وارد حزب جمهوری اسلامی شد و مسئولیت دعوت از شرکت‌کنندگان و حفاظت از سالن دفتر حزب را بر عهده گرفت.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3058596-نگاهی-به-پرونده-انفجار-حزب-جمهوری «نگاهی به پرونده انفجار حزب جمهوری»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.]</ref> کلاهی در روز حادثه با تماس با مسئولانی چون [[علی قدوسی]] و [[سید اسدالله لاجوردی]]، آنها را به حضور در جلسه ترغیب می‌کرد که تحلیلگران آن را نشان‌دهندهٔ قصد سازمان مجاهدین خلق برای افزایش شمار قربانیان ارزیابی می‌کنند. یک هفته بعد هویت وی شناسایی و طی اطلاعیه‌ای از سوی [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] اعلام شد. کلاهی پس از انفجار به [[عراق]] گریخت و در آنجا با یکی از اعضای سازمان مجاهدین خلق ازدواج کرد و در رادیوی این سازمان با نام مستعار کریم فعالیت داشت. وی در اوایل دههٔ ۱۳۷۰ش به‌دلیل اختلاف از سازمان جدا شد و با هویت جعلی به [[آلمان]] و سپس [[هلند]] رفت و سرانجام در ۱۳۹۴ش توسط دو فرد هلندی به قتل رسید.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1645772 «سالروز انفجار ۷ تیر / کریم رادیو، از نفوذ مرگبار در حزب تا ترور در هلند»، خبر آنلاین.]</ref> دربارهٔ طراحی عملیات، دو دیدگاه مطرح است: برخی آن را با توانایی سازمان مجاهدین خلق ممکن می‌دانند و برخی دیگر با توجه به قدرت تخریبی بالا، آن را با همکاری سرویس‌های اطلاعاتی غربی ارزیابی می‌کنند.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>


== زمینه‌ها ==
== زمینه‌ها ==
به‌گفتهٔ برخی تحلیلگران، انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در چارچوب [[ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران]] و موجی از ترورهای سیاسی تفسیر شده است که از ماه‌های نخست پس از پیروزی [[انقلاب ۱۳۵۷]]<nowiki/>ش توسط گروه‌های مخالف با نظام حاکم، علیه برخی شخصیت‌های سیاسی و مذهبی در ایران رخ داد. در این دوره، چندین ترور و سوءقصد علیه چهره‌های شناخته‌شده صورت گرفت که از جملهٔ آن‌ها می‌توان به ترور [[محمدولی قرنی]] و [[مرتضی مطهری]] و نیز سوءقصد به اکبر هاشمی رفسنجانی در سال ۱۳۵۸ش اشاره کرد؛ اقداماتی که به [[گروه فرقان]] نسبت داده شده است. در ادامه همان سال نیز افرادی مانند [[مهدی عراقی]]، [[سید محمدعلی قاضی طباطبایی]] و [[محمد مفتح]] در حملات جداگانه ترور شدند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=26774 ««ترور برای مهار انقلاب»، وب‌سایت دیگران.]</ref>


* به عقیده تحلیلگران، انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در هفتم تیر ۱۳۶۰ش ریشه در موج ترورهای هدفمندی داشت که از ماه‌های نخست پیروزی انقلاب علیه شخصیت‌های سیاسی و مذهبی کشور طراحی شده بود. این ترورها که به‌طور عمده توسط گروه‌های معاند انجام می‌گرفت، با این هدف صورت می‌پذیرفت که با حذف فیزیکی چهره‌های مؤثر، مانع از تثبیت ساختار سیاسی جدید شوند. از اردیبهشت ۱۳۵۸ش ترور محمدولی قرنی، مرتضی مطهری و ترور نافرجام اکبر هاشمی رفسنجانی توسط گروه فرقان انجام شد. در ادامه، ترور مهدی عراقی، سیدمحمدعلی قاضی طباطبایی و محمد مفتح در همان سال به وقوع پیوست.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=26774 ««ترور» برای مهار انقلاب»، وب‌سایت دیگران.]</ref>
در [[بهمن (ماه)|بهمن]] ۱۳۵۸ش [[ابوالحسن بنی‌صدر]] به ریاست‌جمهوری رسید، اما به‌تدریج میان او و برخی نهادهای انقلابی اختلافاتی پدید آمد. این تنش‌ها در [[۳۰ خرداد]] ۱۳۶۰ش با تصویب طرح عدم کفایت سیاسی او در مجلس شورای اسلامی به اوج رسید و در [[۱ تیر]] همان سال، [[سید روح‌الله خمینی]] حکم عزل وی را صادر کرد. در همان روز، سازمان مجاهدین خلق اعلام کرد که وارد مبارزه مسلحانه علیه جمهوری اسلامی شده است.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>
* در بهمن ۱۳۵۸ش ابوالحسن بنی‌صدر به ریاست‌جمهوری رسید، اما به تدریج با نهادهای انقلابی وارد تقابل شد. این کشمکش‌ها سرانجام در ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ش با طرح عدم کفایت سیاسی بنی‌صدر در مجلس و تصویب آن به اوج خود رسید و روز اول تیرماه، امام‌خمینی حکم عزل وی را صادر کرد. سازمان مجاهدین خلق در همان روز ۳۰ خرداد، ورود به فاز نظامی و مبارزه مسلحانه علیه نظام را اعلام کرد.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>
 
* بر اساس گزارش‌ها، این سازمان بر این گمان بود که آیت‌الله بهشتی به‌عنوان مغز متفکر جناح حاکم، نفوذ تعیین‌کننده‌ای بر امام خمینی دارد و با حذف وی، نظام دچار بحران عمیق رهبری شده و سرنگون خواهد شد. ششم تیر همان سال، سیدعلی خامنه‌ای در مسجد ابوذر تهران مورد سوءقصد نافرجام قرار گرفت و فردای آن روز، انفجار در دفتر حزب جمهوری اسلامی به شهادت آیت‌الله بهشتی و ۷۲ تن از اعضای این حزب انجامید.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>
بر پایهٔ برخی گزارش‌ها، این سازمان سیدمحمد بهشتی را از چهره‌های اثرگذار در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی می‌دانست و حذف او را عاملی برای تضعیف نظام ارزیابی می‌کرد. در [[۶ تیر]] ۱۳۶۰ش نیز سیدعلی خامنه‌ای در [[مسجد ابوذر تهران]] هدف سوءقصد قرار گرفت و روز بعد، انفجار در دفتر حزب جمهوری اسلامی به شهادت بهشتی و شماری از اعضای این حزب انجامید.<ref>[https://psri.ir/?id=fvyczcf4 «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>
 
برخی رسانه‌های خارجی این حادثه را در چارچوب بحران‌های سیاسی داخلی ایران تحلیل کردند و عزل بنی‌صدر و تشدید اختلافات سیاسی را از عوامل افزایش تنش در کشور دانستند.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/9075/حادثه‌ی-هفتم-تیر-در-نگاه-مطبوعات-و-خبرگزاری‌های-خارجی «حادثه‌ی هفتم تیر در نگاه مطبوعات و خبرگزاری‌های خارجی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>


== کشته‌شدگان حادثه ==
== کشته‌شدگان حادثه ==
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
|'''ردیف'''
!'''ردیف'''
|'''نام و نام خانوادگی'''
!'''نام و نام خانوادگی'''
|'''تحصیلات'''
!'''تحصیلات'''
|'''مسئولیت اجرایی / نمایندگی'''
!'''مسئولیت اجرایی / نمایندگی'''
|'''خلاصه سوابق و فعالیت‌ها'''
!'''خلاصه سوابق و فعالیت‌ها'''
|-
|-
|۱
!'''۱'''
|'''علی‌اصغر آقازمانی'''
|'''سید محمد بهشتی'''
|فوق‌لیسانس حسابداری
|دکترای فلسفه / اجتهاد
|مسئول دفتر هاشمی رفسنجانی
|دبیرکل حزب جمهوری اسلامی و رئیس دیوان عالی کشور
|از سازمان‌دهندگان کمیته‌ها و نهضت سوادآموزی.
|از روحانیون مؤثر در [[انقلاب اسلامی ایران]]،
مؤسس [[جامعه روحانیت مبارز تهران|جامعهٔ روحانیت مبارز تهران]] و از بنیانگذاران [[حزب جمهوری اسلامی]]
|-
|-
|۲
!'''۲'''
|'''جواد اسدالله‌زاده'''
|'''جواد سرافراز'''
|دکترای مدیریت (ناتمام)
|تحصیلات جامعه‌شناسی
|معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی
|عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی
|پایه‌گذار انجمن‌های اسلامی در آمریکا.
|مسئول روابط عمومی ایزایران و بازوی اجرایی بهشتی
|-
|-
|۳
!۳
|'''رحمان استکی'''
|'''جواد مالکی'''
|علوم تربیتی
|لیسانس فیزیک
|نماینده مردم شهرکرد در مجلس
|عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی
|سرپرست اداره کل آموزش و پرورش چهارمحال و بختیاری.
|فعال [[مسجد جاوید (تهران)|مسجد جاوید]] و عضو کمیته استقبال از امام
|-
|۴
|'''هادی امینی'''
|مهندسی مکانیک
|از سرپرستان بنیاد مستضعفان
|فعال در آبرسانی به روستاهای اطراف تهران.
|-
|-
|۵
!۴
|'''حسن اجاره‌دار'''
| '''حسن اجاره‌دار'''
|دیپلم ریاضی
|دیپلم ریاضی
|عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی
|عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی
|فعال در گسترش کتابخانه‌های مساجد تهران.
|از اعضای کمیته استقبال از امام‌خمینی در۱۳۵۷ش
|-
|-
|۶
!۵
|'''عباس ابراهیمیان'''
|'''حسن بخشایش'''
| -
|دانشجوی دانشگاه تبریز
|فعال واحد تشکیلات حزب جمهوری
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|از اعضای اولیه کمیته امداد امام خمینی.
|بنیان‌گذار کانون نهضت اسلامی در [[تبریز]]
|-
|-
|۷
!۶
|'''محمدصادق اسلامی'''
|'''محسن مولائی'''
| -
|دیپلم
|معاون پارلمانی وزارت بازرگانی
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|از بنیان‌گذاران گروه شیعیان و هیئت‌های مؤتلفه.
|مؤسس دفتر منطقه ۸ حزب و فعال فرهنگی جنوب شهر
|-
|-
|۸
!۷
|'''علی‌اکبر اژه‌ای'''
|'''سیدمحمد موسوی‌فر'''
|لیسانس روانشناسی و فلسفه
|تحصیلات حوزوی
|فعال سیاسی و فرهنگی حزب
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|نویسنده کتب دینی و شاگرد خصوصی شهید بهشتی.
|طلبه مبارز خراسان و مبلغ انقلاب در روستاها
|-
|-
|۹
!۸
|'''حسین اکبری'''
|'''علی‌اصغر آقازمانی'''
|دامپروری
|فوق‌لیسانس حسابداری
|مدیرعامل بانک کشاورزی
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|از بانیان انجمن‌های اسلامی کارکنان دولت.
|از سازمان‌دهندگان کمیته‌ها و [[نهضت سوادآموزی]]
|-
|-
|۱۰
!۹
|'''مهدی امین‌زاده'''
|'''محمد خوش‌زبان'''
|فوق‌لیسانس اقتصاد
|دیپلم
|معاون بازرگانی داخلی وزارت بازرگانی
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|عضو هیئت مدیره شرکت گسترش خدمات بازرگانی.
|سرپرست تبلیغات استان در حزب جمهوری اسلامی
|-
|-
|۱۱
!۱۰
|'''حسن بخشایش'''
|'''حبیب‌الله مهدی‌زاده طالعی'''
|دانشجوی دانشگاه تبریز
|مدیریت اقتصاد
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|بنیان‌گذار کانون نهضت اسلامی در تبریز.
|فعال در کمیته جمشیدآباد و جهادگر تبریزی
|-
|-
|۱۲
!۱۱
|'''محمد بالاگر'''
|'''محمد بالاگر'''
|دیپلم
|دیپلم
|مسئول واحد سمعی و بصری حزب
|مسئول واحد سمعی و بصری حزب جمهوری اسلامی
|فعال در تسخیر پادگان‌ها و دفاع در جبهه سومار.
|فعال در تسخیر پادگان‌ها و دفاع در جبهه سومار
|-
|۱۳
|'''محمدحسین بهشتی'''
|دکترای فلسفه / اجتهاد
|رئیس دیوان عالی کشور
|دبیرکل حزب جمهوری اسلامی و رئیس شورای انقلاب.
|-
|-
|۱۴
!۱۲
|'''محمد پورولی'''
|'''محمد پورولی'''
|دانشجوی بازرگانی
|دانشجوی بازرگانی
|عضو بخش سیاسی حزب جمهوری
|عضو بخش سیاسی حزب جمهوری اسلامی
|بنیان‌گذار انجمن اسلامی دانشگاه غزالی قزوین.
|بنیان‌گذار انجمن اسلامی دانشگاه غزالی [[قزوین]]
|-
|-
|۱۵
!۱۳
|'''سیدرضا پاک‌نژاد'''
|'''علی درخشان'''
|دکترای پزشکی
|متوسطه
|نماینده مردم یزد در مجلس
|مسئول امور مالی حزب جمهوری اسلامی
|نویسنده ۱۱۰ جلد کتاب در معارف و پزشکی.
|تدارکاتچی اصلی راهپیمایی‌های ۱۳۵۷ش
|-
|۱۶
|'''سیدمحمد پاک‌نژاد'''
|دکترای اقتصاد
|عضو هیئت مدیره کاغذ و چوب
|محقق اقتصادی و شاگرد امام موسی صدر در لبنان.
|-
|-
|۱۷
!۱۴
|'''رضا ترابی'''
|'''رضا ترابی'''
|دانشجوی مهندسی برق
|دانشجوی مهندسی برق
|مسئول تبلیغات شاخه دانشجویی حزب
|مسئول تبلیغات شاخه دانشجویی حزب جمهوری اسلامی
|عضو انجمن اسلامی دانشگاه صنعتی شریف.
|عضو انجمن اسلامی دانشگاه صنعتی شریف
|-
|-
|۱۸
!۱۵
|'''محمود تفویضی'''
|'''حسن سعادتی'''
|مهندسی راه و ساختمان
|تحصیلات حوزوی
|معاون وزارت راه و ترابری
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال عمرانی در استان خوزستان پس از انقلاب.
|فعال در گسترش کتابخانه‌های مساجد تهران
|-
|-
|۱۹
!۱۶
|'''عباس جهانبخشی'''
|'''عباس ابراهیمیان'''
| -
| -
|معاون آموزش سازمان بهزیستی
|فعال واحد تشکیلات حزب جمهوری اسلامی
|رئیس سابق دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران.
|از اعضای اولیه [[کمیته امداد امام خمینی]]
|-
!۱۷
|'''مهدی حاجیان مقدم'''
|لیسانس مدیریت اقتصاد
|مسئول آموزش واحد مهندسین حزب جمهوری اسلامی
|فعال در بسیج اقتصادی و طرح‌های نخست‌وزیری
|-
|-
|۲۰
!۱۸
|'''علیرضا چراغزاده دزفولی'''
|'''علی‌اکبر اژه‌ای'''
|لیسانس حسابداری
|لیسانس روان‌شناسی و فلسفه
|نماینده مردم هفتگل و رامهرمز در مجلس
|فعال سیاسی و فرهنگی حزب جمهوری اسلامی
|نخستین بخشدار هفتگل پس از پیروزی انقلاب.
|نویسنده کتب دینی و شاگرد خصوصی شهید بهشتی
|-
|-
|۲۱
!۱۹
|'''غلامحسین حقانی'''
|'''رحمان استکی'''
|اجتهاد
|علوم تربیتی
|نماینده مجلس و سرپرست سازمان تبلیغات
|نماینده مردم شهرکرد در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|حاکم شرع هرمزگان و بنیان‌گذار مؤسسه «در راه حق».
|سرپرست اداره کل آموزش و پرورش [[چهارمحال و بختیاری]]
|-
|-
|۲۲
!۲۰
|'''سیدمحمدباقر حسینی لواسانی'''
|'''محمد باقری لواسانی'''
|تخصص گوش و حلق و بینی
|تخصص گوش و حلق و بینی
|نماینده مردم تهران در مجلس
|نماینده مردم تهران در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|معاون سابق بهزیستی و از طراحان ساختار آن.
|معاون سابق بهزیستی و از طراحان ساختار آن
|-
|-
|۲۳
!۲۱
|'''محمدعلی حیدری'''
|'''محمدعلی حیدری'''
|اجتهاد
|اجتهاد
|نماینده مردم همدان در مجلس
|نماینده مردم [[همدان]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|امام جمعه نهاوند و حاکم شرع دادگاه‌های همدان.
|امام جمعه [[نهاوند]] و حاکم شرع دادگاه‌های همدان
|-
|-
|۲۴
!۲۲
|'''عباس حیدری'''
|'''عباس حیدری'''
|تکنسین مخابرات
|تکنسین مخابرات
|نماینده مردم بوشهر در مجلس
|نماینده مردم [[بوشهر]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در مخابره پیام‌های امام خمینی در دوران مبارزه.
|فعال در مخابره پیام‌های امام خمینی در دوران مبارزه
|-
|-
|۲۵
!۲۳
|'''شمس‌الدین حسینی نائینی'''
|'''شمش‌الدین حسینی نائینی'''
|فوق‌لیسانس الهیات
|فوق‌لیسانس الهیات
|نماینده مردم نائین در مجلس
|نماینده مردم نائین در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|کارشناس امور دینی در وزارت آموزش و پرورش.
|کارشناس امور دینی در وزارت آموزش و پرورش
|-
|-
|۲۶
!۲۴
|'''سیدمحمدتقی حسینی طباطبایی'''
|'''محمدتقی حسینی طباطبائی'''
|دروس خارج فقه
|دروس خارج فقه
|نماینده مردم زابل در مجلس
|نماینده مردم [[زابل]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در ایجاد وحدت میان شیعه و سنی در سیستان.
|فعال در ایجاد وحدت میان شیعه و سنی در [[سیستان و بلوچستان]]
|-
|-
|۲۷
!۲۵
|'''مهدی حاجیان مقدم'''
|'''قاسم صادقی'''
|لیسانس مدیریت اقتصاد
|دکترای فقه و حقوق
|مسئول آموزش واحد مهندسین حزب
|نماینده مردم مشهد در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در بسیج اقتصادی و طرح‌های نخست‌وزیری.
|استاد دانشگاه و محقق علوم اسلامی
|-
|-
|۲۸
!۲۶
|'''محمد خوش‌زبان'''
|'''محمدحسین صادقی'''
|دیپلم
|تحصیلات حوزوی
|مسئول انتظامات نماز جمعه
|نماینده مردم ازنا در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|سرپرست تبلیغات استان در حزب جمهوری اسلامی.
|رئیس دادگاه انقلاب و مبارز [[قیام ۱۵ خرداد]]
|-
|-
|۲۹
!۲۷
|'''عبدالحمید دیالمه'''
|'''محمدحسن طیبی'''
|دکترای پزشکی
|تحصیلات حوزوی
|نماینده مردم مشهد در مجلس
|نماینده مردم اسفراین در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|بنیان‌گذار مجمع تفکرات شیعی در تهران و مشهد.
|مبارز فعال [[خراسان]] و تحت تعقیب دائم [[ساواک]]
|-
|-
|۳۰
!۲۸
|'''سید محمد کاظم دانش'''
|'''نورالله طباطبائی‌نژاد'''
|تحصیلات حوزوی
|تحصیلات حوزوی
|نماینده مردم شوش و اندیمشک در مجلس
|نماینده مردم اردستان در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|امام جمعه شوش و نویسنده کتب اسلامی.
|مدرس حوزه علمیه و از مؤلفان [[تفسیر نمونه]]
|-
|-
|۳۱
!۲۹
|'''غلامرضا دانش'''
|'''سیف‌الله عبدالکریمی'''
|دکترای الهیات
|فوق‌لیسانس فلسفه
|نماینده مردم تفرش و خلجستان در مجلس
|نماینده مردم لنگرود در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مدیر دبیرستان جهان‌آرا و مبارز سابقه دار.
|مسئول کمیته لنگرود و استاد دانشگاه مشهد
|-
|-
|۳۲
!۳۰
|'''علی‌اکبر دهقان'''
|'''عباس‌علی ناطق نوری'''
|فوق‌دیپلم ریاضی
|تحصیلات حوزوی
|نماینده مردم تربت‌جام در مجلس
|نماینده مردم نور در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|بنیان‌گذار انجمن مبارزه با بهائیت در تربت‌جام.
|مدرس قرآن و از اعضای شبکه ده نفره موتلفه
|-
|-
|۳۳
!۳۱
|'''علی درخشان'''
|'''مهدی نصیری لاری'''
|متوسطه
|فارغ‌التحصیل دانش‌سرای عالی
|مسئول امور مالی حزب جمهوری اسلامی
|نماینده مردم [[لارستان]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|تدارکاتچی اصلی راهپیمایی‌های سال ۱۳۵۷.
|فرماندار سابق [[سیرجان]] و معلم مبارز تبعیدی
|-
|-
|۳۴
!۳۲
|'''سیدفخرالدین رحیمی'''
|'''علی‌رضا چراغ‌زاده دزفولی'''
|تحصیلات حوزوی
|لیسانس حسابداری
|نماینده مردم ملاوی در مجلس
|نماینده مردم هفتگل و [[رامهرمز]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مبارز فعال خرم‌آباد و تبعیدی رژیم شاه.
|نخستین بخشدار هفتگل پس از پیروزی انقلاب
|-
|-
|۳۵
!۳۳
|'''محمد رواقی'''
|'''[[عبدالحمید دیالمه]]'''
|فوق‌لیسانس مدیریت
|دکترای پزشکی
|مدیرعامل شرکت فرش ایران
|نماینده مردم [[مشهد]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|بنیان‌گذار انجمن اسلامی مدرسه عالی بازرگانی.
|بنیان‌گذار مجمع تفکرات شیعی در [[تهران]] و مشهد
|-
|-
|۳۶
!۳۴
|'''توحید رزمجومین'''
|'''سیدمحمد کاظم دانش'''
|لیسانس صنایع
|عضو هیئت مدیره گروه صنعتی ملی
|مدیر داخلی شرکت ساراول و فعال در کمیته‌ها.
|-
|۳۷
|'''حسن سعادتی'''
|تحصیلات حوزوی
|تحصیلات حوزوی
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|نماینده مردم شوش و [[اندیمشک]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|از اعضای کمیته استقبال از امام در سال ۵۷.
|امام جمعه شوش و نویسنده کتب اسلامی
|-
|-
|۳۸
!۳۵
|'''جواد سرحدی'''
|'''غلام‌رضا دانش'''
|لیسانس اقتصاد
|دکترای الهیات
|مدیرعامل سازمان تعاون شهر و روستا
|نماینده مردم تفرش و خلجستان در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|امین دولت در کنسولگری آمریکا و مدیر اقتصادی.
|مدیر دبیرستان جهان‌آرا و مبارز سابقه دار
|-
|-
|۳۹
!۳۶
|'''جواد سرافراز'''
|'''علی‌اکبر دهقان'''
|تحصیلات جامعه‌شناسی
|فوق‌دیپلم ریاضی
|عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی
|نماینده مردم [[تربت‌جام]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مسئول روابط عمومی ایزایران و بازوی اجرایی بهشتی.
|بنیان‌گذار انجمن مبارزه با [[بهائیت]] در تربت‌جام
|-
|۴۰
|'''علی‌اکبر سلیمی جهرمی'''
|لیسانس زبان انگلیسی
|دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی
|مدیرکل سابق آموزش و پرورش تهران.
|-
|-
|۴۱
!۳۷
|'''سیدمحمد جواد شرافت'''
|لیسانس
|نماینده مردم شوشتر در مجلس
|مشاور وزیر آموزش و پرورش و مدرس مبارز.
|-
|۴۲
|'''عباس شاهوی'''
|فوق‌لیسانس مدیریت
|مدیرعامل مرکز تهیه و توزیع فلزات
|فعال در تحقق اصل ۴۴ قانون اساسی.
|-
|۴۳
|'''میربهزاد شهریاری'''
|'''میربهزاد شهریاری'''
|لیسانس الهیات
|لیسانس الهیات
|نماینده مردم رودباران در مجلس
|نماینده مردم رودباران در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در سازماندهی راهپیمایی‌های بزرگ در جنوب.
|فعال در سازماندهی راهپیمایی‌های بزرگ در جنوب
|-
|-
|۴۴
!۳۸
|'''ایرج شهسواری'''
|'''عبدالوهاب قاسمی'''
|فوق‌لیسانس ادبیات
|اجتهاد
|معاون اداری مالی وزارت آموزش و پرورش
|نماینده مردم ساری در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|رئیس سابق آموزش و پرورش ناحیه ۱۳ تهران.
|مبارز سابقه دار و دارای اجتهاد در علوم حوزوی
|-
|-
|۴۵
!۳۹
|'''قاسم صادقی'''
|'''عمادالدین کریمی'''
|دکترای فقه و حقوق
|تحصیلات حوزوی
|نماینده مردم مشهد در مجلس
|نماینده مردم نوشهر در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|استاد دانشگاه و محقق علوم اسلامی.
|مبارز منطقه شمال و تحت تعقیب [[ساواک]]
|-
|-
|۴۶
!۴۰
|'''محمدحسین صادقی'''
|'''[[علی هاشمی سنجانی]]'''
|تحصیلات حوزوی
|اجتهاد
|نماینده مردم ازنا در مجلس
|نماینده مردم [[اراک]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|رئیس دادگاه انقلاب و مبارز قیام ۱۵ خرداد.
|عالم، عارف و مدرس [[حوزه علمیه|حوزه‌های علمیه]] با اجازه اجتهاد
|-
|-
|۴۷
!۴۱
|'''محمدحسن طیبی'''
|'''[[محمد منتظری]]'''
|تحصیلات حوزوی
|حوزوی / آموزش چریکی
|نماینده مردم اسفراین در مجلس
|نماینده مردم [[نجف‌آباد]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مبارز فعال خراسان و تحت تعقیب دائم ساواک.
|بنیان‌گذار [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] و مدیر مجله الشهید
|-
|-
|۴۸
!۴۲
|'''سیدنورالله طباطبائی‌نژاد'''
|'''[[سیدرضا پاک‌نژاد]]'''
|تحصیلات حوزوی
|دکترای پزشکی
|نماینده مردم اردستان در مجلس
|نماینده مردم [[یزد]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مدرس حوزه علمیه و از مؤلفان تفسیر نمونه.
|نویسنده ۱۱۰ جلد کتاب در معارف و پزشکی
|-
|-
|۴۹
!۴۳
|'''سیف‌الله عبدالکریمی'''
|'''سیدمحمد جواد شرافت'''
|فوق‌لیسانس فلسفه
|لیسانس
|نماینده مردم لنگرود در مجلس
|نماینده مردم [[شوشتر]] در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مسئول کمیته لنگرود و استاد دانشگاه مشهد.
|مشاور وزیر آموزش و پرورش و مدرس مبارز
|-
|-
|۵۰
!۴۴
|'''حسن عباسپور'''
|'''[[سیدفخرالدین رحیمی]]'''
|دکترای مدیریت انرژی
|تحصیلات حوزوی
|وزیر نیرو
|نماینده مردم ملاوی در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مؤسس جامعه اسلامی دانشگاهیان.
|مبارز فعال [[خرم‌آباد]] و تبعیدی [[حکومت پهلوی]]
|-
|-
|۵۱
!۴۵
|'''حسن عضدی'''
|'''[[غلامحسین حقانی|غلام‌حسین حقانی]]'''
|دکترای اقتصاد سیاسی
|اجتهاد
|معاون وزارت فرهنگ و آموزش عالی
|نماینده مردم [[بندرعباس]] در مجلس و سرپرست [[سازمان تبلیغات اسلامی]] و عضو حزب جمهوری اسلامی
|نماینده گیلان در مجلس خبرگان و فعال وحدت حوزه و دانشگاه.
|حاکم شرع [[هرمزگان]] و بنیان‌گذار [[مؤسسه در راه حق]]
|-
|-
|۵۲
!۴۶
|'''علی‌اکبر فلاح'''
|'''محمدحسین محمدعینی'''
|فوق‌دیپلم تأسیسات
|دیپلم
|دبیر دبیرستان
|فعال اداری مجلس شورای اسلامی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مبارز واقعه ۱۵ خرداد و اعزامی به جبهه‌های جنگ.
|عضو کمیته استقبال و مسئول انتظامات [[بهشت‌زهرا]]
|-
|-
|۵۳
!۴۷
|'''محمدعلی فیاض‌بخش'''
|'''محمدعلی فیاض‌بخش'''
|دکترای جراحی
|دکترای جراحی
|وزیر مشاور و سرپرست سازمان بهزیستی
|وزیر مشاور و سرپرست [[سازمان بهزیستی]] و عضو حزب جمهوری اسلامی
|بنیان‌گذار کمیته امداد و سازمان بهزیستی کشور.
|بنیان‌گذار کمیته امداد امام خمینی و سازمان بهزیستی کشور
|-
|-
|۵۴
!۴۸
|'''محمود قندی'''
|'''محمود قندی'''
|دکترای مهندسی برق
|دکترای مهندسی برق
|وزیر پست و تلگراف و تلفن
|وزیر پست و تلگراف و تلفن و عضو حزب جمهوری اسلامی
|از مؤسسین انجمن اسلامی دانشجویان در آمریکا و کانادا.
|از مؤسسین [[انجمن اسلامی دانشجویان در آمریکا و کانادا]]
|-
|۵۵
|'''عبدالوهاب قاسمی'''
|اجتهاد
|نماینده مردم ساری در مجلس
|مبارز سابقه دار و دارای اجتهاد در علوم حوزوی.
|-
|-
|۵۶
!۴۹
|'''موسی کلانتری'''
|'''موسی کلانتری'''
|فوق‌لیسانس راه و ساختمان
|فوق‌لیسانس راه و ساختمان
|وزیر راه و ترابری
|وزیر راه و ترابری و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در مبارزات مسلحانه سال ۵۷ و مدیر راه استان‌ها.
|فعال در مبارزات مسلحانه ۱۳۵۷ش و مدیر راه استان‌ها
|-
!۵۰
|'''حسن عباسپور'''
|دکترای مدیریت انرژی
|وزیر نیرو و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مؤسس جامعه اسلامی دانشگاهیان
|-
|-
|۵۷
!۵۱
|'''عمادالدین کریمی'''
|'''جواد اسدالله‌زاده'''
|تحصیلات حوزوی
|دکترای مدیریت (ناتمام)
|نماینده مردم نوشهر در مجلس
|معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مبارز منطقه شمال و تحت تعقیب ساواک.
|پایه‌گذار انجمن‌های اسلامی در [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]]
|-
|-
|۵۸
!۵۲
|'''محسن مولائی'''
|'''محمدصادق اسلامی'''
|دیپلم
| -
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|معاون پارلمانی وزارت بازرگانی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مؤسس دفتر منطقه ۸ حزب و فعال فرهنگی جنوب شهر.
|از بنیان‌گذاران گروه شیعیان و [[هیئت‌های مؤتلفه اسلامی|هیئت‌های مؤتلفه]]
|-
|-
|۵۹
!۵۳
|'''محمد منتظری'''
|'''حسین اکبری'''
|حوزوی / آموزش چریکی
|دامپروری
|نماینده مردم نجف‌آباد در مجلس
|مدیرعامل بانک کشاورزی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|بنیان‌گذار سپاه پاسداران و مدیر مجله الشهید.
|از بانیان انجمن‌های اسلامی کارکنان دولت
|-
|-
|۶۰
!۵۴
|'''علی‌محمد مجیدی'''
|'''محمود تفویضی'''
|مهندسی راه و ساختمان
|مهندسی راه و ساختمان
|مشاور عمرانی وزارت کشور
|معاون وزارت راه و ترابری و عضو حزب جمهوری اسلامی
|معاون سابق استانداری تهران و رزمنده جبهه‌های غرب.
|فعال عمرانی در استان [[خوزستان]] پس از پیروزی انقلاب
|-
!۵۵
|'''مهدی امین‌زاده'''
|فوق‌لیسانس اقتصاد
|معاون بازرگانی داخلی وزارت بازرگانی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|عضو هیئت مدیره شرکت گسترش خدمات بازرگانی
|-
!۵۶
|'''عباس جهانبخشی'''
| -
|معاون آموزش [[سازمان بهزیستی]] و عضو حزب جمهوری اسلامی
|رئیس سابق دانشکده علوم اجتماعی [[دانشگاه تهران]]
|-
|-
|۶۱
!۵۷
|'''حبیب‌الله مهدیزاده طالعی'''
|'''ایرج شهسواری'''
|مدیریت اقتصاد
|فوق‌لیسانس ادبیات
|عضو جهاد سازندگی
|معاون اداری مالی وزارت آموزش و پرورش و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در کمیته جمشیدآباد و جهادگر تبریزی.
|رئیس سابق آموزش و پرورش ناحیه ۱۳ تهران
|-
|-
|۶۲
!۵۸
|'''غلامعلی معتمدی'''
|'''غلام‌علی معتمدی'''
|مهندسی مکانیک
|مهندسی مکانیک
|معاون رفاه و تعاون وزارت کار
|معاون رفاه و تعاون وزارت کار و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مشاور سابق استانداری اصفهان و طراح رفاه کارگران.
|مشاور سابق استانداری [[اصفهان]] و طراح رفاه کارگران
|-
|-
|۶۳
!۵۹
|'''جواد مالکی'''
|'''حسن عضدی'''
|لیسانس فیزیک
|دکترای اقتصاد سیاسی
|عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی
|معاون وزارت فرهنگ و آموزش عالی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال مسجد جاوید و عضو کمیته استقبال از امام.
|نماینده [[گیلان]] در [[مجلس خبرگان رهبری]] و فعال وحدت حوزه و دانشگاه
|-
|-
|۶۴
!۶۰
|'''حبیب‌الله مالکی'''
|'''سیدکاظم موسوی'''
|دیپلم
|فوق‌لیسانس زبان عربی
|فرماندار ایرانشهر
|معاون پژوهش وزارت آموزش و پرورش و عضو حزب جمهوری اسلامی
|شاگرد شهید بهشتی و فعال در برگزاری نماز عید فطر ۵۷.
|نماینده امام خمینی در آموزش و پرورش و مؤسس دبیرستان روشنگر
|-
|-
|۶۵
!۶۱
|'''سید محمد موسوی‌فر'''
|'''حبیب‌الله مهمانچی'''
|تحصیلات حوزوی
|فوق‌لیسانس مدیریت
|عضو حزب جمهوری اسلامی
|معاون پارلمانی وزارت کار و عضو حزب جمهوری اسلامی
|طلبه مبارز خراسان و مبلغ انقلاب در روستاها.
|فعال در انجمن اسلامی دانشجویان آمریکا و [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی|بنیاد مستضعفان]]
|-
|-
|۶۶
!۶۲
|'''محمدحسین محمدعینی'''
|'''سیدمحمد پاک‌نژاد'''
|دیپلم
|دکترای اقتصاد
|فعال اداری مجلس شورای اسلامی
|عضو هیئت مدیره کاغذ و چوب و عضو حزب جمهوری اسلامی
|عضو کمیته استقبال و مسئول انتظامات بهشت‌زهرا.
|محقق اقتصادی و شاگرد [[امام موسی صدر]] در [[لبنان]]
|-
|-
|۶۷
!۶۳
|'''سید کاظم موسوی'''
|'''هادی امینی'''
|فوق‌لیسانس زبان عربی
|مهندسی مکانیک
|معاون پژوهش وزارت آموزش و پرورش
|از سرپرستان [[بنیاد مستضعفان انقلاب اسلامی|بنیاد مستضعفان]] و عضو حزب جمهوری اسلامی
|نماینده امام در آموزش و پرورش و مؤسس دبیرستان روشنگر.
|فعال در آبرسانی به روستاهای اطراف تهران
|-
|-
|۶۸
!۶۴
|'''حبیب‌الله مهمانچی'''
|'''محمد رواقی'''
|فوق‌لیسانس مدیریت
|فوق‌لیسانس مدیریت
|معاون پارلمانی وزارت کار
|مدیرعامل [[شرکت فرش ایران]] و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فعال در انجمن اسلامی دانشجویان آمریکا و بنیاد مستضعفان.
|بنیان‌گذار انجمن اسلامی مدرسه عالی بازرگانی
|-
|-
|۶۹
!۶۵
|'''عباسعلی ناطق نوری'''
|'''توحید رزمجومین'''
|تحصیلات حوزوی
|لیسانس صنایع
|نماینده مردم نور در مجلس
|عضو هیئت مدیره گروه صنعتی ملی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مدرس قرآن و از اعضای شبکه ده نفره موتلفه.
|مدیر داخلی شرکت ساراول و فعال در کمیته‌ها
|-
!۶۶
|'''جواد سرحدی'''
|لیسانس اقتصاد
|مدیرعامل سازمان تعاون شهر و روستا و عضو حزب جمهوری اسلامی
|امین دولت در کنسولگری آمریکا و مدیر اقتصادی
|-
!۶۷
|'''علی‌اکبر سلیمی جهرمی'''
|لیسانس زبان انگلیسی
|دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مدیرکل سابق آموزش و پرورش [[تهران]]
|-
|-
|۷۰
!۶۸
|'''مهدی نصیری لاری'''
|'''عباس شاهوی'''
|فارغ‌التحصیل دانشسرای عالی
|فوق‌لیسانس مدیریت
|نماینده مردم لارستان در مجلس
|مدیرعامل مرکز تهیه و توزیع فلزات و عضو حزب جمهوری اسلامی
|فرماندار سابق سیرجان و معلم مبارز تبعیدی.
|فعال در تحقق اصل ۴۴ [[قانون اساسی اساسی جمهوری اسلامی ایران]]
|-
|-
|۷۱
!۶۹
|'''علی هاشمی سنجانی'''
|'''علی‌محمد مجیدی'''
|اجتهاد
|مهندسی راه و ساختمان
|نماینده مردم اراک در مجلس
|مشاور عمرانی وزارت کشور و عضو حزب جمهوری اسلامی
|عالم، عارف و مدرس حوزه‌های علمیه با اجازه اجتهاد.
|معاون سابق استانداری تهران و رزمنده جبهه‌های غرب
|-
|-
|۷۲
!۷۰
|'''محمد پاک‌نژاد'''
|'''محمد پاک‌نژاد'''
|دکترای اقتصاد
|دکترای اقتصاد
|عضو هیئت مدیره چوب و کاغذ
|عضو هیئت مدیره چوب و کاغذ و عضو حزب جمهوری اسلامی
|عضو فعال حزب جمهوری اسلامی <ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/94768/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7?SearchText=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4%20%D9%88%20%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4%20%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86&LPhrase= «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
|عضو فعال حزب جمهوری اسلامی
|-
!۷۱
|'''علی‌اکبر فلاح'''
|فوق‌دیپلم تأسیسات
|دبیر دبیرستان و عضو حزب جمهوری اسلامی
|مبارز [[قیام ۱۵ خرداد|واقعه ۱۵ خرداد]] و اعزامی به جبهه‌های جنگ
|-
!۷۲
|'''حبیب‌الله مالکی'''
|دیپلم
|فرماندار [[ایرانشهر]] و عضو حزب جمهوری اسلامی
|شاگرد سیدمحمد بهشتی و فعال در برگزاری [[نماز عید فطر]] ۱۳۵۷ش<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/94768/بازخوانی-فاجعه-هفتم-تیر-و-زندگینامه-شهدا?SearchText=آموزش%20و%20پرورش%20لبنان&LPhrase= «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref><ref>[https://www.habilian.ir/fa/vije/vijenameha/Vijenameha/v004_7tir/page03_00.html «فاجعه ترویستی هفتم تیر»، وب‌سایت هابلیان.]</ref><ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/196214/1/انفجار-دفتر-حزب-جمهوری-اسلامی «حال و هوای مجلس پس از ۷ تیر سال ۶۰»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
|}
|}
=== تشییع ===
[[پرونده:انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی2.jpg|جایگزین=مراسم تشییع شهدای دفتر حزب جمهوری اسلامی |بندانگشتی|تصویری از مراسم تشییع شهدای دفتر حزب جمهوری اسلامی ]]
بنابر گزارش [[مرکز اسناد انقلاب اسلامی]]، [[آیین تدفین]] پیکر سیدمحمد بهشتی به همراه شهدای دیگر این رویداد علی‌رغم تبلیغات گسترده علیه بهشتی، با حضور گستردهٔ مردم صورت گرفت که این امر باعث تعجب همگان شد. گستردگی جمعیت به‌حدی بود که امکان دفن پیکر جان‌باختگان فراهم نشد و خاک‌سپاری به روز بعد موکول شد.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/5019/خروش-ملت-در-مراسم-تشییع-پیکر-شهدای-هفتم-تیر «خروش ملت در مراسم تشییع پیکر شهدای هفتم تیر»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>


== مجروحان حادثه ==
== مجروحان حادثه ==
در این رویدا افراد ذیل که تعداد آنها به 38 نفر می‌رسند، مجروح شدند: ابوالفضل اجاره‌دار، علی اصغر باغانی، ابراهیم تاج‌گردون، علی موسی رضا، سیدمنصور رضوی، ایرج صفاتی دزفولی، سید جلال ساداتیان، سید محمد سجادی، محمدحسن اصغرنیا، حسین صادقی، مسعود صادقی آزاد، اسماعیل فردوسی‌پور، مرتضی فضلعلی، جعفر لواسانی، عبدالعظیم هاشمی‌نیک، محمد شجاعیان، ناصر آقاعلیخان، حسین کاظم‌پور اردبیلی، محمد خان، قدرت‌الله نجفی، محمود مروی، مرتضی محمودی، مسیح مهاجری، سیدمحمد کیاوش، مهدی فاضلی، مسعود موسوی، علی موسوی، محمود جمالی، زین‌العابدین رئیسی، حیدرعلی علیزاده، هدایت عبدی، دانش مهر، ابراهیم عبدی، فتوت، محمد غریب، مهدی فاضلی، ابراهیم فردوسی، عباس شاهوری.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/94768/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%AC%D8%B9%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D9%88-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7?SearchText=%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4%20%D9%88%20%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%B4%20%D9%84%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%86&LPhrase= «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
در این حادثه افراد ذیل که تعداد آنها به ۳۸ نفر می‌رسند، مجروح شدند: ابوالفضل اجاره‌دار، علی‌اصغر باغانی، ابراهیم تاج‌گردون، علی موسی رضا، سیدمنصور رضوی، ایرج صفاتی دزفولی، سیدجلال ساداتیان، سیدمحمد سجادی، محمدحسن اصغرنیا، حسین صادقی، مسعود صادقی آزاد، اسماعیل فردوسی پور، مرتضی فضل‌علی، جعفر لواسانی، عبد العظیم هاشمی نیک، محمد شجاعیان، ناصر آقا علی‌خان، حسین کاظم‌پور اردبیلی، محمد خان، قدرت‌الله نجفی، محمود مروی (سماورچی)، مرتضی محمودی، مسیح مهاجری، سید محمد کیاوش، مهدی فاضلی، مسعود موسوی، علی موسوی، محمود جمالی، زین العابدین رئیسی، حیدرعلی علی‌زاده، هدایت عبدی، دانش مهر، ابراهیم عبدی، فتوت، محمد غریب، ابراهیم فردوسی، عباس شاهوری.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/94768/بازخوانی-فاجعه-هفتم-تیر-و-زندگینامه-شهدا?SearchText=آموزش%20و%20پرورش%20لبنان&LPhrase= «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>


== بازماندگان حادثه ==
== بازماندگان حادثه ==
شماری از شخصیت‌های سیاسی در جلسه دعوت بودند اما به‌دلایل مختلف در زمان حادثه حضور نداشتند یا پیش از وقوع انفجار آن را ترک کرده بودند. از جمله محمدعلی رجایی به‌دلیل اشتغال به کارهای اجرایی در جلسه شرکت نکرد. محمدجواد باهنر نیز در این نشست حضور نداشت. اکبر هاشمی رفسنجانی پیش از انفجار جلسه را ترک کرده بود. علی‌اکبر ناطق‌نوری، محمدرضا مهدوی‌کنی، علی قدوسی و حبیب‌الله عسگراولادی نیز به‌دلایل مختلف در زمان وقوع انفجار در ساختمان حزب حاضر نبودند.<ref>[https://navideshahed.com/fa/print/509300 «فاجعه هفتم تیر و معرفی شهدای خوزستان»، وب‌سایت نوید شاهد.]</ref>
[[پرونده:انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی3.jpg|جایگزین= سید علی خامنه‌ای بعد از انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی|بندانگشتی|حضور سید علی خامنه‌ای بعد از انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی]]
شماری از شخصیت‌های سیاسی در جلسه دعوت بودند، اما به‌دلایل مختلف در زمان حادثه حضور نداشتند یا پیش از وقوع انفجار آن را ترک کرده بودند. از جمله [[محمدعلی رجایی]] به‌دلیل اشتغال به کارهای اجرایی در جلسه شرکت نکرد. [[محمدجواد باهنر]] نیز در این نشست حضور نداشت. [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] پیش از انفجار جلسه را ترک کرده بود. [[علی‌اکبر ناطق نوری]]، [[محمدرضا مهدوی کنی]]، [[علی قدوسی]] و [[حبیب‌الله عسگراولادی]] نیز به‌دلایل مختلف در زمان وقوع انفجار در ساختمان حزب حاضر نبودند.<ref>[https://navideshahed.com/fa/print/509300 «فاجعه هفتم تیر و معرفی شهدای خوزستان»، وب‌سایت نوید شاهد.]</ref> [[سید علی خامنه‌ای|سیدعلی خامنه‌ای]] یک روز قبل در حملهٔ تروریستی مجروح شده و در [[بیمارستان]] بستری بود.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6982616/نخستین-واکنش-آیت‌الله-خامنه‌ای-به-فاجعه-هفتم‌تیر-و-شهادت-آیت‌الله-بهشتی-فیلم «نخستین واکنش آیت‌الله خامنه‌ای به فاجعه هفتم‌تیر و شهادت آیت‌الله بهشتی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>


== واکنش‌ها ==
== واکنش‌ها ==
 
* به گزارش رسانه‌ها، پس از وقوع انفجار مردم بی‌درنگ خود را به محل حادثه رساندند و تا صبح به یاری مجروحان شتافتند. بر اساس این گزارش‌ها، شماری از کسبه با بازگشایی شبانهٔ مغازه‌های خود، تجهیزات لازم برای برش آهن را در اختیار نیروهای امداد قرار دادند تا مصدومان از زیر آوار خارج شوند. به نقل از منابع، در آن شب حاضران بی‌آنکه از سرنوشت عزیزان خود آگاه باشند، یک‌دل و یک‌صدا به یاری همنوعان خود شتافتند. این حضور فداکارانه که در گزارش‌های آن زمان منعکس شده، جلوه‌ای از همبستگی جمعی بود.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/5010/نقش-امدادی-مردم-بعد-از-انفجار-دفتر-حزب-جمهوری «نقش امدادی مردم بعد از انفجار دفتر حزب جمهوری»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>
=== حضور امدادی مردم ===
* فردای آن روز، در محکومیت اقدام تروریستی، راهپیمایی در سراسر کشور برگزار شد. رسانه‌ها این تجمع مردمی را از تظاهراتی بی‌نظیر در [[ایران]] توصیف کردند.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/5005/چگونگی-نفوذ-کلاهی-در-حزب-جمهوری-موارد-مشکوک-از-فعالیت‌های-کلاهی-در-حزب-شعار-مردم-در-تظاهرات-بی-نظیر-هشتم-تیر-1360 «چگونگی نفوذ کلاهی در حزب جمهوری/ موارد مشکوک از فعالیت‌های کلاهی در حزب»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>
به گزارش رسانه‌ها، پس از وقوع انفجار در دفتر حزب جمهوری اسلامی، مردم بی‌درنگ خود را به محل حادثه رساندند و تا صبح به یاری مجروحان شتافتند. بر اساس این گزارش‌ها، شماری از کسبه با بازگشایی شبانۀ مغازه‌های خود، تجهیزات لازم برای برش آهن را در اختیار نیروهای امداد قرار دادند تا مصدومان از زیر آوار خارج شوند. به نقل از منابع، در آن شب حاضران بی‌آنکه از سرنوشت عزیزان خود آگاه باشند، یک‌دل و یک‌صدا به یاری همنوعان خود شتافتند. این حضور فداکارانه که در گزارش‌های آن زمان منعکس شده، جلوه‌ای از همبستگی جمعی بود.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/5010/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C «نقش امدادی مردم بعد از انفجار دفتر حزب جمهوری»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>
* امام خمینی در پیام خود این رویداد را در چارچوب [[سنت‌های الهی]] تحلیل کرد و با استناد به آیهٔ ۳۲ [[سوره توبه|سورهٔ توبه]] تأکید کرد که دشمنان می‌خواهند نور خدا را خاموش کنند، اما خداوند نور خود را کامل خواهد کرد. وی با تبیین این حادثه به‌عنوان عامل برملاشدن چهرهٔ واقعی دشمنان و دریده‌شدن پرده‌های فریبندهٔ آنان، [[افکار عمومی]] را از فضاسازی‌های تبلیغاتی مصون داشت. [[بنیانگذار جمهوری اسلامی]] این فاجعه را نه نقطه پایان، بلکه عاملی برای سرعت‌بخشی به پیروزی [[اسلام انقلابی]] تفسیر کرد. به نظر تحلیلگران این رویکرد امام خمینی با تبدیل تهدید به فرصت، از گسترش یأس و تزلزل در [[جامعه]] جلوگیری کرد و با ترسیم چشم‌اندازی مبتنی بر سنت‌های الهی، [[انسجام ملی]] را در شرایط بحرانی حفظ نمود.<ref>[https://www.irna.ir/news/7225652/شهید-بهشتی-از-منظر-امام-خمینی-ره «شهید بهشتی از منظر امام خمینی (ره )»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 
* بر پایهٔ اسناد موجود، خبرگزاری‌های خارجی بعد از این حادثه چشم‌اندازی آکنده از خشونت و [[تروریسم]] برای ایران ترسیم کردند. تایمز لندن ترور را به تنها زبان موجود برای بیان مخالفت‌ها توصیف کرد. نیوزویک نیز با اشاره به اظهارات بنی‌صدر، سقوط قریب‌الوقوع نظام را پیش‌بینی کرد.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/9075/حادثه‌ی-هفتم-تیر-در-نگاه-مطبوعات-و-خبرگزاری‌های-خارجی «حادثه‌ی هفتم تیر در نگاه مطبوعات و خبرگزاری‌های خارجی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref>
=== پیام امام‌خمینی ===
امام‌خمینی در پیام خود این رویداد را در چارچوب سنت‌های الهی تحلیل کرد و با استناد به آیۀ 32 سورۀ توبه تأکید کرد که دشمنان می‌خواهند نور خدا را خاموش کنند، اما خداوند نور خود را کامل خواهد کرد. وی با تبیین این حادثه به‌عنوان عامل برملاشدن چهرۀ واقعی دشمنان و دریده‌شدن پرده‌های فریبندۀ آنان، افکار عمومی را از فضاسازی‌های تبلیغاتی مصون داشت. بنیانگذار جمهوری اسلامی با اشاره به این که اگر چنین حادثه‌ای رخ نمی‌داد، دشمنان بی‌امان به نهال نوپای انقلاب ضربه می‌زدند و راه پیروزی را طولانی می‌کردند، این فاجعه را نه نقطه پایان، بلکه عاملی برای سرعت‌بخشی به پیروزی اسلام انقلابی تفسیر کرد. به نظر تحلیلگران این رویکرد با تبدیل تهدید به فرصت، از گسترش یأس و تزلزل در جامعه جلوگیری کرد و با ترسیم چشم‌اندازی مبتنی بر سنت‌های الهی، انسجام ملی را در شرایط بحرانی حفظ نمود.<ref>[https://www.irna.ir/news/7225652/%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D9%86%D8%B8%D8%B1-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%B1%D9%87 «شهید بهشتی از منظر امام خمینی (ره )»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 
== اهداف از انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی ==
به گزارش منابع تحلیلی، انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در هفتم تیر ۱۳۶۰ش بخشی از راهبرد سه‌وجهی نظام سلطه برای ساقط کردن نظام اسلامی بود که همزمان با جنگ تحمیلی و ایجاد غائله تجزیه‌طلبی دنبال می‌شد. تحلیلگران هدف از این اقدام را حذف شخصیت‌های برجسته‌ای همچون سیدمحمد بهشتی و یارانش برای ایجاد خلأ در ساختار قدرت و براندازی نظام دانسته‌اند. به باور تحلیلگران، ناکامی دشمن در تحقق این اهداف ناشی از نقش راهبردی امام‌خمینی در بیدارسازی مردم، حضور مستمر آنان در صحنه و روحیه شهادت‌طلبی جامعه بود. به اعتقاد صاحب‌نظران، در کنار این عوامل، نصرت الهی نیز شامل حال نظام شد؛ چنانکه علی‌رغم کشته‌شدن جمع کثیری از مسئولان، خللی در ادارۀ کشور ایجاد نشد و مجروحان حادثه برای حفظ رسمیت مجلس، پیش از بهبودی کامل در صحنه حاضر شدند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4014199/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B0-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «دستاورد بزرگ حادثه هفتم تیرماه سال ۱۳۶۰ رسوایی جریان نفاق است»، خبرگزاری مهر.]</ref>


== پیامدها ==
== پیامدها ==
خط ۴۸۵: خط ۵۱۶:
|'''محور پیامدها'''
|'''محور پیامدها'''
|'''شرح جزئیات و وقایع'''
|'''شرح جزئیات و وقایع'''
|'''نتایج و خروجی‌های تحلیلی'''
|'''نتایج اصلی'''
|-
|-
|'''۱'''
|'''۱'''
|'''بیداری عمومی'''
|'''بیداری عمومی'''
|برگزاری تشییع‌ جنازه‌های گسترده و بروز موج مخالفت با عاملان حادثه.
|برگزاری تشییع جنازه‌های گسترده و بروز موج مخالفت با عاملان حادثه.
|کاهش پایگاه اجتماعی سازمان مجاهدین خلق و اتخاذ رویکرد پنهان‌کاری تشکیلاتی توسط این گروه.
|کاهش پایگاه اجتماعی [[سازمان مجاهدین خلق]] و اتخاذ رویکرد پنهان‌کاری تشکیلاتی توسط این گروه.
|-
|-
|'''۲'''
|'''۲'''
خط ۴۹۹: خط ۵۳۰:
|'''۳'''
|'''۳'''
|'''تغییرات در کادر رهبری معارض'''
|'''تغییرات در کادر رهبری معارض'''
|خروج هم‌زمان ابوالحسن بنی‌صدر و مسعود رجوی از کشور به مقصد فرانسه در مرداد ۱۳۶۰ش
|خروج هم‌زمان ابوالحسن بنی‌صدر و مسعود رجوی از کشور به مقصد فرانسه در مرداد ۱۳۶۰ش.
|انحلال عملیاتی هسته مرکزی «شورای ملی مقاومت» در داخل مرزهای ایران.
|انحلال عملیاتی هسته مرکزی «شورای ملی مقاومت» در داخل مرزهای ایران.
|-
|-
خط ۵۰۵: خط ۵۳۶:
|'''تاب‌آوری ساختار سیاسی'''
|'''تاب‌آوری ساختار سیاسی'''
|استمرار فعالیت نهادهای قانونی مانند مجلس و قوه قضاییه علیرغم فقدان کادر برجسته مدیریتی.
|استمرار فعالیت نهادهای قانونی مانند مجلس و قوه قضاییه علیرغم فقدان کادر برجسته مدیریتی.
|اثبات پایداری نظام اداری و سیاسی در مواجهه با بحران‌های امنیتی سطح بالا.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/1026/3-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%81%D8%AC%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D9%81%D8%AA%D8%B1-%D8%AD%D8%B2%D8%A8-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-7-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%87-60 «3 پیامد انفجار دفتر حزب جمهوری در 7 تیرماه 60»، وب‌سایت مرکز انقلاب اسلامی.]</ref>
|اثبات پایداری نظام اداری و سیاسی در مواجهه با بحران‌های امنیتی سطح بالا.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/1026/3-پیامد-انفجار-دفتر-حزب-جمهوری-در-7-تیرماه-60 «3 پیامد انفجار دفتر حزب جمهوری در 7 تیرماه 60»، وب‌سایت مرکز انقلاب اسلامی.]</ref>
|-
|-
|'''۵'''
|'''۵'''
خط ۵۱۵: خط ۵۴۶:
|'''تداوم ثبات داخلی'''
|'''تداوم ثبات داخلی'''
|عدم تحقق پیش‌بینی‌های مربوط به فروپاشی حاکمیت در سال‌های نخستین.
|عدم تحقق پیش‌بینی‌های مربوط به فروپاشی حاکمیت در سال‌های نخستین.
|تبدیل بحران امنیتی به عاملی برای انسجام درونی و تقویت بنیان‌های ساختاری نظام.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4014199/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B0-%D8%B1%D8%B3%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «دستاورد بزرگ حادثه هفتم تیرماه سال ۱۳۶۰ رسوایی جریان نفاق است»، خبرگزاری مهر.]</ref>
|تبدیل بحران امنیتی به عاملی برای انسجام درونی و تقویت بنیان‌های ساختاری نظام.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4014199/دستاورد-بزرگ-حادثه-هفتم-تیرماه-سال-۱۳۶۰-رسوایی-جریان-نفاق-است «دستاورد بزرگ حادثه هفتم تیرماه سال ۱۳۶۰ رسوایی جریان نفاق است»، خبرگزاری مهر.]</ref>
|-
|۷
|'''نمایش استحکام بنای جمهوری اسلامی'''
|حضور گسترده و به‌موقع مردم در صحنه
|قوی‌ترشدن جمهوری اسلامی ایران به‌دلیل ایمان و حضور مردم<ref>[https://www.jahannews.com/news/529711/هفتم-تیر-سال-۶۰-گذشت «در هفتم تیر سال ۶۰ چه گذشت؟»، وب‌سایت جهان امروز.]</ref> و حفظ انسجام ملی بر بنیاد سنت [[نصرت الهی]].<ref name=":0">[https://www.irna.ir/news/7225652/شهید-بهشتی-از-منظر-امام-خمینی-ره «شهید بهشتی از منظر امام خمینی (ره )»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
|}
|}


== تصویرپردازی ==
== بازنمایی و نمادپردازی ==
 
[[پرونده:انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی4.jpg|جایگزین=تمبر یادبود انفجار در دفتر حزب جمهوری اسلامی|بندانگشتی|تمبر یادبود انفجار در دفتر حزب جمهوری اسلامی]]
* حادثه هفتم تیر ۱۳۶۰ش به‌عنوان یکی از نقاط عطف تاریخ انقلاب اسلامی، تاکنون دست‌مایه ساخت چندین مستند قرار گرفته است. از جملۀ این آثار می‌توان به «راز یک کینه» با تمرکز بر زوایای اندیشه‌ای و گفتمانی شهید بهشتی، «روز هفتم» با روایت دو تن از بازماندگان حادثه، «ترور سرچشمه» ساختۀ محمدحسین مهدویان که با استفاده از اسناد به بازخوانی ماجرا پرداخته، «دبیر کل» با محوریت سابقۀ تشکیل حزب جمهوری اسلامی و اندیشه‌های شهید بهشتی و مجموعه «قصه‌های انقلاب» که با تکنیک کامیک موشن ابعاد مختلف این رویداد را واکاوی کرده است، اشاره کرد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1402/04/07/2917600/5-%D9%85%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-60-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-2-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1 «5 مستند درباره شهید بهشتی و حادثه هفتم تیر 60/ روایت 2 بازمانده از اتفاقات هفتم تیر»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
* هرساله هم‌زمان با سالگرد [[انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی]] در [[۷ تیر]] ۱۳۶۰ش، مراسم‌هایی به یاد کشته‌شدگان این حادثه در ایران برگزار می‌شود. این برنامه‌ها معمولاً با حضور گروه‌هایی از مردم و شامل برنامه‌هایی مانند [[شب شعر]] و خاطره، اجرای [[سرود]] و نمایش فیلم است و در آن سخنرانان و شرکت‌کنندگان به یادبود سیدمحمد بهشتی و دیگر قربانیان این رویداد می‌پردازند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/110437/شب-شعر-و-خاطره-شهدای-حادثه-هفتم-تیر «شب شعر و خاطره شهدای حادثه هفتم تیر»، همشهری آنلاین.]</ref><ref>[https://snn.ir/fa/news/945324/برگزاری-شب-شعر-یک-ملت-ویژه-چهلمین-سالگرد-حادثه-هفتم-تیر-اهالی-شعر-و-ادب-در-سرچشمه-از-شهید-بهشتی-گفتند «برگزاری شب شعر «یک ملت» ویژه چهلمین سالگرد حادثه هفتم تیر / اهالی شعر و ادب در سرچشمه از شهید بهشتی گفتند»، خبرگزاری دانشجویان.]</ref>
* این حادثه، تأثیر خود را بر فضای شهری و هنرهای تجسمی نیز بر جای گذاشت. در سال‌های پس از انقلاب، پوسترها و تابلوهای نقاشی متعددی با محوریت چهرۀ  بهشتی و کشته‌شدگان هفتم تیر خلق شد.
* انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی تاکنون دست‌مایه ساخت چندین مستند قرار گرفته است؛ از جمله: [[راز یک کینه (مستند)|راز یک کینه]] با تمرکز بر زوایای اندیشه‌ای و گفتمانی سیدمحمد بهشتی، [[روز هفتم (مستند)|روز هفتم]] با روایت دو تن از بازماندگان حادثه، [[ترور سرچشمه (مستند)|ترور سرچشمه]] ساختهٔ [[محمدحسین مهدویان]] که با استفاده از اسناد به بازخوانی ماجرا پرداخته، [[دبیرکل (مستند)|دبیرکل]] با محوریت سابقهٔ تشکیل حزب جمهوری اسلامی و اندیشه‌های سیدمحمد بهشتی و مجموعه قصه‌های انقلاب که با تکنیک [[کمیک‌موشن]] ابعاد مختلف این رویداد را واکاوی کرده است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1402/04/07/2917600/5-مستند-درباره-شهید-بهشتی-و-حادثه-هفتم-تیر-60-روایت-2-بازمانده-از-اتفاقات-هفتم-تیر «5 مستند درباره شهید بهشتی و حادثه هفتم تیر 60/ روایت 2 بازمانده از اتفاقات هفتم تیر»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
* شاخص‌ترین بازتاب این رویداد در نام‌گذاری‌ها و نمادهای شهری تجلی یافته است. برای مثال میدان هفتم تیر در مرکز تهران، به یکی از نمادهای اصلی یادآوری این حادثه تبدیل شده است.<ref>[https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/267104/%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B1%DB%B3%DB%B4%DB%B9.html «میدان هفتم تیر، سال ۱۳۴۹»، وب‌سایت روزنامۀ جام جم.]</ref> ایستگاه متروی این میدان نیز به همین نام خوانده می‌شود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/303205/1/%D9%85%D8%AA%D8%B1%D9%88-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1 «در مورد ایستگاه مترو هفت تیر در ویکی تابناک بیشتر بدانید»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
* بازتاب این رویداد در نام‌گذاری‌ها و نمادهای شهری نیز تجلی یافته است. برای مثال [[میدان هفت تیر (تهران)|میدان هفت تیر]] در مرکز [[تهران]]، به یکی از نمادهای اصلی یادآوری این حادثه تبدیل شده است.<ref>[https://newspaper.hamshahrionline.ir/id/267104/میدان-هفتم-تیر-سال-۱۳۴۹.html «میدان هفتم تیر، سال ۱۳۴۹»، وب‌سایت روزنامۀ جام جم.]</ref> ایستگاه متروی این میدان نیز به همین نام خوانده می‌شود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/303205/1/مترو-هفتم-تیر «در مورد ایستگاه مترو هفت تیر در ویکی تابناک بیشتر بدانید»، وب‌سایت تابناک.]</ref> همچنین یادمان هفتم تیر در محل این حادثه تأسیس شده است که شامل بنیاد علمی فرهنگی، [[موزه شهدای ترور|موزهٔ شهدای ترور]]، نمایشگاه، پژوهشگاه، مرکز مطالعات علوم انسانی، سالن همایش‌های بین‌المللی، [[کتابخانه]] و مرکز اسناد و [[مسجد]]، می‌شود.<ref>[https://www.habilian.ir/fa/vije/vijenameha/Vijenameha/v004_7tir/page12.html «فاجعه ترویستی هفتم تیر»، وب‌سایت هابلیان.]</ref> همچنین یکی از ورودی‌های اصلی شهر [[قم]] نیز [[میدان ۷۲ تن (قم)|میدان ۷۲ تن]] نامیده شده است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8694649/میدان-۷۲-تن-قم-بهسازی-شده-است «میدان ۷۲ تن قم بهسازی شده است»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
* واقعه انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در هنر مکتوب و تجسمی، از طریق مستندنگاری بیش از ۳۹۵ قطعه عکس نایاب و بازآفرینی هنری در قالب ۱۵۴ نقاشی و ۷۲ پوستر مفهومی تصویرسازی شده است. این آثار با مشارکت چهار نسل از هنرمندان، روایتی مستند از صحنه واقعه و منبعی غنی از پرتره‌های فردی شهدا را پدید آورده‌اند که علاوه‌بر جنبه زیباشناختی، به بازسازی و حفظ اسناد تاریخی در معرض نابودی منجر شده است.<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/1127696/%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%86%D9%82%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D9%88-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1 «عکس، نقاشی و پوستر به یاد شهدای هفتم تیر»،  وب‌سایت روزنامۀ جام جم.]</ref>
* بر اساس برخی گزارش‌ها، این رویداد در قالب آثار هنری و تجسمی نیز بازتاب یافته است؛ از جمله مستندسازی بیش از ۳۹۵ قطعه عکس و تولید آثاری مانند ۱۵۴ نقاشی و ۷۲ پوستر با محوریت بازنمایی واقعه. در این گزارش‌ها، مشارکت چند نسل از هنرمندان و شکل‌گیری مجموعه‌ای از تصاویر صحنه حادثه و پرتره‌های شهدا، به‌عنوان بخشی از تلاش برای ثبت و حفظ اسناد تاریخی مرتبط با این رویداد توصیف شده است.<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/1127696/عکس-نقاشی-و-پوستر-به-یاد-شهدای-هفتم-تیر «عکس، نقاشی و پوستر به یاد شهدای هفتم تیر»،  وب‌سایت روزنامۀ جام جم.]</ref>
* نماهنگ و سرود نیز بامحوریت این حادثه تولید شده است. برای مثال می‌توان به قطعۀ موسیقی «هفت تیر» و نماهنگ «رفتند یاران»،<ref>[https://www.aparat.com/v/w4Ynp «نماهنگ «رفتند یاران» به مناسبت حادثه هفتم تیر»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 22 اسفند 1404ش.]</ref> سرود «دولت عشق» اشاره کرد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2084278/%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%B1%D9%88%D8%AF-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B9%D8%B4%D9%82-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1 «رونمایی از سرود دولت عشق ویژه هفتم تیر»، خبرگزاری مهر.]</ref>
* نماهنگ و سرود نیز بامحوریت این حادثه تولید شده است؛ ازجمله قطعهٔ موسیقی «هفت تیر» و نماهنگ «رفتند یاران»<ref>[https://www.aparat.com/v/w4Ynp «نماهنگ «رفتند یاران» به مناسبت حادثه هفتم تیر»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 22 اسفند 1404ش.]</ref> و سرود «دولت عشق».<ref>[https://www.mehrnews.com/news/2084278/رونمایی-از-سرود-دولت-عشق-ویژه-هفتم-تیر «رونمایی از سرود دولت عشق ویژه هفتم تیر»، خبرگزاری مهر.]</ref>
* این واقعه تاریخی در عرصۀ هنرهای نمایشی نیز بازنمایی شده است و برای مثال رسانه‌ها از اجرای نمایش «هفت روز از تیر شصت» گزارش داده‌اند<ref>[https://city.theater.ir/fa/95702 «اجرای نمایش هفت روز از تیر شصت در تئاتر شهر آغاز شد»، وب‌سایت تاتر شهر.]</ref>
* انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در عرصهٔ هنرهای نمایشی نیز بازنمایی شده است و برای مثال رسانه‌ها از اجرای نمایش «هفت روز از تیر شصت» گزارش داده‌اند.<ref>[https://city.theater.ir/fa/95702 «اجرای نمایش هفت روز از تیر شصت در تئاتر شهر آغاز شد»، وب‌سایت تاتر شهر.]</ref>
* کتاب تاریخ شفاهی حادثه هفتم تیر ۱۳۶۰ش دربارۀ این حادثه توسط زهرا صادقی نوشته شده است. این کتاب یکی از کتاب‌های مجموعه تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی محسوب می‌شود.<ref>'''[https://taaghche.com/book/87599/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B4%D9%81%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%DB%8C%D8%B1-%DB%B1%DB%B3%DB%B6%DB%B0 «کتاب تاریخ شفاهی حادثه هفتم تیر » وب‌سایت طاقچه.]'''</ref>
* کتاب تاریخ شفاهی حادثه هفتم تیر ۱۳۶۰ش دربارهٔ این حادثه توسط زهرا صادقی نوشته شده است. این کتاب یکی از کتاب‌های مجموعه تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی محسوب می‌شود.<ref>[https://taaghche.com/book/87599/تاریخ-شفاهی-حادثه-هفتم-تیر-۱۳۶۰ «کتاب تاریخ شفاهی حادثه هفتم تیر» وب‌سایت طاقچه.]</ref> همچنین مقالات<ref>[https://www.habilian.ir/fa/vije/vijenameha/Vijenameha/v004_7tir/page07.html «فاجعه ترویستی هفتم تیر»، وب‌سایت هابلیان.]</ref> و کتاب‌های «هفتم تیر، عاشورای ایرانی»، «قرآن و شهدای هفتم تیر»، «دانشنامه شهدای هفتم تیر» و «با چشم باز، هفتم تیر» دربارهٔ این حادثه نگارش شده است.<ref>[https://www.habilian.ir/fa/vije/vijenameha/Vijenameha/v004_7tir/page06.html «فاجعه ترویستی هفتم تیر»، وب‌سایت هابلیان.]</ref>
* در [[۲۷ تیر]] ۱۳۷۳ش، روز هفتم تیر، به‌عنوان [[روز قوه قضائیه]] نام‌گذاری شد. این نام‌گذاری به پیشنهاد قوهٔ قضائیه در [[شورای فرهنگی عمومی کشور]] به تصویب رسید.<ref>[https://www.jahannews.com/news/529711/هفتم-تیر-سال-۶۰-گذشت «در هفتم تیر سال ۶۰ چه گذشت؟»، وب‌سایت جهان امروز.]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۵۳۲: خط ۵۶۹:


== منابع ==
== منابع ==
 
{{آغاز منابع}}
* «اجرای نمایش هفت روز از تیر شصت در تئاتر شهر آغاز شد»، وب‌سایت تاتر شهر، تاریخ درج مطلب: 8 تیر 1396ش.
* «اجرای نمایش هفت روز از تیر شصت در تئاتر شهر آغاز شد»، وب‌سایت تاتر شهر، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۳۹۶ش.
* «اسامی 72 شهید حادثه هفت تیر به همراه مسئولیت‌های اجرایی‌شان در زمان شهادت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1392.
* «اسامی ۷۲ شهید حادثه هفت تیر به همراه مسئولیت‌های اجرایی‌شان در زمان شهادت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۲.
* امام‌خمینی، سیدروح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، چاپ پنجم، ۱۳۸۹ش.
* امام‌خمینی، سیدروح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۹ش.
 
* «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی»، مؤسسهٔ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۹ش.
* «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1399ش.
* «انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی، شهادت مظلومانه دکتر بهشتی و ۷۲ تن از یارانش»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۹۵ش.
* «انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی، شهادت مظلومانه دکتر بهشتی و 72 تن از یارانش»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 6 تیر 1395ش.
* «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۹۵ش.
* «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 6 تیر 1395ش.
* «بازخوانی فاجعه تروریستی هفتم تیر + زندگینامه شهدا»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۳۹۲ش.
* «بازخوانی فاجعه تروریستی هفتم تیر + زندگینامه شهدا»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: 4 تیر 1392ش.
* «برگزاری شب شعر «یک ملت» ویژه چهلمین سالگرد حادثه هفتم تیر / اهالی شعر و ادب در سرچشمه از شهید بهشتی گفتند»، خبرگزاری دانشجویان، تاریخ درج مطلب: ۷ خرداد ۱۴۰۰ش.
* ««ترور» برای مهار انقلاب»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: 3 تیر 1393ش.
* « «ترور» برای مهار انقلاب»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۳ تیر ۱۳۹۳ش.
* دارابی، علی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ دوم، ۱۳۸۸ش.
* «جنایت نافرجام تفاله‌های شیطان/ اعتراف رجوی به انفجار حزب جمهوری»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۹۰ش.
* درویشی سه‌تلانی، فرهاد، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور (۱۳۵۷–۱۳۶۸)، تهران، عروج، چاپ اول، ۱۳۸۵ش.
* «چگونگی نفوذ کلاهی در حزب جمهوری/ موارد مشکوک از فعالیت‌های کلاهی در حزب»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درح مطلب: ۵ تیر ۱۳۹۸ش.
* «در مورد ایستگاه مترو هفت تیر در ویکی تابناک بیشتر بدانید»، تاریخ درج مطلب: 8 خرداد 1403ش.
* «خروش ملت در مراسم تشییع پیکر شهدای هفتم تیر»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۵ تیر ۱۳۹۸ش.
* «دستاورد بزرگ حادثه هفتم تیرماه سال ۱۳۶۰ رسوایی جریان نفاق است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1396ش.
* دارابی، علی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۸۸ش.
* «درخواست خانواده‌های قربانیان ترور هفتم تیر از مقامات قضایی هلندی دربارهٔ محمدرضا کلاهی، عامل انفجار حزب جمهوری اسلامی»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۳۹۹ش.
* «در هفتم تیر سال ۶۰ چه گذشت؟»، وب‌سایت جهان امروز، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۶ش.
* «در مورد ایستگاه مترو هفت تیر در ویکی تابناک بیشتر بدانید»، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش.
* درویشی سه‌تلانی، فرهاد، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور (۱۳۵۷–۱۳۶۸)، تهران، عروج، ۱۳۸۵ش.
* «دستاورد بزرگ حادثه هفتم تیرماه سال ۱۳۶۰ رسوایی جریان نفاق است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۶ش.
* «رونمایی از سرود دولت عشق ویژه هفتم تیر»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۵ تیر ۱۳۹۲ش.
* «رونمایی از سرود دولت عشق ویژه هفتم تیر»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۵ تیر ۱۳۹۲ش.
* «شعارهای جالب مردم در بدرقه شهدای هفت تیر / پیکر شهید بهشتی چه روزی خاکسپاری شد؟»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: 8 تیر 1402ش.
* «حادثهٔ هفتم تیر در نگاه مطبوعات و خبرگزاری‌های خارجی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۴۰۳ش.
* «شهید بهشتی از منظر امام خمینی (ره )»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 6 تیر 1388ش.
* «حال و هوای مجلس پس از ۷ تیر سال ۶۰»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۱ تیر ۱۴۰۳ش.
* «عکس، نقاشی و پوستر به یاد شهدای هفتم تیر»، وب‌سایت روزنامۀ جام جم، 16 اسفند 1396ش.
* «شب شعر و خاطره شهدای حادثه هفتم تیر»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۸۹ش.
* «فاجعه هفتم تیر و معرفی شهدای خوزستان»، وب‌سایت نوید شاهد، تاریخ درج مطلب: 6 تیر 1400ش.
* «شعارهای جالب مردم در بدرقه شهدای هفت تیر / پیکر شهید بهشتی چه روزی خاکسپاری شد؟»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۴۰۲ش.
* «شهید بهشتی از منظر امام خمینی (ره)»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۸۸ش.
* «عکس، نقاشی و پوستر به یاد شهدای هفتم تیر»، وب‌سایت روزنامهٔ جام جم، ۱۶ اسفند ۱۳۹۶ش.
* «فاجعه هفتم تیر و معرفی شهدای خوزستان»، وب‌سایت نوید شاهد، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۴۰۰ش.
* «فاجعه ترویستی هفتم تیر»، وب‌سایت هابلیان، تاریخ بازدید: ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
* فوزی تویسرکانی، یحیی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران، تهران، عروج، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
* فوزی تویسرکانی، یحیی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران، تهران، عروج، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
 
* «کتاب تاریخ شفاهی حادثه هفتم تیر» وب‌سایت طاقچه، تاریخ بازدید: ۲۲ اسنفد ۱۴۰۴ش.
* «کتاب تاریخ شفاهی حادثه هفتم تیر» وب‌سایت طاقچه، تاریخ بازدید: 22 اسنفد 1404ش.
* محتشمی‌پور، چندصدایی در جامعه و روحانیت، تهران، خانه اندیشه جوان، ۱۳۷۹ش.
* محتشمی‌پور، چندصدایی در جامعه و روحانیت، تهران، خانه اندیشه جوان، چاپ اول، ۱۳۷۹ش.
* محمدی ریشهری، محمد، خاطره‌ها تهران، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۸ش.
* محمدی­ ری­شهری، محمد، خاطره‌ها تهران، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، 1388ش.
* «میدان هفتم تیر، سال ۱۳۴۹»، وب‌سایت روزنامهٔ جام جم، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۴۰۴ش.
* «میدان هفتم تیر، سال ۱۳۴۹»، وب‌سایت روزنامۀ جام جم، تاریخ درج مطلب: 24 آبان 1404ش.
* «میدان ۷۲ تن قم بهسازی شده است»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اسفند ۱۴۰۲ش.
* «نقش امدادی مردم بعد از انفجار دفتر حزب جمهوری»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1398ش.
* «نخستین واکنش آیت‌الله خامنه‌ای به فاجعه هفتم‌تیر و شهادت آیت‌الله بهشتی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۸ش.
* «نگاهی به پرونده انفجار حزب جمهوری»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 31 اردیبهشت 1395ش.
* «نقش امدادی مردم بعد از انفجار دفتر حزب جمهوری»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۵ تیر ۱۳۹۸ش.
*«نماهنگ رفتند یاران به مناسبت حادثه هفتم تیر»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 22 اسفند 1404ش.
* «نگاهی به پرونده انفجار حزب جمهوری»، وب‌سایت روزنامهٔ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
*«3 پیامد انفجار دفتر حزب جمهوری در 7 تیرماه 60»، وب‌سایت مرکز انقلاب، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1396ش.
* «نماهنگ رفتند یاران به مناسبت حادثه هفتم تیر»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
*«5 مستند درباره شهید بهشتی و حادثه هفتم تیر 60/ روایت 2 بازمانده از اتفاقات هفتم تیر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1402ش.
* «۳ پیامد انفجار دفتر حزب جمهوری در ۷ تیرماه ۶۰»، وب‌سایت مرکز انقلاب، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۶ش.
* «۵ مستند دربارهٔ شهید بهشتی و حادثه هفتم تیر ۶۰/ روایت ۲ بازمانده از اتفاقات هفتم تیر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۴۰۲ش.
{{پایان منابع}}

نسخهٔ کنونی تا ۹ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۰۲:۱۷

انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی
بازتاب خبر انفجار دفتر حزب جمهوری و جان‌باختن چند تن از مسئولان کشور در روزنامه کیهان
بازتاب خبر انفجار دفتر حزب جمهوری و جان‌باختن چند تن از مسئولان کشور در روزنامه کیهان، ۸ تیر ۱۳۶۰ش


انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی؛ بمب‌گذاری در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی در تهران.

انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی که در ایران از آن با عنوان فاجعهٔ هفتم تیر یاد می‌شود، رویدادی است که در تاریخ ۷ تیر ۱۳۶۰ش در تهران رخ داد. در این حادثه، دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی با بمب‌گذاری منهدم شد و ۷۲ تن از اعضای این حزب از جمله سید محمد بهشتی، رئیس دیوان عالی کشور و دبیرکل حزب، به همراه جمعی از وزیران و نمایندگان مجلس شورای اسلامی کشته شدند. این رویداد در بستر تنش‌های سیاسی و امنیتی سال‌های آغازین پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران رخ داد و یکی از مهم‌ترین حملات تروریستی تاریخ معاصر ایران به‌شمار می‌آید.

معرفی حزب جمهوری اسلامی

حزب جمهوری اسلامی از مهم‌ترین تشکل‌های سیاسی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران بود که در ۲۹ بهمن ۱۳۵۷ش به همت گروهی از روحانیان مبارز تأسیس شد.[۱] این حزب که با تجربهٔ تشکل‌های اسلامی پیشین مانند فداییان اسلام و هیئت‌های مؤتلفه شکل گرفت، با موافقت و حمایت امام خمینی آغاز به کار کرد،[۲][۳] اما گسترش تشکیلات و بروز اختلافات شدید درون‌حزبی موجب نارضایتی وی شد.[۴] سرانجام در خرداد ۱۳۶۶ش، سیدعلی خامنه‌ای و اکبر هاشمی رفسنجانی طی نامه‌ای به امام خمینی، ادامهٔ فعالیت حزب را عاملی برای اختلاف دانسته و تعطیلی آن را اعلام کردند.[۵]

شرح رویداد

دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی در تهران واقع در منطقه سرچشمهٔ تهران، روز یکشنبه هفتم تیرماه ۱۳۶۰ش میزبان یکی از جلسات هفتگی این حزب بود. در این نشست، جمعی از اعضای حزب، نمایندگان مجلس شورای اسلامی و شماری از وزرای دولت حضور داشتند. در ساعت ۲۱ و در حالی که سید محمد بهشتی مشغول سخنرانی بود، دو بمب با قدرت تخریبی بالا در محل دفتر مرکزی حزب منفجر شد.[۶]

بر اساس گزارش‌ها، انفجار موجب فروریختن بخشی از ساختمان دفتر مرکزی حزب و آسیب به ساختمان‌های اطراف شد. شمار زیادی از حاضران زیر آوار گرفتار شدند و عملیات امداد و انتقال مصدومان به بیمارستان‌ها آغاز گردید. همچنین، نیروهای نظامی و انتظامی برای حفظ نظم و امنیت در محل حادثه و مراکز درمانی مستقر شدند.[۷]

عاملان و طراحان

محمدرضا کلاهی صمدی
محمدرضا کلاهی صمدی

محمدرضا کلاهی صمدی به‌عنوان عامل اصلی انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی در هفتم تیر ۱۳۶۰ش معرفی می‌شود که با نفوذ به حزب، پیش از جلسه دو بمب کار گذاشت و در آخرین لحظات محل را ترک کرد. بر اساس منابع، وی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران به سازمان مجاهدین خلق پیوست و با هدایت این سازمان به‌عنوان پاسدار وارد حزب جمهوری اسلامی شد و مسئولیت دعوت از شرکت‌کنندگان و حفاظت از سالن دفتر حزب را بر عهده گرفت.[۸] کلاهی در روز حادثه با تماس با مسئولانی چون علی قدوسی و سید اسدالله لاجوردی، آنها را به حضور در جلسه ترغیب می‌کرد که تحلیلگران آن را نشان‌دهندهٔ قصد سازمان مجاهدین خلق برای افزایش شمار قربانیان ارزیابی می‌کنند. یک هفته بعد هویت وی شناسایی و طی اطلاعیه‌ای از سوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام شد. کلاهی پس از انفجار به عراق گریخت و در آنجا با یکی از اعضای سازمان مجاهدین خلق ازدواج کرد و در رادیوی این سازمان با نام مستعار کریم فعالیت داشت. وی در اوایل دههٔ ۱۳۷۰ش به‌دلیل اختلاف از سازمان جدا شد و با هویت جعلی به آلمان و سپس هلند رفت و سرانجام در ۱۳۹۴ش توسط دو فرد هلندی به قتل رسید.[۹] دربارهٔ طراحی عملیات، دو دیدگاه مطرح است: برخی آن را با توانایی سازمان مجاهدین خلق ممکن می‌دانند و برخی دیگر با توجه به قدرت تخریبی بالا، آن را با همکاری سرویس‌های اطلاعاتی غربی ارزیابی می‌کنند.[۱۰]

زمینه‌ها

به‌گفتهٔ برخی تحلیلگران، انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در چارچوب ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران و موجی از ترورهای سیاسی تفسیر شده است که از ماه‌های نخست پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ش توسط گروه‌های مخالف با نظام حاکم، علیه برخی شخصیت‌های سیاسی و مذهبی در ایران رخ داد. در این دوره، چندین ترور و سوءقصد علیه چهره‌های شناخته‌شده صورت گرفت که از جملهٔ آن‌ها می‌توان به ترور محمدولی قرنی و مرتضی مطهری و نیز سوءقصد به اکبر هاشمی رفسنجانی در سال ۱۳۵۸ش اشاره کرد؛ اقداماتی که به گروه فرقان نسبت داده شده است. در ادامه همان سال نیز افرادی مانند مهدی عراقی، سید محمدعلی قاضی طباطبایی و محمد مفتح در حملات جداگانه ترور شدند.[۱۱]

در بهمن ۱۳۵۸ش ابوالحسن بنی‌صدر به ریاست‌جمهوری رسید، اما به‌تدریج میان او و برخی نهادهای انقلابی اختلافاتی پدید آمد. این تنش‌ها در ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ش با تصویب طرح عدم کفایت سیاسی او در مجلس شورای اسلامی به اوج رسید و در ۱ تیر همان سال، سید روح‌الله خمینی حکم عزل وی را صادر کرد. در همان روز، سازمان مجاهدین خلق اعلام کرد که وارد مبارزه مسلحانه علیه جمهوری اسلامی شده است.[۱۲]

بر پایهٔ برخی گزارش‌ها، این سازمان سیدمحمد بهشتی را از چهره‌های اثرگذار در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی می‌دانست و حذف او را عاملی برای تضعیف نظام ارزیابی می‌کرد. در ۶ تیر ۱۳۶۰ش نیز سیدعلی خامنه‌ای در مسجد ابوذر تهران هدف سوءقصد قرار گرفت و روز بعد، انفجار در دفتر حزب جمهوری اسلامی به شهادت بهشتی و شماری از اعضای این حزب انجامید.[۱۳]

برخی رسانه‌های خارجی این حادثه را در چارچوب بحران‌های سیاسی داخلی ایران تحلیل کردند و عزل بنی‌صدر و تشدید اختلافات سیاسی را از عوامل افزایش تنش در کشور دانستند.[۱۴]

کشته‌شدگان حادثه

ردیف نام و نام خانوادگی تحصیلات مسئولیت اجرایی / نمایندگی خلاصه سوابق و فعالیت‌ها
۱ سید محمد بهشتی دکترای فلسفه / اجتهاد دبیرکل حزب جمهوری اسلامی و رئیس دیوان عالی کشور از روحانیون مؤثر در انقلاب اسلامی ایران،

مؤسس جامعهٔ روحانیت مبارز تهران و از بنیانگذاران حزب جمهوری اسلامی

۲ جواد سرافراز تحصیلات جامعه‌شناسی عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی مسئول روابط عمومی ایزایران و بازوی اجرایی بهشتی
۳ جواد مالکی لیسانس فیزیک عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی فعال مسجد جاوید و عضو کمیته استقبال از امام
۴ حسن اجاره‌دار دیپلم ریاضی عضو شورای مرکزی حزب جمهوری اسلامی از اعضای کمیته استقبال از امام‌خمینی در۱۳۵۷ش
۵ حسن بخشایش دانشجوی دانشگاه تبریز عضو حزب جمهوری اسلامی بنیان‌گذار کانون نهضت اسلامی در تبریز
۶ محسن مولائی دیپلم عضو حزب جمهوری اسلامی مؤسس دفتر منطقه ۸ حزب و فعال فرهنگی جنوب شهر
۷ سیدمحمد موسوی‌فر تحصیلات حوزوی عضو حزب جمهوری اسلامی طلبه مبارز خراسان و مبلغ انقلاب در روستاها
۸ علی‌اصغر آقازمانی فوق‌لیسانس حسابداری عضو حزب جمهوری اسلامی از سازمان‌دهندگان کمیته‌ها و نهضت سوادآموزی
۹ محمد خوش‌زبان دیپلم عضو حزب جمهوری اسلامی سرپرست تبلیغات استان در حزب جمهوری اسلامی
۱۰ حبیب‌الله مهدی‌زاده طالعی مدیریت اقتصاد عضو حزب جمهوری اسلامی فعال در کمیته جمشیدآباد و جهادگر تبریزی
۱۱ محمد بالاگر دیپلم مسئول واحد سمعی و بصری حزب جمهوری اسلامی فعال در تسخیر پادگان‌ها و دفاع در جبهه سومار
۱۲ محمد پورولی دانشجوی بازرگانی عضو بخش سیاسی حزب جمهوری اسلامی بنیان‌گذار انجمن اسلامی دانشگاه غزالی قزوین
۱۳ علی درخشان متوسطه مسئول امور مالی حزب جمهوری اسلامی تدارکاتچی اصلی راهپیمایی‌های ۱۳۵۷ش
۱۴ رضا ترابی دانشجوی مهندسی برق مسئول تبلیغات شاخه دانشجویی حزب جمهوری اسلامی عضو انجمن اسلامی دانشگاه صنعتی شریف
۱۵ حسن سعادتی تحصیلات حوزوی عضو حزب جمهوری اسلامی فعال در گسترش کتابخانه‌های مساجد تهران
۱۶ عباس ابراهیمیان - فعال واحد تشکیلات حزب جمهوری اسلامی از اعضای اولیه کمیته امداد امام خمینی
۱۷ مهدی حاجیان مقدم لیسانس مدیریت اقتصاد مسئول آموزش واحد مهندسین حزب جمهوری اسلامی فعال در بسیج اقتصادی و طرح‌های نخست‌وزیری
۱۸ علی‌اکبر اژه‌ای لیسانس روان‌شناسی و فلسفه فعال سیاسی و فرهنگی حزب جمهوری اسلامی نویسنده کتب دینی و شاگرد خصوصی شهید بهشتی
۱۹ رحمان استکی علوم تربیتی نماینده مردم شهرکرد در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی سرپرست اداره کل آموزش و پرورش چهارمحال و بختیاری
۲۰ محمد باقری لواسانی تخصص گوش و حلق و بینی نماینده مردم تهران در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی معاون سابق بهزیستی و از طراحان ساختار آن
۲۱ محمدعلی حیدری اجتهاد نماینده مردم همدان در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی امام جمعه نهاوند و حاکم شرع دادگاه‌های همدان
۲۲ عباس حیدری تکنسین مخابرات نماینده مردم بوشهر در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی فعال در مخابره پیام‌های امام خمینی در دوران مبارزه
۲۳ شمش‌الدین حسینی نائینی فوق‌لیسانس الهیات نماینده مردم نائین در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی کارشناس امور دینی در وزارت آموزش و پرورش
۲۴ محمدتقی حسینی طباطبائی دروس خارج فقه نماینده مردم زابل در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی فعال در ایجاد وحدت میان شیعه و سنی در سیستان و بلوچستان
۲۵ قاسم صادقی دکترای فقه و حقوق نماینده مردم مشهد در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی استاد دانشگاه و محقق علوم اسلامی
۲۶ محمدحسین صادقی تحصیلات حوزوی نماینده مردم ازنا در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی رئیس دادگاه انقلاب و مبارز قیام ۱۵ خرداد
۲۷ محمدحسن طیبی تحصیلات حوزوی نماینده مردم اسفراین در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی مبارز فعال خراسان و تحت تعقیب دائم ساواک
۲۸ نورالله طباطبائی‌نژاد تحصیلات حوزوی نماینده مردم اردستان در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی مدرس حوزه علمیه و از مؤلفان تفسیر نمونه
۲۹ سیف‌الله عبدالکریمی فوق‌لیسانس فلسفه نماینده مردم لنگرود در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی مسئول کمیته لنگرود و استاد دانشگاه مشهد
۳۰ عباس‌علی ناطق نوری تحصیلات حوزوی نماینده مردم نور در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی مدرس قرآن و از اعضای شبکه ده نفره موتلفه
۳۱ مهدی نصیری لاری فارغ‌التحصیل دانش‌سرای عالی نماینده مردم لارستان در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی فرماندار سابق سیرجان و معلم مبارز تبعیدی
۳۲ علی‌رضا چراغ‌زاده دزفولی لیسانس حسابداری نماینده مردم هفتگل و رامهرمز در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی نخستین بخشدار هفتگل پس از پیروزی انقلاب
۳۳ عبدالحمید دیالمه دکترای پزشکی نماینده مردم مشهد در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی بنیان‌گذار مجمع تفکرات شیعی در تهران و مشهد
۳۴ سیدمحمد کاظم دانش تحصیلات حوزوی نماینده مردم شوش و اندیمشک در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی امام جمعه شوش و نویسنده کتب اسلامی
۳۵ غلام‌رضا دانش دکترای الهیات نماینده مردم تفرش و خلجستان در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی مدیر دبیرستان جهان‌آرا و مبارز سابقه دار
۳۶ علی‌اکبر دهقان فوق‌دیپلم ریاضی نماینده مردم تربت‌جام در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی بنیان‌گذار انجمن مبارزه با بهائیت در تربت‌جام
۳۷ میربهزاد شهریاری لیسانس الهیات نماینده مردم رودباران در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی فعال در سازماندهی راهپیمایی‌های بزرگ در جنوب
۳۸ عبدالوهاب قاسمی اجتهاد نماینده مردم ساری در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی مبارز سابقه دار و دارای اجتهاد در علوم حوزوی
۳۹ عمادالدین کریمی تحصیلات حوزوی نماینده مردم نوشهر در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی مبارز منطقه شمال و تحت تعقیب ساواک
۴۰ علی هاشمی سنجانی اجتهاد نماینده مردم اراک در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی عالم، عارف و مدرس حوزه‌های علمیه با اجازه اجتهاد
۴۱ محمد منتظری حوزوی / آموزش چریکی نماینده مردم نجف‌آباد در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی بنیان‌گذار سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و مدیر مجله الشهید
۴۲ سیدرضا پاک‌نژاد دکترای پزشکی نماینده مردم یزد در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی نویسنده ۱۱۰ جلد کتاب در معارف و پزشکی
۴۳ سیدمحمد جواد شرافت لیسانس نماینده مردم شوشتر در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی مشاور وزیر آموزش و پرورش و مدرس مبارز
۴۴ سیدفخرالدین رحیمی تحصیلات حوزوی نماینده مردم ملاوی در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی مبارز فعال خرم‌آباد و تبعیدی حکومت پهلوی
۴۵ غلام‌حسین حقانی اجتهاد نماینده مردم بندرعباس در مجلس و سرپرست سازمان تبلیغات اسلامی و عضو حزب جمهوری اسلامی حاکم شرع هرمزگان و بنیان‌گذار مؤسسه در راه حق
۴۶ محمدحسین محمدعینی دیپلم فعال اداری مجلس شورای اسلامی و عضو حزب جمهوری اسلامی عضو کمیته استقبال و مسئول انتظامات بهشت‌زهرا
۴۷ محمدعلی فیاض‌بخش دکترای جراحی وزیر مشاور و سرپرست سازمان بهزیستی و عضو حزب جمهوری اسلامی بنیان‌گذار کمیته امداد امام خمینی و سازمان بهزیستی کشور
۴۸ محمود قندی دکترای مهندسی برق وزیر پست و تلگراف و تلفن و عضو حزب جمهوری اسلامی از مؤسسین انجمن اسلامی دانشجویان در آمریکا و کانادا
۴۹ موسی کلانتری فوق‌لیسانس راه و ساختمان وزیر راه و ترابری و عضو حزب جمهوری اسلامی فعال در مبارزات مسلحانه ۱۳۵۷ش و مدیر راه استان‌ها
۵۰ حسن عباسپور دکترای مدیریت انرژی وزیر نیرو و عضو حزب جمهوری اسلامی مؤسس جامعه اسلامی دانشگاهیان
۵۱ جواد اسدالله‌زاده دکترای مدیریت (ناتمام) معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی و عضو حزب جمهوری اسلامی پایه‌گذار انجمن‌های اسلامی در آمریکا
۵۲ محمدصادق اسلامی - معاون پارلمانی وزارت بازرگانی و عضو حزب جمهوری اسلامی از بنیان‌گذاران گروه شیعیان و هیئت‌های مؤتلفه
۵۳ حسین اکبری دامپروری مدیرعامل بانک کشاورزی و عضو حزب جمهوری اسلامی از بانیان انجمن‌های اسلامی کارکنان دولت
۵۴ محمود تفویضی مهندسی راه و ساختمان معاون وزارت راه و ترابری و عضو حزب جمهوری اسلامی فعال عمرانی در استان خوزستان پس از پیروزی انقلاب
۵۵ مهدی امین‌زاده فوق‌لیسانس اقتصاد معاون بازرگانی داخلی وزارت بازرگانی و عضو حزب جمهوری اسلامی عضو هیئت مدیره شرکت گسترش خدمات بازرگانی
۵۶ عباس جهانبخشی - معاون آموزش سازمان بهزیستی و عضو حزب جمهوری اسلامی رئیس سابق دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران
۵۷ ایرج شهسواری فوق‌لیسانس ادبیات معاون اداری مالی وزارت آموزش و پرورش و عضو حزب جمهوری اسلامی رئیس سابق آموزش و پرورش ناحیه ۱۳ تهران
۵۸ غلام‌علی معتمدی مهندسی مکانیک معاون رفاه و تعاون وزارت کار و عضو حزب جمهوری اسلامی مشاور سابق استانداری اصفهان و طراح رفاه کارگران
۵۹ حسن عضدی دکترای اقتصاد سیاسی معاون وزارت فرهنگ و آموزش عالی و عضو حزب جمهوری اسلامی نماینده گیلان در مجلس خبرگان رهبری و فعال وحدت حوزه و دانشگاه
۶۰ سیدکاظم موسوی فوق‌لیسانس زبان عربی معاون پژوهش وزارت آموزش و پرورش و عضو حزب جمهوری اسلامی نماینده امام خمینی در آموزش و پرورش و مؤسس دبیرستان روشنگر
۶۱ حبیب‌الله مهمانچی فوق‌لیسانس مدیریت معاون پارلمانی وزارت کار و عضو حزب جمهوری اسلامی فعال در انجمن اسلامی دانشجویان آمریکا و بنیاد مستضعفان
۶۲ سیدمحمد پاک‌نژاد دکترای اقتصاد عضو هیئت مدیره کاغذ و چوب و عضو حزب جمهوری اسلامی محقق اقتصادی و شاگرد امام موسی صدر در لبنان
۶۳ هادی امینی مهندسی مکانیک از سرپرستان بنیاد مستضعفان و عضو حزب جمهوری اسلامی فعال در آبرسانی به روستاهای اطراف تهران
۶۴ محمد رواقی فوق‌لیسانس مدیریت مدیرعامل شرکت فرش ایران و عضو حزب جمهوری اسلامی بنیان‌گذار انجمن اسلامی مدرسه عالی بازرگانی
۶۵ توحید رزمجومین لیسانس صنایع عضو هیئت مدیره گروه صنعتی ملی و عضو حزب جمهوری اسلامی مدیر داخلی شرکت ساراول و فعال در کمیته‌ها
۶۶ جواد سرحدی لیسانس اقتصاد مدیرعامل سازمان تعاون شهر و روستا و عضو حزب جمهوری اسلامی امین دولت در کنسولگری آمریکا و مدیر اقتصادی
۶۷ علی‌اکبر سلیمی جهرمی لیسانس زبان انگلیسی دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی و عضو حزب جمهوری اسلامی مدیرکل سابق آموزش و پرورش تهران
۶۸ عباس شاهوی فوق‌لیسانس مدیریت مدیرعامل مرکز تهیه و توزیع فلزات و عضو حزب جمهوری اسلامی فعال در تحقق اصل ۴۴ قانون اساسی اساسی جمهوری اسلامی ایران
۶۹ علی‌محمد مجیدی مهندسی راه و ساختمان مشاور عمرانی وزارت کشور و عضو حزب جمهوری اسلامی معاون سابق استانداری تهران و رزمنده جبهه‌های غرب
۷۰ محمد پاک‌نژاد دکترای اقتصاد عضو هیئت مدیره چوب و کاغذ و عضو حزب جمهوری اسلامی عضو فعال حزب جمهوری اسلامی
۷۱ علی‌اکبر فلاح فوق‌دیپلم تأسیسات دبیر دبیرستان و عضو حزب جمهوری اسلامی مبارز واقعه ۱۵ خرداد و اعزامی به جبهه‌های جنگ
۷۲ حبیب‌الله مالکی دیپلم فرماندار ایرانشهر و عضو حزب جمهوری اسلامی شاگرد سیدمحمد بهشتی و فعال در برگزاری نماز عید فطر ۱۳۵۷ش[۱۵][۱۶][۱۷]

تشییع

مراسم تشییع شهدای دفتر حزب جمهوری اسلامی
تصویری از مراسم تشییع شهدای دفتر حزب جمهوری اسلامی

بنابر گزارش مرکز اسناد انقلاب اسلامی، آیین تدفین پیکر سیدمحمد بهشتی به همراه شهدای دیگر این رویداد علی‌رغم تبلیغات گسترده علیه بهشتی، با حضور گستردهٔ مردم صورت گرفت که این امر باعث تعجب همگان شد. گستردگی جمعیت به‌حدی بود که امکان دفن پیکر جان‌باختگان فراهم نشد و خاک‌سپاری به روز بعد موکول شد.[۱۸]

مجروحان حادثه

در این حادثه افراد ذیل که تعداد آنها به ۳۸ نفر می‌رسند، مجروح شدند: ابوالفضل اجاره‌دار، علی‌اصغر باغانی، ابراهیم تاج‌گردون، علی موسی رضا، سیدمنصور رضوی، ایرج صفاتی دزفولی، سیدجلال ساداتیان، سیدمحمد سجادی، محمدحسن اصغرنیا، حسین صادقی، مسعود صادقی آزاد، اسماعیل فردوسی پور، مرتضی فضل‌علی، جعفر لواسانی، عبد العظیم هاشمی نیک، محمد شجاعیان، ناصر آقا علی‌خان، حسین کاظم‌پور اردبیلی، محمد خان، قدرت‌الله نجفی، محمود مروی (سماورچی)، مرتضی محمودی، مسیح مهاجری، سید محمد کیاوش، مهدی فاضلی، مسعود موسوی، علی موسوی، محمود جمالی، زین العابدین رئیسی، حیدرعلی علی‌زاده، هدایت عبدی، دانش مهر، ابراهیم عبدی، فتوت، محمد غریب، ابراهیم فردوسی، عباس شاهوری.[۱۹]

بازماندگان حادثه

سید علی خامنه‌ای بعد از انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی
حضور سید علی خامنه‌ای بعد از انفجار دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی

شماری از شخصیت‌های سیاسی در جلسه دعوت بودند، اما به‌دلایل مختلف در زمان حادثه حضور نداشتند یا پیش از وقوع انفجار آن را ترک کرده بودند. از جمله محمدعلی رجایی به‌دلیل اشتغال به کارهای اجرایی در جلسه شرکت نکرد. محمدجواد باهنر نیز در این نشست حضور نداشت. اکبر هاشمی رفسنجانی پیش از انفجار جلسه را ترک کرده بود. علی‌اکبر ناطق نوری، محمدرضا مهدوی کنی، علی قدوسی و حبیب‌الله عسگراولادی نیز به‌دلایل مختلف در زمان وقوع انفجار در ساختمان حزب حاضر نبودند.[۲۰] سیدعلی خامنه‌ای یک روز قبل در حملهٔ تروریستی مجروح شده و در بیمارستان بستری بود.[۲۱]

واکنش‌ها

  • به گزارش رسانه‌ها، پس از وقوع انفجار مردم بی‌درنگ خود را به محل حادثه رساندند و تا صبح به یاری مجروحان شتافتند. بر اساس این گزارش‌ها، شماری از کسبه با بازگشایی شبانهٔ مغازه‌های خود، تجهیزات لازم برای برش آهن را در اختیار نیروهای امداد قرار دادند تا مصدومان از زیر آوار خارج شوند. به نقل از منابع، در آن شب حاضران بی‌آنکه از سرنوشت عزیزان خود آگاه باشند، یک‌دل و یک‌صدا به یاری همنوعان خود شتافتند. این حضور فداکارانه که در گزارش‌های آن زمان منعکس شده، جلوه‌ای از همبستگی جمعی بود.[۲۲]
  • فردای آن روز، در محکومیت اقدام تروریستی، راهپیمایی در سراسر کشور برگزار شد. رسانه‌ها این تجمع مردمی را از تظاهراتی بی‌نظیر در ایران توصیف کردند.[۲۳]
  • امام خمینی در پیام خود این رویداد را در چارچوب سنت‌های الهی تحلیل کرد و با استناد به آیهٔ ۳۲ سورهٔ توبه تأکید کرد که دشمنان می‌خواهند نور خدا را خاموش کنند، اما خداوند نور خود را کامل خواهد کرد. وی با تبیین این حادثه به‌عنوان عامل برملاشدن چهرهٔ واقعی دشمنان و دریده‌شدن پرده‌های فریبندهٔ آنان، افکار عمومی را از فضاسازی‌های تبلیغاتی مصون داشت. بنیانگذار جمهوری اسلامی این فاجعه را نه نقطه پایان، بلکه عاملی برای سرعت‌بخشی به پیروزی اسلام انقلابی تفسیر کرد. به نظر تحلیلگران این رویکرد امام خمینی با تبدیل تهدید به فرصت، از گسترش یأس و تزلزل در جامعه جلوگیری کرد و با ترسیم چشم‌اندازی مبتنی بر سنت‌های الهی، انسجام ملی را در شرایط بحرانی حفظ نمود.[۲۴]
  • بر پایهٔ اسناد موجود، خبرگزاری‌های خارجی بعد از این حادثه چشم‌اندازی آکنده از خشونت و تروریسم برای ایران ترسیم کردند. تایمز لندن ترور را به تنها زبان موجود برای بیان مخالفت‌ها توصیف کرد. نیوزویک نیز با اشاره به اظهارات بنی‌صدر، سقوط قریب‌الوقوع نظام را پیش‌بینی کرد.[۲۵]

پیامدها

ردیف محور پیامدها شرح جزئیات و وقایع نتایج اصلی
۱ بیداری عمومی برگزاری تشییع جنازه‌های گسترده و بروز موج مخالفت با عاملان حادثه. کاهش پایگاه اجتماعی سازمان مجاهدین خلق و اتخاذ رویکرد پنهان‌کاری تشکیلاتی توسط این گروه.
۲ تغییر در فضای سیاسی بازنگری در انتقادات پیشین نسبت به عملکرد و شخصیت سیدمحمد بهشتی. فروکش کردن تنش‌های جناحی پیرامون وی و بازخوانی مثبت نقش او در تحولات ابتدای انقلاب.
۳ تغییرات در کادر رهبری معارض خروج هم‌زمان ابوالحسن بنی‌صدر و مسعود رجوی از کشور به مقصد فرانسه در مرداد ۱۳۶۰ش. انحلال عملیاتی هسته مرکزی «شورای ملی مقاومت» در داخل مرزهای ایران.
۴ تاب‌آوری ساختار سیاسی استمرار فعالیت نهادهای قانونی مانند مجلس و قوه قضاییه علیرغم فقدان کادر برجسته مدیریتی. اثبات پایداری نظام اداری و سیاسی در مواجهه با بحران‌های امنیتی سطح بالا.[۲۶]
۵ مرزبندی‌های تشکیلاتی شفاف‌شدن مواضع گروه‌های مختلف و تفکیک میان جریان‌های حامی و مخالف نظام. اتمام دوران ابهام در شناسایی جریان‌های وابسته به خارج و تثبیت مرزهای خودی و غیرخودی.
۶ تداوم ثبات داخلی عدم تحقق پیش‌بینی‌های مربوط به فروپاشی حاکمیت در سال‌های نخستین. تبدیل بحران امنیتی به عاملی برای انسجام درونی و تقویت بنیان‌های ساختاری نظام.[۲۷]
۷ نمایش استحکام بنای جمهوری اسلامی حضور گسترده و به‌موقع مردم در صحنه قوی‌ترشدن جمهوری اسلامی ایران به‌دلیل ایمان و حضور مردم[۲۸] و حفظ انسجام ملی بر بنیاد سنت نصرت الهی.[۲۹]

بازنمایی و نمادپردازی

تمبر یادبود انفجار در دفتر حزب جمهوری اسلامی
تمبر یادبود انفجار در دفتر حزب جمهوری اسلامی
  • هرساله هم‌زمان با سالگرد انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در ۷ تیر ۱۳۶۰ش، مراسم‌هایی به یاد کشته‌شدگان این حادثه در ایران برگزار می‌شود. این برنامه‌ها معمولاً با حضور گروه‌هایی از مردم و شامل برنامه‌هایی مانند شب شعر و خاطره، اجرای سرود و نمایش فیلم است و در آن سخنرانان و شرکت‌کنندگان به یادبود سیدمحمد بهشتی و دیگر قربانیان این رویداد می‌پردازند.[۳۰][۳۱]
  • انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی تاکنون دست‌مایه ساخت چندین مستند قرار گرفته است؛ از جمله: راز یک کینه با تمرکز بر زوایای اندیشه‌ای و گفتمانی سیدمحمد بهشتی، روز هفتم با روایت دو تن از بازماندگان حادثه، ترور سرچشمه ساختهٔ محمدحسین مهدویان که با استفاده از اسناد به بازخوانی ماجرا پرداخته، دبیرکل با محوریت سابقهٔ تشکیل حزب جمهوری اسلامی و اندیشه‌های سیدمحمد بهشتی و مجموعه قصه‌های انقلاب که با تکنیک کمیک‌موشن ابعاد مختلف این رویداد را واکاوی کرده است.[۳۲]
  • بازتاب این رویداد در نام‌گذاری‌ها و نمادهای شهری نیز تجلی یافته است. برای مثال میدان هفت تیر در مرکز تهران، به یکی از نمادهای اصلی یادآوری این حادثه تبدیل شده است.[۳۳] ایستگاه متروی این میدان نیز به همین نام خوانده می‌شود.[۳۴] همچنین یادمان هفتم تیر در محل این حادثه تأسیس شده است که شامل بنیاد علمی فرهنگی، موزهٔ شهدای ترور، نمایشگاه، پژوهشگاه، مرکز مطالعات علوم انسانی، سالن همایش‌های بین‌المللی، کتابخانه و مرکز اسناد و مسجد، می‌شود.[۳۵] همچنین یکی از ورودی‌های اصلی شهر قم نیز میدان ۷۲ تن نامیده شده است.[۳۶]
  • بر اساس برخی گزارش‌ها، این رویداد در قالب آثار هنری و تجسمی نیز بازتاب یافته است؛ از جمله مستندسازی بیش از ۳۹۵ قطعه عکس و تولید آثاری مانند ۱۵۴ نقاشی و ۷۲ پوستر با محوریت بازنمایی واقعه. در این گزارش‌ها، مشارکت چند نسل از هنرمندان و شکل‌گیری مجموعه‌ای از تصاویر صحنه حادثه و پرتره‌های شهدا، به‌عنوان بخشی از تلاش برای ثبت و حفظ اسناد تاریخی مرتبط با این رویداد توصیف شده است.[۳۷]
  • نماهنگ و سرود نیز بامحوریت این حادثه تولید شده است؛ ازجمله قطعهٔ موسیقی «هفت تیر» و نماهنگ «رفتند یاران»[۳۸] و سرود «دولت عشق».[۳۹]
  • انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در عرصهٔ هنرهای نمایشی نیز بازنمایی شده است و برای مثال رسانه‌ها از اجرای نمایش «هفت روز از تیر شصت» گزارش داده‌اند.[۴۰]
  • کتاب تاریخ شفاهی حادثه هفتم تیر ۱۳۶۰ش دربارهٔ این حادثه توسط زهرا صادقی نوشته شده است. این کتاب یکی از کتاب‌های مجموعه تاریخ شفاهی انقلاب اسلامی محسوب می‌شود.[۴۱] همچنین مقالات[۴۲] و کتاب‌های «هفتم تیر، عاشورای ایرانی»، «قرآن و شهدای هفتم تیر»، «دانشنامه شهدای هفتم تیر» و «با چشم باز، هفتم تیر» دربارهٔ این حادثه نگارش شده است.[۴۳]
  • در ۲۷ تیر ۱۳۷۳ش، روز هفتم تیر، به‌عنوان روز قوه قضائیه نام‌گذاری شد. این نام‌گذاری به پیشنهاد قوهٔ قضائیه در شورای فرهنگی عمومی کشور به تصویب رسید.[۴۴]

پانویس

  1. ↑ دارابی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۶۹–۷۰.
  2. ↑ دارابی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، ۱۳۸۸ش، ص۱۵۹–۱۶۰.
  3. ↑ فوزی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران، ۱۳۸۴ش، ج1، ص392.
  4. ↑ درویشی، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور، ۲۹۰.
  5. ↑ امام‌خمینی، صحیفه، ۱۳۸۹ش، ج2، ص۲۷۵–۲۷۶.
  6. ↑ «جنایت نافرجام تفاله‌های شیطان/ اعتراف رجوی به انفجار حزب جمهوری»، خبرگزاری مهر.
  7. ↑ «بازخوانی فاجعه تروریستی هفتم تیر + زندگینامه شهدا»، خبرگزاری شبستان.
  8. ↑ «نگاهی به پرونده انفجار حزب جمهوری»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد.
  9. ↑ «سالروز انفجار ۷ تیر / کریم رادیو، از نفوذ مرگبار در حزب تا ترور در هلند»، خبر آنلاین.
  10. ↑ «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
  11. ↑ ««ترور برای مهار انقلاب»، وب‌سایت دیگران.
  12. ↑ «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
  13. ↑ «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
  14. ↑ «حادثه‌ی هفتم تیر در نگاه مطبوعات و خبرگزاری‌های خارجی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  15. ↑ «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  16. ↑ «فاجعه ترویستی هفتم تیر»، وب‌سایت هابلیان.
  17. ↑ «حال و هوای مجلس پس از ۷ تیر سال ۶۰»، وب‌سایت تابناک.
  18. ↑ «خروش ملت در مراسم تشییع پیکر شهدای هفتم تیر»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  19. ↑ «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  20. ↑ «فاجعه هفتم تیر و معرفی شهدای خوزستان»، وب‌سایت نوید شاهد.
  21. ↑ «نخستین واکنش آیت‌الله خامنه‌ای به فاجعه هفتم‌تیر و شهادت آیت‌الله بهشتی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.
  22. ↑ «نقش امدادی مردم بعد از انفجار دفتر حزب جمهوری»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  23. ↑ «چگونگی نفوذ کلاهی در حزب جمهوری/ موارد مشکوک از فعالیت‌های کلاهی در حزب»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  24. ↑ «شهید بهشتی از منظر امام خمینی (ره )»، خبرگزاری ایرنا.
  25. ↑ «حادثه‌ی هفتم تیر در نگاه مطبوعات و خبرگزاری‌های خارجی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  26. ↑ «3 پیامد انفجار دفتر حزب جمهوری در 7 تیرماه 60»، وب‌سایت مرکز انقلاب اسلامی.
  27. ↑ «دستاورد بزرگ حادثه هفتم تیرماه سال ۱۳۶۰ رسوایی جریان نفاق است»، خبرگزاری مهر.
  28. ↑ «در هفتم تیر سال ۶۰ چه گذشت؟»، وب‌سایت جهان امروز.
  29. ↑ «شهید بهشتی از منظر امام خمینی (ره )»، خبرگزاری ایرنا.
  30. ↑ «شب شعر و خاطره شهدای حادثه هفتم تیر»، همشهری آنلاین.
  31. ↑ «برگزاری شب شعر «یک ملت» ویژه چهلمین سالگرد حادثه هفتم تیر / اهالی شعر و ادب در سرچشمه از شهید بهشتی گفتند»، خبرگزاری دانشجویان.
  32. ↑ «5 مستند درباره شهید بهشتی و حادثه هفتم تیر 60/ روایت 2 بازمانده از اتفاقات هفتم تیر»، خبرگزاری تسنیم.
  33. ↑ «میدان هفتم تیر، سال ۱۳۴۹»، وب‌سایت روزنامۀ جام جم.
  34. ↑ «در مورد ایستگاه مترو هفت تیر در ویکی تابناک بیشتر بدانید»، وب‌سایت تابناک.
  35. ↑ «فاجعه ترویستی هفتم تیر»، وب‌سایت هابلیان.
  36. ↑ «میدان ۷۲ تن قم بهسازی شده است»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.
  37. ↑ «عکس، نقاشی و پوستر به یاد شهدای هفتم تیر»، وب‌سایت روزنامۀ جام جم.
  38. ↑ «نماهنگ «رفتند یاران» به مناسبت حادثه هفتم تیر»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: 22 اسفند 1404ش.
  39. ↑ «رونمایی از سرود دولت عشق ویژه هفتم تیر»، خبرگزاری مهر.
  40. ↑ «اجرای نمایش هفت روز از تیر شصت در تئاتر شهر آغاز شد»، وب‌سایت تاتر شهر.
  41. ↑ «کتاب تاریخ شفاهی حادثه هفتم تیر» وب‌سایت طاقچه.
  42. ↑ «فاجعه ترویستی هفتم تیر»، وب‌سایت هابلیان.
  43. ↑ «فاجعه ترویستی هفتم تیر»، وب‌سایت هابلیان.
  44. ↑ «در هفتم تیر سال ۶۰ چه گذشت؟»، وب‌سایت جهان امروز.

منابع

  • «اجرای نمایش هفت روز از تیر شصت در تئاتر شهر آغاز شد»، وب‌سایت تاتر شهر، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۳۹۶ش.
  • «اسامی ۷۲ شهید حادثه هفت تیر به همراه مسئولیت‌های اجرایی‌شان در زمان شهادت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۲.
  • امام‌خمینی، سیدروح‌الله، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۹ش.
  • «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی»، مؤسسهٔ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۹ش.
  • «انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی، شهادت مظلومانه دکتر بهشتی و ۷۲ تن از یارانش»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۹۵ش.
  • «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۹۵ش.
  • «بازخوانی فاجعه تروریستی هفتم تیر + زندگینامه شهدا»، خبرگزاری شبستان، تاریخ درج مطلب: ۴ تیر ۱۳۹۲ش.
  • «برگزاری شب شعر «یک ملت» ویژه چهلمین سالگرد حادثه هفتم تیر / اهالی شعر و ادب در سرچشمه از شهید بهشتی گفتند»، خبرگزاری دانشجویان، تاریخ درج مطلب: ۷ خرداد ۱۴۰۰ش.
  • « «ترور» برای مهار انقلاب»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۳ تیر ۱۳۹۳ش.
  • «جنایت نافرجام تفاله‌های شیطان/ اعتراف رجوی به انفجار حزب جمهوری»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۹۰ش.
  • «چگونگی نفوذ کلاهی در حزب جمهوری/ موارد مشکوک از فعالیت‌های کلاهی در حزب»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درح مطلب: ۵ تیر ۱۳۹۸ش.
  • «خروش ملت در مراسم تشییع پیکر شهدای هفتم تیر»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۵ تیر ۱۳۹۸ش.
  • دارابی، علی، جریان‌شناسی سیاسی در ایران، تهران، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۸۸ش.
  • «درخواست خانواده‌های قربانیان ترور هفتم تیر از مقامات قضایی هلندی دربارهٔ محمدرضا کلاهی، عامل انفجار حزب جمهوری اسلامی»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۳۹۹ش.
  • «در هفتم تیر سال ۶۰ چه گذشت؟»، وب‌سایت جهان امروز، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۶ش.
  • «در مورد ایستگاه مترو هفت تیر در ویکی تابناک بیشتر بدانید»، تاریخ درج مطلب: ۸ خرداد ۱۴۰۳ش.
  • درویشی سه‌تلانی، فرهاد، سیره عملی امام‌خمینی در اداره امور کشور (۱۳۵۷–۱۳۶۸)، تهران، عروج، ۱۳۸۵ش.
  • «دستاورد بزرگ حادثه هفتم تیرماه سال ۱۳۶۰ رسوایی جریان نفاق است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۶ش.
  • «رونمایی از سرود دولت عشق ویژه هفتم تیر»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۵ تیر ۱۳۹۲ش.
  • «حادثهٔ هفتم تیر در نگاه مطبوعات و خبرگزاری‌های خارجی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۴۰۳ش.
  • «حال و هوای مجلس پس از ۷ تیر سال ۶۰»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۱ تیر ۱۴۰۳ش.
  • «شب شعر و خاطره شهدای حادثه هفتم تیر»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۸۹ش.
  • «شعارهای جالب مردم در بدرقه شهدای هفت تیر / پیکر شهید بهشتی چه روزی خاکسپاری شد؟»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: ۸ تیر ۱۴۰۲ش.
  • «شهید بهشتی از منظر امام خمینی (ره)»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۳۸۸ش.
  • «عکس، نقاشی و پوستر به یاد شهدای هفتم تیر»، وب‌سایت روزنامهٔ جام جم، ۱۶ اسفند ۱۳۹۶ش.
  • «فاجعه هفتم تیر و معرفی شهدای خوزستان»، وب‌سایت نوید شاهد، تاریخ درج مطلب: ۶ تیر ۱۴۰۰ش.
  • «فاجعه ترویستی هفتم تیر»، وب‌سایت هابلیان، تاریخ بازدید: ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • فوزی تویسرکانی، یحیی، تحولات سیاسی اجتماعی بعد از انقلاب اسلامی در ایران، تهران، عروج، چاپ اول، ۱۳۸۴ش.
  • «کتاب تاریخ شفاهی حادثه هفتم تیر» وب‌سایت طاقچه، تاریخ بازدید: ۲۲ اسنفد ۱۴۰۴ش.
  • محتشمی‌پور، چندصدایی در جامعه و روحانیت، تهران، خانه اندیشه جوان، ۱۳۷۹ش.
  • محمدی ریشهری، محمد، خاطره‌ها تهران، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۸ش.
  • «میدان هفتم تیر، سال ۱۳۴۹»، وب‌سایت روزنامهٔ جام جم، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آبان ۱۴۰۴ش.
  • «میدان ۷۲ تن قم بهسازی شده است»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اسفند ۱۴۰۲ش.
  • «نخستین واکنش آیت‌الله خامنه‌ای به فاجعه هفتم‌تیر و شهادت آیت‌الله بهشتی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۸ش.
  • «نقش امدادی مردم بعد از انفجار دفتر حزب جمهوری»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۵ تیر ۱۳۹۸ش.
  • «نگاهی به پرونده انفجار حزب جمهوری»، وب‌سایت روزنامهٔ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۳۱ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
  • «نماهنگ رفتند یاران به مناسبت حادثه هفتم تیر»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «۳ پیامد انفجار دفتر حزب جمهوری در ۷ تیرماه ۶۰»، وب‌سایت مرکز انقلاب، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۶ش.
  • «۵ مستند دربارهٔ شهید بهشتی و حادثه هفتم تیر ۶۰/ روایت ۲ بازمانده از اتفاقات هفتم تیر»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۴۰۲ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=انفجار_دفتر_حزب_جمهوری_اسلامی&oldid=25941»