ایران‌پدیا

امداد غیبی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
امان الله فصیحی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۷۷۹ ویرایش‌ها
امان الله فصیحی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۷۷۹ ویرایش‌ها
 
(۲۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۷ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''امدادهای غیبی؛''' حمایت‌های پنهانی خداوند از مؤمنان و جامعهٔ اسلامی در شرایط بحرانی.
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =امداد غیبی.jpg
| زیرنویس تصویر    =بازدید سید علی خامنه‌ای و برخی از مسئولین ایرانی از محل وقوع حادثه طبس
|image_alt=بازدید سید علی خامنه‌ای و برخی از مسئولین ایرانی از محل وقوع حادثه طبس
| فایل پادکست      =امداد غیبی.ogg
| حجم فایلپادکست    =3/13
| تاریخ پادکست      =5-1-1405
| زیرنویس عنوان    =
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
'''امداد غیبی؛''' حمایت الهی فراتر از اسباب مادی برای تقویت ایمان و تاب‌آوری مؤمنان در لحظات دشوار و بحرانی.


امدادهای غیبی، سنتی قطعی و همیشگی در اندیشهٔ اسلامی است که بر اساس آن، [[خداوند]] در شرایط بحرانی و فراتر از اسباب مادی، بندگان مؤمن خود را یاری می‌رساند. از منظر فلسفی، این امدادها پاسخی به فقر وجودی انسان بوده که در تمام لحظات زندگی به منبعی فراتر از ماده نیاز دارد. مفسران قرآن بر این باورند که آیات متعددی از جمله نزول فرشتگان در [[جنگ بدر]]، ایجاد آرامش در دل مؤمنان و برهم‌زدن نقشه‌های دشمنان، مصادیق روشنی از این سنت الهی در تاریخ هستند. در منابع روایی نیز میان رحمت عام الهی شامل همۀ خلایق و رحمت ویژه‌ای که در پی [[ایمان]] و تقوا نصیب مؤمنان می‌شود، تمایز نهاده شده است. به اعتقاد تحلیلگران، باور به امداد غیبی هرگز به‌معنای نفی تلاش انسانی نیست، بلکه در بطن مجاهدت و اخلاص، زمینهٔ تحقق آن فراهم می‌شود. تجربهٔ [[پیروزی انقلاب اسلامی]] و [[دفاع مقدس]] در [[ایران]]، از جمله [[رویداد طبس]] و خاطرات رزمندگان، از دیدگاه مؤمنان نمونه‌های عینی تداوم این سنت در دوران معاصر به‌شمار می‌رود. این باور در فرهنگ عامه با ضرب‌المثل‌های «پایان شب سیه سفید است» بازتاب یافته و در شرایط بحرانی، با تقویت امید و تاب‌آوری، نقش مهمی در مقاومت اجتماعی ایفا می‌کند.
امداد غیبی در چارچوب اندیشه اسلامی، یک [[سنت]] قطعی و همیشگی است که بر اساس آن، [[خداوند]] در شرایط بحرانی و فراتر از اسباب مادی، [[مؤمنان|بندگان مؤمن]] خود را یاری می‌رساند. این مفهوم که ریشه در [[آموزه‌های دینی]]، تجربیات افراد و [[فرهنگ عامه]] دارد، بیانگر نوعی ارتباط میان تلاش [[انسان]] و [[نصرت الهی]] است. بر اساس این دیدگاه، امدادهای الهی در کنار [[مجاهدت]]، [[ایمان]]، [[صبر]] و همبستگی [[مؤمنان]] تحقق می‌یابد و نه به‌جای آن. در متون دینی نمونه‌های گوناگونی از این یاری‌ها، مانند ایجاد آرامش قلبی، تغییر موازنه قوا در شرایط نابرابر، تضعیف روحیه دشمن و فراهم شدن گشایش‌های پیش‌بینی‌ناپذیر، گزارش شده است که به‌عنوان جلوه‌هایی از [[سنت‌های الهی|سنت الهی]] در حمایت از جبهه حق تفسیر می‌شوند. در تحلیل‌های معاصر نیز این مفهوم افزون بر بعد اعتقادی، کارکردهای روانی و اجتماعی گسترده‌ای دارد؛ از جمله تقویت [[امید]] فردی و [[امید اجتماعی|اجتماعی]]، افزایش تاب‌آوری، کاهش ترس در شرایط بحران و ایجاد [[انسجام اجتماعی]] در مواجهه با تهدیدهای بیرونی. باور به امداد غیبی در [[ایرانیان|جامعه ایران]]، به‌ویژه در شرایط تنش و درگیری‌های منطقه‌ای، یکی از منابع معنوی تقویت‌کننده روحیه مقاومت و پایداری اجتماعی تفسیر شده است.


== مفهوم‌شناسی ==
== مفهوم‌شناسی ==
امدادهای غیبی در منظومهٔ فکری و اعتقادی اسلام، به حمایت‌های ویژه‌ای اطلاق می‌شود که از سوی خداوند در شرایط حساس و بحرانی، فراتر از اسباب مادی و علل ظاهری، شامل حال مؤمنان و مجاهدان راه حق می‌شود.<ref>[https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/4941/امدادهاى%20غيبى «امدادهای غیبی: کمکهای ویژه الهی»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن.]</ref> به نظر پژوهشگران این مفهوم ریشه در ژرفای معنایی دو واژهٔ «امداد» و «غیب» دارد. به گزارش منابع لغوی، «امداد» از ریشه «مَدّ» به‌معنای کشیدن، امتداد بخشیدن و پیوستن چیزی به چیز دیگر است که در کاربرد قرآنی آن، معنایی مثبت و در رابطه با یاری‌رسانی به مؤمنان یافت می‌شود.<ref>راغب اصفهانی، 1412ق، ص763.</ref> از سوی دیگر، «غیب» به‌معنای هر امر پنهان از حواس ظاهری است و در مقابل «شهادت» قرار می‌گیرد.<ref>مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، 1386ش، ج7، ص290.</ref> ترکیب این دو واژه، به‌مفهومی ژرف به‌نام سنت امداد غیبی انجامیده که از دیدگاه اندیشمندان، به‌معنای الطاف و دستگیری‌های خاص الهی است که بر اساس شایستگی‌های معنوی انسان و نه صرفاً قوانین عام طبیعت، نصیب بندگان مؤمن می‌شود. این سنت در باور مسلمانان که از صفت رحیمیهٔ خداوند سرچشمه می‌گیرد، در شرایط ویژه و به تناسب لیاقت و صداقت انسان‌ها نازل می‌شود و گشایش‌هایی فراتر از اسباب عادی را به ارمغان می‌آورد. این باور، امید به یاری الهی را در دل مؤمنان زنده نگه می‌دارد و آنان را به تلاشی مضاعف در مسیر حق ترغیب می‌کند.<ref>ابراهیمیان و دیگران، «شیوه‌های نزول امدادهای غیبی بر مؤمنین از منظر آیات قرآن»، 1394ش، ص159-160.</ref>
اصطلاح [[امداد غیبی]] در اندیشه اسلامی به یاری‌ها و حمایت‌های الهی گفته می‌شود که در شرایط دشوار و بحرانی، فراتر از اسباب و علل مادی، نسبت به مؤمنان صورت می‌گیرد.<ref>[https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/4941/امدادهاى%20غيبى «امدادهای غیبی: کمکهای ویژه الهی»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن.]</ref> این مفهوم از ترکیب دو واژه امداد و [[عالم غیب|غیب]] شکل گرفته است؛ امداد در منابع لغوی از ریشه مدّ به‌معنای کشیدن و پیوستن چیزی به چیز دیگر و در کاربرد قرآنی بیشتر به معنای کمک الهی به مؤمنان به‌کار می‌رود.<ref>راغب اصفهانی، مفردات الالفاظ القرآن، 1412ق، ص763.</ref> واژه غیب به امور پنهان از حواس اشاره دارد و در مقابل شهود (عالم محسوس) است.<ref>مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، 1386ش، ج7، ص290.</ref> ترکیب امداد غیبی در ادبیات دینی به نوعی یاری ویژه الهی اشاره می‌کند که بر اساس باورهای اسلامی و در پیوند با شایستگی‌های معنوی انسان‌ها، در شرایط خاص به تحقق پیروزی یا گشایش برای مؤمنان نسبت داده می‌شود.<ref>ابراهیمیان و دیگران، «شیوه‌های نزول امدادهای غیبی بر مؤمنین از منظر آیات قرآن»، 1394ش، ص159-160.</ref>


== مبانی ==
== شرایط تحقق ==
=== مبنای فلسفی ===
بر اساس آموزه‌های اسلامی تحقق امدادهای غیبی مشروط به وجود زمینه‌هایی است که اندیشمندان دینی به آنها اشاره کرده‌اند:
فیلسوفان اسلامی بر این نکته تأکید دارند که انسان موجودی نیازمند آفریده شده است و از سوی انواع خطرات درونی و بیرونی تهدید می‌شود. از دیدگاه آنان، بیماری‌های جسمی و روحی و مشکلات پی‌درپی مانند فقر و [[جنگ]]، هر یک به تنهایی برای نابودی او کافی است. از این رو، به باور پژوهشگران فلسفه، انسان در همۀ حالات به حامی و امدادگر نیاز دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1516682/بررسی-امداد-غیبی-در-زندگی-بشر-از-دیدگاه-علامه-طباطبایی مولایی‌نژاد و سعیدی‌پور، «بررسی امداد غیبی در زندگی بشر از دیدگاه علامه طباطبایی»، 1398ش، ص142.]</ref> اندیشمندان با طرح تقسیم وجود به واجب، ممکن و ممتنع، به قاعده‌ای استوار اشاره کرده‌اند: ممکن‌الوجود نه تنها در پیدایش خود، بلکه در ادامه و بقا نیز نیازمند علت است. مفسران فلسفه اسلامی این نیاز ذاتی را که از آن به «فقر وجودی» تعبیر می‌شود، پیوند ناگسستنی انسان با خالق خویش می‌دانند و بر این باورند که این حقیقت، ضرورت امداد الهی را در تمام لحظات زندگی اثبات می‌کند.<ref>طباطبایی، نهایة الحکمه، ١٤١٦ق، ص60.</ref>
# '''ایمان و تقوا:''' در منابع اسلامی، [[ایمان]] و [[تقوا]] به‌عنوان زمینه‌ساز نزول برکات الهی معرفی شده است.
# '''اخلاص و توکل:''' از دیدگاه مفسران قرآن، رزمندگان صدر اسلام با [[اخلاص]] و [[توکل]] بر [[خداوند]]، زمینه را برای نزول امدادهای غیبی فراهم کردند.
# '''وحدت و همدلی:''' در آیات [[قرآن]]، اتحاد مؤمنان، زمینه‌ساز نزول امدادهای الهی معرفی شده است.
# '''صبر و استقامت:''' بر اساس آیات قرآن، [[صبر]] و [[استقامت]] شرط بهره‌مندی از یاری‌های ویژه الهی است.<ref>ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، 1387ش، ص103-138.</ref>


=== مبنای قرآنی ===
== نسبت امداد غیبی و تلاش انسان ==
مفسران قرآن کریم بر این باورند که خداوند با صراحت بر حقیقت نیازمندی انسان به امداد الهی تأکید کرده است. به اعتقاد آنها، آیاتی که انسان‌ها را نیازمند ذاتی خداوند معرفی می‌کند، گویای این معنا بوده که نیازمندی، ویژگی ذاتی انسان و بی‌نیازی مطلق، منحصر در پروردگار است.<ref>سورهٔ فاطر، آیهٔ 15.</ref> از دیدگاه آنان، هیچ موجودی جز خدا نمی‌تواند به انسان نیازمند کمک رساند. به باور ایشان، این حقیقت که انسان بالذات فقیر است و تنها خداوند غنی بالذات می‌تواند پاسخ‌گوی این نیاز بی‌پایان باشد، دریچه‌ای از امید را به روی انسان می‌گشاید و او را به منبع لایزال الهی پیوند می‌زند.<ref>سبحانی، منشور جاوید، ١٣٧٥ش، ج٢، ص١٣٦.</ref>
پژوهشگران دینی رابطه میان تلاش انسان و امداد غیبی را از نوع رابطهٔ مکمّل و طولی می‌دانند؛ نه از نوع جانشینی. بر اساس باورهای اسلامی، خداوند در [[قرآن]] سنت‌های حاکم بر هستی را بر پایه [[قانون علیت]] و [[اختیار]] انسان بنا نهاده است.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/172685/نگاهی-به-امدادهای-غیبی-در-قرآن رسمتی، «نگاهی به امدادهای غیبی در قرآن»، وب‌سایت روزنامۀ کیهان.]</ref> در آیه ۳۹ سوره نجم و آیه ۷ سوره محمد امداد غیبی وابسته به [[اراده]] و [[تلاش]] انسان دانسته شده است.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/172685/نگاهی-به-امدادهای-غیبی-در-قرآن رسمتی، «نگاهی به امدادهای غیبی در قرآن»، وب‌سایت روزنامۀ کیهان.]</ref> به‌باور اندیشمندان مسلمان، امداد غیبی هرگز به‌معنای نفی تلاش یا جایگزینی آن نیست، بلکه درست در دل تلاش خود را نشان می‌دهد. برای نمونه، در [[جنگ بدر]]، [[مسلمانان]] با وجود کمبود امکانات، نهایت تلاش خود را به کار بستند و در این شرایط بود که بر اساس گزارش‌های قرآنی، [[فرشته|فرشتگان]] برای یاری آنان فرستاده شدند.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/172685/نگاهی-به-امدادهای-غیبی-در-قرآن رسمتی، «نگاهی به امدادهای غیبی در قرآن»، وب‌سایت روزنامۀ کیهان.]</ref>


=== مبنای روایی ===
بر پایه پژوهش‌های دینی، میان دو گونه رحمت الهی تمایز گذاشته می‌شود: [[رحمت رحمانی]] که شامل همه موجودات است و [[رحمت رحیمیه]] که به مؤمنان و بر اساس شایستگی‌های آنان اختصاص دارد. برخی پژوهشگران این دو را با امداد عام و امداد خاص الهی مرتبط دانسته‌اند. در این تفسیر، امدادهای غیبی از جلوه‌های رحمت رحیمیه به‌شمار می‌آید که بر پایه [[صداقت]]، ایمان، تقوا و شایستگی معنوی انسان‌ها تحقق می‌یابد. این حقیقت، نویدبخش آن است که مؤمنان در سایه ایمان و [[عمل صالح]]، از دستگیری‌های ویژهٔ الهی در سخت‌ترین شرایط برخوردار خواهند شد.<ref>طباطبایی، برگزیده المیزان، ١٣٨٤ش، ج١، ص٣٠؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ١٣٧٧ش، ج٤، ص٣١٢.</ref>
امدادهای غیبی در روایات اسلامی جایگاهی برجسته و تبیین‌کنندهٔ ابعاد گوناگون این مفهوم دارد. برای مثال در کلام [[امام علی]] به گستردگی رحمت و امداد الهی اشاره شده است.<ref>نهج البلاغه، خطبه 56، 1392ش، ص70.</ref> محققان معتقدند در منابع روایی، میان دو نوع [[رحمت الهی]] تمایز نهاده شده است: [[رحمت رحمانی]] که شامل همه خلایق می‌شود و [[رحمت رحیمیه]] که ویژهٔ مؤمنان و در پی شایستگی‌های آنان عطا می‌شود. به باور آنها، این دو همان امداد عام و خاص غیبی هستند. از این منظر، امدادهای غیبی از مصادیق رحمت رحیمیه پروردگار است که بر اساس [[صداقت]]، تقوا و لیاقت معنوی انسان‌ها نازل می‌شود و این حقیقت، نویدبخش آن است که مؤمنان در سایه ایمان و [[عمل صالح]]، از دستگیری‌های ویژهٔ الهی در سخت‌ترین شرایط برخوردار خواهند شد.<ref>طباطبایی، برگزیده المیزان، ١٣٨٤ش، ج١، ص٣٠؛ مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ١٣٧٧ش، ج٤، ص٣١٢.</ref>


== مصادیق و الگوهای امداد غیبی در متون دینی ==
== گستره امداد غیبی ==
بر اساس دیدگاه برخی اندیشمندان مسلمان، مفهوم امدادهای غیبی تنها به افراد محدود نمی‌شود و گاه در سطح جوامع و امت‌ها نیز قابل تبیین است. در این چارچوب، ظهور پیامبران الهی در مقاطع بحرانی تاریخ بشر به‌عنوان نمونه‌ای از یاری الهی برای هدایت و نجات جوامع انسانی تفسیر شده است؛ به‌گونه‌ای که در شرایط گسترش بحران‌های اخلاقی و فکری، پیامبران به‌منزله عاملی برای اصلاح و [[هدایت]] جامعه ظهور کرده‌اند.<ref>مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، 1404ش، ص89-90.</ref>
 
در متون اسلامی نیز توصیف‌هایی از اوضاع نابسامان پیش از [[بعثت]] پیامبر اسلام ارائه شده که از دیدگاه برخی پژوهشگران نشان‌دهنده نقشی نجات‌بخش در هدایت انسان‌ها از [[جهل]] و [[گمراهی]] است و می‌تواند در چارچوب مفهوم امداد الهی برای جامعه انسانی تبیین شود.<ref>نهج البلاغه، خطبه ۸9، 1392ش، ص104.</ref>
 
همچنین در برخی تحلیل‌ها، الهامات و اشراق‌های فکری که به انسان‌های شایسته نسبت داده می‌شود، از جلوه‌های امداد غیبی دانسته شده است؛ امری که می‌تواند در پیشرفت علمی و فرهنگی جوامع نقش داشته باشد.<ref>مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، 1404ش، ص85.</ref> در این دیدگاه، حتی رهایی انسان‌های صالح از دشواری‌ها گاه به‌عنوان عاملی برای تداوم حیات و پویایی جامعه دینی تفسیر می‌شود.<ref>مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، 1404ش، ص76.</ref>
 
=== مصادیق امداد غیبی در متون دینی ===
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
|'''ردیف'''
!'''ردیف'''
|عنوان امداد غیبی
!'''عنوان امداد غیبی'''
| '''کارکردی و پیام راهبردی'''
!'''کارکرد و پیام راهبردی'''
|'''مستندات و نمونه‌های شاخص'''
!'''مستندات و نمونه‌های شاخص'''
|-
|-
|'''۱'''
!'''۱'''
|سپاه نامرئی
|'''سپاه نامرئی'''
|حضور نیروهای پنهان در هستی که محاسبات مادی دشمن را در لحظات حساس برهم می‌زنند.
|حضور نیروهای فراطبیعی برای تغییر موازنه قوا به نفع جبهه مؤمنان در شرایط بحرانی.
|جنگ بدر، [[جنگ احزاب|احزاب]] و [[جنگ حنین|حنین]]؛ [[غار ثور]].
|جنگ بدر، [[جنگ احزاب|احزاب]] و [[جنگ حنین|حنین]]؛ [[غار ثور]].
|-
|-
|'''۲'''
!'''۲'''
|یاری با فرشتگان
|'''آرامش قلب (سکینه)'''
|اعزام نیروهای امدادی ویژه برای تقویت جبهه حق و تضعیف روحیه ارتش‌های متجاوز.
|ایجاد طمأنینه درونی و کاهش اضطراب برای افزایش تاب‌آوری در بحران‌ها.
|نصرت الهی در جنگ استراتژیک بدر و [[جنگ احد|احد]].
|آرامش پیامبر اسلام در غار ثور؛ ثبات قدم مؤمنان در جنگ حنین.
|-
|-
|'''۳'''
!'''۳'''
| آرامش قلب
|'''نزول باران'''
|موهبتی معنوی که در اوج بحران، مانع از فروپاشی روانی و اضطراب جامعه می‌شود.
|بهره‌گیری از عوامل جوی برای تثبیت موقعیت جغرافیایی و رفع موانع طبیعی.
|آرامش [[حضرت محمد]] در غار و مؤمنان در حنین.
|تأمین آب و سفت‌شدن زمین ماسه‌ای برای تسهیل حرکت در جنگ بدر.
|-
|-
|'''۴'''
!'''۴'''
|خواب کوتاه (نُعاس)
|'''افکندن ترس (رُعب)'''
|بازسازی معجزه‌آسای قوای جسمی و روحی رزمندگان در میانه اضطراب جنگ.
|ایجاد وحشت و تزلزل روانی در جبهه دشمن، به‌رغم برتری نظامی آن‌ها.
|امنیت‌بخشی به مجاهدان در نبردهای بدر و احد.
|تسلیم یهودیان بنی‌نضیر؛ عقب‌نشینی [[قریش]] پس از [[جنگ احد|نبرد احد]].
|-
|-
|'''۵'''
!'''۵'''
|نزول باران
|'''بادهای ویرانگر'''
|تغییر شرایط محیطی به نفع جبهه خودی جهت تثبیت قدم‌ها و رفع موانع طبیعی.
|استفاده از پدیده‌های جوی برای اخلال در انسجام و پراکنده‌ساختن نیروهای مهاجم.
|تثبیت شن‌های روان و تأمین [[آب]] در صحرای بدر.
|طوفان شدید در [[جنگ خندق]] (احزاب).
|-
|-
|'''۶'''
!'''۶'''
|ترس در دل دشمن
|'''سپاه پرندگان'''
|ایجاد هراس و ناامیدی در پیکره ارتش دشمن، علیرغم برتری تجهیزات آنان.
|مداخله عوامل زیستی غیرمنتظره برای دفع حملات نظامی.
|تسلیم بنی‌نضیر و عقب‌نشینی مشرکان پس از احد.
|واقعه [[اصحاب فیل]] (حمله [[پرندگان ابابیل]] به [[سپاه ابرهه]]).
|-
|-
|'''۷'''
!'''۷'''
|بادهای ویرانگر
|'''صیانت از گناه (عصمت)'''
|هماهنگی عناصر طبیعی با اراده مجاهدان برای تخریب ابزار و خیمه‌گاه دشمن.
|صیانت غیبی از نخبگان و صالحان در لحظات حساس لغزش.
|طوفان سهمگین و هدفمند در [[جنگ خندق]] (احزاب).
|داستان [[یوسف (پیامبر)|یوسف]] در مواجهه با همسر [[عزیز مصر]].
|-
|-
|'''۸'''
!'''۸'''
|کم‌جلوه‌دادن دشمن
|'''تقویت اراده'''
|مدیریت ادراکی برای زدودن ترس از دل مؤمنان و تقویت شجاعت تهاجمی آنان.
|استحکام‌بخشی به اراده افراد در برابر مصائب، ترس‌ها و فشارهای روانی.
|کوچک‌نمایی جبهه باطل در چشم رزمندگان بدر.
|داستان مادر [[موسی (پیامبر)|موسی]]، سرگذشت [[اصحاب کهف]].
|-
|-
|'''۹'''
!'''۹'''
|سپاه پرندگان
|'''الهام قلبی'''
|استفاده از ابزارهای غیرمنتظره طبیعت برای نابودی ارتش‌های فیل‌سوار و مستکبر.
|هدایت درونی و القای راهکارهای نجات‌بخش به ذهن افراد در تنگناها.
|نابودی لشکریان ابرهه توسط ابابیل ([[اصحاب فیل]]).
|الهام به مادر موسی برای رهاکردن فرزند در [[آب]]؛ الهامات امیدبخش به یوسف.
|-
|-
|'''۱۰'''
!'''۱۰'''
|بازداشتن از گناه
|'''اعطای حکمت'''
|صیانت غیبی از نخبگان و صالحان در لحظات حساس لغزش برای حفظ سلامت جبهه حق.
|بخشش بینش، قدرت تحلیل و درک عمیق برای تدبیر صحیح امور.
|نجات [[حضرت یوسف]] در بن‌بست‌های اخلاقی.
|داستان اعطای [[حکمت]] به [[لقمان حکیم]].
|-
|-
|'''۱۱'''
!'''۱۱'''
|تقویت دل
|'''روزی ویژه'''
|استحکام‌بخشی الهی به اراده‌ها در برابر وقایع سهمگین و غیرقابل تحمل.
|تأمین [[معیشت]] و [[رزق]] ویژه در شرایط غیرمتعارف یا فقدان امکانات فیزیکی.
|ایستادگی مادر موسی و اصحاب کهف.
|مائده‌های آسمانی [[حضرت مریم]] و «مَنّ و سَلویٰ» برای [[بنی‌اسرائیل]].
|-
|-
|'''۱۲'''
!'''۱۲'''
|الهام قلبی
|'''[[شرح صدر]]'''
|القای راهکارهای نجات‌بخش و امیدآفرین به ذهن در شرایط انسداد محاسباتی.
|وسعت‌بخشی به ظرفیت روانی برای [[تاب‌آوری]] در برابر مسئولیت‌های سنگین و مخالفت‌ها.
|[[وحی]] به [[مادر موسی]] و جرقه‌های امید به یوسف.
|انشراح صدر پیامبر اسلام و حضرت موسی برای آغاز رسالت.
|-
|-
|'''۱۳'''
!'''۱۳'''
|جاری ساختن حکمت
|'''رهایی از گرفتاری'''
|اعطای بینش نافذ و درک عمیق از حقایق جهان برای مدیریت صحیح امور.
|نجات معجزه‌آسا از موقعیت‌های مرگبار یا بحران‌های حتمی.
|اعطای حکمت الهی به [[لقمان حکیم]].
|عبور حضرت موسی از [[دریا]]، نجات [[یونس (پیامبر)|یونس]] از شکم [[ماهی]].
|-
|-
|'''۱۴'''
!'''۱۴'''
|توفیق در نیکی‌ها
|'''خنثی‌سازی نقشه‌ها (مکر الهی)'''
|کشش درونی به‌سوی عمل صالح که منجر به ارتقای کارآمدی جبهه حق می‌شود.
|ابطال توطئه‌ها و برنامه‌ریزی‌های متخاصمان علیه پیامبران و مؤمنان.
|هدایت تکوینی پیامبران به سوی افعال خیر.
|گزارش‌های قرآنی از خنثی‌شدن طرح [[ترور]] پیامبر اسلام.
|-
|-
|'''۱۵'''
!'''۱۵'''
|مائده‌های آسمانی
|'''تحقق امر نامتعارف'''
|تأمین معیشت و رزق ویژه در شرایط انزوا، تحریم و تنگناهای مادی.
|خرق عادت و نقض روندهای معمول طبیعت برای تحقق اراده الهی.
|[[رزق]] ویژه [[حضرت مریم]] و مَنّ و سَلویٰ برای [[بنی‌اسرائیل]].
|فرزندآوری حضرت [[زکریا (پیامبر)|زکریا]] در کهن‌سالی، تولد حضرت [[عیسی (پیامبر)|عیسی]] از حضرت مریم.<ref>ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، 1387ش، ص30-95.</ref>
|}
 
=== مصادیق امداد غیبی در دوران معاصر ===
در باور عمومی [[ایرانیان|جامعه ایران]]، در حوادث بعد از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] به‌ویژه در دوران جنگ عراق با ایران، عرصهٔ ظهور امدادهای غیبی متعددی بوده است. این حوادث که در خاطرات و روایت‌های رزمندگان آن دوران ثبت شده، از دیدگاه مؤمنان، نشان‌دهندهٔ تداوم سنت الهی در یاری انسان‌ها تا عصر حاضر تلقی می‌شود. برخی از این روایت‌ها که در منابع مختلف منتشر شده، عبارتند از:
{| class="wikitable"
!'''ردیف'''
!'''عنوان روایت'''
!'''موقعیت / زمان'''
!'''نکته محوری و چکیده رویداد'''
|-
|-
|'''۱۶'''
!'''۱'''
|[[شرح صدر]]
|نجات از میدان مین
|توسعه ظرفیت معنوی برای تحمل بارهای سنگین مسئولیت و مدیریت سختی‌ها.
|محاصره سوسنگرد
|انشراح صدر پیامبر برای هدایت امت.
|نجات گروه شناسایی از [[میدان مین]] با تغییر مسیر، پس از آنکه یک گاو سرگردان در مسیر آن‌ها روی مین رفت (تلقی به‌عنوان امداد الهی).<ref>[https://navideshahed.com/fa/news/412770/5-روایت-از-امدادهای-غیبی-در-جنگ-تحمیلی «5 روایت از امدادهای غیبی در جنگ تحمیلی»، وب‌سایت نوید شاهد.]</ref>
|-
|-
|'''۱۷'''
!'''۲'''
|تأیید به روح‌القدس
|محافظت در محاصره
|حمایت قدسی برای انجام کارهای بزرگ و خارق‌العاده در مسیر رسالت.
|محور سومار
|توانمندی [[حضرت عیسی]] در تکلم در گهواره.
|خروج موفقیت‌آمیز از حلقه محاصره دشمن به‌رغم نابینایی یکی از همرزمان، با قرائت آیه ۹ سوره یس معروف به آیه «وَ جَعَلنا».<ref>[https://navideshahed.com/fa/news/412770/5-روایت-از-امدادهای-غیبی-در-جنگ-تحمیلی «5 روایت از امدادهای غیبی در جنگ تحمیلی»، وب‌سایت نوید شاهد.]</ref>
|-
|-
|'''۱۸'''
!'''۳'''
|رهایی از گرفتاری
|هشدار غیبی
|نجات معجزه‌آسا از بن‌بست‌های فیزیکی و عذاب‌های محیطی مانند غرق‌شدن.
|سنگر رزمندگان
|نجات موسی از نیل و [[یونس]] از بطن حوت.
|نجات جان دو رزمنده به‌دلیل خروج اتفاقی از [[سنگر]] برای [[وضو]]، تنها لحظاتی پیش از انهدام کامل سنگر در اثر انفجار.<ref>[https://navideshahed.com/fa/news/412770/5-روایت-از-امدادهای-غیبی-در-جنگ-تحمیلی «5 روایت از امدادهای غیبی در جنگ تحمیلی»، وب‌سایت نوید شاهد.]</ref>
|-
|-
|'''۱۹'''
!'''۴'''
|خنثی‌سازی نقشه‌ها
|پنهان ماندن از دید دشمن
|برهم زدن توطئه‌های پیچیده دشمن (کِید) و بی‌اثرکردن محاصره‌ها و تهمت‌ها.
|میدان مین (پیش از عملیات)
|بی‌ثمرماندن توطئه‌های تبلیغاتی و امنیتی دشمنان.
|استتار غیبی و در امان ماندن نیروهای تخریبچی از دید گشتی‌های دشمن در چند قدمی آن‌ها، با تلاوت آیه ۹ سوره یس معروف به آیه «وَ جَعَلنا».<ref>[https://navideshahed.com/fa/news/412770/5-روایت-از-امدادهای-غیبی-در-جنگ-تحمیلی «5 روایت از امدادهای غیبی در جنگ تحمیلی»، وب‌سایت نوید شاهد.]</ref>
|-
|-
|'''۲۰'''
!'''۵'''
|تحقق امر ناممکن
|شکست آمریکا در طبس
|گشایش در بن‌بست‌های بیولوژیک و مادی (مانند بقای نسل در پیری).
|[[صحرای طبس]] ([[۵ اردیبهشت]])
|فرزنددارشدن زکریا و مریم برخورد با موانع عادی.<ref>ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، 1387ش، ص30-95.</ref>
|توقف عملیات نظامی آمریکا ([[پنجه عقاب (عملیات نظامی)|پنجه عقاب]]) بر اثر [[طوفان شن]] ناگهانی، تصادف تجهیزات هوایی و کشته‌شدن ۸ نظامی (تلقی طوفان به‌عنوان مأمور الهی).<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/106125/هدیه-ی-غیبی-الهی-در-صحرای-طبس «هدیه ی غیبی الهی در صحرای طبس»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
|}
|}


== نسبت امداد غیبی و تلاش انسان ==
== کارکرد باور به امداد غیبی ==
پژوهشگران دینی رابطه میان تلاش انسان و امداد غیبی را از نوع رابطهٔ مکمل و طولی می‌دانند، نه از نوع جانشینی. بر اساس باورهای اسلامی، خداوند در [[قرآن]]  سنت‌های حاکم بر هستی را بر پایه قانون علیت و اختیار انسان بنا نهاده است.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/172685/نگاهی-به-امدادهای-غیبی-در-قرآن رسمتی، «نگاهی به امدادهای غیبی در قرآن»، وب‌سایت روزنامۀ کیهان.]</ref> آیاتی چون «وَ أَنْ لَیْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَیٰ»<ref>سورهٔ نجم، آیهٔ 39.</ref> و «إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ»<ref>سورهٔ محمد، آیهٔ 7.</ref> از دیدگاه مفسران، بیانگر آن است که امداد غیبی در پیِ تلاش و مجاهدت انسان حاصل می‌شود.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/172685/نگاهی-به-امدادهای-غیبی-در-قرآن رسمتی، «نگاهی به امدادهای غیبی در قرآن»، وب‌سایت روزنامۀ کیهان.]</ref>
در منابع تفسیری و کلامی اسلامی، برای امدادهای الهی اهداف و پیامدهای گوناگونی برشمرده شده است، از جمله:
 
# تثبیت و تقویت آیین حق و فراهم‌سازی زمینه چیرگی توحید و برتری کلمهٔ حق بر جریان‌های شرک‌آلود و مادی؛
به باور اندیشمندان اسلامی، امداد غیبی هرگز به‌معنای نفی تلاش یا جایگزینی آن نیست، بلکه درست در بطن تلاش خود را نشان می‌دهد. برای نمونه، در جنگ بدر، مسلمانان با وجود کمبود امکانات، نهایت تلاش خود را به کار بستند و در این شرایط بود که بر اساس گزارش‌های قرآنی، فرشتگان برای یاری آنان فرستاده شدند.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/172685/نگاهی-به-امدادهای-غیبی-در-قرآن رسمتی، «نگاهی به امدادهای غیبی در قرآن»، وب‌سایت روزنامۀ کیهان.]</ref>
# ایجاد آرامش و استواری در دل مؤمنان در شرایط دشوار؛
 
# وسیله‌ای برای آزمودن ایمان و پایداری و استقامت انسان‌ها در برابر سختی‌ها؛
== مصادیق عینی در دوران معاصر ==
# یادآور قدرت و حاکمیت [[اراده الهی]]، فراتر از محاسبات مادی؛
در باور عمومی [[جامعه ایران]]، در حوادث بعد از پیروزی انقلاب اسلامی به‌ویژه در دوران [[جنگ عراق با ایران]]، عرصهٔ ظهور امدادهای غیبی متعددی بوده است. این حوادث که در خاطرات و روایت‌های رزمندگان آن دوران ثبت شده، از دیدگاه مؤمنان، نشان‌دهندهٔ تداوم سنت الهی در یاری انسان‌ها تا عصر حاضر تلقی می‌شود. برخی از این روایت‌ها که در منابع مختلف منتشر شده، عبارتند از:
# زمینه‌ای برای توجه دوباره انسان‌ها به [[نعمت‌های الهی]] و تقویت [[روحیه شکرگزاری]]؛
* '''روایت''' '''نجات از میدان مین:''' در جریان محاصره سوسنگرد، گروهی از رزمندگان برای شناسایی مواضع دشمن رفته بودند. در بازگشت، راه را گم کرده و وارد منطقه‌ای ناشناخته و پر از مین شدند. بنا بر این روایت، ناگهان یکی از گاوهای پراکنده در منطقه، درست در جهت راهی که انتخاب کرده بودند به راه افتاد و روی مین رفت. رزمندگان که این رویداد را نشانه‌ای از یاری الهی تلقی کردند، مسیر خود را تغییر داده و از خطر مرگ حتمی نجات یافتند.<ref>[https://navideshahed.com/fa/news/412770/5-روایت-از-امدادهای-غیبی-در-جنگ-تحمیلی «5 روایت از امدادهای غیبی در جنگ تحمیلی»، وب‌سایت نوید شاهد.]</ref>
# ایجاد [[تفرقه]] در [[جبهه کفر|جبههٔ کفر]] و وادار ساختن آنان به عقب‌نشینی؛
* '''روایت محافظت در محاصره:''' در عملیاتی در محور «سومار»، رزمنده‌ای به نام سید محمد در حین پیشروی با نیروهای دشمن بعثی درگیر می‌شود. بر اساس این روایت، یکی از همرزمانش از دو چشم نابینا می‌شود. آن‌ها در حالی که دشمن دور تا دورشان را گرفته بود، شروع به خواندن آیه «وَجَعَلنا مِن بَینَ اَیدیهِم…» می‌کنند و موفق می‌شوند از محاصره خارج شوند.<ref>[https://navideshahed.com/fa/news/412770/5-روایت-از-امدادهای-غیبی-در-جنگ-تحمیلی «5 روایت از امدادهای غیبی در جنگ تحمیلی»، وب‌سایت نوید شاهد.]</ref>
# عاملی برای [[تضعیف اراده]] و [[تضعیف روحیه|روحیه]] دشمن و ایجاد شکست روانی در جبهه مخالفان.<ref>ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، 1387ش، ص115-117.</ref>
* '''روایت اعجاز در میدان نبرد:''' در [[عملیات کربلای ۵]]، یکی از رزمندگان خمپاره‌انداز آن‌قدر با یک قبضه خمپاره شلیک کرده بود که بدنه آن کاملاً قرمز شده بود. پس از شلیک یک گلوله، وقتی به پشت سر خود نگاه می‌کند، مشاهده می‌کند قبضه خمپاره سر جایش نیست. بعداً هنگام کندن جای سکوی خمپاره جدید، متوجه می‌شوند همان لوله خمپاره نیم متر به داخل زمین فرورفته است.<ref>[https://navideshahed.com/fa/news/412770/5-روایت-از-امدادهای-غیبی-در-جنگ-تحمیلی «5 روایت از امدادهای غیبی در جنگ تحمیلی»، وب‌سایت نوید شاهد.]</ref>
# تقویت روحیه امید و افزایش توان مقاومت انسان‌ها در شرایط دشوار؛
* '''روایت''' '''هشدار غیبی:''' یکی از رزمندگان به نام رضا تعریف کرده است که دوستش اصرار کرده برای [[وضو]] گرفتن از سنگر خارج شوند. او با وجود خستگی، به اصرار دوست تن داده و همراه او بیرون آمده بود. هنوز چند قدم بیشتر نرفته بودند که صدای انفجاری آنان را به خود آورد و هنگام بازگشت، اثری از سنگرشان باقی نمانده بود.<ref>[https://navideshahed.com/fa/news/412770/5-روایت-از-امدادهای-غیبی-در-جنگ-تحمیلی «5 روایت از امدادهای غیبی در جنگ تحمیلی»، وب‌سایت نوید شاهد.]</ref>
# کاهش ترس از دشمن و تقویت [[احساس امنیت]] در میان مؤمنان؛
* '''روایت پنهان ماندن از دید دشمن:''' چند شب قبل از یک حمله، نیروهای تخریبچی مشغول خنثی‌سازی میدان مین بودند که ناگهان به نیروهای گشتی دشمن برخورد کردند. بنا بر این روایت، آنها روی زمین دراز کشیدند و شروع به خواندن آیه «وَ جَعَلنا مِن بَینَ اَیدیهِم سَداً…»<ref>سورهٔ یاسین، آیهٔ 9.</ref> کردند. نیروهای بعثی تا چند قدمی آنها آمدند، اما آنها را ندیدند و بدون اینکه متوجه شوند، بازگشتند.<ref>[https://navideshahed.com/fa/news/412770/5-روایت-از-امدادهای-غیبی-در-جنگ-تحمیلی «5 روایت از امدادهای غیبی در جنگ تحمیلی»، وب‌سایت نوید شاهد.]</ref>
# ایجاد نوعی تعادل در موازنه قوا در برابر دشمنانی با برتری ظاهری و تجهیزاتی؛
* '''شکست آمریکا در صحرای طبس:''' در پی [[تسخیر سفارت آمریکا در تهران]] توسط دانشجویان پیرو خط امام، دولت آمریکا در [[۵ اردیبهشت]] ۱۳۵۹ش عملیات نظامی موسوم به پنجه عقاب را برای آزادی گروگان‌ها و ترور شخصیت‌های بلندپایه انقلاب اسلامی از جمله [[امام خمینی]] ترتیب داد. اما هنگامی که هلیکوپترها و هواپیماهای آمریکایی در صحرای طبس فرود آمدند، طوفان شن ناگهانی وزیدن گرفت و موجب برخورد یک هلیکوپتر با هواپیمای سی-۱۳۰ و انفجار و آتش‌سوزی مهیب شد که به کشته‌شدن هشت نظامی آمریکایی و شکست کامل عملیات انجامید. امام خمینی در پیامی این رویداد را نشانۀ آشکار دست غیبی الهی خواند و تأکید کرد که این طوفان شن و باد، مأمور خداوند برای ساقط کردن هلیکوپترهای آمریکایی بوده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/106125/هدیه-ی-غیبی-الهی-در-صحرای-طبس «هدیه ی غیبی الهی در صحرای طبس»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
# تقویت سرمایه معنوی جامعه از طریق نقل و حفظ تجربه‌های مرتبط با یاری الهی در حافظه دینی.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/253819/امدادهای-غیبی-در-تکانه‌های-اجتماعی%C2%A0 «امدادهای غیبی در تکانه‌های اجتماعی »، وب‌سایت کیهان؛] [https://hawzah.net/fa/Article/View/99360/بررسی-امداد-غیبی-در-زندگی-بشر-از-دیدگاه-علامه-طباطبایی «بررسی امداد غیبی در زندگی بشر از دیدگاه علامه طباطبایی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
 
== شرایط تحقق از دیدگاه منابع دینی ==
بر اساس آموزه‌های اسلامی تحقق امدادهای غیبی با زمینه‌هایی همراه است که اندیشمندان دینی به آنها اشاره کرده‌اند:
 
ایمان و تقوا: در منابع اسلامی، ایمان و تقوا به‌عنوان زمینه‌ساز نزول برکات الهی معرفی شده است.
 
اخلاص و توکل: از دیدگاه مفسران قرآن، رزمندگان صدر اسلام با اخلاص و [[توکل]] بر خداوند، زمینه را برای نزول امدادهای غیبی فراهم کردند.
 
وحدت و همدلی: در آیات قرآن، اتحاد مؤمنان، زمینه‌ساز نزول امدادهای الهی معرفی شده است.
 
صبر و استقامت: بر اساس آیات قرآن، صبر و تقوا شرط بهره‌مندی از یاری‌های ویژه الهی است.<ref>ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، 1387ش، ص103-138.</ref>
 
== نقش و پیامدهای باور به امدادهای غیبی ==
پژوهشگران دینی، تأثیر باور به امدادهای غیبی بر روحیه و رفتار انسان‌ها را مورد بررسی قرار داده‌اند. از دیدگاه آنان، این باور می‌تواند پیامدهای زیر را به دنبال داشته باشد:
 
'''تقویت روحیه امید:''' در شرایط دشوار، باور به امدادهای غیبی می‌تواند مانع از ناامیدی شود و به انسان قدرت مقاومت ببخشد.
 
'''کاهش ترس از دشمن:''' بر اساس وعده‌های قرآنی، خداوند ترس خود را در دل دشمنان و امنیت را در دل مؤمنان قرار می‌دهد که این امر به کاهش ترس از دشمن می‌انجامد.


'''ایجاد تعادل در موازنه قوا:''' از دیدگاه پژوهشگران، باور به امدادهای غیبی به جبههٔ حق قدرت مقاومت در برابر دشمنان مجهزتر را می‌دهد.
=== نقش باور به امداد غیبی در افزایش تاب‌آوری ملی ایرانیان ===
از منظر کارشناسان، باور ایرانیان به امدادهای غیبی در بحران‌هایی مانند [[جنگ رمضان|تهاجم تمام‌عیار آمریکا و اسراییل]] به [[جمهوری اسلامی ایران]]، یکی از مهم‌ترین منابع تقویت‌کنندهٔ [[تاب‌آوری ایرانی|تاب‌آوری ایرانیان]] به‌شمار می‌رود. آنها بر اساس وعدهٔ قطعی قرآن در آیه ۲۸ سوره رعد باور دارند که خداوند قلوب مؤمنان را با امدادهای غیبی آرامش می‌بخشد. صاحب‌نظران با اشاره به [[تاریخ اسلام]] که سرشار از نمونه‌های پیروزی [[جبهه حق]] با وجود تعداد اندک و بهره‌گیری از مددهای غیبی است، معتقدند این باور به جامعه امروز ایران نیز قدرت مقاومت در برابر تهدیدات را می‌بخشد. از دیدگاه آنان، [[توکل|توکل بر خداوند]] و سپردن تدبیر امور به او که در آیه ۳ سورۀ طلاق آمده است، ترس را به آرامش تبدیل کرده و تاب‌آوری جمعی را افزایش می‌دهد.<ref>«[https://www.khabaronline.ir/news/2188681/%D8%AA%D9%88%D8%B5%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%86%DA%AF#:~:text=%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87%20%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%86%20%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%20%D8%A8%D9%87%20%D8%A7%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%BA%DB%8C%D8%A8%DB%8C%20%D9%88%D8%8C توصیه‌های آرامبخش در زمان جنگ»، خبرگزاری تحلیلی ایران.]</ref>


'''تقویت سرمایه معنوی:''' روایت امدادهای غیبی در زندگی مؤمنان، به‌عنوان سرمایهٔ معنوی برای نسل‌های آینده عمل می‌کند.<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/253819/امدادهای-غیبی-در-تکانه‌های-اجتماعی%C2%A0 «امدادهای غیبی در تکانه‌های اجتماعی »، وب‌سایت کیهان؛] [https://hawzah.net/fa/Article/View/99360/بررسی-امداد-غیبی-در-زندگی-بشر-از-دیدگاه-علامه-طباطبایی «بررسی امداد غیبی در زندگی بشر از دیدگاه علامه طباطبایی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
=== دیدگاه رهبران انقلاب اسلامی ایران ===
 
== امدادهای غیبی اجتماعی ==
بر اساس دیدگاه‌های اندیشمندان مسلمان، امدادهای غیبی تنها شامل افراد نمی‌شود، بلکه گاه جوامع و امت‌ها را در بر می‌گیرد. برای مثال [[مرتضی مطهری]] معتقد است که پیامبران بزرگ الهی در شرایطی ظهور کرده‌اند که جامعه بشریت سخت نیازمند وجود آنان بوده است. به تعبیر وی، آنان مانند دستی غیبی از آستین بیرون آمده و بشریت را نجات داده‌اند.<ref>مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، 1404ش، ص89-90.</ref>
 
در [[نهج‌البلاغه]] نیز توصیفی از عصر بعثت پیامبر اسلام آمده که بیانگر شرایط دشوار آن دوره و ظهور پیامبر به‌عنوان منجی بشریت است. این توصیف از دیدگاه پژوهشگران، بیانگر نوعی امداد غیبی اجتماعی برای نجات انسان‌ها از تاریکی‌های جهل و گمراهی است.<ref>نهج البلاغه، خطبه ۸9، 1392ش، ص104.</ref>
 
به باور مطهری، الهامات و اشراق‌های علمی که به انسان‌های پاک‌دل عطا می‌شود نیز از امدادهای غیبی بوده که در خدمت پیشرفت جوامع قرار می‌گیرد.<ref>مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، 1404ش، ص85.</ref> حتی نجات پرهیزکاران از مشکلات، در بسیاری از موارد، حفظ وجود عناصر صالح برای ادامهٔ حیات جامعه ایمانی را در پی دارد.<ref>مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، 1404ش، ص76.</ref>
 
== امداد غیبی در منظومه فکری رهبران انقلاب اسلامی ==
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
|'''شاخص تحلیلی'''
!'''شاخص تحلیلی'''
|'''دیدگاه امام خمینی'''
!'''دیدگاه امام خمینی'''
|'''دیدگاه سیدعلی خامنه‌ای'''
!'''دیدگاه [[سید علی خامنه‌ای|سیدعلی خامنه‌ای]]'''
|-
|-
|'''تعریف و ماهیت'''
!'''تعریف و ماهیت'''
|سنّت قطعی الهی و حضور «دست قدرت خدا» در فراتر از محاسبات مادی.
|سنّت قطعی الهی و حضور دست قدرت خدا، فراتر از محاسبات مادی.
|نصرت الهی در بطن مجاهدت انسانی و معیت دائمی پروردگار با جبههٔ حق.
|نصرت الهی در دل مجاهدت انسانی و همراهی دائمی پروردگار با جبههٔ حق.
|-
|-
|'''شرط اصلی تحقق'''
!'''شرط اصلی تحقق'''
|صداقت، اخلاص و ایستادگی در مسیر حق.
|صداقت، اخلاص و ایستادگی در مسیر حق.
|عمل به موقع خواص، حفظ انگیزه‌های معنوی و تلاش همه‌جانبه انسانی.
|عمل به موقع خواص، حفظ انگیزه‌های معنوی و تلاش همه‌جانبه انسانی.
|-
|-
|'''مصادیق تاریخی داخلی'''
!'''مصادیق تاریخی داخلی'''
|همراهی توده‌های مردم با انقلاب؛ پیروزی‌های دوران دفاع مقدس.
|همراهی توده‌های مردم با انقلاب، پیروزی‌های دوران دفاع مقدس.
|آزادی سریع و غیرمنتظره اسرا؛ جبران کمبودهای مادی در جنگ با معنویت.
|آزادی سریع و غیرمنتظره اسرا، جبران کمبودهای مادی در جنگ با معنویت.
|-
|-
|'''مصادیق منطقه‌ای و معاصر'''
!'''مصادیق منطقه‌ای و معاصر'''
|ایستادگی مردم [[فلسطین]] و [[غزه]] در برابر قدرت‌های استکباری.
|ایستادگی مردم [[فلسطین]] و [[غزه]] در برابر قدرت‌های استکباری.
|مقاومت غزه در محاصره؛ [[بیداری اسلامی]]؛ انزوای بین‌المللی [[رژیم صهیونیستی]].
|مقاومت غزه در محاصره، انزوای بین‌المللی [[رژیم صهیونیستی]].
|-
|-
|'''نقش عوامل انسانی'''
!'''گستره و شمول زمانی'''
|صداقت مبارزان به‌عنوان زمینه‌ساز همراهی توده‌ها (نصرت الهی).
|عدم اختصاص به [[صدر اسلام]] و جاری بودن در عصر حاضر برای ملت‌های مقاوم.
|نقش حیاتی خواص در تشخیص وظیفه برای جلوگیری از تکرار حوادثی چون [[کربلا]].
|-
|'''پایداری سنت الهی'''
|عدم اختصاص به [[صدر اسلام]]؛ جاری بودن در عصر حاضر برای ملل مقاوم.
|جاری‌بودن در تمامی عرصه‌های حیات سیاسی، اجتماعی و مدیریتی ایران معاصر.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/97520/نمونه_های_امدادهای_غیبی_در_انقلاب «نمونه‌های امدادهای غیبی در انقلاب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه؛] [https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=2208&npt=6 «نصرت الهی / وعده نصرت الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
|جاری‌بودن در تمامی عرصه‌های حیات سیاسی، اجتماعی و مدیریتی ایران معاصر.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/97520/نمونه_های_امدادهای_غیبی_در_انقلاب «نمونه‌های امدادهای غیبی در انقلاب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه؛] [https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=2208&npt=6 «نصرت الهی / وعده نصرت الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.]</ref>
|}
|}


== امدادهای غیبی در فرهنگ عمومی ==
== امداد غیبی در فرهنگ عمومی ==
در [[فرهنگ عمومی]] [[جامعه اسلامی|جامعهٔ اسلامی]]، مضمون آیهٔ «فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ یُسْرًا»<ref>سورهٔ شرح، آیهٔ 5.</ref> (همانا با سختی، آسانی است) چنان در باورهای مردم اشراب شده که در قالب [[ضرب‌المثل‌|ضرب‌المثل‌های]] امیدبخش بازتاب یافته است. در [[فرهنگ فارسی]]، این مضمون با تعبیر «پایان شب سیه سفید است» به روشن‌ترین شکل ممکن بیان شده و به انسان می‌آموزد که پس از تاریک‌ترین لحظات، روشنایی طلوع خواهد کرد. این امثال که ریشه در تجربهٔ جمعی بشری و آموزه‌های اسلامی دارد، در دل مشکلات، چراغ امید را زنده نگه می‌دارد و یادآور می‌شود که گردش عالم بر پایه حکمت الهی، بیهوده نیست.<ref>مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، 1404ش، ص91.</ref> درون‌مایهٔ این امثال در نهج البلاغه نیز با این بیان «عند انتهاء الشدة تکون الفرج» آمده است؛ یعنی آنگاه که سختی به اوج رسید، گشایش فرا می‌رسد.<ref>نهج البلاغه، حکمت 351، 1392ش، ص585.</ref>
در فرهنگ عمومی [[جامعه اسلامی|جامعهٔ اسلامی]]، مضمون آیهٔ ۵ سوره شرح (همانا با سختی، آسانی است) چنان در باورهای مردم اشراب شده که در قالب [[ضرب‌المثل]]‌های امیدبخش بازتاب یافته است. در [[فرهنگ فارسی]]، این مضمون با تعبیر «پایان شب سیه سفید است» به روشن‌ترین شکل ممکن بیان شده و به انسان می‌آموزد که پس از تاریک‌ترین لحظات، روشنایی طلوع خواهد کرد. این [[ضرب‌المثل]] که ریشه در تجربهٔ جمعی بشری و [[آموزه‌های اسلامی]] دارد، در دل مشکلات، [[چراغ امید]] را زنده نگه می‌دارد و یادآور می‌شود که گردش عالم بر پایه [[حکمت الهی]]، بیهوده نیست.<ref>مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، 1404ش، ص91.</ref> در [[نهج‌البلاغه]] مفهومی مشابه این ضرب‌المثل از [[امام علی]] بیان شده است که بر اساس آن، زمانی که دشواری‌ها به نهایت خود می‌رسند، زمینهٔ گشایش و رهایی فراهم می‌شود. این آموزه بیانگر پیوند میان شدت بحران و آغاز فرج در سنت اسلامی است.<ref>نهج البلاغه، حکمت 351، 1392ش، ص585.</ref>


== امداد غیبی در شعر فارسی ==
=== امداد غیبی در شعر فارسی ===
شاعران فارسی‌زبان با الهام از باورهای دینی و تجربه‌های عرفانی، مفاهیم مرتبط با امداد غیبی را چه با صراحت و چه در قالب نمادها و استعاره‌ها و برای القای امید و اتصال به عالم معنا به کار برده‌اند. برای مثال [[بیدل]] در بیتی از غزل خود به صراحت از امداد غیب نام برده و آن را در گرو فضل و عنایت الهی می‌داند. او جهان را نیازمند این امداد غیبی معرفی می‌کند:<ref>[https://ganjoor.net/bidel/ghazalbi/sh207 بیدل دهلوی، «غزلیات»غزل شمارهٔ ۲۰۷، وب‌سایت گنجور.]</ref>
شاعران فارسی‌زبان با الهام از باورهای دینی و تجربه‌های عرفانی، مفاهیم مرتبط با امداد غیبی را چه با صراحت و چه در قالب نمادها و استعاره‌ها و برای القای امید و اتصال به عالم معنا به کار برده‌اند. برای مثال [[بیدل دهلوی|بیدل]] در بیتی از [[غزل]] خود به صراحت از امداد غیب نام برده و آن را در گرو فضل و عنایت الهی می‌داند. او جهان را نیازمند این امداد غیبی معرفی می‌کند:<ref>[https://ganjoor.net/bidel/ghazalbi/sh207 بیدل دهلوی، «غزلیات»غزل شمارهٔ ۲۰۷، وب‌سایت گنجور.]</ref>


{{شعر جدید
{{شعر جدید
   | متن =
   | متن =
چون نباشد فضل یزدان مایل امداد غیب \\بیدل است آخر دعا گوی و سبب‌ساز جهان
چون نباشد فضل یزدان مایل امداد غیب \\بیدل است آخر دعاگوی و سبب‌ساز جهان
   }}
   }}
== کارکرد باور به امداد غیبی در شرایط امروز ==
از منظر کارشناسان باور به امدادهای غیبی در شرایط جنگی کنونی که جمهوری اسلامی ایران در معرض تهاجم تمام‌عیار آمریکا و اسراییل قرار گرفته، یکی از مهم‌ترین منابع تقویت‌کنندهٔ [[تاب‌آوری ایران]] به‌شمار می‌رود.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2188681/توصیه-های-آرامبخش-در-زمان-جنگ#:~:text=توجه%20دادن%20مردم%20به%20امدادهای%20غیبی%20و، آنچه%20ذکر%20شد%20همدلی%20با%20یکدیگر%20و «توصیه‌های آرامبخش در زمان جنگ»، خبر آنلاین.]</ref> بر اساس وعدهٔ قطعی قرآن که «الَّذِینَ آمَنُوا وَتَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِکْرِ اللَّهِ أَلَا بِذِکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ»<ref>سورهٔ رعد، آیهٔ 28.</ref> خداوند قلوب مؤمنان را با امدادهای غیبی آرامش می‌بخشد. صاحبنظران با اشاره به [[تاریخ اسلام]] که سرشار از نمونه‌های پیروزی لشکریان حق با وجود تعداد اندک و بهره‌گیری از مددهای غیبی است، معتقدند این باور به جامعه امروز ایران نیز قدرت مقاومت در برابر تهدیدات را می‌بخشد. از دیدگاه آنان، توکل بر خداوند و سپردن تدبیر امور به او که در قرآن آمده: «وَمَنْ یَتَوَکَّلْ عَلَی اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ»،<ref>سورهٔ طلاق، آیهٔ 3.</ref> ترس را به آرامش تبدیل کرده و تاب‌آوری جمعی را افزایش می‌دهد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2188681/توصیه-های-آرامبخش-در-زمان-جنگ#:~:text=توجه%20دادن%20مردم%20به%20امدادهای%20غیبی%20و، آنچه%20ذکر%20شد%20همدلی%20با%20یکدیگر%20و «توصیه‌های آرامبخش در زمان جنگ»، خبر آنلاین.]</ref>
== اهداف امدادهای غیبی ==
{| class="wikitable"
|'''ردیف'''
|'''هدف اصلی (غایت)'''
|'''شرح'''
|'''مستندات قرآنی و مصادیق'''
|-
|'''۱'''
|تثبیت و تقویت آیین حق
|غایت نهایی نصرت الهی، استقرار [[توحید]] در جهان و چیرگی کلمةالله بر تمامی مکاتب مادی و شرک‌آلود است.
|احقاق حق (سورهٔ انفال، آیهٔ ۷)، برتری کلمةالله (توبه آیهٔ ۴۰)
|-
|'''۲'''
|سرافکندگی دشمن و قطع ریشهٔ باطل
|تضعیف ارادهٔ دشمنان، ایجاد تفرقه در جبهۀ کفر و وادار ساختن آنان به عقب‌نشینی ناامیدانه.
|سرکوب کافران (سورهٔ آل‌عمران، آیهٔ ۱۲۷)، نابودی اصحاب فیل
|-
|'''۳'''
|ایجاد آرامش در دل مؤمنان
|ارتقای ثبات قدم در نیروهای خودی و تبدیل اضطراب‌های ناشی از نابرابری مادی به طمأنینهٔ قلبی.
|نزول سکینه در غار ثور و حنین (سورهٔ توبه، آیهٔ ۲۶ و ۴۰)
|-
|'''۴'''
|آزمایش مؤمنان
|بازشناسی سره از ناسره و سنجش میزان پایداری و صدق بندگان در مواجهه با چالش‌های سخت.
|آزمایش مردم (سورهٔ بقره، آیهٔ ۲۱۴)
|-
|'''۵'''
|یادآوری قدرت و عظمت الهی
|اثبات این حقیقت که اراده خداوند بر تمام ابزارها و محاسبات مادی حاکم است و بازگشت همه‌چیز به او است.
|واقعه اصحاب فیل، نصرت در بدر (سورهٔ انفال، آیهٔ ۷)
|-
|'''۶'''
|فراهم‌سازی زمینهٔ شکرگزاری
|بازگرداندن توجه جامعه به منبع اصلی قدرت و یادآوری نعمت‌های پنهانی برای تقویت پیوند بنده و خالق.
|یادآوری نعمت‌ها (سورهٔ آل‌عمران، آیهٔ ۱۰۳)
|-
|'''۷'''
|تضعیف جبهه دشمن
|ایجاد حقارت و شکست روانی در دشمن به‌گونه‌ای که یا مسیر ایمان را برگزینند یا با تهیدستی از میدان خارج شوند.<ref>ناصحی، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، 1387ش، ص115-117.</ref>
|سرافکندگی دشمن (سورهٔ آل‌عمران، آیهٔ ۱۲۷)
|}


== پانویس ==
== پانویس ==
خط ۲۶۱: خط ۲۳۱:
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم.
* قرآن کریم.
* «امدادهای غیبی: کمکهای ویژه الهی»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن، تاریخ درج مطلب: ۳۱ فروردین ۱۳۸۱ش
* «امدادهای غیبی: کمکهای ویژه الهی»، پرتال جامع علوم و معارف قرآن، تاریخ درج مطلب: ۳۱ فروردین ۱۳۸۱ش.
* «امدادهای غیبی در تکانه‌های اجتماعی»، وب‌سایت کیهان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ آبان ۱۴۰۱ش؛
* «امدادهای غیبی در تکانه‌های اجتماعی»، وب‌سایت کیهان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ آبان ۱۴۰۱ش.
* «بررسی امداد غیبی در زندگی بشر از دیدگاه علامه طباطبایی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۲۴ آبان ۱۳۹۹ش.
* «بررسی امداد غیبی در زندگی بشر از دیدگاه علامه طباطبایی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، ۲۴ آبان ۱۳۹۹ش.
* بیدل دهلوی، «غزلیات» غزل شمارهٔ ۲۰۷، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
* بیدل دهلوی، «غزلیات» غزل شمارهٔ ۲۰۷، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
خط ۲۶۸: خط ۲۳۸:
* راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الالفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم، ۱۴۱۲ق.
* راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الالفاظ القرآن، بیروت، دارالقلم، ۱۴۱۲ق.
* رسمتی، میثم، «نگاهی به امدادهای غیبی در قرآن»، وب‌سایت روزنامهٔ کیهان، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مهر ۱۳۹۸ش.
* رسمتی، میثم، «نگاهی به امدادهای غیبی در قرآن»، وب‌سایت روزنامهٔ کیهان، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مهر ۱۳۹۸ش.
* سبحانی، جعفر، منشور جاوید، قم، مؤسسه امام صادق، ۱۳۷ش.
* «شاخص‌ترین اصل اندیشه امام اعتقاد و اعتماد به نصرت الهی است»، پرتال جامع امام‌خمینی، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آذر ۱۴۰۰ش.
* «شاخص‌ترین اصل اندیشه امام اعتقاد و اعتماد به نصرت الهی است»، پرتال جامع امام‌خمینی، تاریخ درج مطلب: ۱۰ آذر ۱۴۰۰ش.
* طباطبایی، سیدمحمدحسین، برگزیده المیزان، ترجمهٔ سید محمدباقر موسوی همدانی، قم، لوحه محفوظه، ۱۳۸۴ش.
* طباطبایی، سیدمحمدحسین، برگزیده المیزان، ترجمهٔ سید محمدباقر موسوی همدانی، قم، لوحه محفوظه، ۱۳۸۴ش.
* طباطبایی، سیدحمدحسین، نهایهٔ الحکمه، قم، ناشر انتشارات اسلامی قم، ۱۴۱۶ق.
* مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۶ش.
* مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۸۶ش.
* مطهری، مرتضی، امدادهای غیبی در زندگی بشر، تهران، صدرا، ۱۴۰۴ش.
* مطهری، مرتضی، امدادهای غیبی در زندگی بشر، تهران، صدرا، ۱۴۰۴ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، انتشارات معشر، ۱۳۷۷ش.
* مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، انتشارات معشر، ۱۳۷۷ش.
* مولایی‌نژاد، حبیب‌الله و سعیدی‌پور، سیما، «بررسی امداد غیبی در زندگی بشر از دیدگاه علامه طباطبایی»، مجلهٔ آفاق علوم انسانی، شمارهٔ ۲۹، ۱۳۹۸ش.
* ناصحی، محمدحسن، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.
* ناصحی، محمدحسن، امدادهای غیبی از نگاه قرآن، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۷ش.
* «نصرت الهی / وعده نصرت الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ بازدید: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «نصرت الهی / وعده نصرت الهی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ بازدید: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
* «نمونه‌های امدادهای غیبی در انقلاب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۳۹۷ش؛
* «نمونه‌های امدادهای غیبی در انقلاب»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۳۹۷ش.
* نهج البلاغه، ترجمهٔ محمد دشتی، تهران، پیام عدالت، ۱۳۹۲ش.
* نهج البلاغه، ترجمهٔ محمد دشتی، تهران، پیام عدالت، ۱۳۹۲ش.
* «هدیهٔ غیبی الهی در صحرای طبس»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* «هدیهٔ غیبی الهی در صحرای طبس»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۵ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
* «۵ روایت از امدادهای غیبی در جنگ تحمیلی»، وب‌سایت نوید شاهد، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۹۶ش.
* «۵ روایت از امدادهای غیبی در جنگ تحمیلی»، وب‌سایت نوید شاهد، تاریخ درج مطلب: ۲ آبان ۱۳۹۶ش.
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}
برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/امداد_غیبی»