پرش به محتوا

جزایر ایرانی خلیج فارس: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۳۱ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۱۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''جزایر ایرانی خلیج فارس؛'''</big> بخشی از قلمرو سرزیمنی حاکمیت ملی ایران در جنوب کشور.
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =جزایر ایرانی خلیج فارس.jpg 
| زیرنویس تصویر    =جزایر ایرانی خلیج فارس 
| image_alt        =جزایر ایرانی خلیج فارس
| فایل پادکست      =جزایر ایرانی خلیج فارس.ogg 
| حجم فایلپادکست    =10/4
| تاریخ پادکست      =30-1-1405 
| زیرنویس عنوان    = 


جزایر ایرانی خلیج فارس، مجموعه‌ای از چند قطعه خشکی مسکونی و غیرمسکونی در داخل خلیج فارس با کارکردهای اقتصادی، نظامی، زیست‌محیطی و تمدنی هستند که در مجاورت سه استان خوزستان، بوشهر و هرمزگان قرار گرفته‌اند. جزیره قشم به‌عنوان بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس و جزیره خارک به‌عنوان پایانۀ اصلی صادرات نفت ایران، نقشی محوری در اقتصاد کشور ایفا می‌کنند. جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک به‌دلیل موقعیت در تنگه هرمز، از منظر امنیتی و ژئوپلیتیک دارای اهمیت راهبردی هستند. امارات متحدۀ عربی از زمان تأسیس خود ادعای مالکیت بر این سه جزیره را مطرح کرده، اما ایران با استناد به اسناد تاریخی و حقوقی از جمله نقشه لرد کرزن در ۱۹۰۳م و توافقات پیشین با شیوخ قواسم، حاکمیت خود را اثبات‌شده می‌داند. در جریان جنگ رمضان، تهدید به اشغال برخی از این جزایر توسط آمریکا مطرح شد که به اعتقاد کارشناسان، اشغال آنها به‌دلیل آسیب‌پذیری نیروهای مهاجم در برابر حملات مستمر و پیامدهای ناشی از سیاست مقابله به مثل، راهبردی پرهزینه و بحران‌زا ارزیابی شده است.  
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
 
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
{{درشت|'''جزایر ایرانی خلیج فارس؛'''}} بخشی از قلمرو سرزمینی حاکمیت ملی ایران در جنوب کشور.
 
جزایر ایرانی خلیج فارس، مجموعه‌ای از چند قطعه خشکی مسکونی و غیرمسکونی در [[خلیج فارس]] با کارکردهای اقتصادی، نظامی، زیست‌محیطی و تمدنی هستند که در مجاورت سه استان [[خوزستان]]، [[استان بوشهر|بوشهر]] و [[هرمزگان]] قرار گرفته‌اند. [[جزیره قشم]] به‌عنوان بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس و [[جزیره خارک]] به‌عنوان پایانهٔ اصلی صادرات نفت ایران، نقشی محوری در اقتصاد کشور ایفا می‌کنند. [[جزایر سه‌گانه ایرانی|جزایر سه‌گانه]] [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]]، [[تنب بزرگ]] و [[تنب کوچک]] به‌دلیل موقعیت جغرافیایی در [[تنگه هرمز]]، از منظر امنیتی و ژئوپلیتیک دارای اهمیت راهبردی هستند. [[امارات متحده عربی|امارات متحدهٔ عربی]] از زمان تأسیس خود ادعای مالکیت بر این سه جزیره را مطرح کرده، اما [[ایران]] با استناد به اسناد تاریخی و حقوقی، حاکمیت خود را اثبات‌شده می‌داند. در جریان [[جنگ رمضان]]، تهدید به اشغال برخی از این جزایر توسط [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]] مطرح شد که به اعتقاد کارشناسان، اشغال آنها به‌دلیل آسیب‌پذیری نیروهای مهاجم در برابر حملات مستمر و پیامدهای ناشی از سیاست [[مقابله به مثل]]، راهبردی پرهزینه و بحران‌زا ارزیابی شده است.


== معرفی ==
== معرفی ==
در خلیج فارس 130 جزیره با مساحت‌های مختلف وجود دارد که حدود 31 و بر اساس روایت برخی منابع 45<ref>[https://lastsecond.ir/blog/9829-travel-to-iranian-islands «جزایر ایرانی خلیج فارس؛ سفر به جزایر مهم و کمتر شناخته شده»، وب‌سایت لست سکند.]</ref> جزیرۀ آن مربوط به ایران بوده و 12 جزیره آن مسکونی است که بیشتر آنها در شمال خلیج فارس قرار دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref> مجموع جزایر ایرانی خلیج فارس مساحتی بالغ بر حدود ۱۸۸۸ کیلومتر مربع را شامل می‌شود که در این میان جزیره قشم با ۱۴۹۱ کیلومتر مربع، بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس و با فاصله ۱۸۰۰ متر از خشکی، نزدیک‌ترین جزیره به خاک ایران است. این جزیره به‌عنوان بزرگ‌ترین جزیره غیر مستقل جهان، از ۲۲ کشور جهان بزرگ‌تر و حدود 2/5 برابر کشور بحرین مساحت دارد. در مقابل، جزیره فارسی کوچک‌ترین جزیره ایران محسوب می‌شود که در همسایگی عربستان واقع شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1012642/%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%DA%98%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=1 اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-45.]</ref>
در خلیج فارس ۱۳۰ [[جزیره]] با مساحت‌های مختلف وجود دارد که حدود ۳۱<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref> و بر اساس روایت برخی منابع تا ۴۵<ref>[https://lastsecond.ir/blog/9829-travel-to-iranian-islands «جزایر ایرانی خلیج فارس؛ سفر به جزایر مهم و کمتر شناخته شده»، وب‌سایت لست سکند]؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/بررسی-تاثیر-جزایر-ایرانی-خلیج-فارس-و-تنگه-هرمز-در-قلمروسازی-دریایی-ایران?q=جزایر%20ایرانی%20خلیج%20فارس&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref> جزیرهٔ آن مربوط به ایران بوده است. در این میان، ۱۲ جزیرهٔ آن مسکونی است که بیشتر آنها در شمال خلیج فارس قرار دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/بررسی-تاثیر-جزایر-ایرانی-خلیج-فارس-و-تنگه-هرمز-در-قلمروسازی-دریایی-ایران?q=جزایر%20ایرانی%20خلیج%20فارس&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref> مجموع جزایر ایرانی خلیج فارس مساحتی بالغ بر حدود ۱۸۸۸ کیلومتر مربع را شامل می‌شود که در این میان جزیره قشم با ۱۴۹۱ کیلومتر مربع، بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس و با فاصله ۱۸۰۰ متر از خشکی، نزدیک‌ترین جزیره به خاک ایران است. این جزیره به‌عنوان بزرگ‌ترین جزیره غیر مستقل جهان، از ۲۲ کشور جهان بزرگ‌تر و حدود ۲/۵ برابر کشور [[بحرین]] مساحت دارد. در مقابل، [[جزیره فارسی]] کوچک‌ترین جزیره ایران محسوب می‌شود که در همسایگی [[عربستان سعودی|عربستان]] واقع شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1012642/موقعیت-ژیواستراتژیک-جزایر-ایرانی-خلیج-فارس?q=جزایر%20ایرانی%20خلیج%20فارس&score=274877907000.0&rownumber=1 اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-45.]</ref>
 
== اهمیت راهبردی ==
== اهمیت راهبردی ==
{| class="wikitable"
{| class="wikitable"
خط ۱۰: خط ۴۱:
!'''ابعاد اهمیت'''
!'''ابعاد اهمیت'''
!'''جزایر شاخص'''
!'''جزایر شاخص'''
!'''شرح ویژگی‌ها و مصادیق راهبردی'''  
!'''شرح ویژگی‌ها و مصادیق راهبردی'''
|-
|-
|1
|۱
|اقتصادی و انرژی
|اقتصادی و انرژی
|خارک، کیش، قشم
|[[جزیره خارک|خارک]]، [[جزیره کیش|کیش]] و [[جزیره قشم|قشم]]
|'''بزرگ‌ترین اسکله نفتی جهان:''' از میان جزایر ایرانی خلیج فارس، خارک به‌دلیل واقع شدن در عمیق‌ترین بخش‌های خلیج فارس و داشتن سواحل عمیق، لنگرگاه اصلی شناورهای پهن‌پیکر و گره‌گاه صادراتی کشور است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
|'''بزرگ‌ترین اسکله نفتی جهان:''' از میان [[جزایر ایرانی خلیج فارس]]، خارک به‌دلیل واقع شدن در عمیق‌ترین بخش‌های خلیج فارس و داشتن سواحل عمیق، لنگرگاه اصلی شناورهای پهن‌پیکر برای صادرات نفت ایران است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/بررسی-تاثیر-جزایر-ایرانی-خلیج-فارس-و-تنگه-هرمز-در-قلمروسازی-دریایی-ایران?q=جزایر%20ایرانی%20خلیج%20فارس&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
|-
|-
|2
|۲
|دفاعی و نظامی
|دفاعی و نظامی
|تنب بزرگ، ابوموسی، تنب کوچک
|[[تنب بزرگ]]، [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]] و [[تنب کوچک]]
|'''ناوگان‌های ثابت دریایی:''' این جزایر در معماری دفاعی ایران حکم ناوهای غرق‌نشدنی را دارند که خط مقدم نظارت بر آبراه‌ها و دفاع از مرزهای جنوبی را تشکیل می‌دهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
|'''ناوگان‌های ثابت دریایی:''' این جزایر در معماری دفاعی ایران حکم ناوهای غرق‌نشدنی را دارند که خط‌مقدم نظارت بر آبراه‌ها و دفاع از مرزهای جنوبی را تشکیل می‌دهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/بررسی-تاثیر-جزایر-ایرانی-خلیج-فارس-و-تنگه-هرمز-در-قلمروسازی-دریایی-ایران?q=جزایر%20ایرانی%20خلیج%20فارس&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
|-
|-
|3
|۳
|ژئوپلیتیک و نظارتی
|ژئوپلیتیک و نظارتی
|هرمز، لارک، قشم، هنگام، تنب بزرگ، ابوموسی
|[[جزیره هرمز|هرمز]]، [[جزیره لارک|لارک]]، [[جزیره قشم|قشم]]، [[جزیره هنگام|هنگام]]، تنب بزرگ و ابوموسی
|'''زنجیره قوسی دفاعی:''' این ۶ جزیره با فواصل کوتاه از یکدیگر، یک کمان راهبردی ایجاد کرده‌اند که کنترل کامل بر ورودی و خروجی تنگه هرمز را برای ایران مقدور می‌سازد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
|'''زنجیره قوسی دفاعی:''' این ۶ جزیره با فواصل کوتاه از یکدیگر، یک کمان راهبردی ایجاد کرده‌اند که کنترل کامل بر ورودی و خروجی تنگه هرمز را برای ایران مقدور می‌سازد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/بررسی-تاثیر-جزایر-ایرانی-خلیج-فارس-و-تنگه-هرمز-در-قلمروسازی-دریایی-ایران?q=جزایر%20ایرانی%20خلیج%20فارس&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
|-
|-
|4
|۴
|زیرساختی و فنی
|زیرساختی و فنی
|خارک، قشم و جزایر مسکونی
|خارک، قشم و جزایر مسکونی
|'''سواحل عمیق و تأسیسات حیاتی:''' برخورداری از مزایای طبیعی برای پهلوگیری کشتی‌های بزرگ و وجود زیرساخت‌های مدنی مانند آب‌شیرین‌کن‌ها برای پایداری جمعیت بومی.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/03/12/iran-small-islands-why-are-important-persian-gulf-war-strait-of-hormuz «جزایر کوچک، اهمیت بزرگ؛ چرا این نقاط در خلیج فارس برای ایران حیاتی‌اند؟»،  وب‌سایت یورو نیوز.]</ref>
|'''سواحل عمیق و تأسیسات حیاتی:''' برخورداری از مزایای طبیعی برای پهلوگیری کشتی‌های بزرگ و وجود زیرساخت‌های مدنی مانند آب‌شیرین‌کن‌ها برای پایداری جمعیت بومی.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/03/12/iran-small-islands-why-are-important-persian-gulf-war-strait-of-hormuz «جزایر کوچک، اهمیت بزرگ؛ چرا این نقاط در خلیج فارس برای ایران حیاتی‌اند؟»،  وب‌سایت یورو نیوز.]</ref>
|-
|-
|5
|۵
|تمدنی و هویتی
|تمدنی و هویتی
|قشم، هرمز
|قشم و هرمز
|'''موزه تمدن کهن:''' پیوند تفکیک‌ناپذیر با تمدن ایران باستان؛ وجود نمادهای آیینی و سازه‌ای که نشان‌دهندۀ حاکمیت تاریخی و تمدنی ایران بر پهنه خلیج فارس است.<ref>اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-43؛ [https://civilica.com/doc/163114/ «اهمیت و جایگاه جزیره قشم در مطالعات فرهنگ و تمدن ایران باستان»، وب‌سایت سیویلیکا.]</ref>
|'''موزه تمدن کهن:''' پیوند تفکیک‌ناپذیر با تمدن ایران باستان؛ وجود نمادهای آیینی و سازه‌ای که نشان‌دهندهٔ حاکمیت تاریخی و تمدنی ایران بر پهنه [[خلیج فارس]] است.<ref>اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-43؛ [https://civilica.com/doc/163114/ «اهمیت و جایگاه جزیره قشم در مطالعات فرهنگ و تمدن ایران باستان»، وب‌سایت سیویلیکا.]</ref>
|-
|-
|6
|۶
|زیست‌محیطی
|زیست‌محیطی
|جزایر غیرمسکونی قبر ناخدا و دارا (خوزستان)، نخیلو، ام‌الگرم و خان (بوشهر) و شیدور و فرور کوچک (هرمزگان)
|جزایر غیرمسکونی [[جزیره قبر ناخدا|قبر ناخدا]] و [[جزیره دارا|دارا]] ([[خوزستان]])، [[جزیره نخیلو|نخیلو]]، [[جزیره ام‌الکرم|ام‌الکرم]] و [[جزیره ام‌سیله|خان]] ([[استان بوشهر|بوشهر]]) و [[جزیره شیدور|شیدور]] و [[فارور کوچک]] ([[هرمزگان]])
|'''ذخیره‌گاه‌های جهانی و زیستگاه‌ مهم پرندگان مهاجر آبزی:''' اهمیت بین‌المللی به‌عنوان پناهگاه مرجان‌های دریایی و زیستگاه پرندگان مهاجر که بخشی از مسئولیت‌های زیست‌محیطی ایران است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1012642/%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%DA%98%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=1 اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-43.]</ref> بر اساس مطالعات میدانی کارشناسان سازمان حفاظت محیط زیست، جزایر غیرمسکونی خلیج فارس از مهم‌ترین زیستگاه‌های جوجه‌آوری پرندگان مهاجر آبزی محسوب می‌شوند و سالانه بیش از دویست هزار جفت جوجه‌آور از یازده گونه در این جزایر آشیانه‌سازی و تخم‌گذاری می‌کنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6198866/%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D9%87%D9%85-%D9%BE%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1-%D8%A2%D8%A8%D8%B2%DB%8C «جزایر ایرانی خلیج‌فارس زیستگاه‌ مهم پرندگان مهاجر آبزی»، خبرگزاری مهر.]</ref>
|'''ذخیره‌گاه‌های جهانی و زیستگاه مهم پرندگان مهاجر آبزی:''' اهمیت بین‌المللی به‌عنوان پناهگاه [[مرجان دریایی|مرجان‌های دریایی]] و زیستگاه پرندگان مهاجر که بخشی از مسئولیت‌های زیست‌محیطی ایران است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1012642/موقعیت-ژیواستراتژیک-جزایر-ایرانی-خلیج-فارس?q=جزایر%20ایرانی%20خلیج%20فارس&score=274877907000.0&rownumber=1 اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-43.]</ref> بر اساس مطالعات میدانی کارشناسان [[سازمان حفاظت محیط زیست]]، جزایر غیرمسکونی خلیج فارس از مهم‌ترین زیستگاه‌های جوجه‌آوری پرندگان مهاجر آبزی محسوب می‌شوند و سالانه بیش از دویست هزار جفت جوجه‌آور از یازده گونه در این جزایر آشیانه‌سازی و تخم‌گذاری می‌کنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6198866/جزایر-ایرانی-خلیج-فارس-زیستگاه-مهم-پرندگان-مهاجر-آبزی «جزایر ایرانی خلیج‌فارس زیستگاه مهم پرندگان مهاجر آبزی»، خبرگزاری مهر.]</ref>
|}
|}


== تقسیمات استانی ==
== تقسیمات استانی ==
جزایر ایرانی خلیج فارسی بین سه استان ساحلی تقسیم شده‌اند که استان هرمزگان با دارا بودن ۱۴ جزیره شامل قشم، کیش، هرمز، ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک، لاوان، شتور، هندورابی، فرور بزرگ و کوچک، سیری، هنگام و لارک، بیشترین سهم و متنوع‌ترین کاربری‌ها را دارد. پس از آن، استان بوشهر قرار دارد که جزایری همچون خارک، خارکو، عباسک، میرمهنا، فارسی، تهمادو، نخیلو و گُرم را در بر می‌گیرد؛ همچنین جزایر کوچکی مانند ام‌الکرم و مطاف نیز در حوزه این استان ذکر شده‌اند. استان خوزستان نیز دارای جزایر مهمی در شمال غربی خلیج فارس است که شامل جزیره مسکونی مینو و جزایر راهبردی و زیست‌محیطی پیرامون خور موسی یعنی بونه، دارا و قبر ناخدا می‌شود. این پراکندگی نشان‌دهندۀ گستردگی نفوذ حاکمیتی و نظارت زیست‌محیطی ایران بر سراسر طول کرانه‌های شمالی خلیج فارس است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1069577/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 بابایی، «معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس»،  1393ش، ص95-114؛][https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1012642/%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%DA%98%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=1 اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»،  1387ش، ص42-43.]</ref>
[[جزایر ایرانی خلیج فارس]] بین سه استان ساحلی تقسیم شده‌اند که نشان‌دهندهٔ گستردگی نفوذ حاکمیتی و نظارت زیست‌محیطی ایران بر سراسر طول کرانه‌های شمالی خلیج فارس است.
* [[استان هرمزگان]] دارای ۱۴ [[جزیره]] شامل: [[جزیره قشم|قشم]]، [[جزیره کیش|کیش]]، [[جزیره لاوان|لاوان]]، [[جزیره هرمز|هرمز]]، [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]]، [[تنب بزرگ]]، [[تنب کوچک]]، [[جزیره شتور|شتور]]، [[جزیره هندورابی|هندورابی]]، [[فارور بزرگ]]، [[فارور کوچک]]، [[جزیره سیری|سیری]]، [[جزیره هنگام|هنگام]] و [[جزیره لارک|لارک]].
* [[استان بوشهر]] شامل: [[جزیره خارک|خارک]]، [[جزیره خارکو|خارکو]]، [[جزیره عباسک|عباسک]]، [[جزیره میرمهنا|میرمهنا]]، [[جزیره فارسی|فارسی]]، [[جزیره تهمادو|تهمادو]]/جبرین، [[جزیره نخیلو|نخیلو]]، [[جزیره ام‌الکرم|ام‌الکرم]]/گرم و [[جزیره مطاف|مطاف]].
* [[استان خوزستان]] شامل: [[جزیره مینو|مینو]]، [[جزیره بونه|بونه]]، [[جزیره دارا|دارا]] و [[جزیره قبر ناخدا|قبر ناخدا]].<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1069577/معرفی-جزایر-ایرانی-خلیج-فارس بابایی، «معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس»،  1393ش، ص95-114؛][https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1012642/موقعیت-ژیواستراتژیک-جزایر-ایرانی-خلیج-فارس?q=جزایر%20ایرانی%20خلیج%20فارس&score=274877907000.0&rownumber=1 اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»،  1387ش، ص42-43.]</ref>


== نقش جزایر در قلمروسازی دریایی ==
== نقش جزایر در قلمروسازی دریایی ==
به باور پژوهشگران، جزایر ایرانی خلیج فارس به‌دلیل اهمیت ژئوپلیتیکی، ژئواستراتژیکی و ژئواکونومیکی این منطقه، نقشی کلیدی در تعیین قلمروهای دریایی ایران ایفا می‌کند. در تطبیق با کنوانسیون ۱۹۸۲م حقوق دریاها، از هشت جزیره ایرانی برای تعیین خط مبدأ مستقیم استفاده شده است. این امر موجب گسترش آب‌های داخلی و نیز افزایش محدوده سایر قلمروهای دریایی به ‌ویژه دریای سرزمینی گردیده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
[[پرونده:جزایر ایرانی خلیج فارس1.png|جایگزین=جزیره فارسی|بندانگشتی|جزیره فارسی]]
به باور پژوهشگران، جزایر ایرانی خلیج فارس به‌دلیل اهمیت ژئوپلیتیکی، ژئواستراتژیکی و ژئواکونومیکی این منطقه، نقشی کلیدی در تعیین قلمروهای دریایی ایران ایفا می‌کند. در تطبیق با کنوانسیون ۱۹۸۲م حقوق دریاها، از هشت جزیره ایرانی برای تعیین خط مبدأ مستقیم استفاده شده است. این امر موجب گسترش آب‌های داخلی و نیز افزایش محدوده سایر قلمروهای دریایی به ویژه دریای سرزمینی گردیده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/بررسی-تاثیر-جزایر-ایرانی-خلیج-فارس-و-تنگه-هرمز-در-قلمروسازی-دریایی-ایران?q=جزایر%20ایرانی%20خلیج%20فارس&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>


به اعتقاد پژوهشگران، در صورت نبود این جزایر، ایران ناگزیر از استفاده از خط مبدأ عادی می‌شد که در آن صورت مساحت قابل توجهی از قلمروهای دریایی کشور به نفع کشورهای جنوبی خلیج فارس کاهش می‌یافت. از میان جزایر ایران، هفت جزیره دارای دریای سرزمینی هستند که دریای سرزمینی شش جزیره با دریای سرزمینی سرزمین ساحلی پیوستگی دارد. این پیوستگی حاکمیت متصل را فراهم می‌آورد که برای اعمال حقوق در سایر مناطق حقوقی دریایی ضروری است. این جزایر علاوه‌بر گسترش حاکمیت دریایی، صلاحیت دریایی ایران را نیز توسعه داده‌اند، در حالی که جزیره فارسی تنها گسترش حاکمیت را به همراه داشته است. اگرچه به‌دلیل عرض کم خلیج فارس، این جزایر تأثیر کاملی بر سایر قلمروهای دریایی نداشته‌اند اما از نظر پژوهشگران، حذف نقش این جزایر در تعیین خط مبدأ یا دریای سرزمینی، به‌شدت بر منابع ژئواکونومیکی و ژئواستراتژیکی ایران در خلیج فارس و تنگه هرمز به نفع کشورهای منطقه و قدرت‌های فرامنطقه‌ای تأثیر خواهد گذاشت. جزیره فارسی به‌دلیل دوری از ساحل ایران و نزدیکی به عربستان سعودی فاقد این پیوستگی است و برای تعیین دریای سرزمینی آن از خط منصف استفاده شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
به اعتقاد پژوهشگران، در صورت نبود این جزایر، ایران ناگزیر از استفاده از خط مبدأ عادی می‌شد که در آن صورت مساحت قابل توجهی از قلمروهای دریایی کشور به نفع کشورهای جنوبی خلیج فارس کاهش می‌یافت. از میان جزایر ایران، هفت جزیره دارای دریای سرزمینی هستند که دریای سرزمینی شش جزیره با دریای سرزمینی سرزمین ساحلی پیوستگی دارد. این پیوستگی حاکمیت متصل را فراهم می‌آورد که برای اعمال حقوق در سایر مناطق حقوقی دریایی ضروری است. این جزایر علاوه‌بر گسترش حاکمیت دریایی، صلاحیت دریایی ایران را نیز توسعه داده‌اند، در حالی که جزیرهٔ فارسی تنها گسترش حاکمیت را به همراه داشته است. اگرچه به‌دلیل عرض کم خلیج فارس، این جزایر تأثیر کاملی بر سایر قلمروهای دریایی نداشته‌اند، اما از نظر پژوهشگران، حذف نقش این جزایر در تعیین خط مبدأ یا دریای سرزمینی، به‌شدت بر منابع ژئواکونومیکی و ژئواستراتژیکی ایران در خلیج فارس و [[تنگه هرمز]] به نفع کشورهای منطقه و قدرت‌های فرامنطقه‌ای تأثیر خواهد گذاشت. [[جزیره فارسی|جزیرهٔ فارسی]] به‌دلیل دوری از ساحل ایران و نزدیکی به عربستان سعودی فاقد این پیوستگی است و برای تعیین دریای سرزمینی آن از خط منصف استفاده شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/بررسی-تاثیر-جزایر-ایرانی-خلیج-فارس-و-تنگه-هرمز-در-قلمروسازی-دریایی-ایران?q=جزایر%20ایرانی%20خلیج%20فارس&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>


== فهرست جزایر ایرانی خلیج فارس ==
== فهرست جزایر ایرانی خلیج فارس ==
خط ۵۹: خط ۹۴:
!'''شاخص‌های اقتصادی، تاریخی و گردشگری'''
!'''شاخص‌های اقتصادی، تاریخی و گردشگری'''
|-
|-
|'''1'''
|'''۱'''
| مینو / مسکونی
| مینو / مسکونی
|17/8 کیلومتر مربع
|۱۷/۸ کیلومتر مربع
|محصور در اروندرود؛ دارای سیستم آبیاری طبیعی (جزر و مدی) و نخلستان‌های زیاد.
|محصور در اروندرود؛ دارای سیستم آبیاری طبیعی (جزر و مدی) و نخلستان‌های زیاد.
|مینوشهر با ۱۲ هزار نفر جمعیت؛ قطب کشاورزی و دامپروری؛ تفریحگاه مردم آبادان و خرمشهر.
|مینوشهر با ۱۲ هزار نفر جمعیت؛ قطب کشاورزی و دامپروری؛ تفریحگاه مردم آبادان و خرمشهر.
|-
|-
|'''2'''
|'''۲'''
| خور موسی/ غیرمسکونی
| خور موسی/ غیرمسکونی
|
|
خط ۷۱: خط ۱۰۶:
|محل تخم‌ریزی میگو و آبزیان؛ دارای اهمیت ناوبری و صنعتی (بندر امام و ماهشهر).
|محل تخم‌ریزی میگو و آبزیان؛ دارای اهمیت ناوبری و صنعتی (بندر امام و ماهشهر).
|-
|-
|'''3'''
|'''۳'''
|بونه / غیرمسکونی
|بونه / غیرمسکونی
|1/7 کیلومتر مربع
|۱/۷ کیلومتر مربع
|واقع در شمال غربی خلیج فارس؛ دارای آب گوارا (در گذشته) و مسیر دریایی دشوار.
|واقع در شمال غربی خلیج فارس؛ دارای آب گوارا (در گذشته) و مسیر دریایی دشوار.
|زیستگاه سلیم خرچنگ‌خوار و محل تخم‌گذاری پرستوهای دریایی.
|زیستگاه سلیم خرچنگ‌خوار و محل تخم‌گذاری پرستوهای دریایی.
|-
|-
|'''4'''
|'''۴'''
| دارا / غیرمسکونی
| دارا / غیرمسکونی
|1کیلومتر مربع
|۱کیلومتر مربع
|واقع در دهانه خور موسی؛ جزیره‌ای زیبا و بکر.
|واقع در دهانه خور موسی؛ جزیره‌ای زیبا و بکر.
|محل اختصاصی تخم‌گذاری پرستوهای دریایی.
|محل اختصاصی تخم‌گذاری پرستوهای دریایی.
|-
|-
|'''5'''
|'''۵'''
|قبرناخدا/ غیرمسکونی
|قبرناخدا/ غیرمسکونی
|4/2کیلومتر مربع
|۴/۲کیلومتر مربع
|جزیره‌ای غیرمسکونی در دهانه خور موسی؛ مسطح و رسوبی.
|جزیره‌ای غیرمسکونی در دهانه خور موسی؛ مسطح و رسوبی.
|محل تخم‌گذاری پرستوهای دریایی (مشابه جزیره دارا).
|محل تخم‌گذاری پرستوهای دریایی (مشابه جزیره دارا).
|-
|-
|'''6'''
|'''۶'''
|خارک / مسکونی
|خارک / مسکونی
|32 کیلومتر مربع
|۳۲ کیلومتر مربع
|جزیره مرجانی با پشته سنگی مرکزی (۶۰ متر)؛ لنگرگاه طبیعی در برابر بادهای تند.
|جزیره مرجانی با پشته سنگی مرکزی (۶۰ متر)؛ لنگرگاه طبیعی در برابر بادهای تند.
|پایانه اصلی صادرات نفت؛ دارای آثار باستانی (معبد نپتون، آتشکده) و تنها زیستگاه آهوان بوشهر.
|پایانه اصلی صادرات نفت؛ دارای آثار باستانی (معبد نپتون، آتشکده) و تنها زیستگاه آهوان بوشهر.
|-
|-
|'''7'''
|'''۷'''
| خارکو / غیرمسکونی
| خارکو / غیرمسکونی
|3/5 کیلومتر مربع
|۳/۵ کیلومتر مربع
|جزیره کوچک در شمال شرق خارک؛ دارای اسکله و ساختمان‌های مخروبه.
|جزیره کوچک در شمال شرق خارک؛ دارای اسکله و ساختمان‌های مخروبه.
|محل رشد پرندگان؛ پایگاه تاریخی میرمهنا برای حمله به هلندی‌ها و محل استقرار نظامیان انگلیسی.
|محل رشد پرندگان؛ پایگاه تاریخی میرمهنا برای حمله به هلندی‌ها و محل استقرار نظامیان انگلیسی.
|-
|-
|'''8'''
|'''۸'''
|عباسک/ غیرمسکونی
|عباسک/ غیرمسکونی
|14 کیلومتر مربع
|۱۴ کیلومتر مربع
|واقع بین بوشهر و شیف؛ بافت زمین ماسه‌ای و نامناسب برای کشاورزی.
|واقع بین بوشهر و شیف؛ بافت زمین ماسه‌ای و نامناسب برای کشاورزی.
|دارای طرح احداث دهکده گردشگری به‌دلیل مجاورت با بندر بوشهر.
|دارای طرح احداث دهکده گردشگری به‌دلیل مجاورت با بندر بوشهر.
|-
|-
|'''9'''
|'''۹'''
| میرمهنا/ غیرمسکونی
| میرمهنا/ غیرمسکونی
| -
| -
خط ۱۱۳: خط ۱۴۸:
|نام‌گذاری به افتخار دریانورد مبارز ایرانی؛ دارای ارزش‌های تاریخی و مذهبی محلی.
|نام‌گذاری به افتخار دریانورد مبارز ایرانی؛ دارای ارزش‌های تاریخی و مذهبی محلی.
|-
|-
|'''10'''
|'''۱۰'''
|فارسی / غیرمسکونی
|فارسی / غیرمسکونی
|0/25 کیلومتر مربع
|۰/۲۵ کیلومتر مربع
|جزیره راهبردی در اعماق خلیج فارس؛ فاقد سکنه مدنی.
|جزیره راهبردی در اعماق خلیج فارس؛ فاقد سکنه مدنی.
|مرکز استقرار ایستگاه هواشناسی حیاتی برای هدایت ناوگان کشتیرانی بین‌المللی.
|مرکز استقرار ایستگاه هواشناسی حیاتی برای هدایت ناوگان کشتیرانی بین‌المللی.
|-
|-
|'''11'''
|'''۱۱'''
|تهمادو/ غیرمسکونی
|تهمادو/ غیرمسکونی
|7  کیلومتر مربع
|۷ کیلومتر مربع
|از جزایر اقماری و زیست‌محیطی خلیج فارس.
|از جزایر اقماری و زیست‌محیطی خلیج فارس.
|زیستگاه پرندگان مهاجر و دارای اهمیت در زنجیره زیستی دریایی.
|زیستگاه پرندگان مهاجر و دارای اهمیت در زنجیره زیستی دریایی.
|-
|-
|'''12'''
|'''۱۲'''
|نخیلو / غیرمسکونی
|نخیلو / غیرمسکونی
|0/32 کیلومتر مربع
|۰/۳۲ کیلومتر مربع
|جزیره‌ای غیرمسکونی در سواحل بوشهر.
|جزیره‌ای غیرمسکونی در سواحل بوشهر.
|محل اصلی و حساس زیست و تخم‌گذاری لاک‌پشت‌های خلیج فارس.
|محل اصلی و حساس زیست و تخم‌گذاری لاک‌پشت‌های خلیج فارس.
|-
|-
|'''13'''
|'''۱۳'''
|گُرم / غیرمسکونی
|گُرم / غیرمسکونی
|0/4 کیلومتر مربع
|۰/۴ کیلومتر مربع
|پوشیده از انبوه درختان جنگلی مانگرو (گُرم).
|پوشیده از انبوه درختان جنگلی مانگرو (گُرم).
|علت نام‌گذاری، وجود پوشش گیاهی انبوه و خاص آن است.
|علت نام‌گذاری، وجود پوشش گیاهی انبوه و خاص آن است.
|-
|-
|'''14'''
|'''۱۴'''
|لاوان/ مسکونی
|لاوان/ مسکونی
|76/8 کیلومتر مربع
|۷۶/۸ کیلومتر مربع
|سومین جزیره بزرگ ایران؛ اقلیم بسیار گرم (تا ۵۰ درجه)؛ دورترین جزیره به مرکز هرمزگان.
|سومین جزیره بزرگ ایران؛ اقلیم بسیار گرم (تا ۵۰ درجه)؛ دورترین جزیره به مرکز هرمزگان.
|مجتمع پالایشی نفت؛ صید مروارید؛ پدیده شگفت‌انگیز کندوهای عسل با بوی نفت.
|مجتمع پالایشی نفت؛ صید مروارید؛ پدیده شگفت‌انگیز کندوهای عسل با بوی نفت.
|-
|-
|'''15'''
|'''۱۵'''
|شیدور/ غیرمسکونی
|شیدور/ غیرمسکونی
|1 کیلومتر مربع  
|۱ کیلومتر مربع
|پناهگاه حساس حیات‌وحش (دلفین و لاک‌پشت)؛ منطقه حفاظت‌شده.
|پناهگاه حساس حیات‌وحش (دلفین و لاک‌پشت)؛ منطقه حفاظت‌شده.
|معروف به «جزیره ماران» به‌دلیل وفور مارهای سمی سیاهرنگ زیر شن‌ها.
|معروف به «جزیره ماران» به‌دلیل وفور مارهای سمی سیاهرنگ زیر شن‌ها.
|-
|-
|'''16'''
|'''۱۶'''
|هندرابی/ مسکونی
|هندرابی/ مسکونی
|22/8 کیلومتر مربع
|۲۲/۸ کیلومتر مربع
|سرزمینی هموار و بدون عارضه طبیعی؛ دارای ارتفاعات کوتاه و کرانه‌های ملایم.
|سرزمینی هموار و بدون عارضه طبیعی؛ دارای ارتفاعات کوتاه و کرانه‌های ملایم.
|صید و غواصی؛ زیرمجموعه گردشگری کیش؛ فاقد فعالیت‌های صنعتی و معدنی.
|صید و غواصی؛ زیرمجموعه گردشگری کیش؛ فاقد فعالیت‌های صنعتی و معدنی.
|-
|-
|'''17'''
|'''۱۷'''
|کیش/ مسکونی
|کیش/ مسکونی
|90 کیلومتر مربع
|۹۰ کیلومتر مربع
|جزیره مرجانی بیضی‌شکل؛ مسطح و مستعد کشاورزی؛ یکی از بکرترین مناطق زیست‌محیطی.
|جزیره مرجانی بیضی‌شکل؛ مسطح و مستعد کشاورزی؛ یکی از بکرترین مناطق زیست‌محیطی.
|اولین بندر آزاد تجاری؛ دارای آکواریوم بزرگ، شهر حریره و زیرساخت‌های پیشرفتۀ گردشگری.
|اولین بندر آزاد تجاری؛ دارای آکواریوم بزرگ، شهر حریره و زیرساخت‌های پیشرفتهٔ گردشگری.
|-
|-
|'''18'''
|'''۱۸'''
|فرور بزرگ/ غیرمسکونی
|فرور بزرگ/ غیرمسکونی
|26 کیلومتر مربع
|۲۶ کیلومتر مربع
|واقع بر کمربند زلزله؛ دارای تپه‌ماهور، پرتگاه‌های بلند و آب‌های سیاه در نزدیکی ساحل.
|واقع بر کمربند زلزله؛ دارای تپه‌ماهور، پرتگاه‌های بلند و آب‌های سیاه در نزدیکی ساحل.
|کانون زیست حیات‌وحش (عقاب ماهیگیر و مار جعفری)؛ معروف به «مارور».
|کانون زیست حیات‌وحش (عقاب ماهیگیر و مار جعفری)؛ معروف به «مارور».
|-
|-
|'''19'''
|'''۱۹'''
|فرور کوچک/غیرمسکونی
|فرور کوچک/غیرمسکونی
|1 کیلومتر مربع
|۱ کیلومتر مربع
|جزیره کوهستانی با تپه زین‌شکل تیره؛ جزی کمربند فعال زلزله.
|جزیره کوهستانی با تپه زین‌شکل تیره؛ جزی کمربند فعال زلزله.
|محل لانه پرندگان دریایی؛ در گذشته مرکز صید ماهی و مروارید بوده است.
|محل لانه پرندگان دریایی؛ در گذشته مرکز صید ماهی و مروارید بوده است.
|-
|-
|'''20'''
|'''۲۰'''
|سیری / مسکونی
|سیری / مسکونی
|16/5 کیلومتر مربع
|۱۶/۵ کیلومتر مربع
|جزیره‌ای مسطح در قلب خلیج فارس؛ دارای نخلستان‌های پراکنده و معدن خاک سرخ.
|جزیره‌ای مسطح در قلب خلیج فارس؛ دارای نخلستان‌های پراکنده و معدن خاک سرخ.
|دارای تأسیسات نفتی و مسکونی؛ مرکز استخراج خاک سرخ خلیج فارس.
|دارای تأسیسات نفتی و مسکونی؛ مرکز استخراج خاک سرخ خلیج فارس.
|-
|-
|'''21'''
|'''۲۱'''
|ابوموسی/ مسکونی
|ابوموسی/ مسکونی
|12 کیلومتر مربع
|۱۲ کیلومتر مربع
|جنوبی‌ترین جزیره ایرانی؛ مرکز شهرستان ابوموسی؛ دارای اهمیت حاکمیتی بالا.
|جنوبی‌ترین جزیره ایرانی؛ مرکز شهرستان ابوموسی؛ دارای اهمیت حاکمیتی بالا.
|واقع در ژرف‌ترین مسیر کشتیرانی نفت‌کش‌ها؛ دارای موقعیت راهبردی فوق‌العاده.
|واقع در ژرف‌ترین مسیر کشتیرانی نفت‌کش‌ها؛ دارای موقعیت راهبردی فوق‌العاده.
|-
|-
|'''22'''
|'''۲۲'''
|تنب بزرگ/ مسکونی
|تنب بزرگ/ مسکونی
|10/5 کیلومتر مربع
|۱۰/۵ کیلومتر مربع
|جزیره‌ای تقریباً گرد با خاک شنی و خشک؛ محل وفور مارهای سمی کوچک.
|جزیره‌ای تقریباً گرد با خاک شنی و خشک؛ محل وفور مارهای سمی کوچک.
|دارای لنگرگاه و موج‌شکن؛ معیشت مردم از صید ماهی و مروارید.
|دارای لنگرگاه و موج‌شکن؛ معیشت مردم از صید ماهی و مروارید.
|-
|-
|'''23'''
|'''۲۳'''
|تنب کوچک/ غیرمسکونی
|تنب کوچک/ غیرمسکونی
|1/2 کیلومتر مربع
|۱/۲ کیلومتر مربع
|جزیره مثلثی‌شکل در ۱۲ کیلومتری غرب تنب بزرگ؛ مرتفع‌ترین نقطه ۲۱ متر.
|جزیره مثلثی‌شکل در ۱۲ کیلومتری غرب تنب بزرگ؛ مرتفع‌ترین نقطه ۲۱ متر.
|فاقد سکونت انسانی؛ دارای اهمیت راهبردی در حفظ مرزهای دریایی.
|فاقد سکونت انسانی؛ دارای اهمیت راهبردی در حفظ مرزهای دریایی.
|-
|-
|'''24'''
|'''۲۴'''
|قشم / مسکونی
|قشم / مسکونی
|1491 کیلومتر مربع
|۱۴۹۱ کیلومتر مربع
|بزرگترین جزیره ایران؛ دارای گنبد نمکدان، جنگل‌های حرا و سواحل صخره‌ای ریگو.
|بزرگ‌ترین جزیره ایران؛ دارای گنبد نمکدان، جنگل‌های حرا و سواحل صخره‌ای ریگو.
|منطقه آزاد تجاری؛ دارای ۱۵ بندر؛ تنوع جانوری خیره‌کننده (خفاش میوه خوار و جبیر).
|منطقه آزاد تجاری؛ دارای ۱۵ بندر؛ تنوع جانوری خیره‌کننده (خفاش میوه خوار و جبیر).
|-
|-
|'''25'''
|'''۲۵'''
| ناز / غیرمسکونی
| ناز / غیرمسکونی
|
|
خط ۲۰۹: خط ۲۴۴:
|اتصال موقت به قشم در زمان جزر؛ مکان محبوب برای ماهیگیران و گردشگران.
|اتصال موقت به قشم در زمان جزر؛ مکان محبوب برای ماهیگیران و گردشگران.
|-
|-
|'''26'''
|'''۲۶'''
| هرمز / مسکونی
| هرمز / مسکونی
|45 کیلومتر مربع
|۴۵ کیلومتر مربع
|جزیره گرد با تپه‌های آتشفشانی و نمکی؛ دارای معادن مشهور خاک سرخ و نمک سفید.
|جزیره گرد با تپه‌های آتشفشانی و نمکی؛ دارای معادن مشهور خاک سرخ و نمک سفید.
|معروف به «کلید خلیج فارس»؛ دارای قلعه پرتغالی‌ها و پیشینه بازرگانی عظیم تاریخی.
|معروف به «کلید خلیج فارس»؛ دارای قلعه پرتغالی‌ها و پیشینه بازرگانی عظیم تاریخی.
|-
|-
|'''27'''
|'''۲۷'''
|هنگام / مسکونی
|هنگام / مسکونی
|50 کیلومتر مربع
|۵۰ کیلومتر مربع
|مخروط ناقص با ارتفاعات آهکی (کوه ناکس)؛ دارای معادن نمک، خاک و سرب.
|مخروط ناقص با ارتفاعات آهکی (کوه ناکس)؛ دارای معادن نمک، خاک و سرب.
|صیادی؛ دارای تأسیسات تاریخی انگلیسی‌ها و ساحل مشهور دلفین‌ها.
|صیادی؛ دارای تأسیسات تاریخی انگلیسی‌ها و ساحل مشهور دلفین‌ها.
|-
|-
|'''28'''
|'''۲۸'''
| لارک / مسکونی
| لارک / مسکونی
|7/48 کیلومتر مربع
|۷/۴۸ کیلومتر مربع
|متشکل از کوه‌های آتشفشانی مخروطی در تنگه هرمز؛ فاقد کشاورزی.
|متشکل از کوه‌های آتشفشانی مخروطی در تنگه هرمز؛ فاقد کشاورزی.
|فعالیت اصلی صید و غواصی؛ تأمین آب شیرین از طریق حمل با شناور از بندرعباس.<ref>[https://civilica.com/doc/124223/ امانی و دیگران، «بررسی جزایر ایرانی خلیج فارس»،  1388ش، ص1-14.]</ref><ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1069577/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 بابایی، «معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس»،  1393ش، ص95-114.]</ref>
|فعالیت اصلی صید و غواصی؛ تأمین آب شیرین از طریق حمل با شناور از بندرعباس.<ref>[https://civilica.com/doc/124223/ امانی و دیگران، «بررسی جزایر ایرانی خلیج فارس»،  1388ش، ص1-14]؛ [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1069577/معرفی-جزایر-ایرانی-خلیج-فارس بابایی، «معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس»،  1393ش، ص95-114.]</ref>
|-
|-
|'''29'''
|'''۲۹'''
|چراغی/غیرمسکونی
|چراغی/غیرمسکونی
| --
| --
خط ۲۳۳: خط ۲۶۸:
| --
| --
|-
|-
|'''30'''
|'''۳۰'''
|مرغی/غیرمسکونی
|مرغی/غیرمسکونی
| --
| --
خط ۲۳۹: خط ۲۷۴:
| --
| --
|-
|-
|'''31'''
|'''۳۱'''
|سه‌دندون/غیرمسکونی
|سه‌دندون/غیرمسکونی
| --
| --
| --
| --
| --<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
| --<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/بررسی-تاثیر-جزایر-ایرانی-خلیج-فارس-و-تنگه-هرمز-در-قلمروسازی-دریایی-ایران?q=جزایر%20ایرانی%20خلیج%20فارس&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>
|}
|}


== ادعای مالکیت امارات بر برخی از جزایر ایرانی ==
== ادعای مالکیت امارات بر برخی از جزایر ایرانی ==
جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک در موقعیت استراتژیک تنگه هرمز قرار دارد و تحلیلگران آنها را از منظر ژئوپلیتیک، نظامی و اقتصادی برای ایران حیاتی ارزیابی می‌کنند. شواهد نشان می‌دهد که این جزایر همواره تحت حاکمیت ایران بوده‌اند و اسناد تاریخی متعددی از جمله نقشه رسمی لرد کرزن، وزیر خارجه بریتانیا در۱۹۰۳م به وضوح مالکیت ایران بر آنها را تأیید می‌کند. بریتانیا در اوایل قرن بیستم به‌صورت رسمی به حاکمیت ایران بر این جزایر اعتراف کرده و این اعتراف پایه‌گذار تثبیت حقوقی حاکمیت ایران شده است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1013262/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%DA%98%D8%A6%D9%88%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%E2%80%8C%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%8F%D9%86%D8%A8-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AA%D9%8F%D9%86%D8%A8-%DA%A9%D9%88%DA%86%DA%A9-%D9%88-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C «اهمیت ژئوپلیتیک جزایر سه‌گانه‌ی ایرانی در خلیج‌فارس / اعتراف تاریخی انگلستان به حاکمیت ایران بر «تُنب بزرگ، تُنب کوچک و ابوموسی»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>
[[پرونده:جزایر ایرانی خلیج فارس2.jpg|جایگزین=جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک |بندانگشتی|جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک ]]
جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک در موقعیت استراتژیک تنگه هرمز قرار دارد و تحلیلگران آنها را از منظر ژئوپلیتیک، نظامی و اقتصادی برای ایران حیاتی ارزیابی می‌کنند. شواهد نشان می‌دهد که این جزایر همواره تحت حاکمیت ایران بوده‌اند و اسناد تاریخی متعددی از جمله نقشه رسمی لرد کرزن، وزیر خارجه بریتانیا در۱۹۰۳م به وضوح مالکیت ایران بر آنها را تأیید می‌کند. [[بریتانیا]] در اوایل قرن بیستم میلادی به‌صورت رسمی به حاکمیت ایران بر این جزایر اعتراف کرده و این اعتراف پایه‌گذار تثبیت حقوقی حاکمیت ایران شده است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1013262/اهمیت-ژئوپلیتیک-جزایر-سه‌گانه‌ی-ایرانی-در-خلیج‌فارس-اعتراف-تاریخی-انگلستان-به-حاکمیت-ایران-بر-تُنب-بزرگ-تُنب-کوچک-و-ابوموسی «اهمیت ژئوپلیتیک جزایر سه‌گانه‌ی ایرانی در خلیج‌فارس / اعتراف تاریخی انگلستان به حاکمیت ایران بر «تُنب بزرگ، تُنب کوچک و ابوموسی»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>


در مقابل، امارات متحده عربی از زمان تأسیس خود در ۱۹۷۱م ادعای مالکیت بر این جزایر را مطرح کرده و سالانه در مجامع بین‌المللی از جمله سازمان ملل این ادعاها را تکرار می‌کند. با این حال، ایران با استناد به اسناد تاریخی، نقشه‌های معتبر و توافقات بین‌المللی مانند کنوانسیون حقوق دریاها، این ادعاها را بی‌اساس می‌داند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1013262/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%DA%98%D8%A6%D9%88%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%E2%80%8C%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%8F%D9%86%D8%A8-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AA%D9%8F%D9%86%D8%A8-%DA%A9%D9%88%DA%86%DA%A9-%D9%88-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C «اهمیت ژئوپلیتیک جزایر سه‌گانه‌ی ایرانی در خلیج‌فارس / اعتراف تاریخی انگلستان به حاکمیت ایران بر «تُنب بزرگ، تُنب کوچک و ابوموسی»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>
در مقابل، [[امارات متحده عربی]] از زمان تأسیس خود در ۱۹۷۱م ادعای مالکیت بر این جزایر را مطرح کرده و سالانه در مجامع بین‌المللی از جمله [[سازمان ملل متحد|سازمان ملل]] این ادعاها را تکرار می‌کند. با این حال، ایران با استناد به اسناد تاریخی، نقشه‌های معتبر و توافقات بین‌المللی مانند کنوانسیون حقوق دریاها، این ادعاها را بی‌اساس می‌داند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1013262/اهمیت-ژئوپلیتیک-جزایر-سه‌گانه‌ی-ایرانی-در-خلیج‌فارس-اعتراف-تاریخی-انگلستان-به-حاکمیت-ایران-بر-تُنب-بزرگ-تُنب-کوچک-و-ابوموسی «اهمیت ژئوپلیتیک جزایر سه‌گانه‌ی ایرانی در خلیج‌فارس / اعتراف تاریخی انگلستان به حاکمیت ایران بر «تُنب بزرگ، تُنب کوچک و ابوموسی»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>


همچنین خاندان قواسم (شیوخ محلی رأس‌الخیمه و شارجه) پیش از تأسیس امارات، در نوامبر ۱۹۷۱م طی مذاکراتی با ایران، به‌طور غیررسمی حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه را پذیرفتند و هیچ مخالفتی با استقرار نیروهای ایرانی در دسامبر ۱۹۷۱م نکردند. بر همین مبنا، ایران ادعاهای بعدی امارات را ناقض توافقات پیشین و مستندات تاریخی می‌دانند و ضمن حفظ حضور نظامی و اقتصادی خود در جزایر، بر حاکمیت قانونی و تاریخی خود تأکید دارد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1013262/%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%DA%98%D8%A6%D9%88%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B3%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87%E2%80%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%E2%80%8C%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%81-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A7%D9%86%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D9%8F%D9%86%D8%A8-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D8%AA%D9%8F%D9%86%D8%A8-%DA%A9%D9%88%DA%86%DA%A9-%D9%88-%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%85%D9%88%D8%B3%DB%8C «اهمیت ژئوپلیتیک جزایر سه‌گانه‌ی ایرانی در خلیج‌فارس / اعتراف تاریخی انگلستان به حاکمیت ایران بر «تُنب بزرگ، تُنب کوچک و ابوموسی»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>
همچنین خاندان قواسم (شیوخ محلی رأس‌الخیمه و شارجه) پیش از تأسیس امارات، در نوامبر ۱۹۷۱م طی مذاکراتی با ایران، به‌طور غیررسمی حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه را پذیرفتند و هیچ مخالفتی با استقرار نیروهای ایرانی در دسامبر ۱۹۷۱م نکردند. بر همین مبنا، ایران ادعاهای بعدی امارات را ناقض توافقات پیشین و مستندات تاریخی می‌دانند و ضمن حفظ حضور نظامی و اقتصادی خود در جزایر، بر حاکمیت قانونی و تاریخی خود تأکید دارد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1013262/اهمیت-ژئوپلیتیک-جزایر-سه‌گانه‌ی-ایرانی-در-خلیج‌فارس-اعتراف-تاریخی-انگلستان-به-حاکمیت-ایران-بر-تُنب-بزرگ-تُنب-کوچک-و-ابوموسی «اهمیت ژئوپلیتیک جزایر سه‌گانه‌ی ایرانی در خلیج‌فارس / اعتراف تاریخی انگلستان به حاکمیت ایران بر «تُنب بزرگ، تُنب کوچک و ابوموسی»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>


== جزایر ایرانی تحت اشغال امارات ==
== جزایر ایرانی تحت اشغال امارات ==
بر اساس اسناد تاریخی، جزایر آریانا و زرکوه در جنوب خلیج فارس که امروزه در اختیار امارات متحده عربی قرار دارند، در دورۀ قاجار و تحت تأثیر نفوذ بریتانیا از حاکمیت ایران خارج شده‌اند. جزیره زرکوه با مساحت هشت کیلومتر مربع، دارای منابع نفتی قابل توجهی است و تولید روزانه آن بیش از پانصد و پنجاه هزار بشکه نفت برآورد می‌شود. جزیره آریانا نیز با دوازده کیلومتر مربع مساحت، منطقه‌ای حفاظت‌شده با اهمیت زیست‌محیطی است که در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/789491/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%87%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D9%88%D9%82%D8%AA-%D8%A7%D9%82%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%AF%D8%B9%D9%88%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D9%86%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «ایران ۲ جزیره دیگر هم در خلیج فارس دارد؛ وقت اقامه دعوی بین‌المللی نرسیده است؟»، خبرگزاری فرارو.]</ref> به نظر تحلیلگران در شرایط امروزی و با توجه به مشارکت امارات در حملات نظامی علیه ایران در جنگ رمضان 1404ش از طریق میزبانی از پایگاه‌های آمریکایی، ایران بر اساس قوانین بین‌المللی مسئولیت دولتی امارات را محرز دانسته و خسارت‌های مادی و معنوی ناشی از این اقدامات را مطالبه کرده است. در این چارچوب، برخی تحلیل‌گران بازگرداندن جزایر آریانا و زرکوه به حاکمیت ایران را در کنار دریافت غرامت جنگی، اقدامی متناسب با تعهدات بین‌المللی امارات ارزیابی می‌کنند.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1197477/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8-%DB%B2-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A2%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D9%88-%D8%B2%D8%B1%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%A7%D9%87-%DA%86%D9%87-%D8%A8%D9%88%D8%AF «آریانا و زرکوه را پس بگیریم»، جوان آنلاین؛] [https://farsnews.ir/abbasmohrdar/1774347725765283811/%D8%A2%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D9%88-%D8%B2%D8%B1%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%AF%D9%88-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%B5%D8%AA%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87 «آریانا و زرکوه؛ دو جزیره ایرانی و فرصتی تاریخی برای بازگشت به خانه»، خبرگزاری فارس.] </ref>
بر اساس اسناد تاریخی، جزایر [[جزیره آریانا|آریانا]] و [[جزیره زرکوه|زرکوه]] در جنوب خلیج فارس که امروزه در اختیار امارات متحده عربی قرار دارند، در [[دوره قاجار|دورهٔ قاجار]] و تحت تأثیر نفوذ [[بریتانیا]] از حاکمیت ایران خارج شده‌اند. جزیره زرکوه با مساحت هشت کیلومتر مربع، دارای منابع نفتی قابل توجهی است و تولید روزانه آن بیش از پانصد و پنجاه هزار بشکه نفت برآورد می‌شود. جزیره آریانا نیز با دوازده کیلومتر مربع مساحت، منطقه‌ای حفاظت‌شده با اهمیت زیست‌محیطی است که در فهرست موقت [[میراث جهانی یونسکو]] به ثبت رسیده است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/789491/ایران-جزیره-دیگر-هم-در-خلیج-فارس-دارد-وقت-اقامه-دعوی-بین-المللی-نرسیده-است «ایران ۲ جزیره دیگر هم در خلیج فارس دارد؛ وقت اقامه دعوی بین‌المللی نرسیده است؟»، خبرگزاری فرارو.]</ref> به نظر تحلیلگران در شرایط امروزی و با توجه به مشارکت امارات در حملات نظامی علیه ایران در [[جنگ رمضان]] ۱۴۰۴–۱۴۰۵ش از طریق میزبانی از پایگاه‌های آمریکایی، ایران بر اساس قوانین بین‌المللی مسئولیت دولتی امارات را محرز دانسته و خسارت‌های مادی و معنوی ناشی از این اقدامات را مطالبه کرده است. در این چارچوب، برخی تحلیل‌گران بازگرداندن جزایر آریانا و زرکوه به حاکمیت ایران را در کنار دریافت غرامت جنگی، اقدامی متناسب با تعهدات بین‌المللی امارات ارزیابی می‌کنند.<ref>[https://snn.ir/fa/news/1197477/ماجرای-تصاحب-۲-جزیره-آریانا-و-زرکوه-توسط-امارات-در-زمان-شاه-چه-بود «آریانا و زرکوه را پس بگیریم»، جوان آنلاین؛] [https://farsnews.ir/abbasmohrdar/1774347725765283811/آریانا-و-زرکوه-دو-جزیره-ایرانی-و-فرصتی-تاریخی-برای-بازگشت-به-خانه «آریانا و زرکوه؛ دو جزیره ایرانی و فرصتی تاریخی برای بازگشت به خانه»، خبرگزاری فارس.]</ref>


== جزایر ایرانی خلیج فارس در جنگ رمضان ==
== جزایر ایرانی خلیج فارس در جنگ رمضان ==
در جریان جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران در رمضان 1404ش، جزایر ایرانی خلیج فارس به‌عنوان یکی از کانون‌های اصلی حساسیت ژئوپلیتیکی و نظامی مطرح بوده‌اند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/306371/%D9%87%D8%B0%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%B5%D8%B1%D9%81-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «هذیان‌گویی جدید ترامپ درباره تصرف جزایر ایران»، وب‌سایت نور نیوز.]</ref> تهدیدات مقامات آمریکایی برای اشغال جزیره خارک، مرکز اصلی صادرات نفت ایران و جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک، این مناطق را در خط مقدم تنش‌ها قرار داد. بر اساس تحلیل‍‌های موجود، اشغال جزایر سه‌گانه با وجود سادگی نسبی عملیات تصرف، به‌دلیل وسعت محدود و محصور بودن در دریا، نیروهای مهاجم را در معرض حملات مستمر موشکی و پهپادی قرار داده و تلفات سنگینی به همراه خواهد داشت. در مورد جزیره خارک، آسیب به تأسیسات نفتی به‌معنای از دست‌رفتن حدود نود درصد ظرفیت صادرات نفت ایران ارزیابی شده که در چارچوب سیاست مقابله به مثل، ایران نیز تأسیسات نفتی کشورهای همپیمان آمریکا و اسرائیل را هدف قرار خواهد داد. جزیره قشم نیز به‌دلیل وسعت، جمعیت و نزدیکی به ساحل، اشغال دشوارتر و پرهزینه‌تری پیش رو خواهد داشت. کارشناسان معتقدند اشغال جزایر نه‌تنها به بازگشایی تنگه هرمز کمک نمی‌کند، بلکه عاملی برای تشدید بحران، توقف کامل ترانزیت دریایی و واردآمدن تلفات جبران‌ناپذیر به نیروهای آمریکایی و کشورهای حامی آنها خواهد بود.<ref>[https://fararu.com/fa/news/958742/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A7%D8%B4%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D8%AE%D8%B7%D8%B1%D9%86%D8%AF-%DA%86%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%B4%D8%AF «بررسی سناریوهای مختلف اشغال جزایر ایرانی در خلیج فارس: کدام جزیره ها در معرض خطرند و چه خواهد شد؟»، خبرگزاری فرارو.]</ref>
در جریان جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران در [[رمضان]] ۱۴۰۴ش، جزایر ایرانی خلیج فارس به‌عنوان یکی از کانون‌های اصلی حساسیت ژئوپلیتیکی و نظامی مطرح بوده‌اند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/306371/هذیان-گویی-جدید-ترامپ-درباره-تصرف-جزایر-ایران «هذیان‌گویی جدید ترامپ درباره تصرف جزایر ایران»، وب‌سایت نور نیوز.]</ref> تهدیدات مقامات آمریکایی برای اشغال [[جزیره خارک]]، مرکز اصلی صادرات نفت ایران و جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک، این مناطق را در خط مقدم تنش‌ها قرار داد. بر اساس تحلیل‌های موجود، اشغال جزایر سه‌گانه با وجود سادگی نسبی عملیات تصرف، به‌دلیل وسعت محدود و محصور بودن در دریا، نیروهای مهاجم را در معرض حملات مستمر موشکی و پهپادی قرار داده و تلفات سنگینی به‌همراه خواهد داشت. در مورد جزیرهٔ خارک، آسیب به تأسیسات نفتی به‌معنای از دست‌رفتن حدود نود درصد ظرفیت صادرات نفت ایران ارزیابی شده که در چارچوب سیاست [[مقابله به مثل]]، ایران نیز تأسیسات نفتی کشورهای هم‌پیمان آمریکا و اسرائیل را هدف قرار خواهد داد. جزیرهٔ قشم نیز به‌دلیل وسعت، جمعیت و نزدیکی به ساحل، اشغال دشوارتر و پرهزینه‌تری پیش رو خواهد داشت.<ref>[https://fararu.com/fa/news/958742/بررسی-سناریوهای-مختلف-اشغال-جزایر-ایرانی-در-خلیج-فارس-کدام-جزیره-ها-در-معرض-خطرند-چه-خواهد-شد «بررسی سناریوهای مختلف اشغال جزایر ایرانی در خلیج فارس: کدام جزیره‌ها در معرض خطرند و چه خواهد شد؟»، خبرگزاری فرارو.]</ref>


== کتاب جزایر ایرانی خلیج فارس ==
== کتاب جزایر ایرانی خلیج فارس ==
کتاب جزایر ایرانی خلیج فارس کتاب جزایر ایرانی خلیج فارس تألیف مسعود کوهستانی‌نژاد، در ۱۳۹۳ش توسط انتشارات دنیای اقتصاد در ۳۴۰ صفحه منتشر شده است. این کتاب شامل 8 فصل، پیشگفتار، مقدمه و نتیجه‌گیری بوده و ضمائم آن برگرفته از نشریات فارسی‌زبان دورۀ قاجار مانند حبیب‌المتین، ثریا و چهره‌نما است که تحولات جزایر را مورد توجه قرار داده‌اند. همچنین فصل یازدهم و بخشی از ضمائم به موضوع جزایر ایران در خلیج فارس و سفرنامه‌ای از بحرین (منتشرشده در بهمن ۱۳۲۷ش) اختصاص یافته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1300552/%D8%B1%D8%B2%D9%85-%D8%A7%D8%B1%D8%A7-%D9%88-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=3 <ins>آذری</ins> شهرضایی، رضا، «رزم آرا و جزایر ایرانی خلیج فارس»، مجلۀ گفتگو، شمارۀ 66، 1393ش، ص14.]</ref>
[[پرونده:جزایر ایرانی خلیج فارس3.jpg|جایگزین=کتاب جزایر ایرانی خلیج فارس اثر مسعود کوهستانی‌نژاد|بندانگشتی|کتاب جزایر ایرانی خلیج فارس اثر مسعود کوهستانی‌نژاد]]
کتاب '''جزایر ایرانی خلیج فارس''' تألیف مسعود کوهستانی‌نژاد، در ۱۳۹۳ش توسط انتشارات دنیای اقتصاد در ۳۴۰ صفحه منتشر شده است. این کتاب شامل ۸ فصل، پیشگفتار، مقدمه و نتیجه‌گیری بوده و ضمائم آن برگرفته از نشریات فارسی‌زبان دورهٔ قاجار مانند حبیب‌المتین، ثریا و چهره‌نما است که تحولات جزایر را مورد توجه قرار داده‌اند. همچنین فصل یازدهم و بخشی از ضمائم به موضوع جزایر ایران در خلیج فارس و سفرنامه‌ای از بحرین (منتشرشده در بهمن ۱۳۲۷ش) اختصاص یافته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1300552/رزم-ارا-و-جزایر-ایرانی-خلیج-فارس?q=جزایر%20ایرانی%20خلیج%20فارس&score=274877907000.0&rownumber=3 <ins>آذری</ins> شهرضایی، رضا، «رزم آرا و جزایر ایرانی خلیج فارس»، مجلۀ گفتگو، شمارۀ 66، 1393ش، ص14.]</ref>


== روز جزایر سه‌گانه ایرانی ==
== روز جزایر سه‌گانه ایرانی ==
روز جزایر سه‌گانه ایرانی نهم آذرماه در تقویم رسمی کشور به‌عنوان روز ملی جزایر سه‌گانه خلیج فارس: ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک، ثبت شده است. تحلیلگران این روز را نماد بازگشت بخشی از خاک کشور به حاکمیت ایران و تأکیدی بر عزم راسخ مردم در حفظ تمامیت ارضی کشور می‌دانند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1343093/%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF «جزایر خلیج فارس به طور رسمی ثبت شدند»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
[[۹ آذر|نهم آذر]] در تقویم رسمی کشور ایران به‌عنوان [[روز ملی جزایر سه‌گانه خلیج فارس]]: ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک، ثبت شده است. تحلیلگران این روز را نماد بازگشت بخشی از خاک کشور به حاکمیت ایران و تأکیدی بر عزم راسخ مردم در حفظ تمامیت ارضی کشور می‌دانند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1343093/جزایر-خلیج-فارس-به-طور-رسمی-ثبت-شدند «جزایر خلیج فارس به‌طور رسمی ثبت شدند»، وب‌سایت تابناک.]</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
{{پانویس پیش‌نویس}}


== منابع ==
== منابع ==
 
{{آغاز منابع}}
* آذری شهرضایی، رضا، «رزم آرا و جزایر ایرانی خلیج فارس»، مجلۀ گفتگو، شمارۀ 66، 1393ش.
* آذری شهرضایی، رضا، «رزم آرا و جزایر ایرانی خلیج فارس»، مجلهٔ گفتگو، شمارهٔ ۶۶، ۱۳۹۳ش.
* «آریانا و زرکوه؛ دو جزیره ایرانی و فرصتی تاریخی برای بازگشت به خانه»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 4 فروردین 1404ش.
* «آریانا و زرکوه؛ دو جزیره ایرانی و فرصتی تاریخی برای بازگشت به خانه»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۴ فروردین ۱۴۰۴ش.
* «آریانا و زرکوه را پس بگیریم»، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: 3 دی 1402ش.
* «آریانا و زرکوه را پس بگیریم»، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۲ش.
* اکبر، سید عبدالله، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، مجلۀ رویدادها و تحلیل‌ها، شمارۀ 226، 1387ش.
* اکبر، سید عبدالله، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، مجلهٔ رویدادها و تحلیل‌ها، شمارهٔ ۲۲۶، ۱۳۸۷ش.
* امانی، کیا و دیگران، «بررسی جزایر ایرانی خلیج فارس»، همایش بین‌المللی خلیج فارس، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر، 17 الی 19 آذر ماه 1388ش، ص1-14.
* امانی، کیا و دیگران، «بررسی جزایر ایرانی خلیج فارس»، همایش بین‌المللی خلیج فارس، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر، ۱۷ الی ۱۹ آذر ماه ۱۳۸۸ش، ص۱–۱۴.
* امیری، علی و نادری، حجت، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»، مجلۀ برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، شمارۀ 58،  1404ش.
* امیری، علی و نادری، حجت، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»، مجلهٔ برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، شمارهٔ ۵۸، ۱۴۰۴ش.
* «اهمیت ژئوپلیتیک جزایر سه‌گانه‌ی ایرانی در خلیج‌فارس / اعتراف تاریخی انگلستان به حاکمیت ایران بر «تُنب بزرگ، تُنب کوچک و ابوموسی»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 23 آبان 1403ش.
* «اهمیت ژئوپلیتیک جزایر سه‌گانهٔ ایرانی در خلیج‌فارس / اعتراف تاریخی انگلستان به حاکمیت ایران بر «تُنب بزرگ، تُنب کوچک و ابوموسی»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۳ آبان ۱۴۰۳ش.
* «اهمیت و جایگاه جزیره قشم در مطالعات فرهنگ و تمدن ایران باستان»، وب‌سایت سیویلیکا، تاریخ بازدید: 25 فروردین 1405ش.
* «اهمیت و جایگاه جزیره قشم در مطالعات فرهنگ و تمدن ایران باستان»، وب‌سایت سیویلیکا، تاریخ بازدید: ۲۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «ایران ۲ جزیره دیگر هم در خلیج فارس دارد؛ وقت اقامه دعوی بین‌المللی نرسیده است؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 1 آبان 1403ش.
* «ایران ۲ جزیره دیگر هم در خلیج فارس دارد؛ وقت اقامه دعوی بین‌المللی نرسیده است؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱ آبان ۱۴۰۳ش.
* بابایی، سارا، «معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس»، مجلۀ مطالعات خلیج فارس، سال اول، شمارۀ 1، 1393ش.
* بابایی، سارا، «معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس»، مجلهٔ مطالعات خلیج فارس، سال اول، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۳ش.
* «با جزایر ایرانی خلیج فارس آشنا شوید!»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: 24 فروردین 1405ش.
* «با جزایر ایرانی خلیج فارس آشنا شوید!»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۲۴ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «بررسی سناریوهای مختلف اشغال جزایر ایرانی در خلیج فارس: کدام جزیره ها در معرض خطرند و چه خواهد شد؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 8 فروردین 1405ش.
* «بررسی سناریوهای مختلف اشغال جزایر ایرانی در خلیج فارس: کدام جزیره‌ها در معرض خطرند و چه خواهد شد؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۸ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «جزایر ایرانی خلیج فارس؛ سفر به جزایر مهم و کمتر شناخته شده»، وب‌سایت لست سکند، تاریخ بازدید: 26 فروردین 1405ش.
* «جزایر ایرانی خلیج فارس؛ سفر به جزایر مهم و کمتر شناخته شده»، وب‌سایت لست سکند، تاریخ بازدید: ۲۶ فروردین ۱۴۰۵ش.
* «جزایر خلیج فارس به طور رسمی ثبت شدند»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 9 آذر 1404ش.
* «جزایر خلیج فارس به‌طور رسمی ثبت شدند»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۹ آذر ۱۴۰۴ش.
* «جزایر ایرانی خلیج‌فارس زیستگاه‌ مهم پرندگان مهاجر آبزی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 27 مرداد 1403ش.
* «جزایر ایرانی خلیج‌فارس زیستگاه مهم پرندگان مهاجر آبزی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مرداد ۱۴۰۳ش.
* «جزایر خلیج فارس مقصد گردشگران داخلی و خارجی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 24 اسفند 1394ش.
* «جزایر خلیج فارس مقصد گردشگران داخلی و خارجی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اسفند ۱۳۹۴ش.
* «جزایر کوچک، اهمیت بزرگ؛ چرا این نقاط در خلیج فارس برای ایران حیاتی‌اند؟»، وب‌سایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: 12 مارچ 2026م.
* «جزایر کوچک، اهمیت بزرگ؛ چرا این نقاط در خلیج فارس برای ایران حیاتی‌اند؟»، وب‌سایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مارچ ۲۰۲۶م.
* «جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 3 فروردین 1045ش.
* «جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۰۴۵ش.
* «هذیان‌گویی جدید ترامپ درباره تصرف جزایر ایران»، وب‌سایت نور نیوز، تاریخ درج مطلب: 10 فروردین 1405ش.
* «هذیان‌گویی جدید ترامپ دربارهٔ تصرف جزایر ایران»، وب‌سایت نور نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
{{پایان منابع}}

نسخهٔ کنونی تا ۱ اردیبهشت ۱۴۰۵، ساعت ۲۱:۲۶

جزایر ایرانی خلیج فارس
جزایر ایرانی خلیج فارس
جزایر ایرانی خلیج فارس


جزایر ایرانی خلیج فارس؛ بخشی از قلمرو سرزمینی حاکمیت ملی ایران در جنوب کشور.

جزایر ایرانی خلیج فارس، مجموعه‌ای از چند قطعه خشکی مسکونی و غیرمسکونی در خلیج فارس با کارکردهای اقتصادی، نظامی، زیست‌محیطی و تمدنی هستند که در مجاورت سه استان خوزستان، بوشهر و هرمزگان قرار گرفته‌اند. جزیره قشم به‌عنوان بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس و جزیره خارک به‌عنوان پایانهٔ اصلی صادرات نفت ایران، نقشی محوری در اقتصاد کشور ایفا می‌کنند. جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک به‌دلیل موقعیت جغرافیایی در تنگه هرمز، از منظر امنیتی و ژئوپلیتیک دارای اهمیت راهبردی هستند. امارات متحدهٔ عربی از زمان تأسیس خود ادعای مالکیت بر این سه جزیره را مطرح کرده، اما ایران با استناد به اسناد تاریخی و حقوقی، حاکمیت خود را اثبات‌شده می‌داند. در جریان جنگ رمضان، تهدید به اشغال برخی از این جزایر توسط آمریکا مطرح شد که به اعتقاد کارشناسان، اشغال آنها به‌دلیل آسیب‌پذیری نیروهای مهاجم در برابر حملات مستمر و پیامدهای ناشی از سیاست مقابله به مثل، راهبردی پرهزینه و بحران‌زا ارزیابی شده است.

معرفی

در خلیج فارس ۱۳۰ جزیره با مساحت‌های مختلف وجود دارد که حدود ۳۱[۱] و بر اساس روایت برخی منابع تا ۴۵[۲] جزیرهٔ آن مربوط به ایران بوده است. در این میان، ۱۲ جزیرهٔ آن مسکونی است که بیشتر آنها در شمال خلیج فارس قرار دارد.[۳] مجموع جزایر ایرانی خلیج فارس مساحتی بالغ بر حدود ۱۸۸۸ کیلومتر مربع را شامل می‌شود که در این میان جزیره قشم با ۱۴۹۱ کیلومتر مربع، بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس و با فاصله ۱۸۰۰ متر از خشکی، نزدیک‌ترین جزیره به خاک ایران است. این جزیره به‌عنوان بزرگ‌ترین جزیره غیر مستقل جهان، از ۲۲ کشور جهان بزرگ‌تر و حدود ۲/۵ برابر کشور بحرین مساحت دارد. در مقابل، جزیره فارسی کوچک‌ترین جزیره ایران محسوب می‌شود که در همسایگی عربستان واقع شده است.[۴]

اهمیت راهبردی

ردیف ابعاد اهمیت جزایر شاخص شرح ویژگی‌ها و مصادیق راهبردی
۱ اقتصادی و انرژی خارک، کیش و قشم بزرگ‌ترین اسکله نفتی جهان: از میان جزایر ایرانی خلیج فارس، خارک به‌دلیل واقع شدن در عمیق‌ترین بخش‌های خلیج فارس و داشتن سواحل عمیق، لنگرگاه اصلی شناورهای پهن‌پیکر برای صادرات نفت ایران است.[۵]
۲ دفاعی و نظامی تنب بزرگ، ابوموسی و تنب کوچک ناوگان‌های ثابت دریایی: این جزایر در معماری دفاعی ایران حکم ناوهای غرق‌نشدنی را دارند که خط‌مقدم نظارت بر آبراه‌ها و دفاع از مرزهای جنوبی را تشکیل می‌دهند.[۶]
۳ ژئوپلیتیک و نظارتی هرمز، لارک، قشم، هنگام، تنب بزرگ و ابوموسی زنجیره قوسی دفاعی: این ۶ جزیره با فواصل کوتاه از یکدیگر، یک کمان راهبردی ایجاد کرده‌اند که کنترل کامل بر ورودی و خروجی تنگه هرمز را برای ایران مقدور می‌سازد.[۷]
۴ زیرساختی و فنی خارک، قشم و جزایر مسکونی سواحل عمیق و تأسیسات حیاتی: برخورداری از مزایای طبیعی برای پهلوگیری کشتی‌های بزرگ و وجود زیرساخت‌های مدنی مانند آب‌شیرین‌کن‌ها برای پایداری جمعیت بومی.[۸]
۵ تمدنی و هویتی قشم و هرمز موزه تمدن کهن: پیوند تفکیک‌ناپذیر با تمدن ایران باستان؛ وجود نمادهای آیینی و سازه‌ای که نشان‌دهندهٔ حاکمیت تاریخی و تمدنی ایران بر پهنه خلیج فارس است.[۹]
۶ زیست‌محیطی جزایر غیرمسکونی قبر ناخدا و دارا (خوزستان)، نخیلو، ام‌الکرم و خان (بوشهر) و شیدور و فارور کوچک (هرمزگان) ذخیره‌گاه‌های جهانی و زیستگاه مهم پرندگان مهاجر آبزی: اهمیت بین‌المللی به‌عنوان پناهگاه مرجان‌های دریایی و زیستگاه پرندگان مهاجر که بخشی از مسئولیت‌های زیست‌محیطی ایران است.[۱۰] بر اساس مطالعات میدانی کارشناسان سازمان حفاظت محیط زیست، جزایر غیرمسکونی خلیج فارس از مهم‌ترین زیستگاه‌های جوجه‌آوری پرندگان مهاجر آبزی محسوب می‌شوند و سالانه بیش از دویست هزار جفت جوجه‌آور از یازده گونه در این جزایر آشیانه‌سازی و تخم‌گذاری می‌کنند.[۱۱]

تقسیمات استانی

جزایر ایرانی خلیج فارس بین سه استان ساحلی تقسیم شده‌اند که نشان‌دهندهٔ گستردگی نفوذ حاکمیتی و نظارت زیست‌محیطی ایران بر سراسر طول کرانه‌های شمالی خلیج فارس است.

نقش جزایر در قلمروسازی دریایی

جزیره فارسی
جزیره فارسی

به باور پژوهشگران، جزایر ایرانی خلیج فارس به‌دلیل اهمیت ژئوپلیتیکی، ژئواستراتژیکی و ژئواکونومیکی این منطقه، نقشی کلیدی در تعیین قلمروهای دریایی ایران ایفا می‌کند. در تطبیق با کنوانسیون ۱۹۸۲م حقوق دریاها، از هشت جزیره ایرانی برای تعیین خط مبدأ مستقیم استفاده شده است. این امر موجب گسترش آب‌های داخلی و نیز افزایش محدوده سایر قلمروهای دریایی به ویژه دریای سرزمینی گردیده است.[۱۳]

به اعتقاد پژوهشگران، در صورت نبود این جزایر، ایران ناگزیر از استفاده از خط مبدأ عادی می‌شد که در آن صورت مساحت قابل توجهی از قلمروهای دریایی کشور به نفع کشورهای جنوبی خلیج فارس کاهش می‌یافت. از میان جزایر ایران، هفت جزیره دارای دریای سرزمینی هستند که دریای سرزمینی شش جزیره با دریای سرزمینی سرزمین ساحلی پیوستگی دارد. این پیوستگی حاکمیت متصل را فراهم می‌آورد که برای اعمال حقوق در سایر مناطق حقوقی دریایی ضروری است. این جزایر علاوه‌بر گسترش حاکمیت دریایی، صلاحیت دریایی ایران را نیز توسعه داده‌اند، در حالی که جزیرهٔ فارسی تنها گسترش حاکمیت را به همراه داشته است. اگرچه به‌دلیل عرض کم خلیج فارس، این جزایر تأثیر کاملی بر سایر قلمروهای دریایی نداشته‌اند، اما از نظر پژوهشگران، حذف نقش این جزایر در تعیین خط مبدأ یا دریای سرزمینی، به‌شدت بر منابع ژئواکونومیکی و ژئواستراتژیکی ایران در خلیج فارس و تنگه هرمز به نفع کشورهای منطقه و قدرت‌های فرامنطقه‌ای تأثیر خواهد گذاشت. جزیرهٔ فارسی به‌دلیل دوری از ساحل ایران و نزدیکی به عربستان سعودی فاقد این پیوستگی است و برای تعیین دریای سرزمینی آن از خط منصف استفاده شده است.[۱۴]

فهرست جزایر ایرانی خلیج فارس

ردیف نام جزیره/وضعیت سکونت مساحت ویژگی‌های طبیعی و اقلیمی شاخص‌های اقتصادی، تاریخی و گردشگری
۱ مینو / مسکونی ۱۷/۸ کیلومتر مربع محصور در اروندرود؛ دارای سیستم آبیاری طبیعی (جزر و مدی) و نخلستان‌های زیاد. مینوشهر با ۱۲ هزار نفر جمعیت؛ قطب کشاورزی و دامپروری؛ تفریحگاه مردم آبادان و خرمشهر.
۲ خور موسی/ غیرمسکونی کانال عمیق با اکوسیستم منحصربه‌فرد؛ زیستگاه پرندگان نادر (گیلانشاه خالدار). محل تخم‌ریزی میگو و آبزیان؛ دارای اهمیت ناوبری و صنعتی (بندر امام و ماهشهر).
۳ بونه / غیرمسکونی ۱/۷ کیلومتر مربع واقع در شمال غربی خلیج فارس؛ دارای آب گوارا (در گذشته) و مسیر دریایی دشوار. زیستگاه سلیم خرچنگ‌خوار و محل تخم‌گذاری پرستوهای دریایی.
۴ دارا / غیرمسکونی ۱کیلومتر مربع واقع در دهانه خور موسی؛ جزیره‌ای زیبا و بکر. محل اختصاصی تخم‌گذاری پرستوهای دریایی.
۵ قبرناخدا/ غیرمسکونی ۴/۲کیلومتر مربع جزیره‌ای غیرمسکونی در دهانه خور موسی؛ مسطح و رسوبی. محل تخم‌گذاری پرستوهای دریایی (مشابه جزیره دارا).
۶ خارک / مسکونی ۳۲ کیلومتر مربع جزیره مرجانی با پشته سنگی مرکزی (۶۰ متر)؛ لنگرگاه طبیعی در برابر بادهای تند. پایانه اصلی صادرات نفت؛ دارای آثار باستانی (معبد نپتون، آتشکده) و تنها زیستگاه آهوان بوشهر.
۷ خارکو / غیرمسکونی ۳/۵ کیلومتر مربع جزیره کوچک در شمال شرق خارک؛ دارای اسکله و ساختمان‌های مخروبه. محل رشد پرندگان؛ پایگاه تاریخی میرمهنا برای حمله به هلندی‌ها و محل استقرار نظامیان انگلیسی.
۸ عباسک/ غیرمسکونی ۱۴ کیلومتر مربع واقع بین بوشهر و شیف؛ بافت زمین ماسه‌ای و نامناسب برای کشاورزی. دارای طرح احداث دهکده گردشگری به‌دلیل مجاورت با بندر بوشهر.
۹ میرمهنا/ غیرمسکونی - دارای درختان کُنار تناور، انگور و انجیر مشهور؛ دارای بنای مذهبی (قدمگاه). نام‌گذاری به افتخار دریانورد مبارز ایرانی؛ دارای ارزش‌های تاریخی و مذهبی محلی.
۱۰ فارسی / غیرمسکونی ۰/۲۵ کیلومتر مربع جزیره راهبردی در اعماق خلیج فارس؛ فاقد سکنه مدنی. مرکز استقرار ایستگاه هواشناسی حیاتی برای هدایت ناوگان کشتیرانی بین‌المللی.
۱۱ تهمادو/ غیرمسکونی ۷ کیلومتر مربع از جزایر اقماری و زیست‌محیطی خلیج فارس. زیستگاه پرندگان مهاجر و دارای اهمیت در زنجیره زیستی دریایی.
۱۲ نخیلو / غیرمسکونی ۰/۳۲ کیلومتر مربع جزیره‌ای غیرمسکونی در سواحل بوشهر. محل اصلی و حساس زیست و تخم‌گذاری لاک‌پشت‌های خلیج فارس.
۱۳ گُرم / غیرمسکونی ۰/۴ کیلومتر مربع پوشیده از انبوه درختان جنگلی مانگرو (گُرم). علت نام‌گذاری، وجود پوشش گیاهی انبوه و خاص آن است.
۱۴ لاوان/ مسکونی ۷۶/۸ کیلومتر مربع سومین جزیره بزرگ ایران؛ اقلیم بسیار گرم (تا ۵۰ درجه)؛ دورترین جزیره به مرکز هرمزگان. مجتمع پالایشی نفت؛ صید مروارید؛ پدیده شگفت‌انگیز کندوهای عسل با بوی نفت.
۱۵ شیدور/ غیرمسکونی ۱ کیلومتر مربع پناهگاه حساس حیات‌وحش (دلفین و لاک‌پشت)؛ منطقه حفاظت‌شده. معروف به «جزیره ماران» به‌دلیل وفور مارهای سمی سیاهرنگ زیر شن‌ها.
۱۶ هندرابی/ مسکونی ۲۲/۸ کیلومتر مربع سرزمینی هموار و بدون عارضه طبیعی؛ دارای ارتفاعات کوتاه و کرانه‌های ملایم. صید و غواصی؛ زیرمجموعه گردشگری کیش؛ فاقد فعالیت‌های صنعتی و معدنی.
۱۷ کیش/ مسکونی ۹۰ کیلومتر مربع جزیره مرجانی بیضی‌شکل؛ مسطح و مستعد کشاورزی؛ یکی از بکرترین مناطق زیست‌محیطی. اولین بندر آزاد تجاری؛ دارای آکواریوم بزرگ، شهر حریره و زیرساخت‌های پیشرفتهٔ گردشگری.
۱۸ فرور بزرگ/ غیرمسکونی ۲۶ کیلومتر مربع واقع بر کمربند زلزله؛ دارای تپه‌ماهور، پرتگاه‌های بلند و آب‌های سیاه در نزدیکی ساحل. کانون زیست حیات‌وحش (عقاب ماهیگیر و مار جعفری)؛ معروف به «مارور».
۱۹ فرور کوچک/غیرمسکونی ۱ کیلومتر مربع جزیره کوهستانی با تپه زین‌شکل تیره؛ جزی کمربند فعال زلزله. محل لانه پرندگان دریایی؛ در گذشته مرکز صید ماهی و مروارید بوده است.
۲۰ سیری / مسکونی ۱۶/۵ کیلومتر مربع جزیره‌ای مسطح در قلب خلیج فارس؛ دارای نخلستان‌های پراکنده و معدن خاک سرخ. دارای تأسیسات نفتی و مسکونی؛ مرکز استخراج خاک سرخ خلیج فارس.
۲۱ ابوموسی/ مسکونی ۱۲ کیلومتر مربع جنوبی‌ترین جزیره ایرانی؛ مرکز شهرستان ابوموسی؛ دارای اهمیت حاکمیتی بالا. واقع در ژرف‌ترین مسیر کشتیرانی نفت‌کش‌ها؛ دارای موقعیت راهبردی فوق‌العاده.
۲۲ تنب بزرگ/ مسکونی ۱۰/۵ کیلومتر مربع جزیره‌ای تقریباً گرد با خاک شنی و خشک؛ محل وفور مارهای سمی کوچک. دارای لنگرگاه و موج‌شکن؛ معیشت مردم از صید ماهی و مروارید.
۲۳ تنب کوچک/ غیرمسکونی ۱/۲ کیلومتر مربع جزیره مثلثی‌شکل در ۱۲ کیلومتری غرب تنب بزرگ؛ مرتفع‌ترین نقطه ۲۱ متر. فاقد سکونت انسانی؛ دارای اهمیت راهبردی در حفظ مرزهای دریایی.
۲۴ قشم / مسکونی ۱۴۹۱ کیلومتر مربع بزرگ‌ترین جزیره ایران؛ دارای گنبد نمکدان، جنگل‌های حرا و سواحل صخره‌ای ریگو. منطقه آزاد تجاری؛ دارای ۱۵ بندر؛ تنوع جانوری خیره‌کننده (خفاش میوه خوار و جبیر).
۲۵ ناز / غیرمسکونی سه هکتار صخره مسطح؛ فاقد ساحل شنی؛ با دیواره‌های صخره‌ای بلند. اتصال موقت به قشم در زمان جزر؛ مکان محبوب برای ماهیگیران و گردشگران.
۲۶ هرمز / مسکونی ۴۵ کیلومتر مربع جزیره گرد با تپه‌های آتشفشانی و نمکی؛ دارای معادن مشهور خاک سرخ و نمک سفید. معروف به «کلید خلیج فارس»؛ دارای قلعه پرتغالی‌ها و پیشینه بازرگانی عظیم تاریخی.
۲۷ هنگام / مسکونی ۵۰ کیلومتر مربع مخروط ناقص با ارتفاعات آهکی (کوه ناکس)؛ دارای معادن نمک، خاک و سرب. صیادی؛ دارای تأسیسات تاریخی انگلیسی‌ها و ساحل مشهور دلفین‌ها.
۲۸ لارک / مسکونی ۷/۴۸ کیلومتر مربع متشکل از کوه‌های آتشفشانی مخروطی در تنگه هرمز؛ فاقد کشاورزی. فعالیت اصلی صید و غواصی؛ تأمین آب شیرین از طریق حمل با شناور از بندرعباس.[۱۵]
۲۹ چراغی/غیرمسکونی -- -- --
۳۰ مرغی/غیرمسکونی -- -- --
۳۱ سه‌دندون/غیرمسکونی -- -- --[۱۶]

ادعای مالکیت امارات بر برخی از جزایر ایرانی

جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک
جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک

جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک در موقعیت استراتژیک تنگه هرمز قرار دارد و تحلیلگران آنها را از منظر ژئوپلیتیک، نظامی و اقتصادی برای ایران حیاتی ارزیابی می‌کنند. شواهد نشان می‌دهد که این جزایر همواره تحت حاکمیت ایران بوده‌اند و اسناد تاریخی متعددی از جمله نقشه رسمی لرد کرزن، وزیر خارجه بریتانیا در۱۹۰۳م به وضوح مالکیت ایران بر آنها را تأیید می‌کند. بریتانیا در اوایل قرن بیستم میلادی به‌صورت رسمی به حاکمیت ایران بر این جزایر اعتراف کرده و این اعتراف پایه‌گذار تثبیت حقوقی حاکمیت ایران شده است.[۱۷]

در مقابل، امارات متحده عربی از زمان تأسیس خود در ۱۹۷۱م ادعای مالکیت بر این جزایر را مطرح کرده و سالانه در مجامع بین‌المللی از جمله سازمان ملل این ادعاها را تکرار می‌کند. با این حال، ایران با استناد به اسناد تاریخی، نقشه‌های معتبر و توافقات بین‌المللی مانند کنوانسیون حقوق دریاها، این ادعاها را بی‌اساس می‌داند.[۱۸]

همچنین خاندان قواسم (شیوخ محلی رأس‌الخیمه و شارجه) پیش از تأسیس امارات، در نوامبر ۱۹۷۱م طی مذاکراتی با ایران، به‌طور غیررسمی حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه را پذیرفتند و هیچ مخالفتی با استقرار نیروهای ایرانی در دسامبر ۱۹۷۱م نکردند. بر همین مبنا، ایران ادعاهای بعدی امارات را ناقض توافقات پیشین و مستندات تاریخی می‌دانند و ضمن حفظ حضور نظامی و اقتصادی خود در جزایر، بر حاکمیت قانونی و تاریخی خود تأکید دارد.[۱۹]

جزایر ایرانی تحت اشغال امارات

بر اساس اسناد تاریخی، جزایر آریانا و زرکوه در جنوب خلیج فارس که امروزه در اختیار امارات متحده عربی قرار دارند، در دورهٔ قاجار و تحت تأثیر نفوذ بریتانیا از حاکمیت ایران خارج شده‌اند. جزیره زرکوه با مساحت هشت کیلومتر مربع، دارای منابع نفتی قابل توجهی است و تولید روزانه آن بیش از پانصد و پنجاه هزار بشکه نفت برآورد می‌شود. جزیره آریانا نیز با دوازده کیلومتر مربع مساحت، منطقه‌ای حفاظت‌شده با اهمیت زیست‌محیطی است که در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است.[۲۰] به نظر تحلیلگران در شرایط امروزی و با توجه به مشارکت امارات در حملات نظامی علیه ایران در جنگ رمضان ۱۴۰۴–۱۴۰۵ش از طریق میزبانی از پایگاه‌های آمریکایی، ایران بر اساس قوانین بین‌المللی مسئولیت دولتی امارات را محرز دانسته و خسارت‌های مادی و معنوی ناشی از این اقدامات را مطالبه کرده است. در این چارچوب، برخی تحلیل‌گران بازگرداندن جزایر آریانا و زرکوه به حاکمیت ایران را در کنار دریافت غرامت جنگی، اقدامی متناسب با تعهدات بین‌المللی امارات ارزیابی می‌کنند.[۲۱]

جزایر ایرانی خلیج فارس در جنگ رمضان

در جریان جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران در رمضان ۱۴۰۴ش، جزایر ایرانی خلیج فارس به‌عنوان یکی از کانون‌های اصلی حساسیت ژئوپلیتیکی و نظامی مطرح بوده‌اند.[۲۲] تهدیدات مقامات آمریکایی برای اشغال جزیره خارک، مرکز اصلی صادرات نفت ایران و جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک، این مناطق را در خط مقدم تنش‌ها قرار داد. بر اساس تحلیل‌های موجود، اشغال جزایر سه‌گانه با وجود سادگی نسبی عملیات تصرف، به‌دلیل وسعت محدود و محصور بودن در دریا، نیروهای مهاجم را در معرض حملات مستمر موشکی و پهپادی قرار داده و تلفات سنگینی به‌همراه خواهد داشت. در مورد جزیرهٔ خارک، آسیب به تأسیسات نفتی به‌معنای از دست‌رفتن حدود نود درصد ظرفیت صادرات نفت ایران ارزیابی شده که در چارچوب سیاست مقابله به مثل، ایران نیز تأسیسات نفتی کشورهای هم‌پیمان آمریکا و اسرائیل را هدف قرار خواهد داد. جزیرهٔ قشم نیز به‌دلیل وسعت، جمعیت و نزدیکی به ساحل، اشغال دشوارتر و پرهزینه‌تری پیش رو خواهد داشت.[۲۳]

کتاب جزایر ایرانی خلیج فارس

کتاب جزایر ایرانی خلیج فارس اثر مسعود کوهستانی‌نژاد
کتاب جزایر ایرانی خلیج فارس اثر مسعود کوهستانی‌نژاد

کتاب جزایر ایرانی خلیج فارس تألیف مسعود کوهستانی‌نژاد، در ۱۳۹۳ش توسط انتشارات دنیای اقتصاد در ۳۴۰ صفحه منتشر شده است. این کتاب شامل ۸ فصل، پیشگفتار، مقدمه و نتیجه‌گیری بوده و ضمائم آن برگرفته از نشریات فارسی‌زبان دورهٔ قاجار مانند حبیب‌المتین، ثریا و چهره‌نما است که تحولات جزایر را مورد توجه قرار داده‌اند. همچنین فصل یازدهم و بخشی از ضمائم به موضوع جزایر ایران در خلیج فارس و سفرنامه‌ای از بحرین (منتشرشده در بهمن ۱۳۲۷ش) اختصاص یافته است.[۲۴]

روز جزایر سه‌گانه ایرانی

نهم آذر در تقویم رسمی کشور ایران به‌عنوان روز ملی جزایر سه‌گانه خلیج فارس: ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک، ثبت شده است. تحلیلگران این روز را نماد بازگشت بخشی از خاک کشور به حاکمیت ایران و تأکیدی بر عزم راسخ مردم در حفظ تمامیت ارضی کشور می‌دانند.[۲۵]

پانویس

  1. ↑ امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»، 1404ش، ص53.
  2. ↑ «جزایر ایرانی خلیج فارس؛ سفر به جزایر مهم و کمتر شناخته شده»، وب‌سایت لست سکند؛ امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»، 1404ش، ص53.
  3. ↑ امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»، 1404ش، ص53.
  4. ↑ اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-45.
  5. ↑ امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»، 1404ش، ص53.
  6. ↑ امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»، 1404ش، ص53.
  7. ↑ امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»، 1404ش، ص53.
  8. ↑ «جزایر کوچک، اهمیت بزرگ؛ چرا این نقاط در خلیج فارس برای ایران حیاتی‌اند؟»، وب‌سایت یورو نیوز.
  9. ↑ اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-43؛ «اهمیت و جایگاه جزیره قشم در مطالعات فرهنگ و تمدن ایران باستان»، وب‌سایت سیویلیکا.
  10. ↑ اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-43.
  11. ↑ «جزایر ایرانی خلیج‌فارس زیستگاه مهم پرندگان مهاجر آبزی»، خبرگزاری مهر.
  12. ↑ بابایی، «معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس»، 1393ش، ص95-114؛اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-43.
  13. ↑ امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»، 1404ش، ص53.
  14. ↑ امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»، 1404ش، ص53.
  15. ↑ امانی و دیگران، «بررسی جزایر ایرانی خلیج فارس»، 1388ش، ص1-14؛ بابایی، «معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس»، 1393ش، ص95-114.
  16. ↑ امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»، 1404ش، ص53.
  17. ↑ «اهمیت ژئوپلیتیک جزایر سه‌گانه‌ی ایرانی در خلیج‌فارس / اعتراف تاریخی انگلستان به حاکمیت ایران بر «تُنب بزرگ، تُنب کوچک و ابوموسی»، وب‌سایت عصر ایران.
  18. ↑ «اهمیت ژئوپلیتیک جزایر سه‌گانه‌ی ایرانی در خلیج‌فارس / اعتراف تاریخی انگلستان به حاکمیت ایران بر «تُنب بزرگ، تُنب کوچک و ابوموسی»، وب‌سایت عصر ایران.
  19. ↑ «اهمیت ژئوپلیتیک جزایر سه‌گانه‌ی ایرانی در خلیج‌فارس / اعتراف تاریخی انگلستان به حاکمیت ایران بر «تُنب بزرگ، تُنب کوچک و ابوموسی»، وب‌سایت عصر ایران.
  20. ↑ «ایران ۲ جزیره دیگر هم در خلیج فارس دارد؛ وقت اقامه دعوی بین‌المللی نرسیده است؟»، خبرگزاری فرارو.
  21. ↑ «آریانا و زرکوه را پس بگیریم»، جوان آنلاین؛ «آریانا و زرکوه؛ دو جزیره ایرانی و فرصتی تاریخی برای بازگشت به خانه»، خبرگزاری فارس.
  22. ↑ «هذیان‌گویی جدید ترامپ درباره تصرف جزایر ایران»، وب‌سایت نور نیوز.
  23. ↑ «بررسی سناریوهای مختلف اشغال جزایر ایرانی در خلیج فارس: کدام جزیره‌ها در معرض خطرند و چه خواهد شد؟»، خبرگزاری فرارو.
  24. ↑ آذری شهرضایی، رضا، «رزم آرا و جزایر ایرانی خلیج فارس»، مجلۀ گفتگو، شمارۀ 66، 1393ش، ص14.
  25. ↑ «جزایر خلیج فارس به‌طور رسمی ثبت شدند»، وب‌سایت تابناک.

منابع

  • آذری شهرضایی، رضا، «رزم آرا و جزایر ایرانی خلیج فارس»، مجلهٔ گفتگو، شمارهٔ ۶۶، ۱۳۹۳ش.
  • «آریانا و زرکوه؛ دو جزیره ایرانی و فرصتی تاریخی برای بازگشت به خانه»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۴ فروردین ۱۴۰۴ش.
  • «آریانا و زرکوه را پس بگیریم»، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۲ش.
  • اکبر، سید عبدالله، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، مجلهٔ رویدادها و تحلیل‌ها، شمارهٔ ۲۲۶، ۱۳۸۷ش.
  • امانی، کیا و دیگران، «بررسی جزایر ایرانی خلیج فارس»، همایش بین‌المللی خلیج فارس، دانشگاه آزاد اسلامی واحد بوشهر، ۱۷ الی ۱۹ آذر ماه ۱۳۸۸ش، ص۱–۱۴.
  • امیری، علی و نادری، حجت، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»، مجلهٔ برنامه‌ریزی فضایی (جغرافیا)، شمارهٔ ۵۸، ۱۴۰۴ش.
  • «اهمیت ژئوپلیتیک جزایر سه‌گانهٔ ایرانی در خلیج‌فارس / اعتراف تاریخی انگلستان به حاکمیت ایران بر «تُنب بزرگ، تُنب کوچک و ابوموسی»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۳ آبان ۱۴۰۳ش.
  • «اهمیت و جایگاه جزیره قشم در مطالعات فرهنگ و تمدن ایران باستان»، وب‌سایت سیویلیکا، تاریخ بازدید: ۲۵ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «ایران ۲ جزیره دیگر هم در خلیج فارس دارد؛ وقت اقامه دعوی بین‌المللی نرسیده است؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱ آبان ۱۴۰۳ش.
  • بابایی، سارا، «معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس»، مجلهٔ مطالعات خلیج فارس، سال اول، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۳ش.
  • «با جزایر ایرانی خلیج فارس آشنا شوید!»، وب‌سایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۲۴ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «بررسی سناریوهای مختلف اشغال جزایر ایرانی در خلیج فارس: کدام جزیره‌ها در معرض خطرند و چه خواهد شد؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۸ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «جزایر ایرانی خلیج فارس؛ سفر به جزایر مهم و کمتر شناخته شده»، وب‌سایت لست سکند، تاریخ بازدید: ۲۶ فروردین ۱۴۰۵ش.
  • «جزایر خلیج فارس به‌طور رسمی ثبت شدند»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۹ آذر ۱۴۰۴ش.
  • «جزایر ایرانی خلیج‌فارس زیستگاه مهم پرندگان مهاجر آبزی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مرداد ۱۴۰۳ش.
  • «جزایر خلیج فارس مقصد گردشگران داخلی و خارجی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اسفند ۱۳۹۴ش.
  • «جزایر کوچک، اهمیت بزرگ؛ چرا این نقاط در خلیج فارس برای ایران حیاتی‌اند؟»، وب‌سایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مارچ ۲۰۲۶م.
  • «جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۰۴۵ش.
  • «هذیان‌گویی جدید ترامپ دربارهٔ تصرف جزایر ایران»، وب‌سایت نور نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=جزایر_ایرانی_خلیج_فارس&oldid=30570»