برنج: تفاوت میان نسخه‌ها

{{درشت|'''برنج'''}}؛ دانه‌ای سفید از خانواده غلات و سرشار از نشاسته.

==پیشینه برنج==

===خاستگاه و پیشینهٔ باستانی برنج در جهان===

در هزاره سوم پیش از میلاد، برنج، یکی از ۵ گیاه مقدس چینی‌ها بوده و آن‌ها باور داشتند که این گیاهان، ارمغان خداوند از بهشت برای آدمیان است.<ref>Candolle, Origin of Cultivated Plants, 1885, P355, 385.</ref> از منابع مصر باستان نیز نشانه‌های مصرف برنج توسط مردم، به‌دست می‌آید.<ref>Candolle, Origin of Cultivated Plants, 1885, P355, 363;{{سخ}}

Herodotus, The History, 1996, V.III, P20.</ref> برخی از پژوهشگران نیز به کشت برنج در منطقه آسیای صغیر و دشت‌های حاصل‌خیز مدیترانه اشاره کرده‌اند.<ref>Herodotus, The History, 1996, V.I, P.360.</ref> بسیاری از مورخان و محققان، خاستگاه اصلی برنج را شبه‌قاره هندوستان اعلام کرده و معتقدند که برنج از این دیار، به سرزمین‌های مجاور آن راه یافته است.<ref>پورداود، هرمزدنامه، ۱۳۳۱ش، ص۴۲؛{{سخ}}

   Candolle, Origin of Cultivated Plants, 1885, P386.</ref>

===برنج در ایران باستان: از غذای اشراف تا سفرنامه‌ها===

در کتاب اوستا، هیچ اشاره‌ای به برنج نشده اما از زمان کمبوجیه به بعد، از برنج به‌عنوان غذای اصلی ایرانیان یاد شده است. برخی از مورخان، از کشت پراکنده برنج در ایران، در دوره [[ساسانیان]] یاد کرده و برخی دیگر، برنج را غذای اشراف و درباریان دانسته‌اند.<ref>Laufer, B. , Sino-Iranica, Chicago, 1919, P85, 373.</ref> ابن‌بطوطه نیز برنج را در کنار [[آش]]، [[بریانی]]، جوجه و ماهی از جمله غذای سلاطین نام برده است.<ref>ابن‌بطوطه، سفرنامه، ج2، ۱۳۶۱ش، ص520-521.</ref>

===برنج در نظام غذایی ایرانیان===

وجود انواع مختلف پلو و چلو همراه با خورش‌های متنوع در سفره ایرانیان، جایگاه ویژه برنج را از دیرباز نشان می‌دهد. مرغ‌پلو، آلبالو پلو، کلم‌پلو، ته‌چین مرغ، ته‌چین مجلسی، سبزی‌پلو، [[خورش قیمه|قیمه‌پلو]]، استانبولی پلو، لقمه‌پلو، [[باقلاپلو]]، لوبیاپلو و عدس‌پلو از معروف‌ترین پلاوهای مرسوم در نقاط مختلف ایران است.<ref>شهری، طهران قدیم، ج5، ۱۳۸۳ش، ص33.</ref>

غذاهای محلی و شیرینی‌جات محلی بسیاری را نیز از برنج و [[آرد]] آن تهیه می‌کنند. برای مثال، پاچه‌پلو در [[شیراز]] و شوروابه کاشک در ابیانه از غذاهای محلی تهیه‌شده از برنج است.

===آیین شالی‌کاری===

شالی و شالی‌کاری در مناطق شمالی [[ایران]]، همواره با آیین و مراسم همراه بوده است. رسم «عروس یاور بئوری (یاور بردن عروس)» از آن جمله است که در آن، مادرشوهر، نوعروس خود را در روز نخست شالیزار به کمک دعوت می‌کند. این مراسم، همراه با رقص و پایکوبی است.<ref>شهاب کومله‌ای، شالی و شالی‌کاری در فرهنگ عامهٔ کومله، ۱۳۸۲ش، ص63.</ref>

===جایگاه برنج در فرهنگ غذایی و اجتماعی===

مصرف برنج در ایران، به مختصات جغرافیایی محل زندگی افراد نیز وابسته است. برای مثال، در [[گیلان]]، رژیم غذایی مردم چنان با برنج گره خورده که مصرف [[نان]] گندم را نشانه فقر و تنگدستی افراد می‌دانستند. دشنام قدیمی «برو نان بخور و بمیر» از همین باور، نشئت گرفته است. همچین در گیلان، روستاییان به همسران خود «پلاپچ (پلوپز)» و به اهل و عیال خود «پلاخور» می‌گویند.<ref>کتابی، «برنج و برنج‌کاری در فرهنگ عامه»، ۱۳۶۸ش، ص۱۱۱–۱۲۱.</ref>

===برنج در آیین‌های مذهبی و نذری===

برنج، خوراک آیینی ایرانیان در مراسم مختلفی از جمله ایام [[ماه محرم|محرم]] و عزاداری‌ها است. مراسم پلودهی، در شب‌های دهه اول ماه [[محرم]] همراه با خورش‌های مختلف انجام می‌شود.<ref>پاینده، آیین‌ها و باورداشت‌های گیل و دیلم، ۱۳۵۵ش، ص۱۸۷ و ۱۹۲.</ref> همچنین خیرات برنج، به‌عنوان صدقاتی برای دفع بلا، در مناطق شمالی ایران بسیار رایج است. غذاهای آیینی دیگری همچون [[شله‌زرد]] (غذای [[نذری]])، [[آش]] بلغور زرده (برای طلب باران) و برخی خوراک‌های آیینی و نذری دیگر نیز از برنج تهیه می‌شوند.<ref>شاه‌حسینی، خوار (گرمسار) و میراث کهن آن، ۱۳۸۵ش، ص۲۱۳.</ref>

* Mozaffarian, V. , A Dictionary of Iranian Plant Names, Tehran, 2007.

{{پایان منابع}}