حشد الشعبی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-'''{{درشت|حشدالشعبی،}}''' ائتلاف گسترده مردمی عراق با قدرت نظامی بالا به عنوان بخشی از محور مقاومت.<ref group="دیدگاه">از نقش و فعالیت های حشد الشعبی گزارشی نشده است.
+{{جعبه اطلاعات مفهوم
+| تصویر             =حشد الشعبی.jpg
+| زیرنویس تصویر     =حشد الشعبی
+| image_alt         =حشد الشعبی
+| فایل پادکست       =حشد الشعبی.ogg
+| حجم فایلپادکست    =۱۰/۵
+| تاریخ پادکست      =۱۹-۲-۱۴۰۵
+| زیرنویس عنوان     =
+| عنوان اصلی        = حشد الشعبی
+| عنوان انگلیسی     =
+| عنوان عربی        = الحشد الشعبی
+| عنوان علمی        =
+| شاخه علمی         =
+| نوع مفهوم         = ائتلاف سیاسی-نظامی
+| معنای اصطلاحی      = ائتلاف گسترده مردمی عراق با قدرت نظامی بالا به عنوان بخشی از محور مقاومت.
+| حوزه کاربرد       =
+| گستره جغرافیایی   =
+| منشأ تاریخی       = ۹ ژوئن ۲۰۱۴م
-آماری از شهدا و تنوع فعالیت های این گروه
+| نخستین کاربرد     =
+| ریشه واژه         =
+| مرتبط با          = [[محور مقاومت]]
+| اهمیت             =
+| مبدع              =
+| مروج              =
+| مقدس برای         =
+| مورد احترام       =
+| آثار مرتبط        =
+}}
+'''{{درشت|حشد الشعبی،}}''' ائتلاف گسترده مردمی عراق با قدرت نظامی بالا به عنوان بخشی از [[محور مقاومت]].
-دیدگاه های مردمی
+حشد الشعبی از گروه‌های مردمی و شبه‌نظامی عمدتاً [[شیعه]] در کشور [[عراق]] است که در سال ۲۰۱۴م در پی پیشروی [[داعش]] و صدور [[حکم جهاد|فتوای جهاد]] از سوی [[سید علی سیستانی]]، رسمیت یافت. این نیروها با ایفای نقش کلیدی در شکست داعش، در سال ۲۰۱۶م با مصوبه پارلمان عراق به بخشی رسمی از نیروهای مسلح عراق تبدیل شدند. امروزه این نهاد متشکل از ده‌ها گروه مختلف، یکی از قدرتمندترین بازیگران نظامی و امنیتی عراق است که میزان نفوذ و استقلال عمل آن همواره محل مناقشات داخلی و بین‌المللی است.
-نقش ایران و ارتباطش با ایران و دیگر گروه های مقاومت در عراق و کشورهای دیگر
-چهره های شاخص اون
-شبهه نیابتی بودن برای ایران</ref>
-گروه‌های مذهبی عراق برای مقابله با حزب بعث، تکفیری‌های سوریه و عراق، اقدام به تشکیل یک ائتلاف نظامی کردند و با صدور فتوای آیت‌الله سیستانی، مرجعیت دینی کشور عراق، سازمان‌یافته‌تر شده و با کسب منزلت اجتماعی و دست‌یابی به قدرت نظامی به‌عنوان بخشی از محور مقاومت، از کیان اسلامی دفاع می‌کنند. حشدالشعبی در برابر مخالفت‌های داخلی و بیرونی فرازونشیب‌های بسیاری را پشت سر گذاشته است و پس از حمله جنایتکارانه آمریکایی صهیونی و شهادت امام خامنه‌ای، ولی امر مسلمین، دوباره احیا شده و فعالیت‌های نظامی خود را از سر گرفته است.
 == معرفی ==
-«حشد» به‌معنای جماعت، گروه و جمعیت، «شعب» به‌معنای گروهی از مردم با ویژگی‌های مشترک «شعبی» به معنای مردمی و «حشد الشعبی»، به‌معنای بسیج مردمی، عنوانی است که برای مجموعه نیروهای شبه نظامی داوطلب عراقی به کار می‌رود که به دنبال فتوای مرجعیت مذهبی عراق، سیدعلی سیستانی، برای مقابله با حملات داعش سازمان‌دهی شدند.<ref>کریم عباسی و همکاران، «تاثیر قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در جنبش‌های اسلامی منطقه خاورمیانه مطالعه موردی حشد الشعبی»، 1401ش، ص117.</ref> این نیروی مردمی با عناوین دیگری مثل «کمیته بسیج مردمی»، «واحدهای بسیج مردمی» نیز شاخته می‌شود.<ref>سیدامیر نیاکوئی و سعید پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، ص573، 1400ش،</ref>
+حشد به‌معنای جماعت، گروه و جمعیت است. شعب به‌معنای گروهی از [[مردم]] با ویژگی‌های مشترک است. «شعبی» به معنای مردمی و «حشد شعبی» یا «الحشد الشعبی»، به‌معنای بسیج مردمی، عنوانی است که برای مجموعه نیروهای شبه‌نظامی داوطلب عراقی به کار می‌رود. این گروه به‌دنبال [[فتوا|فتوای]] مرجع مذهبی عراق، سید علی سیستانی، برای مقابله با حملات [[داعش]] سازمان‌دهی شد.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/psq/Article/1102860 عباسی، «تأثیر قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در جنبش‌های اسلامی منطقه خاورمیانه مطالعه موردی حشد الشعبی»، 1401ش، ص117.]</ref> این نیروی مردمی با عناوین دیگری مثل کمیته بسیج مردمی و واحدهای بسیج مردمی نیز شاخته می‌شود.<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص573.]</ref>
-== تاریخچه حشدالشعبی<ref group="دیدگاه">این تاریخچه خیلی بهم ریخته است و اصلاً انسجام و خط تاریخی را رعایت نکرده است.</ref> ==
-=== زمینه‌ها ===
-برخی بر این باروند که تأسیس حشدالشعبی پس از صدور فرمان مرجعیت مذهبی عراق، سیدعلی سیستانی،<ref group="دیدگاه">در کل متن اسامی باید به صورت کامل و بدون هیچ عنوان و لقبی به کار برود.</ref> در خصوص جهاد با تروریسم داعش در عراق در سال ۲۰۱4م (۱۳۹۳ش) و پس از درخواست رسمی دولت عراق از ایران صورت گرفت،<ref>ژیلا احمدی، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، 1397ش.</ref><ref group="دیدگاه">شماره ص؟</ref> در حالی‌که ریشه‌های ظهور حشدالشعبی به حضور گروه‌های مقاومت عراق مدت‌ها قبل از تاسیس حشدالشعبی باز می‌گردد. تاریخ شکل‌گیری گروه‌های مقاومت عراق به طور کلی به چهار دوره قابل تقسیم است. سه دوره از آن یعنی مقابله با رژیم بعث (پیش از ۲۰۰۳م)، مقابله با اشغال‌گری آمریکا (تا سال ۲۰۱۱م) و مقابله با تکفیری‌ها در سوریه (از ژانویه ۲۰۱۳م)، پیش از صدور فتوای مرجعیت مذهبی عراق و تنها سازمان‌دهی حشدالشعبی برای مقابله با تکفیری‌های داعش در عراق (از ژوئن ۲۰۱۴م)، پس از آن بوده است.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص51.</ref><ref group="دیدگاه">ارجاعات طبق شیوه نامه نیست. سال نشر قبل از شماره صفحه باید بیاید. در موارد بعدی نیز این اشکال وجود دارد.
-مقالات همچون سایت‌ها در صورت امکان باید لینک بخورند.</ref>
-برخی از گروه‌های تشکیل دهنده حشدالشعبی، در دوران رژیم بعث، در ایران سکونت داشتند.<ref>ژیلا احمدی، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، وبسایت مرکز بین‌المللی مطالعات صلح، 13 شهریور 1397ش.</ref> در سال 1982م، ابومهدی المهندس با همکاری دیگران و با اتحاد نیروهای سیاسی دینی مخالف رژیم بعث، مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق را تاسیس کردند و به دنبال آن در دهه 90م، با همکاری مجاهدان عراقی مقیم ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، گروهی نظامی به نام «سپاه بدر» را برای مقابله با رژیم صدام بنیان نهادند. سپاه بدر بعدها به تیپ و سرانجام با فزایش چشم‌گیر نیرو به لشکر ارتقا یافت. شهید اسماعیل دقایقی اولین فرمانده آن بود. ابومهدی المهندس نیز پس از ابوعلی بصری، در سال 2001م، فرمانده لشکر بدر شد.<ref>سیدمجید حسن زاده، ابومهدی المهندس و تاسیس حشد الشعبی، 1398ش، ص69.</ref>
-گروه کتائب حزب‌الله، قدرتمندترین گروه مسلح سازمان‌یافته در عراق و ستون اصلی حشدالشعبی در سال 2007م، توسط ابومهدی المهندس تشکیل شده بود.<ref>سیدمجید حسن زاده، ابومهدی المهندس و تاسیس حشد الشعبی، 1398ش، ص72.</ref> جیش‌المهدی بازوی نظامی جریان صدر نیز پس از اشغال عراق توسط آمریکا، علیه اشغال‌گری فعالیت می‌کرد و پس از انحلال، اعضای آن در قالب تیپ یوم الموعود و سرایا السلام، قبل از حضور داعش ادامه فعالیت می‌دادند.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص50.</ref>
-نفوذ داعش و ریزش ارتش عراق، قابلیت‌های محدود حکومت مرکزی، درجه بالای بی‌ثباتی نهادی و استمرار و تعمیق تعارضات داخلی، توسل به گزینه شبه نظامیان را گریزناپذیر کرده بود.<ref>سیدامیر نیاکوئی و سعید پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص578.</ref>
-=== تاسیس ===
-پس از اینکه نیروی افراطی داعش، 9 ژوئن ۲۰۱۴م (20 خرداد 1393ش)، از مرکز استقرار خود در سوریه، به عراق حمله کرد و به دنبال خیانت سران بعثی ارتش عراق و تسلیم پادگان‌ها همراه با تجهیزات نظامی به داعش، موصل و بخش‌های زیادی از استان‌های دیگر را در مدت زمان کوتاهی تصرف کرد و تا نزدیکی بغداد پیش رفت؛ درماندگی دولت و ارتش عراق بر همگان روشن شد. در چنین شرایطی مرجعیت مذهبی عراق، سیدعلی سیستانی؛ با صدور فتوای وجوب جهاد، فرمان جهاد عمومی صادر کرد که با  استقبال گسترده مردم و حمایت مسئولین سیاسی عراق، تشکیل گروه شبه نظامی حشدالشعبی، شامل 40 گروه داوطلب مسلح با حدود 118 هزار نیروی رزمنده را موجب شد.<ref>کریم عباسی و همکاران، «تاثیر قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در جنبش‌های اسلامی منطقه خاورمیانه مطالعه موردی حشد الشعبی»، 1401ش، ص127. </ref>
-نقش سردار سلیمانی در منجر شدن این فتوا به یک تشکیلات توانمند نظامی جدی بود.<ref>علی آقایی‌میبدی، «برریس تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، 1403ش، ص115.</ref> چراکه برای تحقق فتوای مذکور و مقابله عملی با داعش، نیاز به ساختار و سازمان، لجستیک، آموزش، اطلاعات، برنامه‌ریزی و هم‌فکری بود و تنها مجموعه تحت فرمان شهید سلیمانی از عهده آن برمی‌آمد.<ref>تورج افشون، کالبدشکافی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در عراق با تاکید بر شکل‌گیری مقاومت مردم پایه»، ص78، 1404ش.</ref>
-=== رسمیت ===
-دو روز بعد از فتوای جهاد، مشاور امنیت ملی عراق از تشکیل مدیریت حشد الشعبی برای سازماندهی انبوهی از نیروهای داوطلب که ذیل اختیارات نخست‌وزیر فعالیت خواهند کرد، خبر داد<ref>امیرحامد آزاد، «الگوی مطلوب در عراق حشدالشعبی و آسیب‌پذیری‌های آن»، 1394ش، ص94.</ref> و بدین ترتیب، دولت عراق در سال ۲۰۱۴م، به دلیل ضعف ارتش عراق در مهار داعش، دستور سازماندهی و تأمین سلاح و ادوات نیروهای داوطلب برای حفظ امنیت عراق را صادر کرد.<ref>امیرحامد آزاد، «الگوی تشکیل و تحدید حشد الشعبی در عراق»، 1399ش، ص8.</ref>
-پس از افول داعش در عراق، آمریکا تلاش زیادی کرد که نفوذ حشدالشعبی را کاهش دهد اما حاج قاسم، عراقی‌ها را در پارلمان بسیج کرد تا حشدالشعبی را به‌عنوان یک نیروی نظامی رسمی به‌عنوان بخشی از نیروهای مسلح کشور عراق تثبیت کنند.<ref>علی آقایی‌میبدی، «برریس تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، 1403ش، ص116.</ref> با وجود فشارهای زیاد، حشدالشعبی با قانونی که در 26 نوامبر 2016م، با اکثریت آرای مردم عراق، به‌عنوان نیروی مستقل در کنار ارتش،<ref name=":0" /> به جایگاه قانونی رسید و از حقوق معادل پلیس یا ارتش برخوردار شد<ref>علی آقایی میبدی، «برریس تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، پاییز 1403ش، ص120.</ref><ref group="دیدگاه">متن نیاز به بازنویسی دارد.</ref> و حیدرالعبادی به‌عنوان فرمانده کل نیروهای بسیج مردمی و ابومهدی المهندس به‌عنوان معاون او و فرمانده میدانی این نیرو انتخاب شدند.<ref name=":0">سیدمجید حسن زاده، ابومهدی المهندس و تاسیس حشد الشعبی، 1398ش، ص72.</ref>
+== تاریخچه حشد الشعبی ==
+ریشه‌های شکل‌گیری الحشد الشعبی به دهه‌ها پیش از ظهور داعش و فعالیت گروه‌های نظامی عراقی بازمی‌گردد؛ به‌طوری‌که پیشینه این نیروها در سه مقطع تاریخی پیش از سال ۲۰۱۴م شامل مبارزه با حکومت بعث (پیش از ۲۰۰۳م)، مقابله با حضور نظامی [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]] تا ۲۰۱۱م و درگیری با گروه‌های افراطی در [[سوریه]] از ۲۰۱۳م جای می‌گیرد.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص51.]</ref> هسته‌های اولیهٔ برخی از این گروه‌ها نظیر [[سازمان بدر]]، در دوران حکومت [[صدام حسین]] توسط چهره‌هایی چون [[ابومهدی المهندس]] و با حمایت نهادهای نظامی ایران در خاک این کشور شکل گرفت.<ref>[https://peace-ipsc.org/fa/موافقان-و-مخالفان-حشد-الشعبی-در-عراق-و-آ/ احمدی، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، وب‌سایت مرکز بین‌المللی مطالعات صلح؛][https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183988_9224263f59de48fb82923e5227fd19ab.pdf حسن‌زاده، «ابومهدی المهندس و تأسیس حشد الشعبی»، 1398ش، ص69.]</ref> همچنین، گروه‌هایی مانند [[کتائب حزب‌الله]] (تأسیس ۲۰۰۷م)<ref>[https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183988_9224263f59de48fb82923e5227fd19ab.pdf حسن‌زاده، «ابومهدی المهندس و تأسیس حشد الشعبی»، 1398ش، ص72.]</ref> و نیروهای نظامی [[جریان صدر]] معروف به [[جیش المهدی|جیش‌المهدی]] نیز در دوران پس از اشغال عراق فعال بودند.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص50.]</ref> در نهایت، با نفوذ داعش و ضعف نهادی، بی‌ثباتی سیاسی و ناکارآمدی ارتش عراق، اتکا به این ساختارهای شبه‌نظامی، گزینه‌ای گریزناپذیر شد.<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص578.]</ref>
-== گروه‌های تشکیل دهنده ==
+=== تأسیس رسمی ===
-حشدالشعبی بعد از تشکیل و رسمیت‌یافتن، شامل ۵۰ گروه مختلف و ۱۳۰ تا ۱۵۰ هزار نیروی نظامی شد. هرچند بدنه اصلی این گروه را شیعیان تشکیل داده‌اند، اما سایر گروه‌های قومی و مذهبی از جمله کردها، ترکمن‌ها، اهل سنت، مسیحیان و ایزدی‌ها نیز در آن حضور دارند.<ref>نیاکویی و پیرمحمدی، 1400ش، ص11. </ref><ref group="دیدگاه">آدرس کامل درج نشده است</ref> به‌دنبال حکم جهاد آیت‌الله سیستانی، سازمان بدر، جریان صدر، عصائب اهل حق و جنبش نجباء از جمله گروه‌های سیاسی بودند که ظرفیت نظامی خود را در اختیار حشدالشعبی قرار دادند.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص48. </ref>
+[[پرونده:حشد الشعبی۱.png|جایگزین=تصویری از آیت‌الله سیستانی-نیروهای حشد الشعبی|بندانگشتی|نیروهای حشد الشعبی، تصویری از آیت‌الله سیستانی را در دست گرفته‌اند.]]
+تأسیس رسمی حشد الشعبی در پی حملهٔ گستردهٔ داعش به عراق در [[۹ ژوئن]] ۲۰۱۴م ([[۲۰ خرداد]] ۱۳۹۳ش) و [[سقوط موصل|سقوط سریع موصل]] در پی فروپاشی بخش‌هایی از ارتش عراق رقم خورد. در واکنش به این بحران، [[سید علی سیستانی]]، [[مرجع تقلید]] شیعیان، فتوای جهاد صادر کرد که با استقبال گستردهٔ داوطلبان مواجه شد و به ایجاد حدود ۴۰ گروه مسلح با بیش از ۱۱۸ هزار نیرو انجامید.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/psq/Article/1102860 عباسی، «تأثیر قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در جنبش‌های اسلامی منطقه خاورمیانه مطالعه موردی حشد الشعبی»، 1401ش، ص127.]</ref> دو روز پس از این فتوا، دولت عراق به‌منظور جبران ضعف ارتش، دستور تشکیل نهاد حشدالشعبی را برای سازماندهی و تسلیح این نیروها زیر نظر نخست‌وزیر صادر کرد.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/dc392720-e79f-42dd-bc9a-ba3c2dfb7f76?p=1549196&m=7110 آزاد، «الگوی مطلوب در عراق حشدالشعبی و آسیب‌پذیری‌های آن»، 1394ش، ص94.]</ref> در روند تثبیت این سازمان، [[نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] ایران به فرماندهی [[قاسم سلیمانی]]، پس از درخواست رسمی دولت عراق،<ref>[https://peace-ipsc.org/fa/موافقان-و-مخالفان-حشد-الشعبی-در-عراق-و-آ/ احمدی، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، وب‌سایت مرکز بین‌المللی مطالعات صلح.]</ref> نقش محوری در سازمان‌دهی، آموزش و پشتیبانی لجستیک نیروهای مردمی ایفا کرد.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/da68decf-ec1d-4512-ba30-d7513900db81?p=2926677&m=9072 آقایی میبدی، «بررسی تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، 1403ش، ص115؛] [https://jm.um.ac.ir/article_46861_5f4f3336935836e86abd762d9efa4603.pdf افشون، «کالبدشکافی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در عراق با تأکید بر شکل‌گیری مقاومت مردم پایه»، 1404ش، ص78.]</ref>
-شاخه شیعی حشدالشعبی شامل سپاه بدر و سرایاالسلام، وابسته به جریان صدر، آموزش‌دیده‌ترین، مجرب‌ترین و قدرتمندترین گروه‌های تشکیل دهنده حشدالشعبی هستند.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص48.</ref> گروه دیگری از شیعیان جنوب عراق از سوی عتبات مقدسه پشتیبانی می‌شوند.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص49.</ref> گروه‌های مسلح کوچک‌تری که وابسته به عشایر هستند در اتحاد با گروه‌های بزرگ‌تر یا ادغام در آنها بیشتر با هدف تأمین امنیت محدوده جغرافیایی خود سازماندهی شده‌اند.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص49.</ref> ترکمن‌ها، شبک‌ها، کردهای فیلی، ایزدی‌ها و مسیحیان دارای واحدهای نظامی مستقل در حشدالشعبی هستند.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص49.</ref>
+=== تثبیت و جایگاه قانونی ===
+پس از کاهش خطر داعش در عراق و با وجود تلاش‌های [[ایالات متحده]] برای محدود کردن نفوذ حشد الشعبی،<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/da68decf-ec1d-4512-ba30-d7513900db81?p=2926677&m=9072 آقایی میبدی، «بررسی تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، 1403ش، ص116.]</ref> پارلمان عراق در [[۲۶ نوامبر]] ۲۰۱۶م با تصویب قانونی، این سازمان را به‌عنوان یک نیروی نظامی رسمی و مستقل در کنار ارتش به رسمیت شناخت.<ref>[https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183988_9224263f59de48fb82923e5227fd19ab.pdf حسن‌زاده، «ابومهدی المهندس و تأسیس حشد الشعبی»، 1398ش، ص72.]</ref> بر اساس این قانون، نیروهای حشد الشعبی از حقوق و مزایای معادل نیروهای ارتش و پلیس عراق برخوردار شدند.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/da68decf-ec1d-4512-ba30-d7513900db81?p=2926677&m=9072 آقایی میبدی، «بررسی تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، پاییز 1403ش، ص120.]</ref> بدین ترتیب جایگاه حاکمیتی این سازمان تثبیت شد و حیدر العبادی (نخست‌وزیر وقت) به‌عنوان فرمانده کل و ابومهدی المهندس به‌عنوان معاون و فرمانده میدانی این نیروها تعیین شدند.<ref name=":0">[https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183988_9224263f59de48fb82923e5227fd19ab.pdf حسن‌زاده، «ابومهدی المهندس و تأسیس حشد الشعبی»، 1398ش، ص72.]</ref>
-گروه‌های تشکیل دهنده حشدالشعبی را در سه لایه می‌توان دسته‌بندی کرد؛<ref group="دیدگاه">با توجه به دسته‌بندی بعدی، مطالب قبلی تکرار به حساب می‌آید. مطلب نیاز به بازنویسی و رفع تکرار دارد.</ref> لایه اول، گروه‌های مرجع با دو ویژگی ابتکار عمل در جبهه جنگ و داشتن سازمان نظامی، شامل سازمان بدر، گردان‌های امام علی، گردان‌های سیدالشهدا و جندالامام؛ لایه دوم، حلقه پیرامونی که از حیث نظامی در رتبه بعدی قرار دارد و پیروی از ولایت فقیه را ترویج می‌کند، شامل گروه‌های سرایاالخراسانی، الوعدالصادق، جیش المختار و رسالیون و لایه سوم، گروه‌های وابسته به جریان‌های سیاسی عراق، شامل شباب‌الرسالی، گردان‌های غضب، امام حسین، سرایا‌السلام، ترکمن‌ها و سنی‌ها هستند.<ref>امیرحامد آزاد، سایه روشن حشدالشعبی، تهران، 1395ش، ص50. </ref>
+== ترکیب و ساختار نیروها ==
+[[پرونده:حشد الشعبی۲.png|جایگزین=هادی العامری و ابومهدی المهندس|بندانگشتی|از راست به چپ: هادی العامری و ابومهدی المهندس از فرماندهان سازمان بدر]]
+حشد الشعبی هنگام رسمیت‌یافتن، دارای ۵۰ گروه و بیش از ۱۳۰ هزار نیروی نظامی بود. اگرچه بدنه اصلی این سازمان را [[شیعیان]] تشکیل می‌دهند، اما سایر گروه‌های قومی و مذهبی نظیر [[اهل‌سنت]]، کردها، ترکمن‌ها، [[مسیحیان]] و [[ایزدیان|ایزدی‌ها]] نیز در آن حضور دارند.<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص11.]</ref> به‌دنبال فتوای سید علی سیستانی، جریان‌های سیاسی-نظامی برجسته‌ای چون [[سازمان بدر]]، [[سرایا السلام]] (وابسته به جریان صدر)، [[عصائب اهل الحق]] و [[جنبش مقاومت اسلامی نجباء|جنبش نجباء]] به این سازمان پیوستند. گفته شده است که شاخه شیعی، به‌ویژه سپاه بدر و سرایا السلام، از آموزش و قدرت بیشتر در مقایسه با دیگر نیروهای حشدالشعبی برخوردار است.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص48.]</ref> در کنار آن‌ها، گروه‌های تحت حمایت [[عتبات عالیات]]، شبه‌نظامیان عشایری با هدف تأمین امنیت محلی و یگان‌های مستقل اقلیت‌ها نیز فعالیت می‌کنند.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص49.]</ref>
-== اهداف حشدالشعبی ==
+ساختار تشکیلاتی حشد الشعبی در سه لایه دسته‌بندی شده است:
-منافع راهبردی بلند مدت مثل حفاظت از اسلام شیعی، اماکن مقدس، دفاع از ملت عراق فارغ از قومیت و نژاد و مقاومت در برابر نفوذ ایالات متحده، از جمله باورها و اهداف مهم حشد الشعبی است که به ایدئولوژی شیعه بسیار نزدیک است.<ref>ژیلا احمدی، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، 1397ش.</ref><ref group="دیدگاه">صفحه؟</ref>
+* گروه‌های مرجع: دارای سازمان‌دهی نظامی و ابتکار عمل میدانی شامل سازمان بدر، [[گردان‌های امام علی]]، [[کتائب سیدالشهدا|سیدالشهدا]] و [[کتائب جندالامام|جندالامام]].
+* حلقه پیرامونی: دارای توان نظامی در رتبه بعدی و مروج ایدئولوژی [[ولایت فقیه]] شامل [[سرایا الخراسانی]]، الوعد الصادق، [[جیش المختار]] و رسالیون.
+* گروه‌های وابسته سیاسی: مرتبط با جریان‌های سیاسی داخلی عراق شامل شباب الرسالی، گردان‌های غضب، امام حسین، سرایا السلام، و یگان‌های ترکمن و سنی.<ref>آزاد، سایه‌روشن حشدالشعبی، تهران، 1395ش، ص50.</ref>
-در مارس ۲۰۱۵م، سازمان حشدالشعبی اهداف پنج‌گانه<ref group="دیدگاه">4 مورد ذکر شده است</ref> زیر را به عنوان اهداف کلان خود مطرح کرد:
+== اهداف ==
-# آزادی‌سازی مردم عراق از خطر تروریسم؛
+[[پرونده:حشد الشعبی۳.jpg|جایگزین=تأمین امنیت پیاده‌روی اربعین-حشد الشعبی|بندانگشتی|نیروی حشد الشعبی در حال تأمین امنیت پیاده‌روی اربعین در عراق]]
-# حفاظت از اماکن و بقاع متبرکه؛
+اهداف راهبردی و بلندمدت حشد الشعبی با رویکردهای ایدئولوژیک شیعه هم‌خوانی دارد.<ref>[https://peace-ipsc.org/fa/موافقان-و-مخالفان-حشد-الشعبی-در-عراق-و-آ/ احمدی، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، 1397ش.]</ref> در [[مارس]] ۲۰۱۵م، این سازمان اهداف کلان و عملیاتی خود را به شرح زیر اعلام کرد:
-# نبرد با داعش و بیرون راندن آنان از خاک عراق؛
+# [[مبارزه با تروریسم]] و آزادسازی شهروندان عراقی از تهدیدات آن؛
-# حفاظت از کشور عراق و کمک به عراقی‌هایی که توان جهاد ندارند.<ref>محمد ستوده، و همت بدرآبادی، «بررسی ابعاد بی‌ثباتی سیاسی در عراق جدید»، 1398ش، ص22.</ref>
+# نبرد با گروه داعش و اخراج کامل آن‌ها از خاک عراق؛
+# محافظت از اماکن و [[بقاع متبرکه]]؛
+# دفاع از تمامیت ارضی کشور؛
+# حمایت از شهروندانی که توانایی مشارکت در جنگ را ندارند.<ref>[https://psq.bou.ac.ir/article_67122_5bfefeac58cee96350f927bb1ad99a8e.pdf ستوده و بدرآبادی، «بررسی ابعاد بی‌ثباتی سیاسی در عراق جدید»، 1398ش، ص81.]</ref>
 == فعالیت‌ها ==
-تاسیس حشدالشعبی در ایجاد امنیت مردم پایه، بسیار تاثیرگذار بوده تا جایی که توانسته ضمن جبران ناکارآمدی ساختار نظامی، تهدیدهای اصلی را از جامعه و حکومت عراق دور کند و قدرت امنیت آفرین مردم برای سیاست گذاران عراقی اثبات نماید.<ref>تورج افشون، کالبدشکافی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در عراق با تاکید بر شکل‌گیری مقاومت مردم پایه»، ص82، 1404ش.</ref>
+[[پرونده:حشد الشعبی۴.jpg|جایگزین=استقرار نیروهای حشد الشعبی در شرق دیاله|بندانگشتی|استقرار نیروهای حشد الشعبی در شرق استان دیاله با هدف مقابله با عناصر داعش.]]
+حشد الشعبی، به‌عنوان یکی از بازیگران مهم در عرصه امنیتی عراق نهادینه شد و در پر کردن بخشی از خلأهای موجود در ساختار نظامی این کشور مورد توجه قرار گرفت.<ref>[https://jm.um.ac.ir/article_46861_5f4f3336935836e86abd762d9efa4603.pdf افشون، «کالبدشکافی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در عراق با تأکید بر شکل‌گیری مقاومت مردم‌پایه»، 1404ش، ص82.]</ref> مهم‌ترین فعالیت‌های منتسب به حشد الشعبی عبارت است از:
-مبارزه با داعش و آزادسازی مناطق وسیعی از خاک عراق از سیطره آن، ایجاد امنیت جاده‌های مهم به‌ویژه جاده‌های موازی مرز سوریه، تسهیل‌گری در بازسازی و احیای خط زمینی تهران _ بغداد _ دمشق، عقیم‌سازی طرح نفوذ کردها بر استان راهبردی کرکوک به‌عنوان مقدمه‌ای برای استقلال اقلیم کردستان،<ref>سیدامیر نیاکوئی و سعید پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص580.</ref> و ده‌ها عملیات علیه پایگاه‌های آمریکایی در خاک عراق، از جمله فعالیت‌های حشدالشعبی است<ref name=":2" /> که با روحیه ایثار و شهادت‌طلبی و تقدیم بیش از 400 شهید صورت گرفته است.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/5492158/%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%DB%8C-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A7%D8%B2-2019-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%86 وبسایت شبکه العالم، 27 اسفند 1399ش.]</ref>
+* مشارکت در عملیات علیه داعش و بازپس‌گیری گستره‌ای از مناطق تحت کنترل این گروه؛
-== مواجهه دولت‌های عراق با حشدالشعبی ==
+* تأمین امنیت برخی محورهای مواصلاتی به‌ویژه در مسیرهای موازی مرز [[سوریه]]؛
-نوری مالکی و حیدرالعبادی هر کدام در دوره نخست‌وزیری خود، پایه‌گذاری و رسمیت یافتن حشدالشعبی را در سال 2016م، پیگیری کردند.<ref>زارعان، احمد، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص53. </ref><ref group="دیدگاه">تا اینجا با تاریخچه تکراری شده است</ref> اما حیدرالعبادی در مارس ۲۰۱۷م، ضمن قدردانی از کمک‌های حشدالشعبی، برخی از بخش‌های آن را به جنایت، سرقت مسلحانه و آدم‌ربایی متهم و بحث خلع سلاح آنها را مطرح<ref>زارعان، احمد، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص54.</ref> و تلاش می‌کرد مبنی بر فرمان اجرایی شماره ۹۱ در فوریه ۲۰۱۶م، حشدالشعبی را به‌صورت یک تشکیلات نظامی مستقل و نهادی مشروع و قانونی در چارچوب شورای ملی عراق و تحت نظر مستقیم نخست‌وزیر درآورد. دولت کوتاه عادل عبدالمهدی نیز در سال ۲۰۱۹م، نیز فرمان ده ماده‌ای صادر کرد که به‌موجب آن حشدالشعبی در نیروهای مسلح عراق ادغام می‌شد.<ref>پیرمحمدی و نیاکوئی، 1400ش، ص20.</ref><ref group="دیدگاه">مخالفان هستند یا جزء بخش قبلی و رویکرد دولت عراق باید بیاید؟</ref> وی همچنین سیاست کنترل و قانونی شدن حشدالشعبی<ref>[https://risstudies.org/ادغام-حشد-الشعبی-در-نیروهای-مسلح-عراق؛/ سیدعلی نجات، «ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها»، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی، 20 اسفند 1404ش.]</ref><ref group="دیدگاه">تاریخ بازدید یا درج مطلب فقط در بخش منابع می‌آید.</ref> و کاهش نفوذ ابومهدی المهندس، نائب‌رئیس حشدالشعبی را در چند مصوبه جداگانه دنبال کرد که هرگز عملیاتی نشد. مقتدی صدر نیز مصوبه هیئت دولت در این زمینه را پذیرفت اما هیچ وقت آن را در مورد نیروهای تحت امر خود اجرایی نکرد.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص57.</ref> در دولت مصطفی الکاظمی، قاسم سلیمانی و ابومهدی المهندس توسط آمریکا به شهادت رسیدند و در سال ۲۰۲۰م، لشکرهای حضرت عباس، امام علی، تیپ‌های علی اکبر و انصارالمرجعیه که به حشد مرجعیت یا حشد عتبات شهرت داشتند اعلام کردند از ساختار حشدالشعبی خارج و تابع تصمیمات دولت هستند. الکاظمی نیز دستوراتی مبنی بر بسته شدن دفاتر حشدالشعبی صادر کرد.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص58.</ref><ref group="دیدگاه">ادامه وضعیت تا کنون گزارش نشده است و ناقص مانده.</ref> حشد الشعبی به‌رغم اعلام استقلال برخی از گروه‌های تشکیل دهنده آن همچنان پابرجا است و با ریاست فالح فیاض، به حیات خود ادامه می‌دهد.<ref name=":1" />
+* تسهیل بازگشایی و فعال‌سازی مسیر زمینی [[تهران]]–[[بغداد]]–[[دمشق]]؛
-== مخالفان حشدالشعبی<ref group="دیدگاه">متن انسجام کافی را ندارد. شاید بتوان مطالب را در یک جدول درج کرد یا به شکلی انسجام روایی به آن داد.</ref> ==
+* تلاش برای جلوگیری از گسترش نفوذ احزاب و نیروهای کرد در استان کرکوک در بستر تحولات مرتبط با استقلال [[اقلیم کردستان]]؛<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص580.]</ref>
-مسائل و انگیزه‌های داخلی، فشار بازیگرن منطقه‌ای و استکبار جهانی، مخالفت‌هایی را با استقلال و قدرتمند شدن حشدالشعبی به دنبال داشته است.<ref>[https://risstudies.org/ادغام-حشد-الشعبی-در-نیروهای-مسلح-عراق؛/ سیدعلی نجات، ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی، 20 اسفند 1404ش.]</ref>
+* اجرای حملاتی علیه برخی پایگاه‌های آمریکایی در خاک عراق.<ref>[https://www.mehrnews.com/tag/مقاومت+اسلامی+عراق «مقاومت اسلامی عراق»، خبرگزاری مهر.]</ref>
-برخی از گروه‌های سنی و کرد در برابر حشدالشعبی احساس خطر می‌کنند. اهل سنت در زمان پاکسازی داعش مانع از ورود حشدالشعبی به مناطق سنی نشین شدند و کردها نیز حضور حشدالشعبی در مناطق تحت سیطره خود به‌ویژه منابع نفتی کرکوک را مانع دست‌یابی به اهداف خود می‌دانستند.<ref>امیرحامد آزاد، سایه روشن حشدالشعبی، تهران، 1395ش، ص125.</ref><ref group="دیدگاه">محل نشر در منابع درج می‌شود.</ref>
-عربستان با برجسته‌سازی نقش تشیع و برچسب فرقه‌گرایی تلاش می‌کند حشدالشعبی را تهدیدی برای اهل سنت و برقراری ثبات سیاسی در عراق و زمینه‌ساز نفوذ ایران معرفی کند.<ref>مقدم گوهری و همکاران، «جایگاه حشد الشعبی در امنیت ملی عراق و نحوه بازنمایی رسانه‌های سعودی از آن»، 1397ش، ص12.</ref>
+=== اقدامات در جنگ رمضان ===
+[[پرونده:حشد الشعبی۵.jpg|جایگزین=آتش‌سوزی سفارت آمریکا در بغداد پس از حمله پهپادی حشد الشعبی|بندانگشتی|بالارفتن دود و شعله در نزدیکی سفارت آمریکا در بغداد پس از حمله پهپادی حشد الشعبی، در تاریخ ۱ فروردین ۱۴۰۵.]]
+در پی حمله نظامی اسرائیل و ایالات متحده به ایران در [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش، [[فالح الفیاض]]، رئیس حشد الشعبی، در بیانیه‌ای [[ترور سید علی خامنه‌ای]] را اقدامی تروریستی و نقض قوانین بین‌المللی توصیف کرد.<ref name=":1">[https://www.mehrnews.com/news/6762740/حشد-الشعبی-ترور-امام-خامنه-ای-تلاش-مذبوحانه-برای-شکست-اراده «حشد الشعبی: ترور امام خامنه‌ای تلاش مذبوحانه برای شکست اراده ملت‌هاست»، خبرگزاری مهر.]</ref> در همین چارچوب، گروه‌هایی از حشد الشعبی عملیات‌هایی علیه پایگاه‌ها و مواضع [[ایالات متحده]] در عراق و گروهک‌های تجزیه‌طلب در اقلیم کردستان انجام دادند. این حملات که گاه با نام گروه‌های عضو حشد الشعبی یا عنوان [[مقاومت اسلامی عراق|مقاومت اسلامی در عراق]] اعلام می‌شد،<ref name=":2">[https://www.mehrnews.com/tag/مقاومت+اسلامی+عراق «مقاومت اسلامی عراق»، خبرگزاری مهر.]</ref> با استفاده از [[پهپاد]] و [[موشک]] انجام گرفت و بنا بر گزارش‌ها شماری از نیروهای آمریکایی در آن کشته یا زخمی شدند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6769478/عملیات-های-پرشمار-مقاومت-عراق-علیه-مواضع-آمریکا «عملیات‌های پرشمار مقاومت عراق علیه مواضع آمریکا»، خبرگزاری مهر.]</ref>
-ترکیه، با تلاش برای تصاحب منطقه کردنشین عراق و ایستادگی حشدالشعبی در برابر آن از یک سو<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص174.</ref> و رقابت با ایران بر سر ام‌القرایی جهان اسلام از سوی دیگر، خواهان تضعیف حشد الشعبی است.<ref>ابراهیم اخلاصی، «اهداف پنهان ترکیه در شمال عراق»، وبسایت مطالعات بین‌المللی صلح، 7 آبان 1400ش</ref>
+در مقابل، ایالات متحده و [[اسرائیل]] نیز حملات موشکی و هوایی علیه مواضع حشد الشعبی انجام دادند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6793165/حمله-آمریکایی-صهیونیستی-به-مراکز-حشد-شعبی-در-عراق «حمله آمریکایی - صهیونیستی به مراکز حشد شعبی در عراق»، خبرگزاری مهر؛] [https://www.tabnak.ir/fa/news/965463/حمله-گسترده-جنگنده-های-آمریکا-به-مواضع-حشدالشعبی-در-چهار-استان-عراق-فیلم-پنتاگون-بیانیه-صادر-کرد «حمله گسترده جنگنده‌های آمریکا به مواضع حشدالشعبی در چهار استان عراق»، وب‌سایت تابناک.]</ref> وزارت خارجه آمریکا با عنوان «پاداش برای عدالت» جایزه‌ای ۱۰ میلیون دلاری برای ارائه اطلاعات دربارهٔ محل حضور ابوآلاء الولائی، فرمانده [[کتائب سیدالشهدا]]، تعیین کرد.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2257230/ «سفارت آمریکا برای اعلام موقعیت «ابوآلاء الولایی» ۱۰ میلیون دلار پاداش تعیین کرد»، خبرگزاری بین‌المللی شفقنا.]</ref>
-کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس مثل قطر، کویت، امارت و بحرین نیز به دلیل همسویی حشدالشعبی با محور مقاومت اسلامی با میلیشیا (گروه شبه نظامی) یا نسخه عراقی سپاه پاسداران ایران خواندن آن به تخریب این گروه با بهره‌گیری از ابزار رسانه می‌پردازند.<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص176.</ref>
+== مواجهه دولت‌های عراق با حشد الشعبی ==
+[[نوری المالکی]] و [[حیدر العبادی]] در دوره‌های نخست‌وزیری خود در روند شکل‌گیری و رسمیت‌یافتن حشد الشعبی نقش داشتند.<ref>[https://psq.bou.ac.ir/article_67122_5bfefeac58cee96350f927bb1ad99a8e.pdf ستوده، و همت بدرآبادی، «بررسی ابعاد بی‌ثباتی سیاسی در عراق جدید»، 1398ش، ص81؛] [https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص53.]</ref> با این حال، العبادی در مارس ۲۰۱۷م ضمن قدردانی از نقش حشد الشعبی، برخی عناصر آن را به ارتکاب تخلفاتی مانند [[سرقت مسلحانه]] و [[آدم‌ربایی]] متهم و موضوع خلع سلاح آن را مطرح کرد.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص54.]</ref> وی بر اساس فرمان اجرایی شماره ۹۱ ([[فوریه]] ۲۰۱۶م) تلاش کرد حشد الشعبی را به‌عنوان نهادی نظامی و قانونی در چارچوب ساختار رسمی دولت و تحت نظارت مستقیم نخست‌وزیر سامان دهد.<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص580.]</ref>
-== چالش‌های پیش روی حشدالشعبی<ref group="دیدگاه">آسیب یا مشکلات و چالش ها؟</ref> ==
+در سال ۲۰۱۹م، دولت [[عادل عبدالمهدی]] نیز با صدور دستورالعملی ده‌بندی، ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق و سامان‌دهی ساختار آن را دنبال کرد و اقداماتی برای کنترل قانونی این نیرو<ref>[https://risstudies.org/ادغام-حشد-الشعبی-در-نیروهای-مسلح-عراق؛/ سیدعلی نجات، «ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها»، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی.]</ref> و کاهش نفوذ برخی فرماندهان آن، ازجمله [[ابومهدی المهندس]]، مطرح شد؛ اقداماتی که به‌طور کامل اجرا نشد. [[سید مقتدی صدر]] نیز این مصوبه را پذیرفت، اما اجرای آن میان نیروهای وابسته به وی به‌طور کامل تحقق نیافت.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص57.]</ref>
-انشعابات درونی حشد از جمله تقسیم آن به دو جریان عتبات و ولایی، حشد ولایی که از آن با نام حشد ایران نیز یاد می‌شود، هسته مرکزی حشد شعبی را تشکیل می‌دهد. این جریان قائل به نظریه ولایت فقیه در خوانش انقلابی آن است اعضای سازمان بدر که پیوندهای ارگانیک عمیقی با ایران دارند، عمدتا در این دسته قرار می گیرند. حشد عتبات پیرو مواضع فقهی آیت الله سیستانی است. این جریان شامل چهار گروه است که عمدتا زیر نظر ائمه جمع یا علما اداره می‌شوند، انتساب این گروه به عتبات، به دلیل تاسیس و حمایت مالی آنها از طرف آستان‌های مقدس است. حشد مرجعیت به لحاظ نظامی و اداری، زیر نظر مستقیم شخص نخست وزیر به عنوان فرماندهی کل نیروهایمسلح قرار دارد. دست بالای حشد ولایی در تصمیم گیری شورای حشد به نارضایتی جریان عتبات دامن زده است. به رغم اختلافات دیگر، حشد مرجعیت با ورود گروه های مورد حمایت ایران به جنگ داخلی سوریه مخالفت کرده و نسبت به تبدیل عراق به میدان منازعه ایران و ایالات متحده آمریکا ابراز نگرانی کرده است. از سویی عمده تلاش صدر معطوف به کسب قدرت و استقرار دولت تکنوکرات، هژمونی بر مسئله مرجعیت مذهبی (عربی) و نهادینه کردن روح ناسیونالیسم عربی و رهبری گفتمان ملی گرایی در عراق است.  سیدامیر نیاکوئی و سعید پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، 587-588.
-تشتت گروه‌های عضو، عدم سازماندهی مناسب، عدم برخورداری از جایگاه مستحکم قانونی، اختلاف نظر افراد تأثیرگذاری مثل مقتدی صدر و عمار حکیم در مورد وضعیت فعلی و آینده حشدالشعبی، تلاش دولت برای خلع سلاح آنها پس از رفع خطر داعش و احتمال انشعاب داخلی از جمله آسیب‌های پیش روی حشدالشعبی است.<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص169.</ref>
+در دوره نخست‌وزیری [[مصطفی الکاظمی]]، [[قاسم سلیمانی]] و ابومهدی المهندس در حمله ایالات متحده ترور و کشته شدند. در سال ۲۰۲۰م نیز چند یگان موسوم به «حشد مرجعیت» یا «حشد عتبات» اعلام کردند از ساختار حشد الشعبی جدا شده و مستقیماً از دولت عراق تبعیت خواهند کرد. الکاظمی همچنین دستوراتی برای محدودسازی برخی فعالیت‌ها و دفاتر این نیرو صادر کرد.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص58.]</ref> با وجود این تحولات، حشدالشعبی همچنان به فعالیت خود ادامه داده و [[فالح الفیاض]] ریاست آن را بر عهده دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6762740/حشد-الشعبی-ترور-امام-خامنه-ای-تلاش-مذبوحانه-برای-شکست-اراده «حشد الشعبی: ترور امام خامنه‌ای تلاش مذبوحانه برای شکست اراده ملت‌هاست»، خبرگزاری مهر.]</ref>
-جریان صدر به دلیل اقتدارگرایی مقتدی صدر، اختلاف نظر او با دیگر جریان‌های شیعی، تمایل به تعامل با آل سعود، همگرایی همه‌جانبه با اهل سنت به منظور جلب آراء آنها، ناسیونالیسم افراطی مقتدی صدر،<ref>عالیشاهی و همکاران، 1398ش، ص205.</ref><ref group="دیدگاه">اطلاعات ناقص است</ref> شکاف ایدئولوژیکی عمیق صدر با حشدالشعبی در مسئله ولایت‌پذیری به بهانه غیر عراقی بودن مراجع اخیر عراق و نگاه انتقادی صدر به هم پیمانی حشدالشعبی با ایران، همواره ساز مخالف کوک کرده است.<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص172.</ref><ref group="دیدگاه">این ادبیات دانشنامه ای نیست. همراه با قضاوت و داوری قطعی است.
+== مخالفان ==
+کارشناسان، ریشه مخالفت‌ها با استقلال و قدرت گرفتن حشد الشعبی را در نقش استکباری ایالات متحده، عوامل داخلی و رقابت‌های منطقه‌ای جستجو می‌کنند:<ref>[https://risstudies.org/ادغام-حشد-الشعبی-در-نیروهای-مسلح-عراق؛/ نجات، ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی.]</ref>
+* '''جریان‌های داخلی (اهل‌سنت و کردها):''' برخی از گروه‌های اهل‌سنت با استقرار این نیروها در مناطق سنی‌نشین در دوران مبارزه با داعش مخالفت کردند. همچنین، گروه‌های کرد، حضور حشد الشعبی در مناطق مورد مناقشه، از جمله مناطق نفتی کرکوک، را مانعی برای اهداف سیاسی خود می‌دانند.<ref>آزاد، سایه‌روشن حشدالشعبی، 1395ش، ص125.</ref>
+* '''[[عربستان سعودی]]:''' با برجسته‌سازی نقش تشیع، حشد الشعبی را گروهی فرقه‌گرا، تهدیدی برای ثبات سیاسی عراق و عاملی برای گسترش نفوذ ایران معرفی می‌کرد.<ref>[https://imrlarc.ir/article_103814_b702022e53b89d1d4c4c9e5067bd4019.pdf گوهری‌مقدم و همکاران، «جایگاه حشد الشعبی در امنیت ملی عراق و نحوه بازنمایی رسانه‌های سعودی از آن»، 1397ش، ص12.]</ref>
+* '''[[ترکیه]]:''' به‌دلیل تقابل منافع در مناطق شمالی و کردنشین عراق<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/e3dadcb3-8a4f-4612-86ef-dfbb1fe2b96a?p=2815794&m=5607 بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص174.]</ref> و همچنین رقابت با ایران بر سر ام‌القرایی جهان اسلام، خواهان تضعیف حشد الشعبی است.<ref>[https://peace-ipsc.org/fa/اهداف-پیدا-و-پنهان-ترکیه-در-شمال-عراق/ اخلاصی، «اهداف پنهان ترکیه در شمال عراق»، وبسایت مطالعات بین‌المللی صلح، آبان 1400ش.]</ref>
+* '''کشورهای عربی خلیج فارس:''' کشورهایی نظیر [[قطر]]، [[کویت]]، [[امارات متحده عربی|امارات]] و [[بحرین]]، این سازمان را به‌عنوان یک گروه شبه‌نظامی (میلیشیا) یا نسخه عراقی از [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] معرفی می‌کنند و در رسانه‌های خود سعی در تخریب حشد الشعبی دارند.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/e3dadcb3-8a4f-4612-86ef-dfbb1fe2b96a?p=2815794&m=5607 بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص176.]</ref>
-بهتر نیست در مخالفان مطرح شود؟</ref>
+== چالش‌ها ==
+با وجود رویکردهای انتقادی به عملکرد برخی شاخه‌ها، کلیت این نهاد در داخل عراق از جایگاه اجتماعی و مذهبی بالایی برخوردار است؛ به‌گونه‌ای که در سال ۲۰۱۶م، میزان حمایت مردمی از آن حدود ۹۶ درصد برآورد شده است.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص49.]</ref>
-حشد الشعبی از سویی به دلیل دریافت حقوق کارکنان آن، دولتی تلقی می‌شود و از سوی دیگر به‌دلیل عدم پاسخگویی به دولت مرکزی و عدم هماهنگی فعالیت‌های خود با دولت، غیررسمی است. این وضعیت در بلند مدت چالش‌هایی را به دنبال خواهد داشت.<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص173.</ref>
+چالش‌های عمده پیش روی حشد الشعبی عبارت‌اند از:
+* '''ساختاری و قانونی:''' تشتت سازمانی، ابهام در جایگاه حقوقی و برنامه‌های دولت مرکزی برای خلع سلاح این نیروها پس از پایان مبارزه با داعش.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/e3dadcb3-8a4f-4612-86ef-dfbb1fe2b96a?p=2815794&m=5607 بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص169.]</ref>
-== پیامدهای حذف حشدالشعبی ==
+* '''مخالفت جریان‌های شیعی:''' اختلاف نظر چهره‌های سیاسی مانند [[سید عمار حکیم|عمار حکیم]] و [[سید مقتدی صدر|مقتدی صدر]] با رویکردهای این سازمان. مخالفت‌های [[جریان صدر]] عمدتاً ریشه در تأکید بر ناسیونالیسم عراقی، تلاش برای تشکیل دولت تکنوکرات، گسترش روابط با اهل‌سنت و کشورهای عربی نظیر عربستان و انتقاد از هم‌پیمانی حشد الشعبی با ایران دارد.<ref>[https://irlip.um.ac.ir/article_29904_64f35169ac2d9e796a78fda252dbe1c3.pdf عالیشاهی و همکاران، «ویژگی‌های پان‌شیعیسم جریان صدر در عراق پساداعش»،  ۱۳۹۸ش، ص205.؛] [https://www.magiran.com/paper/showpdf/e3dadcb3-8a4f-4612-86ef-dfbb1fe2b96a?p=2815794&m=5607 بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص172.]</ref>
-هرگونه تقلیل جایگاه حشدالشعبی در شرایط امنیتی و پرتنش منطقه و ضعف و فساد در ارتش عراق، این کشور را از ظرفیت جهادی بسیج مردمی محروم می‌کند. همچنین ادغام حشدالشعبی در نیروهای مسلح عراق علاوه بر از بین بردن ابتکار و آزادی عمل در میدان توسط یک نیروی مردمی، تهدیدی برای محور مقاومت نیز محسوب می‌شود.<ref>[https://risstudies.org/ادغام-حشد-الشعبی-در-نیروهای-مسلح-عراق؛/ سیدعلی نجات، ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی، 20 اسفند 1404ش.]</ref><ref group="دیدگاه">تاریخ در منابع می‌آید</ref>
+* '''دوگانگی نهادی:''' تناقض میان ماهیت دولتی سازمان به‌دلیل دریافت بودجه و حقوق رسمی و عملکرد مستقل که با عدم پاسخگویی کامل به دولت مرکزی همراه است.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/e3dadcb3-8a4f-4612-86ef-dfbb1fe2b96a?p=2815794&m=5607 بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص173.]</ref>
+* '''انشعابات درونی:''' بروز شکاف میان دو جریان اصلی در داخل سازمان:
+# ''جریان ولایی:'' هسته مرکزی حشد الشعبی که قائل به [[نظریه ولایت فقیه]] و دارای پیوندهای نزدیک با [[ایران]] است.
+# ''جریان عتبات (مرجعیت):'' نیروهای وابسته به آستان‌های مذهبی و پیرو مواضع [[سید علی سیستانی]]. این گروه تحت فرماندهی مستقیم نخست‌وزیر عمل کرده و با تسلط جریان ولایی بر سازمان، حضور گروه‌های عراقی در [[جنگ سوریه]] و تبدیل عراق به میدان رقابت ایران و آمریکا مخالف بودند.<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص587-588.]</ref>
 == آینده حشدالشعبی ==
-سه سناریوی ادغام در نیروهای مسلح، انحلال و تقویت و توسعه، پیش روی حشدالشعبی است. تا قبل از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در دیماه ۱۴۰۴ش، برخی، سناریوی ادغام را به دلیل برخورداری از بیشترین مدافع، محتمل‌ترین سناریو می‌شمردند<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص185.</ref><ref group="دیدگاه">در کنار همان آسیب‌ها بیاید بهتر نیست؟</ref>
+پژوهشگران دربارهٔ آیندهٔ سازمان حشدالشعبی، سه سناریوی ادغام در نیروهای مسلح، انحلال و توسعهٔ سازمانی را مطرح کرده‌اند. تا پیش از رویدادهای ۱۴۰۴ش در ایران شامل [[جنگ دوازده روزه]] و [[جنگ رمضان]]، سناریوی ادغام به‌دلیل کثرت حامیان، محتمل‌ترین گزینه ارزیابی می‌شد.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/e3dadcb3-8a4f-4612-86ef-dfbb1fe2b96a?p=2815794&m=5607 بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص185.]</ref>
-دولت عراق، حزب الدعوه که از سال ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۸م، محور تشکیل دولت در عراق بود، نوری المالکی در دور اول نخست‌وزیری خود(۲۰۱۰–۲۰۰۶)، برخی از گروه‌های سنی که خود بخشی از حشدالشعبی هستند، جریان صدریون، برخی از دولتمردان که خود در حشدالشعبی نماینده ندارند، آمریکایی‌ها و برخی از کشورهای منطقه، با انگیزه‌های متفاوتی مثل برقراری موازنه قدرت و تقلیل قدرت شیعه و نه لزوماً مخالفت با اصل حشدالشعبی، خواهان محدود کردن حشدالشعبی هستند.<ref group="دیدگاه">تداخل زیادی با بخش مخالفت‌ها و دولت عراق دارد.</ref> اما نگاه رایج در داخل عراق به حشدالشعبی تفصیلی است و به رغم انتقاد به برخی از شاخه‌های آن، حشدالشعبی به‌طور کل یک سازمان مقدس و قابل اعتماد و اتکا شمرده می‌شود.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص59-62.</ref> حشدالشعبی در اوج محبوبیت خود در سال ۲۰۱۶م، از حمایت ۹۶درصدی مردمی برخوردار بود.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص49.</ref>
+دیدگاه‌های کلان پیرامون آیندهٔ این نهاد عبارت‌اند از:
+* '''موافقان محدودسازی:''' طیفی از بازیگران داخلی و خارجی شامل دولت عراق، [[حزب الدعوة الاسلامیة|حزب الدعوه]]، جریان صدر، سیاستمداران غیروابسته به حشد، برخی گروه‌های سنی، ایالات متحده و شماری از کشورهای منطقه، با هدف ایجاد موازنهٔ قوا و کنترل نفوذ، خواهان محدود کردن دامنهٔ فعالیت این سازمان هستند.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص59-62.]</ref>
+* '''مخالفان محدودسازی:''' این گروه استدلال می‌کنند که با توجه به ضعف‌های ساختاری ارتش عراق و تنش‌های امنیتی منطقه، هرگونه ادغام یا تقلیل جایگاه حشد الشعبی، موجب سلب ابتکار عمل و استقلال میدانی آن شده و به تضعیف محور مقاومت می‌انجامد.<ref>[https://risstudies.org/ادغام-حشد-الشعبی-در-نیروهای-مسلح-عراق؛/ نجات، ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی.]</ref>
-== حشدالشعبی پس از جنگ رمضان ==
+== پانویس ==
-در پی حمله وحشیانه اسرائیل خبیث و آمریکای جنایتکار در ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش، فالح فیاض، رئیس حشدالشعبی، با صدور بیانیه‌ای، شهادت آیت‌الله خامنه‌ای را جنایت تروریستی، نقض آشکار قوانین بین‌المللی و تلاش مذبوحانه‌ای برای خاموش کردن صدای مقاومت خواند.<ref name=":1">[https://www.mehrnews.com/news/6762740/حشد-الشعبی-ترور-امام-خامنه-ای-تلاش-مذبوحان وبسایت خبرگزاری مهر، 10 اسفند 1404ش.]</ref>
+{{پانویس}}
-نیروی مقاومت عراق<ref group="دیدگاه">گروه های مقاوت یا از حشد الشعبی بوده است؟</ref> در حمایت از ایران در برابر حملات آمرکایی صهیونی، با استفاده از ده‌ها پهپاد و موشک، پایگاه‌های آمریکایی<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6769478/عملیات-های-پرشمار-مقاومت-عراق-علیه-مواضع-آ وبسایت خبرگزاری مهر، 18 اسفند 1404ش.]</ref> و گروهک‌های تجزیه طلب در اقلیم کردستان را مورد هدف قرار داد. در پی این حملات که همچنان ادامه دارد، ده‌ها آمریکایی کشته و زخمی شده‌اند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1792839/%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%DB%B1%DB%B3-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DB%B2%DB%B9%DB%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%82%D8%A7%D وبسایت مشرق، 20 اسفند 1404ش.]</ref><ref group="دیدگاه">آدرسها در این بند طبق شیوه نامه نیست. لطفاً اصلاح شود.
-در فهرست منابع نیز اطلاعات این دو مورد ناقص است.</ref> تعیین جایزه 10 میلیون دلاری آمریکا برای شناسایی موقعیت فرمانده کتائب سیدالشهدا عراق، ابوآلاء الولائی، حاکی از اهمیت ضربه‌هایی است که این گروه به پایگاه‌های نظامی آمریکا زده است.
-حملات امریکایی صهیونی به مواضع و پایگاه‌های حشدالشعبی<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6793165/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B5%D9%87%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%B2-%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%B4%D8%B9%D8%A8%DB%8C- وبسایت خبرگزاری مهر، ۱۷ فروردین ۱۴۰۵ش.]</ref> با جنگنده‌<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/965463/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%AC%D9%86%DA%AF%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B6%D8%B9-%D8%AD%D8%B4%D8%AF% وبسایت تابناک، 13 اردیبهشت 1405ش.]</ref>
-در جنگ رمضان، حشدالشعبی عملیات‌های نظامی متنوعی علیه مواضع و پایگاه‌های آمریکایی در خاک عراق، در هماهنگی کامل با ایران و سایر بخش‌های مقاومت در کشورهای دیگر انجام داده است که معمولا با نام گروه‌های تشکیل دهنده حشدالشعبی خبررسانی می‌شود.<ref name=":2">[https://www.mehrnews.com/tag/%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA+%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C+%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82 وبسایت خبرگزاری مهر، 13 اردیبهشت 1405ش.]</ref>
 == منابع ==
 {{آغاز منابع}}
-* آزاد، امیرحامد، «الگوی تشکیل و تحدید حشد الشعبی در عراق»، فصلنامه سیاست جهانی، ۱۳۹۹ش.
+* آزاد، امیرحامد، سایه روشن حشدالشعبی، تهران، مؤسسه مطالعات اندیشه‌سازان نور، ۱۳۹۵ش.
-* آزاد، امیرحامد، سایه روشن حشدالشعبی، تهران، مؤسسه مطالعات اندیشه سازان نور، ۱۳۹۵ش.
+* آزاد، امیرحامد، «الگوی مطلوب در عراق؛ حشدالشعبی و آسیب‌پذیری‌های آن»، نشریه مطالعات راهبردی جهان اسلام، ش۱۶، ۱۳۹۴ش.
-* آزاد، امیرحامد، «الگوی مطلوب در عراق حشدالشعبی و آسیب‌پذیری‌های آن»، نشریه مطالعات راهبردی جهان اسلام، ش۱۶، ۱۳۹۴ش.
+* آقایی میبدی، علی و همکاران، «بررسی تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، سیاست‌پژوهی غرب آسیا، شماره اول، ۱۴۰۳ش.
 * احمدی، ژیلا، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، وبسایت مرکز بین‌المللی مطالعات صلح، ۱۳ شهریور ۱۳۹۷ش.
 * اخلاصی، ابراهیم، «اهداف پنهان ترکیه در شمال عراق»، وبسایت مطالعات بین‌المللی صلح، ۷ آبان ۱۴۰۰ش
-افشون، تورج، «کالبدشکافی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در عراق با تاکید بر شکل‌گیری مقاومت مردم پایه»، نشریه پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، شماره 26، بهار و تابستان 1404ش.
+* افشون، تورج، «کالبدشکافی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در عراق با تأکید بر شکل‌گیری مقاومت مردم پایه»، نشریه پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، شماره ۲۶، بهار و تابستان ۱۴۰۴ش.
-* بیوک، محسن، سناریوهای پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران، نشریه مطالعات بین رشته‌ای دانش راهبردی، ش۵۶، پاییز ۱۴۰۳ش.
+* بیوک، محسن، «سناریوهای پیش روی آینده حشدالشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، ش۵۶، پاییز ۱۴۰۳ش.
-حسن‌زاده، سیدمجید، «ابومهدی المهندس و تاسیس حشد الشعبی عراق»، نشریه فرهنگ زیارت، شماره 41، زمستان 1398ش.
+* حسن‌زاده، سیدمجید، «ابومهدی المهندس و تأسیس حشدالشعبی عراق»، نشریه فرهنگ زیارت، شماره ۴۱، زمستان ۱۳۹۸ش.
-* زارعان، احمد، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از ۲۰۱۴، مطالعه موردی حشدالشعبی»، فصلنامه دولت‌پژوهی، ش۳۳، بهار ۱۴۰۲ش.
+* «حشد الشعبی: ترور امام خامنه‌ای تلاش مذبوحانه برای شکست اراده ملت‌هاست»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
+* «حمله آمریکایی - صهیونیستی به مراکز حشد شعبی در عراق»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۷ فروردین ۱۴۰۵ش.
+* «حمله گسترده جنگنده‌های آمریکا به مواضع حشدالشعبی در چهار استان عراق»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۳۹۸ش.
+* زارعان، احمد، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از ۲۰۱۴، مطالعه موردی حشدالشعبی»، فصلنامه دولت‌پژوهی، ش۳۳، بهار ۱۴۰۲ش.
 * ستوده، محمد، بدرآبادی، همت، «بررسی ابعاد بی‌ثباتی سیاسی در عراق جدید»، فصلنامه علوم سیاسی، ش۲۱، ۱۳۹۸ش.
-عباسی کریم و همکاران، «تاثیر قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در جنبش‌های اسلامی منطقه خاورمیانه مطالعه موردی حشد الشعبی»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، شماره 59، تابستان 1401ش.
+* «سفارت آمریکا برای اعلام موقعیت «ابوآلاء الولایی» ۱۰ میلیون دلار پاداش تعیین کرد»، خبرگزاری بین‌المللی شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
 * عالیشاهی، عبدالرضا و همکاران، «ویژگی‌های پان‌شیعیسم جریان صدر در عراق پساداعش»، پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، ش۷، ۱۳۹۸ش.
-* گوهری مقدم و عرب، «جایگاه حشد الشعبی در امنیت ملی عراق و نحوه بازنمایی رسانه‌های سعودی از آن»، پژوهشنامه رسانه بین‌الملل، ۱۳۹۷ش.
+* عباسی، کریم و همکاران، «تأثیر قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در جنبش‌های اسلامی منطقه خاورمیانه مطالعه موردی حشدالشعبی»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، شماره ۵۹، تابستان ۱۴۰۱ش.
-* نجات، سیدعلی، «ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها»، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی، ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
+* «عملیات‌های پرشمار مقاومت عراق علیه مواضع آمریکا»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
-* نیاکویی سیدامیر و پیرمحمدی سعید، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق»، فصلنامه روابط خارجی، ش51، ۱۴۰۰ش.
+* گوهری مقدم و عرب، «جایگاه حشدالشعبی در امنیت ملی عراق و نحوه بازنمایی رسانه‌های سعودی از آن»، پژوهشنامه رسانه بین‌الملل، ۱۳۹۷ش.
-* وبسایت خبرگزاری مهر، ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش
+* «مقاومت اسلامی عراق»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
-* وبسایت مشرق، ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
+* نجات، سیدعلی، «ادغام حشدالشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها»، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی، ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
+* نیاکویی، سیدامیر و پیرمحمدی، سعید، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق»، فصلنامه روابط خارجی، ش۵۱، ۱۴۰۰ش.
 {{پایان منابع}}
-== پانویس ==
+{{محور مقاومت}}
-{{پانویس}}
-{{پانویس پیش‌نویس}}
+[[رده:گروه‌های نظامی شیعه]]
+[[رده:گروه‌های نظامی عراق]]
+[[رده:محور مقاومت]]