حشد الشعبی: تفاوت میان نسخه‌ها

 

'''{{درشت|حشد الشعبی،}}''' ائتلاف گسترده مردمی عراق با قدرت نظامی بالا به عنوان بخشی از [[محور مقاومت]].

 

حشد الشعبی از گروه‌های مردمی و شبه‌نظامی عمدتاً [[شیعه]] در کشور [[عراق]] است که در سال ۲۰۱۴م در پی پیشروی [[داعش]] و صدور [[حکم جهاد|فتوای جهاد]] از سوی [[سید علی سیستانی]]، رسمیت یافت. این نیروها با ایفای نقش کلیدی در شکست داعش، در سال ۲۰۱۶م با مصوبه پارلمان عراق به بخشی رسمی از نیروهای مسلح عراق تبدیل شدند. امروزه این نهاد متشکل از ده‌ها گروه مختلف، یکی از قدرتمندترین بازیگران نظامی و امنیتی عراق است که میزان نفوذ و استقلال عمل آن همواره محل مناقشات داخلی و بین‌المللی است.

حشد به‌معنای جماعت، گروه و جمعیت است. شعب به‌معنای گروهی از [[مردم]] با ویژگی‌های مشترک است. «شعبی» به معنای مردمی و «حشد شعبی» یا «الحشد الشعبی»، به‌معنای بسیج مردمی، عنوانی است که برای مجموعه نیروهای شبه‌نظامی داوطلب عراقی به کار می‌رود. این گروه به‌دنبال [[فتوا|فتوای]] مرجع مذهبی عراق، سید علی سیستانی، برای مقابله با حملات [[داعش]] سازمان‌دهی شد.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/psq/Article/1102860 عباسی، «تأثیر قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در جنبش‌های اسلامی منطقه خاورمیانه مطالعه موردی حشد الشعبی»، 1401ش، ص117.]</ref> این نیروی مردمی با عناوین دیگری مثل کمیته بسیج مردمی و واحدهای بسیج مردمی نیز شاخته می‌شود.<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص573.]</ref>

ریشه‌های شکل‌گیری الحشد الشعبی به دهه‌ها پیش از ظهور داعش و فعالیت گروه‌های نظامی عراقی بازمی‌گردد؛ به‌طوری‌که پیشینه این نیروها در سه مقطع تاریخی پیش از سال ۲۰۱۴م شامل مبارزه با حکومت بعث (پیش از ۲۰۰۳م)، مقابله با حضور نظامی [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]] تا ۲۰۱۱م و درگیری با گروه‌های افراطی در [[سوریه]] از ۲۰۱۳م جای می‌گیرد.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص51.]</ref> هسته‌های اولیهٔ برخی از این گروه‌ها نظیر [[سازمان بدر]]، در دوران حکومت [[صدام حسین]] توسط چهره‌هایی چون [[ابومهدی المهندس]] و با حمایت نهادهای نظامی ایران در خاک این کشور شکل گرفت.<ref>[https://peace-ipsc.org/fa/موافقان-و-مخالفان-حشد-الشعبی-در-عراق-و-آ/ احمدی، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، وب‌سایت مرکز بین‌المللی مطالعات صلح؛][https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183988_9224263f59de48fb82923e5227fd19ab.pdf حسن‌زاده، «ابومهدی المهندس و تأسیس حشد الشعبی»، 1398ش، ص69.]</ref> همچنین، گروه‌هایی مانند [[کتائب حزب‌الله]] (تأسیس ۲۰۰۷م)<ref>[https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183988_9224263f59de48fb82923e5227fd19ab.pdf حسن‌زاده، «ابومهدی المهندس و تأسیس حشد الشعبی»، 1398ش، ص72.]</ref> و نیروهای نظامی [[جریان صدر]] معروف به [[جیش المهدی|جیش‌المهدی]] نیز در دوران پس از اشغال عراق فعال بودند.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص50.]</ref> در نهایت، با نفوذ داعش و ضعف نهادی، بی‌ثباتی سیاسی و ناکارآمدی ارتش عراق، اتکا به این ساختارهای شبه‌نظامی، گزینه‌ای گریزناپذیر شد.<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص578.]</ref>

تأسیس رسمی حشد الشعبی در پی حملهٔ گستردهٔ داعش به عراق در [[۹ ژوئن]] ۲۰۱۴م ([[۲۰ خرداد]] ۱۳۹۳ش) و [[سقوط موصل|سقوط سریع موصل]] در پی فروپاشی بخش‌هایی از ارتش عراق رقم خورد. در واکنش به این بحران، [[سید علی سیستانی]]، [[مرجع تقلید]] شیعیان، فتوای جهاد صادر کرد که با استقبال گستردهٔ داوطلبان مواجه شد و به ایجاد حدود ۴۰ گروه مسلح با بیش از ۱۱۸ هزار نیرو انجامید.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/psq/Article/1102860 عباسی، «تأثیر قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران در جنبش‌های اسلامی منطقه خاورمیانه مطالعه موردی حشد الشعبی»، 1401ش، ص127.]</ref> دو روز پس از این فتوا، دولت عراق به‌منظور جبران ضعف ارتش، دستور تشکیل نهاد حشدالشعبی را برای سازماندهی و تسلیح این نیروها زیر نظر نخست‌وزیر صادر کرد.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/dc392720-e79f-42dd-bc9a-ba3c2dfb7f76?p=1549196&m=7110 آزاد، «الگوی مطلوب در عراق حشدالشعبی و آسیب‌پذیری‌های آن»، 1394ش، ص94.]</ref> در روند تثبیت این سازمان، [[نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] ایران به فرماندهی [[قاسم سلیمانی]]، پس از درخواست رسمی دولت عراق،<ref>[https://peace-ipsc.org/fa/موافقان-و-مخالفان-حشد-الشعبی-در-عراق-و-آ/ احمدی، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، وب‌سایت مرکز بین‌المللی مطالعات صلح.]</ref> نقش محوری در سازمان‌دهی، آموزش و پشتیبانی لجستیک نیروهای مردمی ایفا کرد.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/da68decf-ec1d-4512-ba30-d7513900db81?p=2926677&m=9072 آقایی میبدی، «بررسی تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، 1403ش، ص115؛] [https://jm.um.ac.ir/article_46861_5f4f3336935836e86abd762d9efa4603.pdf افشون، «کالبدشکافی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در عراق با تأکید بر شکل‌گیری مقاومت مردم پایه»، 1404ش، ص78.]</ref>

پس از کاهش خطر داعش در عراق و با وجود تلاش‌های [[ایالات متحده]] برای محدود کردن نفوذ حشد الشعبی،<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/da68decf-ec1d-4512-ba30-d7513900db81?p=2926677&m=9072 آقایی میبدی، «بررسی تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، 1403ش، ص116.]</ref> پارلمان عراق در [[۲۶ نوامبر]] ۲۰۱۶م با تصویب قانونی، این سازمان را به‌عنوان یک نیروی نظامی رسمی و مستقل در کنار ارتش به رسمیت شناخت.<ref>[https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183988_9224263f59de48fb82923e5227fd19ab.pdf حسن‌زاده، «ابومهدی المهندس و تأسیس حشد الشعبی»، 1398ش، ص72.]</ref> بر اساس این قانون، نیروهای حشد الشعبی از حقوق و مزایای معادل نیروهای ارتش و پلیس عراق برخوردار شدند.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/da68decf-ec1d-4512-ba30-d7513900db81?p=2926677&m=9072 آقایی میبدی، «بررسی تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، پاییز 1403ش، ص120.]</ref> بدین ترتیب جایگاه حاکمیتی این سازمان تثبیت شد و حیدر العبادی (نخست‌وزیر وقت) به‌عنوان فرمانده کل و ابومهدی المهندس به‌عنوان معاون و فرمانده میدانی این نیروها تعیین شدند.<ref name=":0">[https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_183988_9224263f59de48fb82923e5227fd19ab.pdf حسن‌زاده، «ابومهدی المهندس و تأسیس حشد الشعبی»، 1398ش، ص72.]</ref>

[[پرونده:حشد الشعبی۲.png|جایگزین=هادی العامری و ابومهدی المهندس|بندانگشتی|از راست به چپ: هادی العامری و ابومهدی المهندس از فرماندهان سازمان بدر]]

حشد الشعبی هنگام رسمیت‌یافتن، دارای ۵۰ گروه و بیش از ۱۳۰ هزار نیروی نظامی بود. اگرچه بدنه اصلی این سازمان را [[شیعیان]] تشکیل می‌دهند، اما سایر گروه‌های قومی و مذهبی نظیر [[اهل‌سنت]]، کردها، ترکمن‌ها، [[مسیحیان]] و [[ایزدیان|ایزدی‌ها]] نیز در آن حضور دارند.<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص11.]</ref> به‌دنبال فتوای سید علی سیستانی، جریان‌های سیاسی-نظامی برجسته‌ای چون [[سازمان بدر]]، [[سرایا السلام]] (وابسته به جریان صدر)، [[عصائب اهل الحق]] و [[جنبش مقاومت اسلامی نجباء|جنبش نجباء]] به این سازمان پیوستند. گفته شده است که شاخه شیعی، به‌ویژه سپاه بدر و سرایا السلام، از آموزش و قدرت بیشتر در مقایسه با دیگر نیروهای حشدالشعبی برخوردار است.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص48.]</ref> در کنار آن‌ها، گروه‌های تحت حمایت [[عتبات عالیات]]، شبه‌نظامیان عشایری با هدف تأمین امنیت محلی و یگان‌های مستقل اقلیت‌ها نیز فعالیت می‌کنند.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص49.]</ref>

* گروه‌های مرجع: دارای سازمان‌دهی نظامی و ابتکار عمل میدانی شامل سازمان بدر، [[گردان‌های امام علی]]، [[کتائب سیدالشهدا|سیدالشهدا]] و [[کتائب جندالامام|جندالامام]].

* حلقه پیرامونی: دارای توان نظامی در رتبه بعدی و مروج ایدئولوژی [[ولایت فقیه]] شامل [[سرایا الخراسانی]]، الوعد الصادق، [[جیش المختار]] و رسالیون.

* گروه‌های وابسته سیاسی: مرتبط با جریان‌های سیاسی داخلی عراق شامل شباب الرسالی، گردان‌های غضب، امام حسین، سرایا السلام، و یگان‌های ترکمن و سنی.<ref>آزاد، سایه‌روشن حشدالشعبی، تهران، 1395ش، ص50.</ref>

اهداف راهبردی و بلندمدت حشد الشعبی با رویکردهای ایدئولوژیک شیعه هم‌خوانی دارد.<ref>[https://peace-ipsc.org/fa/موافقان-و-مخالفان-حشد-الشعبی-در-عراق-و-آ/ احمدی، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، 1397ش.]</ref> در [[مارس]] ۲۰۱۵م، این سازمان اهداف کلان و عملیاتی خود را به شرح زیر اعلام کرد:

# [[مبارزه با تروریسم]] و آزادسازی شهروندان عراقی از تهدیدات آن؛

# محافظت از اماکن و [[بقاع متبرکه]]؛

[[پرونده:حشد الشعبی۴.jpg|جایگزین=استقرار نیروهای حشد الشعبی در شرق دیاله|بندانگشتی|استقرار نیروهای حشد الشعبی در شرق استان دیاله با هدف مقابله با عناصر داعش.]]

حشد الشعبی، به‌عنوان یکی از بازیگران مهم در عرصه امنیتی عراق نهادینه شد و در پر کردن بخشی از خلأهای موجود در ساختار نظامی این کشور مورد توجه قرار گرفت.<ref>[https://jm.um.ac.ir/article_46861_5f4f3336935836e86abd762d9efa4603.pdf افشون، «کالبدشکافی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در عراق با تأکید بر شکل‌گیری مقاومت مردم‌پایه»، 1404ش، ص82.]</ref> مهم‌ترین فعالیت‌های منتسب به حشد الشعبی عبارت است از:

* مشارکت در عملیات علیه داعش و بازپس‌گیری گستره‌ای از مناطق تحت کنترل این گروه؛

* تأمین امنیت برخی محورهای مواصلاتی به‌ویژه در مسیرهای موازی مرز [[سوریه]]؛

* تسهیل بازگشایی و فعال‌سازی مسیر زمینی [[تهران]]–[[بغداد]]–[[دمشق]]؛

* تلاش برای جلوگیری از گسترش نفوذ احزاب و نیروهای کرد در استان کرکوک در بستر تحولات مرتبط با استقلال [[اقلیم کردستان]]؛<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص580.]</ref>

* اجرای حملاتی علیه برخی پایگاه‌های آمریکایی در خاک عراق.<ref>[https://www.mehrnews.com/tag/مقاومت+اسلامی+عراق «مقاومت اسلامی عراق»، خبرگزاری مهر.]</ref>

در پی حمله نظامی اسرائیل و ایالات متحده به ایران در [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش، [[فالح الفیاض]]، رئیس حشد الشعبی، در بیانیه‌ای [[ترور سید علی خامنه‌ای]] را اقدامی تروریستی و نقض قوانین بین‌المللی توصیف کرد.<ref name=":1">[https://www.mehrnews.com/news/6762740/حشد-الشعبی-ترور-امام-خامنه-ای-تلاش-مذبوحانه-برای-شکست-اراده «حشد الشعبی: ترور امام خامنه‌ای تلاش مذبوحانه برای شکست اراده ملت‌هاست»، خبرگزاری مهر.]</ref> در همین چارچوب، گروه‌هایی از حشد الشعبی عملیات‌هایی علیه پایگاه‌ها و مواضع [[ایالات متحده]] در عراق و گروهک‌های تجزیه‌طلب در اقلیم کردستان انجام دادند. این حملات که گاه با نام گروه‌های عضو حشد الشعبی یا عنوان [[مقاومت اسلامی عراق|مقاومت اسلامی در عراق]] اعلام می‌شد،<ref name=":2">[https://www.mehrnews.com/tag/مقاومت+اسلامی+عراق «مقاومت اسلامی عراق»، خبرگزاری مهر.]</ref> با استفاده از [[پهپاد]] و [[موشک]] انجام گرفت و بنا بر گزارش‌ها شماری از نیروهای آمریکایی در آن کشته یا زخمی شدند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6769478/عملیات-های-پرشمار-مقاومت-عراق-علیه-مواضع-آمریکا «عملیات‌های پرشمار مقاومت عراق علیه مواضع آمریکا»، خبرگزاری مهر.]</ref>

در مقابل، ایالات متحده و [[اسرائیل]] نیز حملات موشکی و هوایی علیه مواضع حشد الشعبی انجام دادند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6793165/حمله-آمریکایی-صهیونیستی-به-مراکز-حشد-شعبی-در-عراق «حمله آمریکایی - صهیونیستی به مراکز حشد شعبی در عراق»، خبرگزاری مهر؛] [https://www.tabnak.ir/fa/news/965463/حمله-گسترده-جنگنده-های-آمریکا-به-مواضع-حشدالشعبی-در-چهار-استان-عراق-فیلم-پنتاگون-بیانیه-صادر-کرد «حمله گسترده جنگنده‌های آمریکا به مواضع حشدالشعبی در چهار استان عراق»، وب‌سایت تابناک.]</ref> وزارت خارجه آمریکا با عنوان «پاداش برای عدالت» جایزه‌ای ۱۰ میلیون دلاری برای ارائه اطلاعات دربارهٔ محل حضور ابوآلاء الولائی، فرمانده [[کتائب سیدالشهدا]]، تعیین کرد.<ref>[https://fa.shafaqna.com/news/2257230/ «سفارت آمریکا برای اعلام موقعیت «ابوآلاء الولایی» ۱۰ میلیون دلار پاداش تعیین کرد»، خبرگزاری بین‌المللی شفقنا.]</ref>

[[نوری المالکی]] و [[حیدر العبادی]] در دوره‌های نخست‌وزیری خود در روند شکل‌گیری و رسمیت‌یافتن حشد الشعبی نقش داشتند.<ref>[https://psq.bou.ac.ir/article_67122_5bfefeac58cee96350f927bb1ad99a8e.pdf ستوده، و همت بدرآبادی، «بررسی ابعاد بی‌ثباتی سیاسی در عراق جدید»، 1398ش، ص81؛] [https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص53.]</ref> با این حال، العبادی در مارس ۲۰۱۷م ضمن قدردانی از نقش حشد الشعبی، برخی عناصر آن را به ارتکاب تخلفاتی مانند [[سرقت مسلحانه]] و [[آدم‌ربایی]] متهم و موضوع خلع سلاح آن را مطرح کرد.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص54.]</ref> وی بر اساس فرمان اجرایی شماره ۹۱ ([[فوریه]] ۲۰۱۶م) تلاش کرد حشد الشعبی را به‌عنوان نهادی نظامی و قانونی در چارچوب ساختار رسمی دولت و تحت نظارت مستقیم نخست‌وزیر سامان دهد.<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص580.]</ref>

در سال ۲۰۱۹م، دولت [[عادل عبدالمهدی]] نیز با صدور دستورالعملی ده‌بندی، ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق و سامان‌دهی ساختار آن را دنبال کرد و اقداماتی برای کنترل قانونی این نیرو<ref>[https://risstudies.org/ادغام-حشد-الشعبی-در-نیروهای-مسلح-عراق؛/ سیدعلی نجات، «ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها»، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی.]</ref> و کاهش نفوذ برخی فرماندهان آن، ازجمله [[ابومهدی المهندس]]، مطرح شد؛ اقداماتی که به‌طور کامل اجرا نشد. [[سید مقتدی صدر]] نیز این مصوبه را پذیرفت، اما اجرای آن میان نیروهای وابسته به وی به‌طور کامل تحقق نیافت.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص57.]</ref>

در دوره نخست‌وزیری [[مصطفی الکاظمی]]، [[قاسم سلیمانی]] و ابومهدی المهندس در حمله ایالات متحده ترور و کشته شدند. در سال ۲۰۲۰م نیز چند یگان موسوم به «حشد مرجعیت» یا «حشد عتبات» اعلام کردند از ساختار حشد الشعبی جدا شده و مستقیماً از دولت عراق تبعیت خواهند کرد. الکاظمی همچنین دستوراتی برای محدودسازی برخی فعالیت‌ها و دفاتر این نیرو صادر کرد.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص58.]</ref> با وجود این تحولات، حشدالشعبی همچنان به فعالیت خود ادامه داده و [[فالح الفیاض]] ریاست آن را بر عهده دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6762740/حشد-الشعبی-ترور-امام-خامنه-ای-تلاش-مذبوحانه-برای-شکست-اراده «حشد الشعبی: ترور امام خامنه‌ای تلاش مذبوحانه برای شکست اراده ملت‌هاست»، خبرگزاری مهر.]</ref>

کارشناسان، ریشه مخالفت‌ها با استقلال و قدرت گرفتن حشد الشعبی را در نقش استکباری ایالات متحده، عوامل داخلی و رقابت‌های منطقه‌ای جستجو می‌کنند:<ref>[https://risstudies.org/ادغام-حشد-الشعبی-در-نیروهای-مسلح-عراق؛/ نجات، ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی.]</ref>

* '''جریان‌های داخلی (اهل‌سنت و کردها):''' برخی از گروه‌های اهل‌سنت با استقرار این نیروها در مناطق سنی‌نشین در دوران مبارزه با داعش مخالفت کردند. همچنین، گروه‌های کرد، حضور حشد الشعبی در مناطق مورد مناقشه، از جمله مناطق نفتی کرکوک، را مانعی برای اهداف سیاسی خود می‌دانند.<ref>آزاد، سایه‌روشن حشدالشعبی، 1395ش، ص125.</ref>

* '''[[عربستان سعودی]]:''' با برجسته‌سازی نقش تشیع، حشد الشعبی را گروهی فرقه‌گرا، تهدیدی برای ثبات سیاسی عراق و عاملی برای گسترش نفوذ ایران معرفی می‌کرد.<ref>[https://imrlarc.ir/article_103814_b702022e53b89d1d4c4c9e5067bd4019.pdf گوهری‌مقدم و همکاران، «جایگاه حشد الشعبی در امنیت ملی عراق و نحوه بازنمایی رسانه‌های سعودی از آن»، 1397ش، ص12.]</ref>

* '''[[ترکیه]]:''' به‌دلیل تقابل منافع در مناطق شمالی و کردنشین عراق<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/e3dadcb3-8a4f-4612-86ef-dfbb1fe2b96a?p=2815794&m=5607 بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص174.]</ref> و همچنین رقابت با ایران بر سر ام‌القرایی جهان اسلام، خواهان تضعیف حشد الشعبی است.<ref>[https://peace-ipsc.org/fa/اهداف-پیدا-و-پنهان-ترکیه-در-شمال-عراق/ اخلاصی، «اهداف پنهان ترکیه در شمال عراق»، وبسایت مطالعات بین‌المللی صلح، آبان 1400ش.]</ref>

* '''کشورهای عربی خلیج فارس:''' کشورهایی نظیر [[قطر]]، [[کویت]]، [[امارات متحده عربی|امارات]] و [[بحرین]]، این سازمان را به‌عنوان یک گروه شبه‌نظامی (میلیشیا) یا نسخه عراقی از [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] معرفی می‌کنند و در رسانه‌های خود سعی در تخریب حشد الشعبی دارند.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/e3dadcb3-8a4f-4612-86ef-dfbb1fe2b96a?p=2815794&m=5607 بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص176.]</ref>

با وجود رویکردهای انتقادی به عملکرد برخی شاخه‌ها، کلیت این نهاد در داخل عراق از جایگاه اجتماعی و مذهبی بالایی برخوردار است؛ به‌گونه‌ای که در سال ۲۰۱۶م، میزان حمایت مردمی از آن حدود ۹۶ درصد برآورد شده است.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص49.]</ref>

* '''انشعابات درونی:''' بروز شکاف میان دو جریان اصلی در داخل سازمان:

# ''جریان ولایی:'' هسته مرکزی حشد الشعبی که قائل به [[نظریه ولایت فقیه]] و دارای پیوندهای نزدیک با [[ایران]] است.

# ''جریان عتبات (مرجعیت):'' نیروهای وابسته به آستان‌های مذهبی و پیرو مواضع [[سید علی سیستانی]]. این گروه تحت فرماندهی مستقیم نخست‌وزیر عمل کرده و با تسلط جریان ولایی بر سازمان، حضور گروه‌های عراقی در [[جنگ سوریه]] و تبدیل عراق به میدان رقابت ایران و آمریکا مخالف بودند.<ref>[https://frqjournal.csr.ir/article_141149_531632ff1f67b61148e3c49050c4293a.pdf نیاکوئی و پیرمحمدی، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق (2021 - 2014)»، 1400ش، ص587-588.]</ref>

پژوهشگران دربارهٔ آیندهٔ سازمان حشدالشعبی، سه سناریوی ادغام در نیروهای مسلح، انحلال و توسعهٔ سازمانی را مطرح کرده‌اند. تا پیش از رویدادهای ۱۴۰۴ش در ایران شامل [[جنگ دوازده روزه]] و [[جنگ رمضان]]، سناریوی ادغام به‌دلیل کثرت حامیان، محتمل‌ترین گزینه ارزیابی می‌شد.<ref>[https://www.magiran.com/paper/showpdf/e3dadcb3-8a4f-4612-86ef-dfbb1fe2b96a?p=2815794&m=5607 بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، 1403ش، ص185.]</ref>

* '''موافقان محدودسازی:''' طیفی از بازیگران داخلی و خارجی شامل دولت عراق، [[حزب الدعوة الاسلامیة|حزب الدعوه]]، جریان صدر، سیاستمداران غیروابسته به حشد، برخی گروه‌های سنی، ایالات متحده و شماری از کشورهای منطقه، با هدف ایجاد موازنهٔ قوا و کنترل نفوذ، خواهان محدود کردن دامنهٔ فعالیت این سازمان هستند.<ref>[https://tssq.atu.ac.ir/article_15731_993c8e0bc8f66dfd05bf430bb67dd624.pdf زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، 1402ش، ص59-62.]</ref>

* '''مخالفان محدودسازی:''' این گروه استدلال می‌کنند که با توجه به ضعف‌های ساختاری ارتش عراق و تنش‌های امنیتی منطقه، هرگونه ادغام یا تقلیل جایگاه حشد الشعبی، موجب سلب ابتکار عمل و استقلال میدانی آن شده و به تضعیف محور مقاومت می‌انجامد.<ref>[https://risstudies.org/ادغام-حشد-الشعبی-در-نیروهای-مسلح-عراق؛/ نجات، ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی.]</ref>

* آزاد، امیرحامد، سایه روشن حشدالشعبی، تهران، مؤسسه مطالعات اندیشه‌سازان نور، ۱۳۹۵ش.

* آزاد، امیرحامد، «الگوی مطلوب در عراق؛ حشدالشعبی و آسیب‌پذیری‌های آن»، نشریه مطالعات راهبردی جهان اسلام، ش۱۶، ۱۳۹۴ش.

* آقایی میبدی، علی و همکاران، «بررسی تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، سیاست‌پژوهی غرب آسیا، شماره اول، ۱۴۰۳ش.

* افشون، تورج، «کالبدشکافی عملکرد جمهوری اسلامی ایران در عراق با تأکید بر شکل‌گیری مقاومت مردم پایه»، نشریه پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، شماره ۲۶، بهار و تابستان ۱۴۰۴ش.

* بیوک، محسن، «سناریوهای پیش روی آینده حشدالشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»، نشریه مطالعات بین‌رشته‌ای دانش راهبردی، ش۵۶، پاییز ۱۴۰۳ش.

* حسن‌زاده، سیدمجید، «ابومهدی المهندس و تأسیس حشدالشعبی عراق»، نشریه فرهنگ زیارت، شماره ۴۱، زمستان ۱۳۹۸ش.

* «حمله گسترده جنگنده‌های آمریکا به مواضع حشدالشعبی در چهار استان عراق»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۳۹۸ش.

* زارعان، احمد، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه‌نظامی پس از ۲۰۱۴، مطالعه موردی حشدالشعبی»، فصلنامه دولت‌پژوهی، ش۳۳، بهار ۱۴۰۲ش.

* «سفارت آمریکا برای اعلام موقعیت «ابوآلاء الولایی» ۱۰ میلیون دلار پاداش تعیین کرد»، خبرگزاری بین‌المللی شفقنا، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.

* گوهری مقدم و عرب، «جایگاه حشدالشعبی در امنیت ملی عراق و نحوه بازنمایی رسانه‌های سعودی از آن»، پژوهشنامه رسانه بین‌الملل، ۱۳۹۷ش.

* «مقاومت اسلامی عراق»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.

* نجات، سیدعلی، «ادغام حشدالشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها»، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی، ۲۰ اسفند ۱۴۰۴ش.

* نیاکویی، سیدامیر و پیرمحمدی، سعید، «روند بازیگری و کنش عملیاتی حشدالشعبی در عراق»، فصلنامه روابط خارجی، ش۵۱، ۱۴۰۰ش.

{{محور مقاومت}}