علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (یک نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط یک کاربر دیگر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
{{درشت|'''تجملگرایی'''}}، تمایل به نمایش ثروت و موقعیت اجتماعی از طریق داراییها و سبک زندگی. | {{درشت|'''تجملگرایی'''}}، تمایل به نمایش ثروت و موقعیت اجتماعی از طریق داراییها و سبک زندگی. | ||
تجملگرایی و نمایش [[ثروت]] و دارایی و تظاهر به | تجملگرایی و نمایش [[ثروت]] و دارایی و تظاهر به [[سبک زندگی]] پرهزینه، پدیدهای با ابعاد، پیامدها و دیدگاههای مختلف است. ابعاد تجملگرایی شامل مصرفگرایی، خودنمایی، مادیگرایی و رقابت اجتماعی است که هر کدام پیامدهای منفی برای فرد، جامعه و فرهنگ به همراه دارند. پیامدهای تجملگرایی شامل افزایش فشارهای روانی، [[نارضایتی]] از خود و نابرابریهای اجتماعی و فرهنگی است. راهکارهای مقابله با تجملگرایی شامل [[ترویج]] [[سادهزیستی]]، آموزش مصرف مسئولانه و ترویج [[عدالت اجتماعی]] است. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
| خط ۲۲: | خط ۲۲: | ||
== تجملگرایی و تأثیرات آن بر جامعه == | == تجملگرایی و تأثیرات آن بر جامعه == | ||
تجملگرایی بهعنوان پدیدهای اجتماعی و فرهنگی، [[تفاوتهای طبقاتی]] در جامعه را نشان میدهد و بهعنوان یک ابزار قدرت و نفوذ مورد استفاده قرار میگیرد. تجملگرایی همچنین تأثیرات اقتصادی دارد، زیرا مصرف کالاهای لوکس به رشد صنایع مربوطه و ایجاد اشتغال منجر میشود،<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/748016/تجمل-گرایی-ریشه-تاریخی-دارد قرایی مقدم، «تجملگرایی ریشۀ تاریخی دارد»، وبسایت جوانآنلاین].</ref> اگرچه در طولانیمدت باعث آسیب به اقتصاد جامعه میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/35509/35509/نگاهی_به_پدیده_تجمّل_گرایی «نگاهی به پدیدۀ تجمّلگرایی»، وبسایت حوزهنت].</ref> از سوی دیگر، تجملگرایی نابرابریهای اجتماعی، فشارهای روانی و آسیبهای زیستمحیطی را افزایش میدهد. در فرهنگ | تجملگرایی بهعنوان پدیدهای اجتماعی و فرهنگی، [[تفاوتهای طبقاتی]] در جامعه را نشان میدهد و بهعنوان یک ابزار قدرت و نفوذ مورد استفاده قرار میگیرد. تجملگرایی همچنین تأثیرات اقتصادی دارد، زیرا مصرف کالاهای لوکس به رشد صنایع مربوطه و ایجاد اشتغال منجر میشود،<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/748016/تجمل-گرایی-ریشه-تاریخی-دارد قرایی مقدم، «تجملگرایی ریشۀ تاریخی دارد»، وبسایت جوانآنلاین].</ref> اگرچه در طولانیمدت باعث آسیب به اقتصاد جامعه میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/35509/35509/نگاهی_به_پدیده_تجمّل_گرایی «نگاهی به پدیدۀ تجمّلگرایی»، وبسایت حوزهنت].</ref> از سوی دیگر، تجملگرایی نابرابریهای اجتماعی، فشارهای روانی و آسیبهای زیستمحیطی را افزایش میدهد. در [[فرهنگ اسلامی]]، توجه به تجملگرایی و پرهیز از آن به منظور حفظ [[سادهزیستی]] و عدالت اجتماعی اهمیت ویژهای دارد.<ref>[https://rouyesh.iki.ac.ir/content/تجمل-گرایی «تجملگرایی»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی رویش اخلاق و تربیت]؛ [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/35509/35509/نگاهی_به_پدیده_تجمّل_گرایی «نگاهی به پدیدۀ تجمّلگرایی»، وبسایت حوزهنت].</ref> | ||
== عوامل تجملگرایی == | == عوامل تجملگرایی == | ||
| خط ۶۰: | خط ۶۰: | ||
=== پیامدهای اجتماعی === | === پیامدهای اجتماعی === | ||
تجملگرایی تأثیرات منفی زیادی بر جامعه دارد. این رفتار به افزایش نابرابریهای اجتماعی و تضعیف همبستگی اجتماعی منجر میشود. در جامعهای که تجملگرایی رایج است، افراد ممکن است به جای همکاری و | تجملگرایی تأثیرات منفی زیادی بر جامعه دارد. این رفتار به افزایش نابرابریهای اجتماعی و تضعیف [[همبستگی اجتماعی]] منجر میشود. در جامعهای که تجملگرایی رایج است، افراد ممکن است به جای همکاری و همبستگی، به رقابت و تظاهر بپردازند که این به تضعیف روابط اجتماعی، نابرابری و افزایش جرم و جنایت منجر میشود.<ref>[https://basirat.ir/fa/news/34148/تجمل-گرایی-و-نقشش-در-رشد-مفاسد-اجتماعی «تجملگرایی و نقشش در رشد مفاسد اجتماعی!»، وبسایت بصیرت].</ref> | ||
=== پیامدهای فرهنگی === | === پیامدهای فرهنگی === | ||
تجملگرایی به تضعیف ارزشهای فرهنگی و معنوی منجر میشود. در فرهنگهایی که تجملگرایی رایج است، ارزشهای مادی به جای ارزشهای معنوی و اخلاقی مورد توجه قرار میگیرند. این موضوع به کاهش اهمیت [[سادهزیستی]]، عدالت اجتماعی، همبستگی فرهنگی، تغییر سبک زندگی و از دست دادن ارزشها و هویت فرهنگی منجر میشود.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/676029/تجمّل-گرایی-در-زندگی-ِمسلمان-ِایرانی/ شمسایی، «تجمّلگرایی در زندگی مسلمان ایرانی»، وبسایت راسخون].</ref> | تجملگرایی به تضعیف ارزشهای فرهنگی و معنوی منجر میشود. در [[فرهنگ|فرهنگهایی]] که تجملگرایی رایج است، ارزشهای مادی به جای ارزشهای معنوی و اخلاقی مورد توجه قرار میگیرند. این موضوع به کاهش اهمیت [[سادهزیستی]]، عدالت اجتماعی، همبستگی فرهنگی، تغییر سبک زندگی و از دست دادن ارزشها و هویت فرهنگی منجر میشود.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/676029/تجمّل-گرایی-در-زندگی-ِمسلمان-ِایرانی/ شمسایی، «تجمّلگرایی در زندگی مسلمان ایرانی»، وبسایت راسخون].</ref> | ||
== دیدگاهها دربارهٔ تجملگرایی == | == دیدگاهها دربارهٔ تجملگرایی == | ||
| خط ۱۱۸: | خط ۱۱۸: | ||
{{مصرف}} | {{مصرف}} | ||
'''<big>تجملگرایی</big>'''؛ گرایش به تشریفات و تکلف در استفاده از ظواهر و زیورهای دنیوی. | |||
بر اساس آموزههای اسلام، خداوند زیبا بوده و خالق زیباییهای هستی است؛ از این منظر آفرینش زیباییها بهمنظور بهرهمندی انسان از آنها است. اگر استفاده از هرگونه زیبایی از سوی انسان ممنوع بود، خداوند متعال، آنها را نمیآفرید؛ بنابراین رویآوری به زیباییهای آفرینش و استفاده از آنها در حد اعتدال، پسندیده است. سیره اهل بیت نیز حکایت از این مدعا است. اما برخی افراطها در استفاده از این نعمتها و عوامل بروز گرایش به تجمل، موجب شده تا تجملگرایی مورد نکوهش قرار گیرد. بهدلیل ویژگیهای روحی و جسمی زنان، تجملگرایی و میل به زیبا دیدهشدن در آنها، بیشتر جلوهگر است. | |||
==مفهومشناسی== | |||
تجمل، بهمعنای آراستن و نیکساختن خود و نیز بهمعنای وسایل آرایش و آنچه موجب نشاندادن شکوه و خودنمایی باشد، بهکار میرود.<ref>[https://abadis.ir/fatofa/%D8%AA%D8%AC%D9%85%D9%84/ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه تجمل.]</ref> آدمی در همه حال به آراستن خود و استفاده افراطی از وسایل زینتی و توجه فراوان به ظواهر زندگی دنیوی میل و رغبت داشته است.<ref>[https://media.farsnews.ir/Uploaded/Files/Documents/1394/10/24/13941024000099.pdf افسردیر و رحیمی، «آسیبشناسی تجملگرایی در رفتارهای فردی و راهکارهای قرآنی و روایی از آن»، 1394ش، ص105.] </ref> | |||
==ریشههای تجملگرایی افراطی== | |||
===اصالتیافتن دنیا=== | |||
اندیشمندان با تکیه بر آموزههای دینی معتقدند که اگر بینش انسان، مادی و اینجهانی شود، چنین انسانی، اصالت را به دنیا، امور مادی و تجملگرایی داده و سعادت و بزرگی خود را در گرو رسیدن به خواستههای مادی و تجملات دنیوی میداند.<ref> [https://rasekhoon.net/article/show/1444250/%D8%AA%D8%AC%D9%85%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A2%D9%86 «تجملگرایی و ریشههای پیدایش آن»، وبسایت راسخون.] </ref> بازتاب این انگاره در زنان، سوق یافتن آنها بهسمت سبک زندگی مادی و جلوهگریهای ظاهری با پوشش و آرایشهای زننده و هنجارشکن است. | |||
===اشرافیگری حکمرانان=== | |||
تجربه تاریخی نشان داده است زمانی که فرمانروایان و حاکمان جامعه به سمت اشرافیت متمایل شوند، این ویژگی در سبک زندگی مردم نیز سرازیر شده و آنها در بسیاری از امور زندگی خود دچار تکلف میشوند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1699 خامنهای، «بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای.] </ref> | |||
===لذتگرایی=== | |||
از منظر کارشناسان دینی، خوشگذرانی باعث میشود تا انسان بهتدریج از معنای حقیقی و هدف زندگی دور شود و همیشه به فکر آن باشد که چگونه در شادیهای ظاهری و مادی، غوطهور بماند؛ بهویژه زنان که در این زمینه با خودآراییهای افراطی و تشریفات، بیشتر تلذذ میکنند.<ref>[http://pajuhesh.irc.ir/product/book/show.text/id/1289/order/1? رضوانفر، «فرهنگ اخلاقی معصومین علیهالسلام حرف «ت»»، وبسایت اداره کل پژوهشهای رسانه.] </ref> | |||
===ضعفهای شخصیتی=== | |||
از نظر روانشناسی یکی از علل تجملگرایی افراد، وجود نقاط ضعف در شخصیت انسانها است. گاهی برخی افراد با وجود داشتن امکانات رفاهی در سطوح مختلف زندگی، باز بهدنبال امکانات تجملی بیشتر هستند. چنین افرادی، احساس خودکمبینی را اینگونه میپوشانند.<ref>[https://www.migna.ir/news/56489/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C معارفی، «بررسی تجملگرایی و علل گرایش به آن از نگاه روانشناسی»، وبسایت میگنا.]</ref> | |||
==پیامدهای تجملگرایی== | |||
===دوری از خداوند=== | |||
از نگاه اندیشمندان مسلمان، هرچه انسان در لذایذ و مطاع مادی غرق شود، به همان اندازه از خداوند و یاد مرگ و قیامت دور میشود. سرگرم شدن زن به امور مادی و دلبستن به آن باعث نوعی غفلت از امور دینی و افتادن در دام خودنمایی میشود که مانعی برای اعتلای روح و انسانیت او خواهد بود.<ref>[https://media.farsnews.ir/Uploaded/Files/Documents/1394/10/24/13941024000099.pdf افسردیر و رحیمی، «آسیبشناسی تجملگرایی در رفتارهای فردی و راهکارهای قرآنی و روایی از آن»، 1394ش، ص110-112.]</ref> | |||
===گسترش رذائل اخلاقی و فساد اجتماعی=== | |||
پدیده تجملگرایی در جامعه فضایل اخلاقیِ انفاق، کمک به نیازمندان و روحیه فداکاری را کمرنگ میکند. همچنین انسان متجمل، اگر به هدف مادی خود برسد، دچار نوعی تفاخر و خودنمایی شده و خود را در مرتبه بالاتری از دیگران میانگارد؛ از سوی دیگر، برای افراد مادینگر دیگر که فاقد امکانات رفاهی برتر هستند، تکلف و چشم و همچشمی ایجاد شده و درنتیجه حس حسادت در آنها تقویت شده، به کفران نعمت و ناسپاسی از داشتههای خود روی میآورند.<ref>[https://media.farsnews.ir/Uploaded/Files/Documents/1394/10/24/13941024000099.pdf افسردیر و رحیمی، «آسیبشناسی تجملگرایی در رفتارهای فردی و راهکارهای قرآنی و روایی از آن»، 1394ش، ص111-118.]</ref> | |||
===گسترش مصرفگرایی=== | |||
افراد تجملخواه، از امکانات خود، بیرویه استفاده میکنند و بیش از آنکه در عرصه تولید وارد شوند، به سمت برآوردن نیازهای کاذب، مصرف و به دنبال آن اسراف کشیده میشوند که باعث هدررفت سرمایه شده و به موازات آن منجر به گسترش معضلات اقتصادی و فقر در سطح جامعه میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4227/8283/110697/%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C «مصرفگرایی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | |||
===ترویج بدعت و الگوهای نامناسب=== | |||
انسان تجملخواه بهخاطر خودنمایی، مراسمهای باشکوه برگزار میکند. نوآوریها در چنین مراسمهایی، بهویژه در میان زنان، در بسیاری از موارد هنجارها و ارزشهای اجتماعی را نادیده میگیرد.<ref>[https://search.ricest.ac.ir/dl/search/searchPadTA.aspx?q=(f:0,t:\u0031\u0031\u0031\u0033\u0038\u0039,c:5)&f=&dts=36&searchType=indexed&branches=&branchSelectAll=&digitalStatus=2&digitalTypes=1,2,3,4,5,6,7&sortfield=0&sorttype=ASC&RowPerPage=10&header=false محمدی، «تجملگرایی زنان از دیدگاه اسلام (بررسی عوامل، آثار، راهکارها)»، 1391ش، ص291-292.]</ref> رقابت در ترویج الگوهای نامناسب و غیر اخلاقی، جامعه و بهخصوص نسل جوان را از آرمانهای اسلامی دور میکند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/10/29/1926852/%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AC-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AD%D8%B3-%D8%A8%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%DA%A9%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF مسائلی، «ترویج تجملگرایی در جامعه منجر به افزایش حس بدبینی در بین مردم کم برخوردار میشود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | |||
===تغییر سبک پوشش=== | |||
وقتی زن به سمت تجملگرایی میرود، بهتدریج برای نمایش لباسها و زیورآلات متنوع خود، نوع پوشش خود را بهگونهای تغییر میدهد که آن زینتها نمایش داده شوند. چادر و روسریهای بلند مانعی برای عرض اندام برخی زنان است. از اینرو، برهنگی در پرتو تجملخواهی جایگزین عفت و حیا میشود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/89/3368/15524/%D8%B2%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D9%84-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DB%8C علوی، «زن و تجملپرستی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | |||
==تجمل در قرآن و راهکار قرآنی در عدم رغبت به آن== | |||
مفسران قرآن از کاربرد واژگانی مانند جمال<ref>سوره نمل، آیه 60.</ref> و جمیل<ref>سوره یوسف، آیات 18 و 83؛ سوره حجر، آیه 85؛ سوره احزاب، آیات 28 و 49؛ سوره معارج، آیه 5؛ سوره مزمل، آیه 10.</ref> در قرآن و نیز با تکیه بر روایات، استفاده از زینت بهویژه در هنگام عبادت را پسندیده دانستهاند.<ref>[http://lib.eshia.ir/23019/1/3302 شیخالرئیس، «تجمل»، دانشنامه جهان اسلام.]</ref> اما تجملگرایی در قرآن نکوهش شده است. انسانهای متجمل و خوشگذران در قرآن به «مترفین» تعبیر شدهاند؛ همانها که غرق و مست در نعمت و زندگی مرفه و دلبسته به آن بوده و هدف اصلی از آفرینش انسان را فراموش کردهاند؛ البته دین، انسان را از استفاده ثروت، منع نکرده است؛ بلکه او را در دورشدن از صفات و ارزشهای انسانی، بهواسطه دنیاگرایی محدود کرده و به میانهروی دعوت میکند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/10/29/1926852/%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AC-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AD%D8%B3-%D8%A8%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%DA%A9%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF مسائلی، «ترویج تجملگرایی در جامعه منجر به افزایش حس بدبینی در بین مردم کم برخوردار میشود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | |||
قرآن، استفاده غیر ضروری از نعمتهای خداوند را اسراف دانسته است. بر اساس آیات قرآن، خداوند مسرفین و کسانی را که در مصرف نعمتهای الهی زیادهروی میکنند، دوست ندارد.<ref>سوره اعراف، آیات 31 و 32.</ref> اسراف والدین در خانواده باعث میشود که فرزند نیز از راه اعتدال خروج کرده و به لوازم غیر ضرور و متجمل متمایل شود. زنان با مدیریت دقیق و منطقی میتوانند روحیه اعتدال را در فرزندان خود نهادینه سازند.<ref>[https://search.ricest.ac.ir/dl/search/searchPadTA.aspx?q=(f:0,t:\u0031\u0031\u0031\u0033\u0038\u0039,c:5)&f=&dts=36&searchType=indexed&branches=&branchSelectAll=&digitalStatus=2&digitalTypes=1,2,3,4,5,6,7&sortfield=0&sorttype=ASC&RowPerPage=10&header=false محمدی، «تجملگرایی زنان از دیدگاه اسلام (بررسی عوامل، آثار، راهکارها)»، 1391ش، ص301.]</ref> | |||
==پانویس== | |||
{{پانویس}} | |||
==منابع== | |||
* قرآن کریم، ترجمه سید محمدرضا صفوی، قم، دفتر نشر معارف، دارالقرآن کریم، 1386ش. | |||
* افسردیر، حسین و رحیمی، عصمت، «آسیبشناسی تجملگرایی در رفتارهای فردی و راهکارهای قرآنی و روایی پیشگیری از آن»، بصیرت و تربیت اسلامی، ش33، 1394ش. | |||
* «تجملگرایی و ریشههای پیدایش آن»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 24 تیر 1398ش. | |||
* خامنهای، علی، «بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: 11 مرداد 1395ش. | |||
* دهخدا، علياکبر، لغتنامه، وبسايت واژهياب، تاريخ بازديد: 10 اردیبهشت 1402ش. | |||
* رضوانفر، احمد، «فرهنگ اخلاقی معصومین علیهمالسلام»، قم، مرکز پژوهشهای اسلامی صدا و سیما، 1387ش. | |||
* شیخالرئیس، فاطمه، «تجمل»، دانشنامه جهان اسلام، در وبسایت کتابخانه مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: 10 اردیبهشت 1402ش. | |||
* محمدی، مریم، «تجملگرایی زنان از دیدگاه اسلام (بررسی عوامل، آثار، راهکارها)»، مجموعه مقالات سومین نشست اندیشههای راهبردی: زن و خانواده، تهران، 1391ش. | |||
* مسائلی، مهدی، «ترویج تجملگرایی در جامعه منجر به افزایش حس بدبینی در بین مردم کم برخوردار میشود»، خبرگزاری تسنیم، 19 دی 1397ش. | |||
* «مصرفگرایی»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ بازدید: 14 اردیبهشت 1402ش. | |||
* معارفی، مریم، «بررسی تجملگرایی و علل گرایش به آن از نگاه روانشناسی»، وبسایت میگنا؛ پایگاه خبری علمی و تخصصی روانشناسی و بهداشت روان، تاریخ درج مطلب: 26 آذر 1400ش. | |||
* علوی، فاطمه، «زن و تجملپرستی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ بازدید: 18 اردیبهشت 1402ش. | |||
ویکی ج | |||
