تجمل‌گرایی: تفاوت میان نسخه‌ها

تجمل به‌معنای زینت و آراستگی، در اصل معنای مثبتی دارد، اما در اصطلاح به نوعی از نمایش و [[فخرفروشی]] با استفاده از دارایی‌ها و ثروت اطلاق می‌شود.<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/تجمل-2?q=تجمل دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه تجمل].</ref> تجمل‌گرایی با مفاهیمی مانند اسراف، [[تبذیر]]، [[تفاخر]] و چشم‌وهم‌چشمی ارتباط نزدیکی دارد. در مقابلِ تجمل‌گرایی، [[ساده‌زیستی]] و [[قناعت]] قرار دارند.<ref>[https://rouyesh.iki.ac.ir/content/تجمل-گرایی «تجمل‌گرایی»، پایگاه اطلاع‌رسانی رویش اخلاق و تربیت]؛ [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/35509/35509/نگاهی_به_پدیده_تجمّل_گرایی «نگاهی به پدیدۀ تجمّل‌گرایی»، وب‌سایت حوزه‌نت].</ref> آدمی در همه حال به آراستن خود و استفاده افراطی از وسایل زینتی و توجه فراوان به ظواهر زندگی دنیوی میل و رغبت داشته است.<ref>[https://media.farsnews.ir/Uploaded/Files/Documents/1394/10/24/13941024000099.pdf افسردیر و رحیمی، «آسیب‌شناسی تجمل‌گرایی در رفتارهای فردی و راهکارهای قرآنی و روایی از آن»، 1394ش، ص105.] </ref>

تجمل‌گرایی ناشی از تمایل به دنیا و اصالت دادن به آن است، به‌ویژه هنگامی که افراد به [[دنیاپرستی]] روی آورده و زندگی اخروی را فراموش می‌کنند. تغییر ارزش‌های اجتماعی از [[معنویت|معنوی]] به مادی نیز بر تجمل‌گرایی تأثیر می‌گذارد، زیرا افراد برای جلب احترام به [[تجملات]] روی می‌آورند. این روند از طبقات بالا شروع شده و به طبقات متوسط و پایین سرایت می‌کند.<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1376934/عوامل-پیدایش-تجمل-گرایی حسین‌پور، «عوامل پیدایش تجمل‌گرایی»، وب‌سایت راسخون].</ref> اندیشمندان با تکیه بر آموزه‌های دینی معتقدند که اگر بینش انسان، مادی و این‌جهانی شود، چنین انسانی، اصالت را به دنیا، امور مادی و تجمل‌گرایی داده و سعادت و بزرگی خود را در گرو رسیدن به خواسته‌های مادی و تجملات دنیوی می‌داند.<ref> [https://rasekhoon.net/article/show/1444250/%D8%AA%D8%AC%D9%85%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%A2%D9%86 «تجمل‌گرایی و ریشه‌های پیدایش آن»، وب‌سایت راسخون.] </ref>

از منظر کارشناسان دینی، خوش‌گذرانی باعث می‌شود تا انسان به‌تدریج از معنای حقیقی و هدف زندگی دور شود و همیشه به فکر آن باشد که چگونه در شادی‌های ظاهری و مادی، غوطه‌ور بماند؛ به‌ویژه زنان که در این زمینه با خودآرایی‌های افراطی و تشریفات، بیشتر تلذذ می‌کنند.<ref>[http://pajuhesh.irc.ir/product/book/show.text/id/1289/order/1? رضوانفر، «فرهنگ اخلاقی معصومین علیه‌السلام حرف «ت»»، وب‌سایت اداره کل پژوهش‌های رسانه.] </ref>

نقش حاکمان و مدیران جامعه در رواج تجمل‌گرایی حایز اهمیت است. حاکمان و مدیران جامعه با تجمل‌گرایی خود به‌عنوان الگوهای اجتماعی، این رفتار را به یک هنجار تبدیل کرده و فساد و افزون‌طلبی را در جامعه ترویج می‌دهند.<ref>[https://rasekhoon.net/lifestyle/show/1376934/عوامل-پیدایش-تجمل-گرایی حسین‌پور، «عوامل پیدایش تجمل‌گرایی»، وب‌سایت راسخون].</ref> تجربه تاریخی نشان داده است زمانی که فرمان‌روایان و حاکمان جامعه به سمت اشرافیت متمایل شوند، این ویژگی در سبک زندگی مردم نیز سرازیر شده و آنها در بسیاری از امور زندگی خود دچار تکلف می‌شوند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1699 خامنه‎‌ای، «بیانات در دیدار با اقشار مختلف مردم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله خامنه‌ای.]   </ref>

به باور متخصصان، ویژگی‌های شخصیتی، عقده‌های روانی، کاهش [[اعتماد به نفس]] و تأییدجویی از دیگر عوامل پیدایش تجمل‌گرایی هستند.<ref>[https://www.migna.ir/news/56489/بررسی-تجمل-گرایی-علل-گرایش-نگاه-روانشناسی معارفی، «بررسی تجمل‌گرایی و علل گرایش به آن از نگاه روان‌شناسی»، وب‌سایت میگنا]؛ [https://www.jamaran.news/بخش-سبک-زندگی-82/624243-دلایل-تجمل-گرایی-راهکار-دوری-از-آن ماه‌زاده، «دلایل تجمل‌گرایی و راهکار دوری از آن»، وب‌سایت جماران].</ref> از نظر روان‌شناسی یکی از علل تجمل‌گرایی افراد، وجود نقاط ضعف در شخصیت انسان‌ها است. گاهی برخی افراد با وجود داشتن امکانات رفاهی در سطوح مختلف زندگی، باز به‌دنبال امکانات تجملی بیشتر هستند. چنین افرادی، احساس خودکم‌بینی را این‌گونه می‌پوشانند.<ref>[https://www.migna.ir/news/56489/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B9%D9%84%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C معارفی، «بررسی تجمل‌گرایی و علل گرایش به آن از نگاه روانشناسی»، وب‌سایت میگنا.]</ref>

مفسران قرآن از کاربرد واژگانی مانند جمال<ref>سوره نمل، آیه 60.</ref> و جمیل<ref>سوره یوسف، آیات 18 و 83؛ سوره حجر، آیه 85؛ سوره احزاب، آیات 28 و 49؛ سوره معارج، آیه 5؛ سوره مزمل، آیه 10.</ref> در قرآن و نیز با تکیه بر روایات، استفاده از زینت به‌ویژه در هنگام عبادت را پسندیده دانسته‌اند.<ref>[http://lib.eshia.ir/23019/1/3302 شیخ‌الرئیس، «تجمل»، دانشنامه جهان اسلام.]</ref> اما تجمل‌گرایی در قرآن نکوهش شده است. انسان‌های متجمل و خوش‌گذران در قرآن به «مترفین» تعبیر شده‌اند؛ همان‌ها که غرق و مست در نعمت و زندگی مرفه و دلبسته به آن بوده و هدف اصلی از آفرینش انسان را فراموش کرده‌‌اند؛ البته دین، انسان را از استفاده ثروت، منع نکرده است؛ بلکه او را در دورشدن از صفات و ارزش‌های انسانی، به‌واسطه دنیاگرایی محدود کرده و به میانه‌روی دعوت می‌کند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/10/29/1926852/%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AC-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AD%D8%B3-%D8%A8%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%DA%A9%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF مسائلی، «ترویج تجمل‌گرایی در جامعه منجر به افزایش حس بدبینی در بین مردم کم برخوردار می‌شود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  

قرآن، استفاده غیر ضروری از نعمت‌های خداوند را اسراف دانسته است. بر اساس آیات قرآن، خداوند مسرفین و کسانی را که در مصرف نعمت‌های الهی زیاده‌روی می‌کنند، دوست ندارد.<ref>سوره اعراف، آیات 31 و 32.</ref> اسراف والدین در خانواده باعث می‌شود که فرزند نیز از راه اعتدال خروج کرده و به لوازم غیر ضرور و متجمل متمایل شود. زنان با مدیریت دقیق و منطقی می‌توانند روحیه اعتدال را در فرزندان خود نهادینه سازند.<ref>[https://search.ricest.ac.ir/dl/search/searchPadTA.aspx?q=(f:0,t:\u0031\u0031\u0031\u0033\u0038\u0039,c:5)&f=&dts=36&searchType=indexed&branches=&branchSelectAll=&digitalStatus=2&digitalTypes=1,2,3,4,5,6,7&sortfield=0&sorttype=ASC&RowPerPage=10&header=false محمدی، «تجمل‌گرایی زنان از دیدگاه اسلام (بررسی عوامل، آثار، راهکارها)»، 1391ش، ص301.]</ref>

وقتی زن به سمت تجمل‌گرایی می‌رود، به‌تدریج برای نمایش لباس‌ها و زیورآلات متنوع خود، نوع پوشش خود را به‌گونه‌ای تغییر می‌دهد که آن زینت‌ها نمایش داده شوند. چادر و روسری‌های بلند مانعی برای عرض اندام برخی زنان است. از این‌رو، برهنگی در پرتو تجمل‌خواهی جایگزین عفت و حیا می‌شود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/89/3368/15524/%D8%B2%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D9%84-%D9%BE%D8%B1%D8%B3%D8%AA%DB%8C علوی، «زن و تجمل‌پرستی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

از نگاه اندیشمندان مسلمان، هرچه انسان در لذایذ و مطاع مادی غرق شود، به همان اندازه از خداوند و یاد مرگ و قیامت دور می‌شود. سرگرم شدن زن به امور مادی و دل‌بستن به آن باعث نوعی غفلت از امور دینی و افتادن در دام خودنمایی می‌شود که مانعی برای اعتلای روح و انسانیت او خواهد بود.<ref>[https://media.farsnews.ir/Uploaded/Files/Documents/1394/10/24/13941024000099.pdf افسردیر و رحیمی، «آسیب‌شناسی تجمل‌گرایی در رفتارهای فردی و راهکارهای قرآنی و روایی از آن»، 1394ش، ص110-112.]</ref> انسان تجمل‌خواه به‌خاطر خودنمایی، مراسم‌های باشکوه برگزار می‌کند. نوآوری‌ها در چنین مراسم‌هایی، به‌ویژه در میان زنان، در بسیاری از موارد هنجارها و ارزش‌های اجتماعی را نادیده می‌گیرد.<ref>[https://search.ricest.ac.ir/dl/search/searchPadTA.aspx?q=(f:0,t:\u0031\u0031\u0031\u0033\u0038\u0039,c:5)&f=&dts=36&searchType=indexed&branches=&branchSelectAll=&digitalStatus=2&digitalTypes=1,2,3,4,5,6,7&sortfield=0&sorttype=ASC&RowPerPage=10&header=false محمدی، «تجمل‌گرایی زنان از دیدگاه اسلام (بررسی عوامل، آثار، راهکارها)»، 1391ش، ص291-292.]</ref> رقابت در ترویج الگوهای نامناسب و غیر اخلاقی، جامعه و به‌خصوص نسل جوان را از آرمان‌های اسلامی دور می‌کند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/10/29/1926852/%D8%AA%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AC-%D8%AA%D8%AC%D9%85%D9%84-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B4-%D8%AD%D8%B3-%D8%A8%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85-%DA%A9%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF مسائلی، «ترویج تجمل‌گرایی در جامعه منجر به افزایش حس بدبینی در بین مردم کم برخوردار می‌شود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>  

===پیامدهای اخلاقی===

پدیده تجمل‌گرایی در جامعه فضایل اخلاقیِ انفاق، کمک به نیازمندان و روحیه فداکاری را کم‌رنگ می‌کند. همچنین انسان متجمل، اگر به هدف مادی خود برسد، دچار نوعی تفاخر و خودنمایی شده و خود را در مرتبه بالاتری از دیگران می‌انگارد؛ از سوی دیگر، برای افراد مادی‌نگر دیگر که فاقد امکانات رفاهی برتر هستند، تکلف و چشم و هم‌چشمی ایجاد شده و درنتیجه حس حسادت در آنها تقویت شده، به کفران نعمت و ناسپاسی از داشته‌های خود روی‌ می‌آورند.<ref>[https://media.farsnews.ir/Uploaded/Files/Documents/1394/10/24/13941024000099.pdf افسردیر و رحیمی، «آسیب‌شناسی تجمل‌گرایی در رفتارهای فردی و راهکارهای قرآنی و روایی از آن»، 1394ش، ص111-118.]</ref>  

افراد تجمل‌خواه، از امکانات خود، بی‌رویه استفاده می‌کنند و بیش از آنکه در عرصه تولید وارد شوند، به سمت برآوردن نیازهای کاذب، مصرف و به دنبال آن اسراف کشیده می‌شوند که باعث هدررفت سرمایه شده و به موازات آن منجر به گسترش معضلات اقتصادی و فقر در سطح جامعه می‌شود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/4227/8283/110697/%D9%85%D8%B5%D8%B1%D9%81-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DB%8C «مصرف‌گرایی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> از سوی دیگر، تجمل‌گرایی نابرابری‌های اجتماعی، فشارهای روانی و آسیب‌های زیست‌محیطی را افزایش می‌دهد. در [[فرهنگ اسلامی]]، توجه به تجمل‌گرایی و پرهیز از آن به منظور حفظ [[ساده‌زیستی]] و عدالت اجتماعی اهمیت ویژه‌ای دارد.<ref>[https://rouyesh.iki.ac.ir/content/تجمل-گرایی «تجمل‌گرایی»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی رویش اخلاق و تربیت]؛ [https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/35509/35509/نگاهی_به_پدیده_تجمّل_گرایی «نگاهی به پدیدۀ تجمّل‌گرایی»، وب‌سایت حوزه‌نت].</ref>

==پانویس==

==منابع==

* قرآن کریم، ترجمه سید محمدرضا صفوی، قم، دفتر نشر معارف، دارالقرآن کریم، 1386ش.

* بشیرپور، مهدی و محمدیان، محمود، «الگوی شناخت رفتار مصرف‌کنندگان کالاهای لوکس بر مبنای نظریات مصرف تظاهری»، در مجله بررسی‌های بازرگانی، شمارهٔ ۹۹، بهمن و اسفند ۱۳۹۸ش.

* دهخدا، علی‌اکبر، لغتنامه، «تجمل»، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۸ تیر ۱۴۰۳ش.

* «علل تجمل‌گرایی و پیشگیری از آن»، وب‌سایت مؤسسهٔ یاران امین، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۱ش.

* «عوامل مصرف‌گرایی، از تجمل‌گرایی تا شکم‌پرستی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۳۹۱ش.

* معارفی، مریم، «بررسی تجمل‌گرایی و علل گرایش به آن از نگاه روان‌شناسی»، وب‌سایت میگنا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آذر ۱۴۰۰ش.