امواج فمینیسم: تفاوت میان نسخه‌ها

'''{{درشت|امواج فمینیسم}}'''؛ تطورات تاریخی فمینیسم بر اساس اهداف و مقطع شکل‌گیری.{{سخ}}

امواج فمینیسم یک چارچوب تحلیلی برای درک تحول تاریخی این جنبش است که نشان می‌دهد چگونه [[فمینیسم]] در واکنش به محرومیت‌های سیستماتیک حقوقی، اقتصادی و اجتماعی زنان در غرب شکل گرفت و سپس تکامل یافت. این سیر با [[موج اول فمینیسم|موج اول]] در دهه‌های ۱۸۴۰–۱۹۲۰م و مبارزه برای حقوق پایه‌ای چون [[حق رأی زنان|حق رأی]] و شخصیت قانونی مستقل آغاز شد. [[موج دوم فمینیسم|موج دوم]] در دهه‌های ۱۹۶۰–۱۹۸۰م با شعار «شخصی، سیاسی است» به نقد ریشه‌ای [[فرهنگ مردسالار]]، [[نقش‌های جنسیتی]] و طلب برابری واقعی در کار و خودمختاری بدن پرداخت. [[موج سوم فمینیسم|موج سوم]] در دهه‌های ۱۹۹۰–۲۰۱۰م تحت تأثیر اندیشه‌های [[پست‌مدرنیسم|پست‌مدرن]]، بر تنوع تجربیات زنان و مفهوم [[اینترسکشنالیتی]] تأکید کرد و صدای گروه‌های حاشیه‌نشین را برجسته ساخت. در نهایت، [[موج چهارم فمینیسم|موج چهارم]] از حدود ۲۰۱۲م با تکیه بر فناوری دیجیتال و [[شبکه‌های اجتماعی]]، بر مبارزه با [[آزار جنسی]] در قالب کمپین‌هایی مانند #MeToo ([[جنبش من هم]])، پیگیری عدالت در [[فضای مجازی]] و اقدام مستقیم متمرکز شده است.

فمینیسم به‌عنوان یک [[جنبش اجتماعی]] و فکری، در طول تاریخ به دوره‌های متمایزی تقسیم‌بندی شده است که معمولاً با عنوان [[امواج فمینیسم]] یا [[امواج فمینیسم|موج‌های فمینیستی]] شناخته می‌شوند. این تقسیم‌بندی بر اساس تمرکزها، اهداف و استراتژی‌های غالب در هر مقطع تاریخی صورت می‌گیرد و نشان‌دهنده تحول و تکامل تدریجی این جنبش است. در حالی که هدف کانونی همه امواج، دستیابی به [[برابری جنسیتی]] و پایان‌دادن به [[تبعیض علیه زنان]] بوده، هر موج مسیرها، اولویت‌ها و حتی نقدهای متفاوتی را نسبت به موج پیشین ارائه داده است. امواج فمینیسم، اگرچه به‌صورت متوالی تعریف می‌شود، اما از حیث زمانی، کاملاً مجزا نبوده و همپوشانی دارند. در هر دوره، گرایش‌های فکری متنوعی وجود داشته است. با این حال، فمینیسم از مبارزه برای حقوق قانونی پایه به سمت نقد ساختارهای فرهنگی، سپس توجه به تنوع هویت‌ها و در نهایت استفاده از فناوری برای پیگیری عدالت، پیش رفته است.<ref>[https://movarekhpod.com/types-of-feminism-the-four-waves-2/ «چهار موج اصلی فمینیسم؛ سیر تکوینی نهضت طرفداری از حقوق زنان در طول تاریخ»، وبسایت مورخ.]</ref>

شکل‌گیری موج‌های متوالی فمینیسم به‌عنوان یک جنبش سازمان‌یافته، واکنشی مستقیم به روند محرومیت‌های تاریخی زنان در [[جوامع غربی]] بود که آنان را از شخصیت حقوقی مستقل، [[مشارکت سیاسی زنان|مشارکت سیاسی]]، [[عدالت آموزشی|دسترسی برابر به آموزش]] و [[استقلال اقتصادی زنان|استقلال اقتصادی]]، دور نگه می‌داشت. این محرومیت‌ها ریشه در سنت‌های فلسفی یونان، تفاسیر متون دینی یهودی-مسیحی در چارچوب فرودست انگاشتن زنان، انگاره‌های شناختی و قوانینی داشت که [[هویت زن|هویت مستقل زن]] را نفی می‌کرد. انقلاب‌های فکری روشنگری و [[انقلاب فرانسه]] با شعار حقوق ذاتی بشر، تضاد این ایده‌ها با وضعیت زنان را برجسته کرد، در حالی که [[انقلاب صنعتی]] همزمان هم نیاز [[سرمایه‌داری]] به [[نیروی کار ارزان]] زن را ایجاد کرد و هم فرصت‌هایی محدود برای [[استقلال اقتصادی زنان]] فراهم آورد. فعالیت زنان در جنبش‌های اجتماعی دیگر مانند الغای بردگی نیز به تجربه‌اندوزی و خودآگاهی آنان انجامید و در نهایت، این مجموعه شرایط، بستر لازم برای شکل‌گیری موج‌های گوناگون فمینیسم را فراهم ساخت.<ref>مشیرزاده، از جنبش تا نظریه اجتماعی؛ تاریخ دو قرن فمینیسم، 1390ش، ص52-61.</ref>

موج اول فمینیسم عمدتاً در واکنش به محرومیت‌های شدید قانونی زنان شکل گرفت. تمرکز اصلی این موج بر کسب حقوق اساسی شهروندی بود که از زنان دریغ شده بود.<ref>[https://journals.iau.ir/article_524629_970d9b08abc2bc9325d4bc63c7f6b6c0.pdf توحیدفام و عیسی‌وند، «فمینیسم و دموکراسی در گذر تاریخ»، 1389ش، ص 35.]</ref>{{سخ}}

[[موج اول فمینیسم]] در نهایت به کسب حق رأی برای زنان در بسیاری از کشورهای غربی منجر شد؛ ازجمله: [[نیوزیلند]] در سال ۱۸۹۳م و [[آمریکا]] در سال ۱۹۲۰م. با این حال، غالباً بر مسائل زنان سفیدپوست [[طبقه متوسط]] متمرکز بود و نابرابری‌های نژادی و طبقاتی را به اندازه کافی مورد توجه قرار نداد.<ref>[https://movarekhpod.com/types-of-feminism-the-four-waves-2/ «چهار موج اصلی فمینیسم؛ سیر تکوینی نهضت طرفداری از حقوق زنان در طول تاریخ»، وبسایت مورخ.]</ref>

موج دوم فمینیسم از حقوق اولیه برای زنان فراتر رفت و به نقد ریشه‌های فرهنگی، اجتماعی و روانشناختی [[نابرابری جنسیتی]] پرداخت. شعار محوری آن «شخصی، سیاسی است» بود، به این معنا که مسائل حوزه خصوصی مانند [[خانواده]]، [[روابط جنسی]] و [[تقسیم کار خانگی]]، ریشه در ساختارهای قدرت دارند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/161822/اثبات-مساوات-یا-قدرت-گفتگو افتخاری، اثبات، مساوات یا قدرت، 1379ش، ص81.]</ref>{{سخ}}

* نارضایتی از محدود شدن [[زنان]] به نقش [[خانه‌داری]] و [[مادری]].<ref>[https://snn.ir/fa/news/105583/روند-ظهور-فمينيسم-در-چهار-قرن-اخير اسفندیار، «روند ظهور فمینیسم در چهار قرن اخیر»، 1387ش.]</ref>

[[موج دوم فمینیسم]] موجب تصویب قوانین ضد تبعیض، ایجاد پناهگاه‌های زنان و رواج گفتمان فمینیستی در دانشگاه‌ها شد. با این حال، از جانب منتقدان به غفلت از تنوع تجربیات زنان به‌ویژه زنان [[رنگین‌پوستان|رنگین‌پوست]]، [[کارگر]] یا [[همجنس‌گرا]] و گاه افراط‌گرایی متهم شد.<ref>مشیرزاده، از جنبش تا نظریه اجتماعی؛ تاریخ دو قرن فمینیسم، ص309.</ref>

* نقد برخی افراط‌های [[موج دوم فمینیسم|موج دوم]] و بازنگری در ارزش‌هایی مانند [[مادری]] یا [[زیبایی‌شناسی زنانه]].<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/52504/زمينه‌ها-و-امواج-فمينيسم چینیچیان، «زمینه‌ها و اهداف فمینیسم»، 1388ش.]</ref>

نمادها: استفاده از رسانه‌های جایگزین، [[هنر]] و [[فرهنگ عامه]] برای بیان پیام مانند موسیقی‌های [[ریحانا]] و [[مدونا]]. [[ربکا واکر]] از چهره‌های مؤثر در معرفی موج سوم فمینیسم است.<ref>[https://jas.ui.ac.ir/article_18398_137651d17e6299c5cb2e6f60b3e755dd.pdf ربانی اصفهانی، و یزدخواستی، «بررسی کیفی تأثیر فمینیسم رادیکال بر نقش زن در نهاد خانواده و مقایسه آن با تمهیدات اسلام»، 1393ش، ص125.]</ref>