ابرابزار |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) +رده:فمینیسم، +رده:جنبشهای زنان (هاتکت)، ابرابزار |
||
| (۷ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۵ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
موج سوم | {{جعبه اطلاعات مفهوم | ||
| تصویر =موج سوم فمینیسم.jpg | |||
| زیرنویس تصویر =اصطلاحِ موج سوم فمینیسم، نخستینبار در سال ۱۹۹۲م، در مقالهای از سوی ربکا واکر مطرح شد. | |||
| image_alt =ربکا واکر | |||
| فایل پادکست = | |||
| حجم فایلپادکست = | |||
| تاریخ پادکست = | |||
| زیرنویس عنوان = مرحلهای از جنبش فمینیستی با تأکید بر تنوع، فردیت و تقاطعگرایی | |||
| عنوان اصلی = موج سوم فمینیسم | |||
| عنوان انگلیسی = | |||
| عنوان عربی = | |||
| عنوان علمی = | |||
| شاخه علمی = [[مطالعات جنسیت]]، [[جامعهشناسی فرهنگی]]، نظریههای اجتماعی | |||
| نوع مفهوم = جنبش اجتماعی و جریان فکری | |||
| معنای اصطلاحی = مرحله سوم جنبش فمینیستی که از دهه ۱۹۹۰ میلادی آغاز شد | |||
| حوزه کاربرد = [[مطالعات زنان]]، نظریههای فمینیستی و تحلیل تحولات اجتماعی معاصر | |||
| گستره جغرافیایی = | |||
| منشأ تاریخی = | |||
== | | نخستین کاربرد = | ||
| ریشه واژه = | |||
| مرتبط با = [[امواج فمینیسم]]، [[موج دوم فمینیسم]]، [[اینترسکشنالیتی]]، [[نظریه کوئیر]] | |||
| اهمیت = | |||
| مبدع = | |||
| مروج = | |||
| مقدس برای = | |||
| مورد احترام = | |||
| آثار مرتبط = | |||
}} | |||
'''موج سوم فمینیسم'''؛ مرحله سوم جنبش آزادی زنان با تأکید بر فراگیری نژادی، طبقاتی و تراجنسیتی. | |||
موج سوم فمینیسم در بستر | موج سوم فمینیسم (Third Wave of feminism) مرحلهای از جنبش فمینیستی است که از دهه پایانی قرن بیستم میلادی آغاز شد و تا اواسط دهه آغازین قرن بیستویکم ادامه یافت. این موج پاسخی به محدودیتهای درک شده در [[موج دوم فمینیسم]] بود و در بستر تحولات اجتماعی پسامدرن، نظریهپردازیهای پسااستعماری و گسترش فناوری دیجیتال شکل گرفت. موج سوم با تأکید بر تنوع، فردیت، اینترسکشنالیتی و پذیرش پارادوکس، از ایدههای جهانشمول و یکدست موج دوم فاصله گرفت و کوشید تا [[فمینیسم]] را به زنانی از رنگها، قومیتها، ملیتها، ادیان و پیشینههای فرهنگی متفاوت، گسترش دهد. | ||
== | == تعریف و تاریخچه == | ||
فمینیسم بهعنوان یک جنبش اجتماعی، بهطور معمول به دورههایی موسوم به امواج فمینیستی تقسیم میشود. هر موج بر پایه اولویتها، اهداف و راهبردهای غالب خود در یک مقطع تاریخی مشخص میشود و نشاندهنده تحول تدریجی این جنبش است. موج دوم فمینیسم در دهه ۱۹۸۰م از دوران اوج خود فاصله گرفت و با شکافها و دستهبندیهای آشکاری درون جنبش زنان روبرو شد. کشورهای غربی که در پی گسترش اندیشههای فمینیستی، با معضلات ناشی از روابط آزاد جنسی و ازدیاد نسل بیهویت مواجه شدند، خواستار احیای ارزش خانواده شدند. بدین ترتیب موج سوم فمینیسم به سمت احیای [[خانواده]] و [[مادری]] حرکت کرد.<ref>بستان، اسلام و جامعهشناسی خانواده، 1383ش، ص80.</ref> همچنین موج سوم فمینیسم در بستر جریان [[پستمدرنیسم]] و تحولات [[نظام سرمایهداری]] شکل گرفت و تفاوت بین [[زنان]] و [[مردان]] و نیز تفاوت مسائل زنان در مناطق و فرهنگهای مختلف را به رسمیت شناخت.<ref>آقاجانی، «[https://www.sid.ir/paper/356175/fa چالش فمینیسم با عدالت جنسیتی]»، 1388ش، ص15-16.</ref> اصطلاحِ موج سوم فمینیسم نخستینبار در سال ۱۹۹۲م از سوی [[ربکا واکر]] در مقالهای بهکار رفت.<ref>"[https://www.britannica.com/story/what-is-intersectionality third wave of feminism]", Encyclopaedia Britannica.</ref> | |||
این تغییر رویکرد تا جایی پیش رفت که | === زمینهها و عوامل شکلگیری === | ||
عملکرد افراطی [[موج اول فمینیسم|موج اول]] و [[موج دوم فمینیسم|دوم فمینیسم]] و بروز ناهنجاریها و تنزل جایگاه زن در جامعه سبب شد تا [[فمینیسم]] در اوایل دهه ۱۹۹۰م یک فرایند اعتدال را تجربه کند. آنها با یک چرخش عجیب به ستایش و اهمیت به دنیا آوردن فرزند و نقش مادری پرداختند. زیادهروی در حرکتهای زنمدارانه، خشونت روزافزون در [[خانواده]] و محیط کار و ناامنی جنسی از مهمترین عوامل پیدایش موج سوم فمنیسم در جهان غرب بهشمار میرود. این تغییر رویکرد تا جایی پیش رفت که [[جین بتکه الشتین]] با نوشتن کتاب «مرد عمومی، زن خصوصی» (۱۹۸۱م) تلاش کرد دیدگاههای افراطی و رادیکال در موج دوم را تعدیل کند.<ref>افشون و توفیقیان، «[https://www.ensani.ir/file/download/article/20120329150554-5039-9.pdf فمینیسم در ترازوی نقد]»، 1388ش، ص66.</ref> در همین راستا، فمینیستهای موج سوم بر ظاهر و رفتار ظریف زنانه تأکید داشتند. آنها با اعتقاد به لزوم احیای مادری، به دفاع از خانواده فرزندمحور و زندگی خصوصی اقدام کردند.<ref>چینیچیان، «[https://www.tabnak.ir/fa/news/52504/زمينهها-و-امواج-فمينيسم زمینهها و اهداف فمینیسم]»، در وبسایت تابناک.</ref> | |||
== | == ویژگیها و مفاهیم محوری == | ||
* '''اینترسکشنالیتی''': بر اساس مفهوم تقاطعگرایی، اشکال مختلف [[تبعیض]] شامل [[نژاد]]، [[جنسیت]]، [[طبقه اجتماعی|طبقه]]، [[گرایش جنسی]] و توانایی، درهمتنیده هستند و یک سیستم پیچیده ستم را ایجاد میکنند. تجربه یک زن سیاهپوست فقط حاصل جمع تبعیض جنسیتی و نژادی نیست، بلکه تجربهای منحصربهفرد است. | |||
* '''بازتعریف زنانگی و قدرت''': موج سوم، نمادهای [[زنانگی]] مانند [[لباس زنانه]]، [[آرایش]] و علاقه به [[مد]] را بهعنوان ابزارهای خودابرازی و [[قدرت]] پذیرفت و کوشید تا بر انتخاب و حق تعریف فردی از زنانگی تمرکز کند. | |||
* '''فمینیسم دخترانه''': در موج سوم، [[فمینیسم]] با لحنی طنزآمیز، کنایی و گاه تهاجمی تلاش کرد ایدئولوژی خود را برای [[نسل جوان]] جذاب کند. | |||
* '''تمرکز بر فردیت و داستانسرایی''': [[فمینیسم موج سوم]] بهجای بیانیههای جهانشمول، بر روایتهای شخصی، اعترافات و «صحبت از جایگاه خود» به عنوان شکل معتبری از دانشسازی تأکید داشت. [[وبلاگنویسی]] اولیه بستری ایدهآل برای این رویکرد بود. | |||
* '''سیالیت جنسیتی و نظریه کوئیر''': موج سوم با گسترش تعریف [[جنسیت]] و تمایل جنسی، از حقوق [[تراجنسیتی]]ها حمایت کرد و جنسیت را بهعنوان یک طیف و یک اجرا میدید نه یک هویت ثابت.<ref>"[https://www.britannica.com/story/what-is-intersectionality third wave of feminism]", Encyclopaedia Britannica.</ref> | |||
== | == مسائل و حوزههای مبارزه محوری == | ||
* '''آزار جنسی و فرهنگ تجاوز''': موج سوم اصطلاحات و مفاهیم مرتبط با [[آزار جنسی]] را در گفتمان عمومی رایج کرد. | |||
* '''حقوق باروری''': در کنار [[حق سقط جنین]]، بر مسائلی مانند عدالت در زایمان، مادر شدن برای همجنسگرایان و حمایت از مادران تأکید کرد. | |||
* '''پیکرهراسی و تنمثبتگرایی''': با استانداردهای غیرواقعی [[زیبایی]] و صنایع [[کاهش وزن]] مبارزه کرد و جنبش [[مثبتنگری به بدن]] را تقویت نمود. | |||
* '''جهانیشدن و حقوق کارگران زن''': توجه به شرایط [[کارگران زن]] در کارخانهها و مبارزه با سوءاستفاده شرکتهای چندملیتی. | |||
* '''فمینیسم و محیطزیست''': پیوند بین بهرهکشی از طبیعت و بهرهکشی از زنان ([[اکوفمینیسم]]). | |||
* '''فناوری و فضای سایبر''': استفاده از [[اینترنت]] برای سازماندهی، آگاهسازی و ایجاد اجتماعات فمینیستی. وبلاگها و [[شبکههای اجتماعی]] اولیه نقش حیاتی داشتند.<ref>"[https://www.britannica.com/story/what-is-intersectionality third wave of feminism]", Encyclopaedia Britannica.</ref> | |||
== گرایشها و جریانهای مهم == | |||
* [[فمینیسم اینترسکشنال]]: با رهبری فکری زنان رنگینپوست. | |||
* [[فمینیسم سیسجندر]] (تراجنسیتیستیزی): گرایشی بحثبرانگیز که هویت تراجنسیتیها را به چالش میکشید. | |||
* اکوفمینیسم: پیوند مسائل زیستمحیطی و فمینیستی. | |||
* فمینیسم دخترانه و پاپ: با استفاده از رسانههای جریان اصلی. | |||
* فمینیسم اسلامی: با مشارکت زنان مسلمان در بستر جهانیشدن.<ref>سینافر، «[https://sid.ir/paper/996034/fa#downloadbottom فمینیسم، تاریخچه، امواج، گرایشها و آثار مثبت و منفی جنبشها]»، 1401ش، ص6.</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۲۲: | خط ۶۵: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* آقاجانی، نصرالله، «چالش فمینیسم با عدالت جنسیتی»، نشریه مطالعات راهبردی زنان، س۱۲، ش۴۶، ۱۳۸۶ش. | * آقاجانی، نصرالله، «چالش فمینیسم با عدالت جنسیتی»، نشریه مطالعات راهبردی زنان، س۱۲، ش۴۶، ۱۳۸۶ش. | ||
* افشون، مهدی و توفیقیان، خدیجه، «فمینیسم در ترازوی نقد»، نشریه طهورا، شماره ۳، بهار و تابستان ۱۳۸۸ش. | |||
* بستان، حسین، اسلام و جامعهشناسی خانواده، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۳ش. | * بستان، حسین، اسلام و جامعهشناسی خانواده، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۸۳ش. | ||
* چینیچیان، نیلوفر، زمینهها و اهداف فمینیسم، وبسایت تابناک، کد خبر:۵۲۵۰۴، ۳۱ خرداد ۱۳۸۸ش. | * چینیچیان، نیلوفر، زمینهها و اهداف فمینیسم، وبسایت تابناک، کد خبر:۵۲۵۰۴، ۳۱ خرداد ۱۳۸۸ش. | ||
* سینافر، حبیب، فمینیسم، تاریخچه، امواج، گرایشها و آثار مثبت و منفی جنبشها، دهمین کنفرانس بینالمللی مدیریت و علوم انسانی در ایران، دانشگاه تهران، ۱۴۰۱ش. | * سینافر، حبیب، فمینیسم، تاریخچه، امواج، گرایشها و آثار مثبت و منفی جنبشها، دهمین کنفرانس بینالمللی مدیریت و علوم انسانی در ایران، دانشگاه تهران، ۱۴۰۱ش. | ||
{{چپچین}} | |||
* "third wave of feminism", Encyclopaedia Britannica, Seen in: February 08, 2026. | |||
{{پایان چپچین}} | |||
{{پایان منابع}} | {{پایان منابع}} | ||
{{فمینیسم}} | |||
[[رده:جنبشهای زنان]] | |||
[[رده:فمینیسم]] | |||
