امام علی النقی: تفاوت میان نسخه‌ها

علی بن محمد بن علی بن موسی (۲۱۲–۲۵۴ق)، دهمین امام [[شیعیان دوازده‌امامی]]، ملقب به هادی، نقی و ابوالحسن الثالث، در [[مدینه]] به دنیا آمد و در هشت‌سالگی پس از [[شهادت]] پدرش، [[امامت]] شیعیان را بر عهده گرفت. ۳۴ سال دوران امامت او همزمان با حکومت خلفای عباسی از معتصم تا مُعْتَز بود و بیشتر آن از سال ۲۳۳ق به‌بعد در سامرا و تحت نظارت و حصر خلفای عباسی، به‌ویژه متوکل، سپری شد. در این دوره، وی با ایجاد و گسترش [[سازمان وکالت]]، شبکه‌ای منسجم از نمایندگان در سراسر جهان اسلام تشکیل داد تا از این طریق ارتباط خود با پیروان را حفظ کرده، [[وجوهات شرعی]] را جمع‌آوری و بر آموزش‌های دینی نظارت کند. علاوه بر میراث حدیثی و فقهی، [[دعا]]ها و [[زیارت‌نامه]]‌های مهمی همچون [[زیارت جامعه کبیره]] که مشروح‌ترین بیان جایگاه ائمه است و [[زیارت غدیریه]] از او به یادگار مانده که بیان‌گر عمق معارف شیعی در عصر [[تقیه]] و فشار سیاسی است. به‌گزارش منابع تاریخی، وی در [[سامرا]] و به دستور خلیفه عباسی مُعْتَز مسموم شده و به شهادت رسید و در خانه مسکونی خود به خاک سپرده شد. این مزار که به‌سبب دفن فرزندش [[امام حسن عسکری]] نیز، حرم عسکریین نامیده می‌شود، از [[زیارتگاه]]‌های مهم شیعیان است و پس از تخریب در حملات تروریستی دهه ۱۳۸۰ش، بازسازی گسترده‌ای را طی کرد.

نام همسر امام هادی در منابع با عنوان‌هایی چون حُدَیث، سُوسَن،<ref>خزعلی، موسوعه الامام الهادی (ع)، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۵۰.</ref> عَسفان و سَلیل ذکر شده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵؛ طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۱۱–۱۱۰.</ref> [[محمد تقی مجلسی]] در [[بحارالانوار]] نام سلیل را برای همسر وی ستوده و او را عارف و صالح معرفی کرده است.<ref>مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۱۱۵.</ref> علی نقی، دارای چهار پسر به نام‌های حسن، محمد، حسین و جعفر و نیز دست‌کم یک دختر به نام فاطمه بود که با لقب‌های عایشه، عِلِّیّه یا عَلیِّه یا دَلاله در متون مختلف ذکر شده است.<ref>ابن‌حجر هیثمی، الصواعق المحرقه، مکتبه القاهره، بی‌تا، ص۲۰۷.</ref>

امامت امام هادی، در سال ۲۲۰ق و در سن هشت سالگی آغاز شد.<ref>قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص ۱۸۷۸.</ref> در برخی منابع، آغاز امامت وی در سن کمتر از هفت سالگی و حتی شش سال و پنج ماه نیز نقل شده است.<ref>ابن‌شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۹ق، ج۴، ص۴۳۳.</ref> بر اساس برخی نصوص و روایات که از طریق راویانی همچون اسماعیل بن‌مهران، محمد بن‌اسماعیل و ابوجعفر اشعری نقل شده، علی نقی به‌عنوان جانشین پدرش شناخته شد.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۹–۳۷۵.</ref> سن کم وی، برخلاف پدرش، باعث تردید گسترده در جامعه شیعه نشد و به استثنای گروه اندکی که به موسویه، طرفداران [[موسی مبرقع]] معروف شدند و پس از مدت کوتاهی بازگشتند، عموم شیعیان امامت وی را با استناد به نصوص امامان پیشین پذیرفتند.<ref>نوبختی، فرق‌الشیعه، بی‌تا، ص۹۲–۹۱.</ref> دوره امامت وی با خلفای عباسی متعددی هم‌زمان بود.<ref>طبرسی، اعلام‌الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۱۰۹؛ ابن‌کثیر، البدایه و النهایه، ۱۴۰۸ق، ج۱۱، ص۱۵.</ref>

== اندیشه سیاسی امام هادی ==

در اندیشه سیاسی منسوب به علی نقی، سیاست و دیانت مفاهیمی به‌هم‌پیوسته تلقی می‌شوند.<ref>[https://journal.pte.ac.ir/browse.php?a_id=735&slc_lang=fa&sid=1&printcase=1&hbnr=1&hmb=1 محمدی و سپهری، «شیعه امامیه و جریان‌های سیاسی فکری جامعه اسلامی از روزگار امام جواد(ع) تا غیبت صغری(221 - 256)»، ۱۴۰۰ش، ص۱۴۹.]</ref> برخی محققان معاصر بر این باورند که رجوع به این منظومه فکری و متونی چون ''زیارت جامعه کبیره'' می‌تواند چارچوبی برای مواجهه با جریان‌های فکری مسلط و حفظ [[هویت اسلامی]] فراهم آورد.<ref>[https://tab.journals.miu.ac.ir/article_8882.html مطهری و بختیاری، «تحلیل تاریخی تعالیم امام هادی(ع) براساس نظریه پخش با تأکید بر زیارت غدیریه و زیارت جامعه کبیره»، ۱۴۰۲ش، ص۱۱۱-۱۰۸.]</ref> اندیشه سیاسی امام علی نقی در سه محور اصلی بررسی شده است.<ref>علیخانی و اصغری شورستانی، «نگاهی به دیدگاه‌های سیاسی امام هادی علیه‌السلام»، ۱۳۹۲ش، ص۱۷۷.</ref>

میراث علمی علی نقی در چهار بخش قابل دسته‌بندی است.

در دوره امامت علی نقی، شهر قم به‌عنوان مهم‌ترین پایگاه تشیع در ایران شناخته می‌شد و ارتباطی مستحکم و سازمان‌یافته میان شیعیان این منطقه و وی برقرار بود.<ref>جعفریان، حیات فکری-سیاسی امامان شیعه، ص۶۵۴.</ref> این ارتباط عمدتاً از طریق نمایندگان و وکلای ویژه، مانند ابوالحسن محمد بن‌احمد بن‌داوود معروف به [[اِبْنِ‌داوودِ قُمی]] و [[محمد طلحی]]، صورت می‌گرفت.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> وظیفه این وکلا، جمع‌آوری وجوه شرعی مانند [[خمس]]، [[هدیه|هدایا]] و نیز پرسش‌های فقهی و اعتقادی مردم از قم و دیگر شهرهای شیعه‌نشین پیرامون آن مانند کاشان، [[آوه]]، ری و [[تفرش]] و رساندن آنها به امام در سامرا بود.<ref>عطاردی، مسند الامام الهادی، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.</ref> اصحاب و عالمان قمی همچنین با تألیف آثار علمی، ترویج معارف شیعی و مقابله با انحرافات فکری، در شکل‌گیری و تثبیت مکتب حدیثی و کلامی قم در آن دوره نقش ایفا کردند.<ref>[https://hiq.bou.ac.ir/article_65468.html قریشی کرین و پهلوانی، «اصحاب قمی امام هادی علیه‌السلام و نقش آنان در گسترش اندیشه شیعی»، ۱۳۹۶ش، ص۱۹۵.]</ref>

در برخی تحلیل‌ها، اهانت‌های رسانه‌ای به امام هادی در چارچوب تقابل ایدئولوژیک با اسلام و تشیع تبیین شده است. این اقدامات از طریق انتشار اخبار و ادعاهای نادرست در مورد [[ظهور]] و نیز بهره‌گیری از [[طنز]]، [[کاریکاتور]] و برخی آثار هنری موهن صورت گرفته و واکنش‌های گسترده‌ای را در پی داشته است. ترانه «نقی» اثر شاهین نجفی از نمونه‌های شاخص این پدیده به‌شمار می‌رود که به دلیل محتوای توهین‌آمیز، بازتاب وسیعی در رسانه‌ها داشت.<ref>مطهری‌نیا، «گونه‌شناسی ریشه‌های دشمنی غرب با امام هادی (ع) در چند سال اخیر»، ۱۳۹۲ش، ص۶۰۲.</ref>