تنگه هرمز: تفاوت میان نسخه‌ها

تنگه هرمز آبراهی استراتژیک بین [[استان هرمزگان]] در [[ایران]] و مسندم در [[عمان]] است که [[دریای عمان]] را به [[خلیج‌ فارس|خلیج‌فارس]] متصل می‌کند. این تنگه یکی از مهم‌ترین مسیرهای کشتیرانی در جهان به شمار می‌آید. تنگه هرمز به ‌دلیل عبور ۲۰درصد از [[نفت خام]] جهان و ۳۳درصد از صادرات جهانی گاز طبیعی مایع‌شده، دارای اهمیت اقتصادی و سیاسی بالایی است. امنیت تنگه هرمز به‌عنوان دروازه‌ای برای تأمین انرژی جهانی و موضوعی بین‌المللی، همواره در کانون توجهات قرار دارد. پس از [[جنگ رمضان|حمله نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران]] در اسفند 1404ش، مقامات ایران اعلام کردند که عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز باید با هماهنگی ایران انجام شود و به کشتی‌های مرتبط با دولت‌های متخاصم اجازه عبور داده نمی‌شود. این وضعیت به اختلال در زنجیره تأمین انرژی جهانی و تجمع تعداد زیادی کشتی و محموله‌های نفتی در منطقه منجر شد.

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین تنگه‌های جهان است که در جنوب غربی آسیا، در جنوب ایران و شمال عمان قرار دارد و به‌عنوان ورودی خلیج فارس شناخته می‌شود. این تنگه نزدیک‌ترین منطقه دریایی بین شبه جزیره عربستان و فلات ایران است و به‌شکل هلالی در شمال و به‌سمت فلات ایران واقع شده است. از نظر جغرافیایی، تنگه هرمز از غرب به خطی به طول 20.75 مایل که از جنوب [[جزیر لارک|جزیرۀ لارک]] به تنگۀ رأس مسعود در جزیرۀ مسندم می‌رسد، محدود می‌شود. از شرق نیز به دماغۀ کوه در ساحل ایران به طول 52.5 مایل که از رأس دبه آغاز می‌شود، محدود است. این خط عریض‌ترین قسمت تنگه محسوب می‌شود. تنگه هرمز به طول 30 کیلومتر و با عرضی متغیر بین 21 تا 24 مایل دریایی، به‌طور کامل آب‌های ساحلی ایران و عمان را در خود جای داده و در میان آن‌ها آب‌های آزاد وجود ندارد. دو کشور به توافق رسیدند که یک خط منصف برای تقسیم این آب‌ها رسم کنند. عمق تنگه به‌دلیل شیب تند کف آن از شمال به جنوب متفاوت است؛ به‌عنوان مثال، عمق آب‌ها در نزدیکی جزیرۀ لارک حدود 36 متر است، در حالی که در ساحل جنوبی نزدیک جزیرۀ مسندم این عمق به حدود 150 متر می‌رسد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349724/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2 معصومی‌زاده، «تاریخچه سیاسی تنگه هرمز»، 1385ش، ص145-146.]</ref> نزدیک‌ترین فاصله میان سرزمین تحت حاکمیت ایران و سرزمین تحت کنترل عمان، بین جزیرۀ لارک و جزیرۀ قوین یا السلامه عمان قرار دارد. این بخش، باریک‌ترین قسمت تنگه هرمز با پهنای ۳۳.۶ کیلومتر است.<ref>[https://mana.ir/fa/news/106479/%D9%87%D8%B1-%D8%A2%D9%86%E2%80%8C%DA%86%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AF «هر آن‌چه از تنگه هرمز می‌خواهید بدانید»، وب‌سایت مانا.]</ref>

طبق ادعای برخی تاریخ‌نگاران نام [[تنگه هرمز]] در متون باستان نیامده است و این نام در دوران تسلط بریتانیا بر خلیج‌فارس از [[جزیره هرمز|جزیرۀ هرمز]] اقتباس شده است.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/61560/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2 «درباره تنگه هرمز»، وب‌سایت همشهری آنلاین.]</ref> از سوی دیگر، طبق سایر منابع تاریخی نام هرمز در قدیم «هورموغ» بوده است. «مغ» در گویش محلی مردم هرمزگان به‌معنای [[نخل]] است. برخی نیز بر این باورند که این واژه از ترکیب هور به‌اضافۀ موغ به‌معنی آبراهۀ موغستان که ایالت قدیم جنوب ایران یا [[میناب]] کنونی است، ساخته شده است.<ref>[https://www.khabarfoori.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9%DB%8C-32/978639-%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%A7%D8%B2 «همه چیز درباره تنگه هرمز/ از ریشه لغوی این نام تا جنگ‌هایی که در آن رخ داده است/ چرا هرمز مهم‌ترین منطقه استراتژیک ایران است؟»، وب‌سایت خبرفوری.]</ref>

در آغاز قرن شانزدهم میلادی، پرتغالی‌ها بر تنگه هرمز مسلط شدند و با اشغال [[جزیره هرمز]]، حاکم محلی را تحت فرمان خود درآوردند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/61560/%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2 «درباره تنگه هرمز»، وب‌سایت همشهری آنلاین.]</ref> آنها در سال ۱۵۰۷م با ساخت قلعه‌ای مستحکم با استفاده از آب‌انبارها و مخازن اسلحه راه‌های دریایی را کنترل کردند و به کشتی‌ها بدون پرداخت باج به دولت [[پرتغال]]، اجازه عبور از تنگه هرمز ندادند. پس از ۱۱۷ سال، [[شاه‌عباس صفوی]] به کمک امامقلی‌خان و اتحاد با انگلیسی‌ها، در سال ۱۶۲۱م پرتغالی‌ها را از هرمز بیرون راند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6783832/%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DA%AF%D9%84%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B7%D9%84%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87 «تنگه هرمز، روایت هزاران سال ایستادگی در گلوگاه طلای سیاه»، خبرگزاری مهر.]</ref> به همین مناسبت، [[۱۰ اردیبهشت|دهم اردیبهشت]] در تقویم رسمی ایران به‌عنوان [[روز ملی خلیج‌فارس|روز ملی خلیج‌ فارس]] نام‌گذاری شده است.<ref>[https://7sobh.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-35/590439-%D8%AF%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%86%D8%A7%D9%85%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D8%A8%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «دلیل نامگذاری 10 اردیبهشت به روز ملی خلیج‌فارس چیست؟»، وب‌سایت هفت صبح.]</ref>

با سقوط حکومت صفویه و نبود قدرت قوی در منطقه، پدیدۀ دزدی دریایی در سواحل جنوبی تنگه هرمز به وجود آمد. انگلیس به بهانۀ سرکوب [[دزدی دریایی]] و مبارزه با [[تجارت برده]]، به مدت تقریبی دو قرن در خلیج فارس حضور داشت. با کشف نفت در ایران و فوران اولین چاه نفتی در سال 1908م، توجه انگلیس و سایر قدرت‌های رقیب به منطقه افزایش یافت و این امر موجب تقویت حضور انگلیس در تنگه هرمز و خلیج فارس شد. پس از [[جنگ جهانی دوم]] و به‌دلیل مشکلات اقتصادی، انگلیس در سال 1971م این منطقه را ترک کرد و آمریکا جایگزین آن شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349724/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2 معصومی‌زاده، «تاریخچه سیاسی تنگه هرمز»، 1385ش، ص161-163.]</ref>

پس از [[انقلاب اسلامی ایران]]، حاکمیت بر تنگه هرمز از سلطۀ قدرت‌های خارجی خارج شد و بر پایه یک موافقتنامۀ بین‌المللی، اداره و نظارت بر این تنگه به‌طور مشترک به [[ایران]] و [[عمان]] سپرده شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/349724/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%DB%8C-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2 معصومی‌زاده، «تاریخچه سیاسی تنگه هرمز»، 1385ش، ص164.]</ref>

به نقل از شرکت فوریکسا فعال در حوزۀ رصد اوضاع نفت و انرژی، از مجموعه 100 میلیون بشکه تولید روزانۀ نفت در جهان، 17.4 میلیون بشکۀ آن از تنگۀ هرمز صادر می‌شود<ref>[https://fa.alalam.ir/news/4269966/%D8%AD%D9%82%D8%A7%DB%8C%D9%82%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AF «حقایقی که از تنگه هرمز نمی دانید!»، وب‌سایت شبکه العالم.]</ref> که شامل حدود ۸۸درصد نفت [[عربستان سعودی|عربستان]]، ۹۰درصد نفت [[ایران]]، ۹۸درصد نفت [[عراق]]، ۹۹درصد نفت [[امارات متحده عربی]] و تمامی نفت [[کویت]] و [[قطر]] است. در مجموع، نزدیک به ۹۰درصد از صادرات نفت منطقه از طریق تانکرهای نفتی و از همین تنگه عبور می‌کند. علاوه بر نفت، حجم گسترده فرآورده‌های نفتی نیز قابل توجه است.<ref>[https://energyha.ir/47592 «ایران و بستن تنگه هرمز از منظر حقوق بین الملل»، وب‌سایت انرژی‌ها.]</ref> حدود ۵۰درصد از مبادلات تجاری کشورهای منطقه با جهان نیز از راه تنگه هرمز صورت می‌گیرد. به‌همین دلیل، برخی کشورهای حوزه خلیج فارس کوشیده‌اند با احداث خطوط لوله، وابستگی خود به این مسیر را کاهش دهند. با این حال، با توجه به اینکه حدود ۶۸درصد از ذخایر نفت و گاز جهان در خلیج فارس قرار دارد و همچنان عمده صادرات نفتی منطقه از طریق نفتکش‌ها انجام می‌شود، امنیت تنگه هرمز نقشی حیاتی در تأمین انرژی جهان ایفا می‌کند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/895145/%D8%A2%D9%86%DA%86%D9%87-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%AF «آنچه باید درباره تنگه هرمز بدانید»، خبرگزاری تابناک.]</ref>  

در مجموع، حدود ۲۰درصد از نفت خام تجاری جهان، ۳۳درصد از صادرات و تجارت دریایی نفت و نیز ۳۳درصد از صادرات جهانی گاز طبیعی مایع‌شده (LNG) از تنگه هرمز انجام می‌شود. در این چارچوب، بیش از ۵۰درصد از نفت وارداتی کشورهای [[چین]]، [[ژاپن]]، [[کره جنوبی]] و [[هند]] و تمامی صادرات LNG قطر نیز از این تنگه عبور می‌کند. بر اساس برخی تحلیل‌ها، هر گونه اختلال در تنگه هرمز، قیمت نفت را به‌شدت افزایش می‌دهد.<ref name=":1">[https://energyha.ir/47592 «ایران و بستن تنگه هرمز از منظر حقوق بین الملل»، وب‌سایت انرژی ما.]</ref> از نظر ارزش اقتصادی، تخمین زده می‌شود سالانه صدها میلیارد دلار کالا و انرژی از این گذرگاه عبور کند. تنها در بخش انرژی، ارزش مبادلات نفت و گاز عبوری از تنگه هرمز در سال می‌تواند به بیش از یک تریلیون دلار برسد؛ رقمی که نشان می‌دهد این آبراه، صرفاً یک مسیر منطقه‌ای نیست؛ بلکه شاه‌رگ اقتصاد جهانی است.<ref>[https://sadonline.ir/fa/news/196510/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «ناگفته‌های تازه درباره تنگه هرمز که اهمیت جهانی دارد»، وب‌سایت صدآنلاین.]</ref>

همچنین مسیرهای کشتیرانی در تنگه هرمز دارای محدودیت شدید است و هر مسیر رفت‌وبرگشت کشتی‌ها حدود ۳ کیلومتر عرض دارد. میان مسیرها نوار حائل باریکی قرار دارد که مانع از تصادف می‌شود. این تراکم بالا و محدودیت جغرافیایی، تنگه هرمز را به حساس‌ترین نقطه دریایی جهان تبدیل کرده است.<ref>[https://sadonline.ir/fa/news/196510/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «ناگفته‌های تازه درباره تنگه هرمز که اهمیت جهانی دارد»، وب‌سایت صدآنلاین.]</ref>

* '''جزایر ایران:''' مهم‌ترین جزایر ایرانی در منطقه عبارتند از: [[جزیره قشم|قشم]]، [[جزیره هرمز|هرمز]]، [[جزیره لارک|لارک]]، [[جزیره هنگام|هنگام]]، [[جزیره ابوموسی|ابوموسی]]، [[تنب بزرگ]] و [[تنب کوچک]]. این جزایر در دهانه خلیج فارس و در فاصله‌ای اندک از تنگه هرمز قرار دارند و از اهمیت استراتژیکی بالایی برخوردارند. تنب کوچک در مجاورت تنب بزرگ واقع شده و اهمیت سیاسی نیز دارد. ساکنان این جزایر را ایرانی‌ها و عرب‌ها تشکیل می‌دهند.<ref>[https://lib.eshia.ir/23019/1/3965 مجتهدزاده، «تنگه هرمز»، وب‌سایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref>

یکی از جنبه‌های مهم تنگه هرمز مسئلۀ محیط‌زیست دریایی و تأثیرات آن بر اقتصادهای محلی و معیشت جوامع ساحلی است. تردد مداوم و فشرده نفتکش‌ها و کشتی‌های تجاری به‌ویژه در شرایط ناامن و پرتنش می‌تواند به‌طور قابل توجهی خطر بروز حوادث دریایی را افزایش دهد. این حوادث، شامل برخورد کشتی‌ها، نشت محموله‌های نفتی و نقص‌های فنی در شرایط اضطراری، معمولاً تأثیرات بلندمدتی بر محیط‌زیست دریایی دارند. نشت نفت و آلودگی‌های شیمیایی از جمله تهدیدات اصلی هستند که می‌توانند تعادل اکولوژیک منطقه را مختل کنند. این آلودگی‌ها به تخریب زیستگاه‌های حساس آبزیان، مانند [[مرجان دریایی|مرجان‌ها]] و گونه‌های ماهی، منجر می‌شوند و زنجیرۀ غذایی دریایی را نیز دچار اختلال می‌کنند. نتیجه این روند، کاهش ذخایر آبزی، افت کیفیت منابع غذایی و در نهایت کاهش بهره‌وری فعالیت‌های صیادی است.<ref>[https://avash.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-110/82790-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AF%D8%A7%DB%8C%D9%85 «تنگه هرمز در آستانه تغییر پارادایم»، وب‌سایت آوش.]</ref>

بر اساس کنوانسیون ۱۹۸۲م حقوق بین‌الملل دریاها، تنگه هرمز که منطقه انحصاری-اقتصادی خلیج فارس را به آب‌های آزاد اقیانوس هند متصل می‌کند، به‌عنوان یک تنگه بین‌المللی شناخته شده است.<ref>حافظ‌نیا، خليج فارس و نقش استراتژيك تنگه هرمز، 1388ش، ص403.</ref> مطابق قانون مناطق دریایی جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس و دریای عمان مصوب [[۳۱ فروردین]] ۱۳۷۲ش [[مجلس شورای اسلامی]]، عبور بی‌ضرر در این مناطق اعمال می‌شود. بر این اساس، عبور شناورهای خارجی از دریای سرزمینی ایران به جز موارد ذکر شده در ماده ۹ مشروط به عدم اخلال در نظم، آرامش و امنیت کشور است و تابع اصل عبور بی‌ضرر خواهد بود. همچنین عبور به جز در شرایط اضطراری باید با سرعت متعارف و پیوسته صورت گیرد.<ref>پیشگاهی‌فرد، «مقدمه‌ای بر جغرافیای سیاسی دریاها با تأکید بر آب‌های ایران»، 1384ش، ص57.</ref> مطابق ماده ۹ قانون مناطق دریایی جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس و دریای عمان مصوب ۱۳۷۲ش، موارد مستثنی از عبور بی‌ضرر عبارتند از شناورهای جنگی، زیردریایی‌ها،  شناورهای با سوخت هسته‌ای و هرگونه وسایل غوطه‌ور دیگر، شناورها و زیردریایی‌های حامل مواد اتمی یا خطرناک یا زیان‌آور برای محیط‌‌زیست و شناورهای تحقیقاتی خارجی. عبور این موارد از دریای سرزمینی جمهوری اسلامی ایران منوط به دریافت موافقت قبلی از مقامات صلاحیت‌دار کشور است. همچنین، زیردریایی‌ها در هنگام عبور باید در سطح آب حرکت کنند و پرچم خود را برافراشته نگه دارند.<ref>پیشگاهی‌فرد، «مقدمه‌ای بر جغرافیای سیاسی دریاها با تأکید بر آب‌های ایران»، 1384ش، ص58.</ref> بر اساس بند ۲ ماده ۱۹ کنوانسیون ۱۹۸۲م حقوق دریاها، عبور یک شناور خارجی در دریای سرزمینی یک کشور، مخلّ صلح، نظم عمومی یا امنیت کشور ساحلی محسوب خواهد شد، اگر هر یک از فعالیت‌های زیر را انجام دهد:

# هرگونه استفاده یا تمرین با سلاح از هر نوع؛

# اقدام به جمع‌آوری اطلاعات یا تبلیغات با هدف مختل کردن سیستم دفاعی یا امنیتی کشور ساحلی؛

# پرواز، فرود یا حمل هر نوع هواپیما بر روی عرشه کشتی؛

# بارگیری یا تخلیه هرگونه کالا، پول، ارز یا شخص، در تخالف با قوانین گمرکی، مالی، مهاجرت یا بهداشتی کشور ساحلی؛

# ایجاد آلودگی جدی و عمدی بر خلاف مقررات این کنوانسیون؛

# انجام فعالیت‌های تحقیقاتی؛

# انجام هرگونه ماهیگیری؛

# اقدام به‌منظور تداخل در سیستم‌های مخابراتی یا سایر تسهیلات و تأسیسات کشور ساحلی؛

# انجام هر فعالیت دیگری که با اصل عبور بی ارتباط باشد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1244801/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%A7%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B3%D8%AF%D9%88%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84?q=%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%DB%8C%D8%AA%20%D9%82%D8%A7%D8%B9%D8%AF%DB%80%20%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1%20%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D8%B6%D8%B1%D8%B1%20%D8%A8%D8%B1%20%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87%20%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2&score=8201.062&rownumber=2 بحرینی و مجدزاده خاندانی، «بررسی آزادی عبور از تنگه‌ها و امکان مسدود کردن تنگه هرمز در حقوق بین الملل»، 1395ش، ص82.]</ref>

در [[جنگ نفتکش‌ها]]

|جنگ نفت‌کش‌ها به مجموعه عملیات نظامی بین سال‌های 1363ش تا 1366ش در خلیج فارس اشاره دارد که در طول [[جنگ عراق با ایران]] و با مشارکت نیروی دریایی آمریکا انجام شد. هدف عراق از آغاز این جنگ، جلوگیری از صادرات نفت ایران بود؛ در حالی که آمریکا نیز اقداماتی را برای ضربه‌زدن به ایران در پاسخ به مین‌گذاری مسیرهای دریایی توسط [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] اجرا کرد.

در سال 1366ش، با حضور ناوهای جنگی آمریکا در خلیج‌فارس، [[کویت]] پرچم‌های آمریکایی را بر نفتکش‌های خود نصب کرد و آمریکا اقدام به اسکورت کشتی‌های کویتی کرد. ایران به این اقدامات با وقوع انفجاری در نفتکش کویتی بریجیتون پاسخ داد. آمریکا به تلافی این وضعیت، به سکوهای نفتی ایران حمله کرد که به بحران دوشنبه سیاه در بازارهای جهانی منجر شد. درنهایت، پس از ناکامی در اقدامات نظامی و سیاسی، آمریکا از اسکورت کشتی‌های کویتی عقب‌نشینی کرد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/108900/%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%86%D9%81%D8%AA%DA%A9%D8%B4%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%B4%D8%AF «روزی که ایران پیروز جنگ نفتکش‌ها شد»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>

=== رزمایش کنترل هوشمند تنگه هرمز ===

|تحت اشراف میدانی [[محمد پاکپور]]، فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.

|مشارکت محدود [[روسیه]] و [[چین]] در بخش‌هایی از رزمایش.

| [[حسین خانزادی]].

|دی‌ماه ۱۳۹۰ش، در منطقه تنگه هرمز، دریای عمان، آب‌های آزاد شمال [[اقیانوس هند]] و تا مدار ۲۰ درجه شمالی.

| از [[۶ دی]] تا [[۱۳ بهمن]] ۱۳۹۰ش.  

== کنترل تنگه هرمز توسط ایران ==

قبل از انقلاب اسلامی، [[محمدرضا پهلوی]] تلاش کرد حاکمیت ایران بر این منطقه را تثبیت کند. این تنگه پس از سال ۱۳۵۷ش به‌عنوان اهرم فشار علیه کشورهای متخاصم و یکی از ابزارهای مهم جمهوری اسلامی ایران در سیاست‌های بین‌المللی و مواجهه با تحریم‌ها و تنش‌ها بوده است؛ به‌ویژه در دوران [[جنگ ایران و عراق]]. در [[مهر (ماه)|مهر]] ۱۳۶۲ش، [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] این تهدید را به صورت علنی مطرح کرد و همچنین [[سید علی خامنه‌ای]] در همان سال اعلام کرد که در صورت حملۀ عراق به نفت ایران، ایران تنگه هرمز را به روی کشورهای صادرکننده نفت خواهد بست. در اواخر دهۀ ۶۰ شمسی، ایران با خرید زیردریایی‌های تهاجمی از روسیه، کنترل این تنگه را جدی‌تر دنبال کرد. در سال‌های اخیر، به‌ویژه پس از خروج آمریکا از توافق هسته‌ای در سال 1397ش، ایران بار دیگر تهدید کرد که در صورت ممانعت از صادرات نفتش، اجازۀ صادرات نفت هیچ کشوری از منطقه را نیز نخواهد داد. پس از [[جنگ ۱۲ روزه]] میان ایران و [[اسرائیل]] در خرداد 1404ش، تهدید به بستن تنگه هرمز به‌طور جدی‌تری مطرح شد و واکنش‌های داخلی و خارجی را به همراه داشت. ایران که حملات مستقیم اسرائیل و ایالات متحده را تجربه کرده بود، گزینه بستن تنگه هرمز را به‌عنوان یک اقدام تلافی‌جویانه در نظر گرفت. کارشناسان نظامی ایران اعلام کردند که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در آماده‌باش کامل هستند و در صورت لزوم، این تهدید می‌تواند به مرحله عملی برسد. این تهدیدها به‌ویژه در شرایط افزایش تنش‌ها و تهدیدات نظامی از سوی آمریکا جدی‌تر شد.<ref>[https://www.khabarfoori.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D9%85%DB%8C-44/3163696-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%85-%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF «روایت ۴ دهه تهدید؛ چگونه تنگه هرمز تبدیل به اهرم فشار ایران شد»، وب‌سایت خبرفوری.]</ref>

=== بستن تنگه هرمز ===

به‌دنبال اقدامات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه تمامیت ارضی ایران از [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش، فرمان بسته‌شدن تنگۀ هرمز از سوی [[علیرضا تنگسیری]]، فرمانده [[نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] صادر شد.<ref>[https://www.khabarfoori.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-59/3204042-%D9%84%D8%AD%D8%B8%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88 «لحظه تاریخی دستور شهید تنگسیری برای بسته شدن تنگه هرمز/ ویدئو»، وب‌سایت خبر فوری.]</ref> مقامات تهران اعلام کردند که تردد تمامی کشتی‌ها از این آب‌راه باید با هماهنگی ایران انجام شود. در این راستا، به کشتی‌های مرتبط با آمریکا، رژیم صهیونیستی و متحدان آن‌ها اجازه عبور داده نشد. نمایندۀ ایران در ژنو اعلام کرد که کشتی‌های غیرمتخاصم می‌توانند به‌شرطی که در اقدامات تجاوزکارانه علیه ایران مشارکت نداشته یا از آن‌ها حمایت نکنند و به‌طور کامل از مقررات ایمنی و امنیتی اعلام‌شده پیروی کنند، با هماهنگی مقامات مربوطۀ ایرانی از تنگه هرمز عبور کنند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/309323/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «ترامپ با حمله به ایران رویای نتانیاهو را محقق کرد»، نورنیوز.]</ref> بر اساس گزارش‌ها از زمان آغاز [[جنگ رمضان]] تا زمان آتش‌بس و آغاز مذاکره، بیش از ۸۰۰ فروند کشتی با هزاران خدمه، در دو طرف این تنگه سرگردان ماندند و زنجیرۀ تأمین انرژی جهانی با اختلال مواجه شد و ۱۷۲ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی در ۱۸۷ نفت‌کش در منطقه تجمع کردند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/309192/%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%D8%B4%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D8%AF-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%D8%9B-%D9%81%D9%82%D8%B7-15-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-4-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%D8%AF «کاهش شدید تردد در هرمز؛ فقط 15 کشتی در 4 روز عبور کردند»، نورنیوز.]</ref>

!ابزار

=== بستن تنگه هرمز از منظر حقوقی ===

در شرایط جنگی یا در صورت تهدید امنیت و استقلال کشورهای حاشیۀ تنگه هرمز، کشورهای ساحلی می‌توانند محدودیت‌هایی برای عبور هوایی و دریایی اعمال کنند. از این منظر، [[جمهوری اسلامی ایران]]، با توجه به اعلام مواضع رسمی و قوانین داخلی خود درباره شناورهای جنگی خارجی که سال‌ها اجرا شده و به یک عرف بین‌المللی تبدیل شده است، می‌تواند حاکمیت خود را بر تنگه هرمز گسترش دهد.<ref>حافظ‌نیا، خليج فارس و نقش استراتژيك تنگه هرمز، 1388ش، ص411.</ref> ایران در سال ۱۳۶۱ش کنوانسیون حقوق دریاها (UNCLOS) را امضا کرد؛ اما همراه با یک اعلامیه تفسیری مهم که بر همین موضع حاکمیت قاعدۀ عبور بی‌ضرر بر تنگه هرمز تأکید داشت. ایران تا امروز این کنوانسیون را به‌طور کامل تصویب نکرده تا این تفسیر خود را حفظ کند.<ref>[https://farsnews.ir/Mohadeseh_hoseini/1775379062199431828/%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AA%D8%AD%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85-%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82%DB%8C-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2 حسینی، «مروری بر تحولات تاریخی رژیم حقوقی تنگه هرمز»، خبرگزاری فارس.]</ref> در مواقعی که امنیت ملی ایران تهدید شود، دولت با استناد به حاکمیت سرزمینی خود حق اعمال محدودیت‌ها را دارد. این موضوع در شرایط جنگ یا تهدیدهای خارجی اهمیت بالایی دارد و ایجاد توازن بین حقوق جهانی و حاکمیت ملی را ضروری می‌سازد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6781624/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D9%88-%D9%88%D8%B8%D8%A7%DB%8C%D9%81-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D9%86%D8%AA%D8%B1%D9%84-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C «حقوق و وظایف ایران در کنترل تنگه هرمز در مقابل فشارهای بین‌المللی»، خبرگزاری مهر.]</ref>

=== واکنش آمریکا ===

[[دونالد ترامپ]]، رئیس‌جمهور ایالات متحده، ابتدا ادعا کرد که «آمریکا به این تنگه نیازی ندارد و حتی یک قطره نفت از آن وارد نمی‌کند»؛ اما پنج روز بعد نوشت: «تنگه را باز کنید ای دیوانه‌ها، وگرنه در جهنم زندگی خواهید کرد.» کارشناسان این اظهارات متناقض را نشان‌دهندۀ سردرگمی در سیاست‌های [[کاخ سفید]] دربارۀ یکی از مهم‌ترین مسیرهای انرژی جهان دانستند. شبکه [[سی‌ان‌ان (رسانه)|سی‌ان‌ان]] این تناقض را ناشی از افزایش قیمت نفت دانست. پس از اظهارات اولیه ترامپ، قیمت نفت در یک روز بیش از ۱۱درصد افزایش یافت و به ۱۱۱ دلار در هر بشکه رسید. به‌رغم ادعای ترامپ مبنی بر خودکفایی آمریکا در تولید نفت، طبق دیدگاه کارشناسان پالایشگاه‌های این کشور به نفت سنگین و ترش نیاز دارند که اغلب از خاورمیانه، به‌ویژه از طریق [[تنگه هرمز]] تأمین می‌شود.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/308051/%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B4-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «سی‌ان‌ان: اقتصاد آمریکا به آرامش تنگه هرمز وابسته است»، نورنیوز.]</ref>

=== تأثیر بر اقتصاد جهانی ===

پس از إعمال کنترل ایران بر تنگه هرمز، هزینه‌های جهانی انرژی افزایش یافت و کشورها را به بازنگری در سیاست‌های تأمین سوخت واداشت. این تحول نشان‌داد که کنترل بر انرژی تنها به تولید وابسته نیست، بلکه به توانایی مدیریت مسیرهای انتقال نیز مرتبط است.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/308030/%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%D8%9B-%D9%86%D8%A8%D8%B6%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D9%86%D8%B8%D9%85-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D9%86%D8%B8%DB%8C%D9%85-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF «تنگه هرمز؛ نبضی که نظم جهان را تنظیم می‌کند»، نورنیوز.]</ref> در پی این امر بازارهای جهانی انرژی و بورس دچار رکود و افزایش شده و هزینه خانوار را در بسیاری از نقاط جهان، از جمله کشورهای اروپایی افزایش داد.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/309323/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «ترامپ با حمله به ایران رویای نتانیاهو را محقق کرد»، نورنیوز.]</ref> شوک نفتی ناشی از بستن تنگه هرمز موجب شد که تورم در ماه مارس در آمریکا ۰.۹ درصد افزایش یابد که این بیشترین جهش ماهانه در نزدیک به چهار سال اخیر تا آن زمان بوده است. همچنین، [[قیمت بنزین]] در ماه مارس ۲۱.۲درصد افزایش یافت.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/309318/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%85-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «ترامپ اهرم‌های فشار خود علیه ایران را از دست داده است»، نورنیوز.]</ref> دولت ترامپ، در واکنش به افزایش [[قیمت نفت]]، تحریم‌ نفت‌های ذخیره‌شده بر روی آب ایران و روسیه را لغو کرد تا قیمت‌ها را کاهش دهد؛ اما نه‌تنها قیمت نفت کاهش نیافت، بلکه منبع درآمد جدیدی برای ایران ایجاد کرد.<ref>[https://farsnews.ir/Sadeghi/1776277901884230505/%D9%88%D8%A7%D8%B4%DA%AF%D9%86%D8%AA%D9%86-%D9%86%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%B4-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7%D8%AF%D9%87-%DA%A9%D9%86%D8%AF صادقی، «واشگنتن نتوانست از نفت ایران علیه خودش استفاده کند»، خبرگزاری فارس.]</ref>   

=== ابزار اقتصادی ایران در برابر تحریم‌ها ===

تحلیلگران بر این باورند که مدیریت ایران بر تنگه هرمز می‌تواند قواعد تحریم‌ها را تغییر دهد. ایران قادر است با اجرای سیاست‌های جدید در عبور کشتی‌ها، علاوه بر دریافت عوارض و حق بیمۀ امنیت، نقش فعالی در نظارت بر جریان کالا ایفا کند. از نظر راهبردی، این تغییر می‌تواند جایگاه ایران را از تحریم‌پذیر به یک تحریم‌کنندۀ بالقوه تبدیل کند؛ به‌عنوان مثال، ایران می‌تواند در مذاکرات با کشورهای اروپایی، شروطی نظیر لغو فشارهای سیاسی و اقتصادی را در مقابل تسهیل عبور کالا از تنگه مطرح کند؛ اقدامی که می‌تواند موازنه قدرت در اقتصاد سیاسی بین‌الملل را بازتعریف کند. همچنین نظام تحریمی آمریکا را متزلزل کند؛ به‌عنوان نمونه، هند برای نخستین بار از سال 2019م اقدام به خرید نفت از ایران کرده است؛ این رویداد می‌تواند آغازگر روندی جدید در تعاملات انرژی میان ایران و کشورهای بزرگ آسیایی باشد. کارشناسان معتقدند که اگر ایران بتواند از موقعیت ژئوپلیتیک خود در تنگه هرمز به‌طور هوشمندانه بهره‌برداری کند، این گذرگاه به یک منبع مالی برای [[اقتصاد ایران]] تبدیل خواهد شد که می‌تواند خسارات جنگ را جبران کند و جایگاه ایران را در نظم اقتصادی آینده جهان تقویت کند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/19/3560622/%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%B9%D8%A7%D8%A8%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 ««تنگه هرمز»، عابربانک جدید ایران»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

مجلس شورای اسلامی در پی إعمال مدیریت هوشمند ایران بر تنگه هرمز، طرح مدیریت جدید تنگه هرمز را با قید دو فوریت و با هدف تقویت امنیت دریانوردی و حفظ حقوق دریایی جمهوری اسلامی ایران در تنگه هرمز، تدوین کرد. بر اساس این طرح، دولت موظف به دریافت عوارض خدماتی از کشتی‌ها و نفتکش‌های عبوری از این تنگه می‌شود. این عوارض در چهار بخش خدماتی شامل پایش و هدایت ترافیک دریایی، صیانت زیست‌محیطی، امنیت دریایی و خدمات جست‌وجو و نجات تعریف شده‌اند. همچنین، دولت می‌تواند کشورهای متحد را از پرداخت عوارض معاف کند و نوع ارز دریافتی را تغییر دهد. میزان عوارض هر سه سال یک‌بار قابل بازنگری است و عدم اجرای این قانون شامل مجازات خواهد بود.<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/1547718/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%AF%D9%88%D9%81%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D8%A8%D9%88%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2 «طرح دوفوریتی مجلس برای دریافت عوارض خدماتی از عبور کشتی‌ها در تنگه هرمز»، وب‌سایت جام‌جم آنلاین.]</ref>

تلاش‌های [[واشینگتن]] برای تشکیل یک ائتلاف بین‌المللی به‌منظور اسکورت کشتی‌ها و باز کردن تنگه هرمز در میانه جنگ با عدم تأیید متحدانش مواجه شد. بیشتر متحدان آمریکا از درخواست آن برای اعزام جنگ‌افزارها به این منطقه رویگردان بوده‌اند و این تلاش‌ها ناکام ماند. بازگشایی تنگه هرمز به‌صورت مشروط پس از برقراری آتش‌بس در بامداد [[۱۸ فروردین]] 1405ش میان طرفین توافق شد؛ اما بازگشایی کامل آن منوط به توافق جامع برای خاتمه جنگ شد.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/309323/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%A8%D8%A7-%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%87%D9%88-%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%82%D9%82-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «ترامپ با حمله به ایران رویای نتانیاهو را محقق کرد»، نورنیوز.]</ref> دونالد ترامپ، پس از عدم موفقیت در بازکردن تنگه هرمز از طریق گفتگوها در پاکستان، اعلام کرد که نیروی دریایی این کشور محاصره دریایی ایران را آغاز کرده است.<ref>[https://www.khabarfoori.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-59/3206618-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%A7%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D9%87-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D9%87%DB%8C%D9%85 «ترامپ: اجازه دریافت عوارض در تنگه هرمز را به ایران نمی‌دهیم»، وب‌سایت خبر فوری.]</ref> او اعلام کرد که به نیروی دریایی این کشور دستور داده تا کشتی‌هایی را که برای عبور از تنگه هرمز به ایران عوارض پرداخت کرده‌اند، در آب‌های بین‌المللی شناسایی و متوقف کنند.<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/917352/%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D8%A7%D9%84%D8%A7-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%87-%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D9%87-%D8%AA%D9%84%D8%A7%D8%B4-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%DA%A9%D9%86%D9%86%D8%AF-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%87%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%DB%8C%E2%80%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%A8%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%B6-%D9%BE%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%AA%D9%88%D9%82%D9%81-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D9%87%E2%80%8C%D8%B2%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%B4%D8%AF-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D9%86-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%AF-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «ادعای ترامپ: از همین حالا، نیروی دریایی ایالات متحده روند محاصره همه کشتی‌هایی را که تلاش می‌کنند وارد یا خارج از تنگه هرمز شوند آغاز خواهد کرد / هر کشتی‌ در آب‌های بین‌المللی که به ایران عوارض پرداخت کرده باشد شناسایی و متوقف می شود / محاصره به‌زودی آغاز خواهد شد؛ کشورهای دیگر نیز در آن مشارکت خواهند کرد»، وب‌سایت انتخاب.]</ref> سفیر جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل در نامه‌ای به دبیرکل و شورای امنیت، اقدام آمریکا در اعمال محاصره دریایی به ایران را نقض حاکمیت و تمامیت ارضی و نقض ماده ۲ منشور ملل متحد و حقوق بین‌الملل عنوان کرد. او همچنین اعلام کرد که آمریکا مسئول تمام تبعات این عمل متخلفانه است و ایران حق خود را برای دفاع از حاکمیت و منافع ملی محفوظ می‌داند.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/827093/%D9%87%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%D9%88%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF-%D8%A7%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2 «هشدار ایران به شورای امنیت درباره پیامد اقدام آمریکا به محاصره تنگه هرمز»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> از منظر کارشناسان نظامی، طول زیاد مرزهای زمینی ایران در مقابل سواحل ۲۴۰۰ کیلومتری، محاصره دریایی را ناکارآمد می‌سازد.<ref>[https://www.jamaran.news/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-15/1705012-%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B0%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «آیا محاصره دریایی ایران توسط آمریکا امکان‌پذیر است؟»، پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران.]</ref> از سوی دیگر، داده‌های ردیابی دریایی نشان داد که تعدادی کشتی پس از ادعای آمریکا در محاصره دریایی ایران، از تنگه هرمز عبور کرده‌اند.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/780468-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B5%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%88-%DA%A9%D8%B4%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86%D8%AF «محاصره دریایی ترامپ شکست خورد؟/ دو کشتی به بنادر ایران رسیدند»، وب‌سایت اقتصاد نیوز.]</ref>

==== بازگشایی موقت تنگه هرمز ====

از زمان آغاز طرح آتش‌بس بین ایران و آمریکا با میانجی‌گری پاکستان، قرار بود ایران اجازه تردد روزانه تعدادی کشتی را صادر کند؛ اما با عدم اجرای آتش‌بس در لبنان و عدم پذیرش تعمیم توافق توقف آتش به [[حزب‌الله لبنان|حزب‌الله]] و [[رژیم صهیونیستی]]، ایران تصمیم به تعلیق توافق تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز گرفت. پس از اعلام آتش‌بس در لبنان در 28 فروردین 1405ش برای تردد شناورها در تنگه هرمز سه شرط تعیین شد:

تنها پس از یک روز از اعلام این‌که [[جمهوری اسلامی ایران]] مطابق توافقات پیشین، با عبور تعداد محدودی از کشتی‌های نفتکش و تجاری از تنگه هرمز به‌صورت مدیریت‌شده موافقت کرده؛ بنا بر اظهارات سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا، ادامۀ راهزنی دریایی آمریکا تحت عنوان محاصره، سبب شد که کنترل تنگه هرمز به وضعیت پیشین بازگردانده شده و دوباره بسته شود.<ref>[https://www.taadolnewspaper.ir/fa/news/383462/%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF «تنگه هرمز دوباره بسته شد»، وب‌سایت روزنامه اقتصادی تعادل.]</ref>