گردشگری: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>گردشگری</big>'''؛ سفر به‌قصد هدف مشخصی مانند تفریح، کسب‌‌وکار و گذراندن اوقات فراغت.

گردشگری، امروزه به یک صنعت جهانی مهم تبدیل شده که فراتر از سفرهای تفریحی است و شامل انواع گوناگونی مانند گردشگری مجازی، سلامت، فرهنگی و گردشگری حلال می‌شود. سفر در [[تمدن اسلامی]]، برای کسب علم و دانش نقشی کلیدی داشته و جهانگردان مسلمانی چون [[ابن‌بطوطه]] و [[ناصر خسرو|ناصرخسرو]]، سفرنامه‌هایی از خود به جای گذاشته‌اند. [[قرآن]] کریم نیز انسان‌ها را به [[سفر]] و گردش در زمین تشویق می‌کند تا از سرنوشت گذشتگان عبرت گرفته و در نشانه‌های قدرت خداوند تفکر کنند. توسعه صنعت گردشگری هرچند مزایایی چون بهبود زیرساخت‌ها و ثروت‌آفرینی دارد، اما در برخی موارد با چالش‌هایی مانند نارضایتی محلی و از بین رفتن اصالت فرهنگی همراه است.  

==مفهوم‌شناسی گردشگری==

[[پرونده:حافظیه.jpg|300px|thumb|left|[[حافظیه]] در [[شیراز]] از مکان‌های پربازدید [[گردشگری]] در [[ایران]]]]

گردشگری در لغت مترادف با جهانگردی و به‌معنای [[مسافرت]] بین شهرهای مختلف دنیا آمده<ref>[https://www.ashja.com/fa/amidonliedictionary/?srchamid,%d8%ac%d9%87%d8%a7%d9%86%da%af%d8%b1%d8%af%db%8c|d,13673|o,2/%d9%81%d8%b1%d9%87%d9%86%da%af-%d9%88-%d9%84%d8%ba%d8%aa%d9%86%d8%a7%d9%85%d9%87-%d8%a2%d9%86%d9%84%d8%a7%db%8c%d9%86-%d9%81%d8%a7%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%b9%d9%85%db%8c%d8%af.html عمید، فرهنگ لغت، ذیل واژه جهانگردی.]</ref> و معادل توریسم (tourism) در [[زبان انگلیسی]] و سیر، سیاحت و [[زیارت]] در [[زبان عربی]] و ادبیات اسلامی است. در اصطلاح سازمان جهانی گردشگری به مجموعه فعالیت‌های افرادی که برای گذراندن [[اوقات فراغت]]، انجام کار و اهداف مشابه، برای مدت حداقل یک شب و حداکثر یک سال به مکانی غیر از مکان عادی [[زندگی]] خود مسافرت می‌کنند گردشگری گفته می‌شود؛<ref>[https://sarzamin.srbiau.ac.ir/article_5428_e2cbd4de768572182db3f63a5492a666.pdf فرجی‌راد، تحلیلی نو پیرامون گردشگری و جدیدترین طبقه‌بندی آن، ص61.]</ref> اما در فرهنگ عمومی ایرانیان مقید به شرایط زمانی و مکانی خاصی نیست.

==گردشگری در قرآن و تمدن اسلامی==

===نگرش قرآن به پدیده گردشگری===

در نگاه قرآن گردشگری و سیاحت و مسائل مرتبط با آن مانند نزدیکی مسیرها، امنیت راه‌ها و امکانات موجود در آن‌ها از نعمت‌های خداوند شمرده شده که بندگان باید خداوند را به‌خاطر وجود آن سپاسگزاری کنند و از نبود آن به‌عنوان عذابی سخت نام برده شده است.<ref>[https://tanzil.ir/#34:15 سوره سبأ، آیه 15-20.]</ref> از سوی دیگر نگاه خاص قرآن به مسئله هدایت و [[تربیت]] انسان‌ها سبب شده تا نقش تربیتی مسائلی مانند آثار بر جای مانده از گذشتگان که عینی و محسوس هستند، در آیات قرآن برجسته شود و مسلمانان تشویق شوند تا برای دیدن و تفکر درباره آن‌ها به سیر و سیاحت در جهان پیرامون خود بپردازند.<ref>[http://www.hajij.com/fa/articles/religious-articles-viewpoints/item/1798-1393-02-21-09-48-39 «گردشگری از ديدگاه قرآن و سنت»، سایت رواق الحجاج، تاریخ بازدید: 8 آذر 1400ش.]</ref>

===اهداف گردشگری در قرآن===

====تجارت و بازرگانی====

یکی از اهداف سفر در قرآن، «تجارت» و «کسب سود» است.<ref>[https://tanzil.ir/#106:1 سوره قریش، آیه 1-2.]</ref> تبادلات تجاری و استفاده از کالای سایر مناطق، از جمله اموری است که در سفر و گردشگری به دست می‌آید.<ref>[https://www.isna.ir/news/99122619740/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D8%B3%D9%87%D9%85-%D8%A2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%B5%D8%AF «گردشگری خرید و سهم آن در توسعه اقتصادی مقصد»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

====عبرت گرفتن====

یکی از مهم‌ترین اهداف گردشگری در قرآن «عبرت گرفتن» است. هدف نهایی بیشتر آیاتی که خداوند در آن‌ها امر به سفر و گردش در زمین کرده، عبرت گرفتن از عاقبت کسانی است که در زمان‌های گذشته زندگی می‌کردند. تکذیب‌کنندگان فرستادگان الهی،<ref>[https://tanzil.ir/#search/quran/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%A7 سوره آل عمران، آیه 137؛ سوره انعام، آیه 11؛ سوره نحل، آیه36.]</ref> مشرکین<ref>[https://tanzil.ir/#search/quran/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%A7 سوره روم، آیه42.]</ref> و مجرمین<ref>[https://tanzil.ir/#search/quran/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%A7 سوره نمل، آیه 69.]</ref> از جمله گروه‌هایی هستند که خداوند از مردم می‌خواهد هنگام سفر و گردشگری به آثار برجای مانده از آن‌ها نگاه کرده و درباره کارهایی که انجام دادند و سرانجامی که به آن گرفتار شدند، تفکر کنند. قرآن تأکید خاصی بر بحث «دیدن آثار گذشتگان» دارد؛ لذا در بیشتر آیاتی که به بحث سفر اشاره کرده، از عبارت «فانظروا» به‌معنای «نگاه کنید» استفاده کرده است.<ref>آیه 42 سوره روم؛ آیه 137 سوره آل‌عمران؛ آیه 69 سوره نمل؛ آیه 21 سوره غافر؛ آیه 44 سوره فاطر.</ref>

====دیدن آثار قدرت خداوند====

جهانِ هستی نشانِ قدرت خداوند است. دیدن و دقت در مخلوقات او، رهنمون ما به وجود خالقی توانا برای جهان خلقت است. قرآن به کسانی که در پی به‌دست آوردن شناخت بیشتر از عالَم هستند و نیز کسانی که دارای شک هستند یا به وجود خالقی توانا برای عالَم ایمان ندارند، توصیه می‌کند تا به سفر رفته و در عالم گردش کنند تا با دیدن نشانه‌های قدرت او<ref>[https://tanzil.ir/#search/quran/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%A7 سوره عنکبوت، آیه 20.]</ref> ایمان آورند یا به [[ایمان]] آن‌ها افزوده شود.

====ضرورت بزرگداشت و حفظ شخصیت‌ها و آثار فرهنگی====

بزرگداشت کسانی که درگذشته برای گسترش اهداف فرهنگی و دینی تلاش کرده‌اند، از دیگر اهداف گردشگری در قرآن است. دعوت از مردم برای سفر به [[مسجد الحرام]] و دیدن آثاری که از حضرت ابراهیم<ref>[https://tanzil.ir/#3:97 سوره آل عمران، آیه 97.]</ref> و سایر بزرگان [[دین]] به‌جا مانده هم تجلیل از مقام و منزلت آنها است و هم باعث ایجاد انگیزه برای ادامه دادن راه آن‌ها است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/113138/%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D9%88-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C منصوری، «قرآن و گردشگری»، سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 22 اردیبهشت 1387ش.]</ref>

===گردشگری در آیات قرآن===

در قرآن، 14 آیه پیرامون سفر و گردشگری وجود دارد. در هفت آیه به‌طور مستقیم با عبارت «سیروا»<ref>سوره عنکبوت، آیه 20؛ سوره روم، آیه 42؛ سوره آل‌عمران، آیه 137؛ سوره نحل، آیه 36؛ سوره انعام، آیه 11؛ سوره نمل، آیه 69؛ سوره سبأ، آیه 18.</ref> به‌معنای «سفر کنید» و در هفت آیه به‌صورت غیر مستقیم و با عبارت استفهامی «اَ فَلم یسیروا»<ref>سوره حج، آیه 46؛ سوره یوسف، آیه 109؛ سوره غافر، آیه 82؛ سوره روم، آیه 9؛ سوره محمد، آیه 10؛ سوره فاطر، آیه 44؛ سوره غافر، آیه 21.</ref> به‌معنای «آیا در زمین سیر نکردند»، به موضوع سفر و گردشگری پرداخته است. علاوه بر آیات فوق، در داستان ذوالقرنین<ref>[https://tanzil.ir/#18:84 سوره کهف، آیه 83 – 97.]</ref> و سفرهای [[تابستان]] و [[زمستان]] قریش،<ref>سوره قریش، آیه 1-2.</ref> سفر حضرت ابراهیم به مکه برای سکونت دادن همسر و فرزندش و ساخت خانه خدا،<ref>سوره بقره، آیه 127؛ سوره ابراهیم، آیه 37.</ref> سفر فرزندان حضرت یعقوب به مصر،<ref>سوره یوسف، آیه 58-100.</ref> سفرهای حضرت موسی،<ref>سوره قصص، آیه 21؛ سوره طه، آیه 9-35؛ سوره کهف، آیه 60-82.</ref> از جمله سفرهایی هستند که خداوند در قرآن به آن‌ها اشاره کرده است.

===نقش گردشگری در تمدن اسلامی===

با ظهور اسلام و گسترش آن در سرزمین‌های مختلف، اصول و مبانی، آداب‌ورسوم و [[علوم اسلامی]] به‌صورت گسترده‌ای در سرزمین‌های اسلامی گسترش یافت و موجبات تشکیل تمدن اسلامی را فراهم ساخت. این تمدن عظیم تا قرن دوازده هجری ادامه داشت.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/87577/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C ذاکری، «نگاهی به جهانگردی در تمدن اسلامی»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 28 فروردین 1389ش.]</ref> سفرهایی که برای فراگیری علم و دانش انجام می‌شد، یکی از علل اصلی گسترش تمدن اسلامی بود. این سفرها به توسعه دانش در سرزمین اسلامی کمک کرد و موجب گسترش ویژگی‌های خاص تمدن اسلامی در سرزمین‌های مختلف شد.<ref>[http://journals.miu.ac.ir/article_4112_078d9255447586105ed647f3759c1992.pdf ریاحی، «عوامل مؤثر گردشگری و سیاحت در تاریخ، تمدن و فقه اسلامی»،  1398ش، ص5.]</ref>

 

 

===آثار گردشگران مسلمان===

====گزارش سفر====

گزارش‌های بسیاری توسط گردشگران مسلمان نگاشته شده که برخی از آن‌ها عبارت است از:

*سفرنامه ابودُلَف نوشته مسعر بن مهلهل خزرجی (قرن 4ق)؛

*سفرنامه سید مهدی بن علی بحرانی (م 1343ق) در قالب شعر به‌نام «رحلة الشتاء و الصیف».<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/87577/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C ذاکری، «نگاهی به جهانگردی در تمدن اسلامی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 28 فروردین 1389ش.]</ref>

 

=====کتاب‌های جغرافیایی=====

 

=====کتاب‌های تاریخ=====

#«البدء و التاریخ» نوشته مطهر بن طاهر مقدسی (م 355ق)؛

#«تاریخ بغداد» نوشته خطیب بغدادی (۳۹۲- ۴۶۳ق).<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/87577/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C ذاکری، «نگاهی به جهانگردی در تمدن اسلامی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 28 فروردین 1389ش.]</ref>

=====کتاب‌های آداب و عقاید=====

عقاید و [[آداب]] از دیگر موضوعاتی هستند که جهانگردان مسلمان به آن توجه داشته و آن‌ها را در کتب خود گزارش کرده‌اند. «[[تحقیق ماللهند]]» نوشته [[ابوریحان بیرونی]] (۳۶۲–۴۴۲ق) از جمله این کتاب‌ها است؛ این دانشمند بزرگ با سفر به هند تحقیق جامعی درباره عقاید هندوها انجام داده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/87577/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C ذاکری، «نگاهی به جهانگردی در تمدن اسلامی»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 28 فروردین 1389ش.]</ref>

===آداب گردشگری از منظر اسلام===

#'''وصیت کردن؛''' یکی از مهم‌ترین آداب، تنظیم [[وصیت‌نامه]] است. از آنجا که سفر ممکن است خطراتی داشته باشد، مسافر باید پیش از حرکت، دیون خود را بپردازد، امانت‌ها را بازگرداند و وصیت کند تا حقی از دیگران بر عهده او باقی نماند.

#'''اطلاع دادن به نزدیکان و برادران دینی'''؛ لازم است که شخص مسلمان نزدیکان خود را از برنامه سفرش آگاه کند. این کار باعث می‌شود تا از راهنمایی و [[دعا|دعای]] خیر آن‌ها بهره‌مند شود و همچنین بتواند با سپردن امور [[خانواده]] به افراد مطمئن، با آسودگی خاطر سفر کند.

#'''صدقه دادن'''؛ دادن [[صدقه]] پیش از خروج از منزل، برای تضمین سلامتی، دور شدن شر و بدی و حل مشکلات سفر بسیار توصیه شده است. این عمل ضامن سلامتی مسافر است و آرامش خاطر به همراه دارد.

#'''خواندن دعا'''؛ مسافر باید با خواندن دعاهای مخصوص آغاز سفر مانند یازده مرتبه سوره توحید و دعاهای نقل شده از معصومین، خود و خانواده‌اش را به خداوند بسپارد و از او طلب حمایت، آسانی راه و عاقبت به خیری کند. هنگام سوار شدن بر وسیلۀ نقلیه خواندن دعای ویژه آن توصیه شده است تا جان و وسیله نقلیه مسافر از خطرات مصون بماند.

#'''تهیه زاد و توشه مناسب و حلال'''؛ از مسئولیت‌های مسافر، به‌همراه داشتن زاد و توشه کافی، حلال و پاکیزه است. همچنین از نشانه‌های جوانمردی در سفر، فراوانی توشه و بخشیدن آن به همسفران دانسته شده است.

#'''مراقبت از وسایل و توشه سفر'''؛ مسافر مسئولیت دارد که از وسایل، [[پول]] و توشه‌ای که به‌همراه دارد، به‌خوبی نگهداری کند؛ زیرا این وسایل پس از خداوند، تکیه‌گاه و پشتوانه او در طول سفر محسوب می‌شوند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/7297/90792/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-(%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%81%D8%B1)-(1) «اخلاق و آداب سفر در اسلام (آداب قبل از سفر) (1)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

#'''انتخاب همسفر مطمئن؛''' مسافری که از [[خانه]] خود دور شده، برای حفظ آسایش و آرامش خود در سفر، باید همسفری مطمئن انتخاب کند تا از خطرات جانی و مالی مصون بماند. انتخاب همراهانی که از نظر وضعیت اقتصادی نزدیک به فرد باشند تا از ایجاد حس سرشکستگی یا تحقیر برای هر یک از طرفین جلوگیری شود. همچنین همسفر شدن با افرادی بهتر است که دارای اخلاق نیکو و شخصیت والایی هستند، به‌گونه‌ای که همراهی با آن‌ها باعث رشد معنوی و افتخار باشد، نه مایه کاهش شأن و منزلت.

#'''رفتار نیکو با همسفران؛''' رفتار نیکو و [[اخلاق]] حسنه مهم‌ترین اصل در معاشرت با همسفران است تا سفری لذت‌بخش و خاطره‌انگیز فراهم شود. تلاش برای هماهنگی با همراهان، مشورت در امور و دوری از مخالفت‌های بی‌جهت، صمیمیت و آرامش گروه را حفظ می‌کند. [[جوانمردی]] و بلندهمتی در سفر، با بخشش از زاد و توشه و کمک مالی به همسفران نمود پیدا می‌کند. همچنین، مشارکت فعال در کارهای گروهی مانند تهیه غذا و پرهیز از واگذار کردن وظایف شخصی به دیگران، نشانه‌ تواضع و احترام متقابل است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3280/4983/43218/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%A2%D8%AF%D8%A7%D8%A8-%D8%B3%D9%81%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%22%D9%88%D8%B8%DB%8C%D9%81%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D9%81%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%B7%D9%88%D9%84-%D8%B3%D9%81%D8%B1%22 صادقی، «اخلاق و آداب سفر در اسلام (وظیفه مسافر در طول سفر)»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

==تاریخچه گردشگری==

===تاریخچه گردشگری در جهان===

سالانه میلیون‌ها سفر برای آشنایی با [[فرهنگ]]، [[هنر]]، تاریخ و استفاده از منابع علمی، تجاری و پزشکی سایر کشورهای جهان انجام می‌شود. امروزه بخش قابل توجهی از درآمد بسیاری از کشورهای جهان، از طریق صنعت گردشگری تأمین می‌شود. در بسیاری از کشورهای جهان، گردشگري یکی از منابع مهم درآمد ارزی اسـت.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20101103105602-215.pdf رضوانی، «نقش گردشگري بین المللی در توسعه و تحکیم پیوندهاي اقتصادي،اجتماعی و فرهنگی جهان اسلام»، ص3.]</ref>

 

 

==گونه‌شناسی گردشگری==

===گردشگری تاریخی===

===گردشگری فرهنگی===

سفر به نقاط، شهرها و کشورهای دیگر با هدف به‌دست آوردن اطلاعات و تجربه‌های جدید و آشنایی با «جلوه‌های فرهنگی» جوامع دیگر را [[گردشگری فرهنگ|گردشگری فرهنگی]] نامیده‌اند.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20170208051828-10012-238.pdf زارع اشکذری، «تحلیلی بر نقش جاذبه های میراث فرهنگی در توسعه و جذب گردشگری شهری»، ص410.]</ref> مشاهده چشم‌اندازهای فرهنگی از طریق آثار هنری، فرهنگی، آداب‌ورسوم و بناهای تاریخی از مهم‌ترین اهداف گردشگری فرهنگی شمرده شده است. توجه به جاذبه‌های بصری و هنرهای به نمایش درآمده در آثار تاریخی، وجه تمایز گردشگری تاریخی از گردشگری فرهنگی است. از این نوع گردشگری به «گردشگری تجربه» نیز تعبیر می‌شود.<ref>[http://ensani.ir/file/download/article/20170208051828-10012-238.pdf زارع اشکذری، «تحلیلی بر نقش جاذبه های میراث فرهنگی در توسعه و جذب گردشگری شهری»، ص410.]</ref> «[[گردشگری آئینی]]» از جمله مصادیق گردشگری فرهنگی است.<ref>[https://tourismscience.blogfa.com/category/36 «گردشگری بر رکاب آیین‌ها»، وبلاگ توریسم ساینس.]</ref>

===گردشگری سیاسی===

 

===گردشگری اجتماعی===

===گردشگری مذهبی===

بازدید گردشگران از اماکن مذهبی و زیارتگاه‌ها [[گردشگری مذهبی]] نامیده شده است.<ref>[http://www.jmsp.ir/article_10306_02a227ec1dcc468c2ad0cd233598505d.pdf آقاجانی، «گردشگری مذهبی و عوامل موثر بر آن(مطالعه موردی ایران)»، ص47.]</ref> زیارت اماکن و آثار، انجام اعمال مذهبی و گذران اوقات فراغت از جمله اهداف این نوع گردشگری است.<ref>[http://www.jmsp.ir/article_10306_02a227ec1dcc468c2ad0cd233598505d.pdf آقاجانی، «گردشگری مذهبی و عوامل موثر بر آن(مطالعه موردی ایران)»، ص47.]</ref> از آنجا که اهداف گردشگری مذهبی گسترده است، تنها در «زیارت» خلاصه نمی‌شود و طیف وسیعی از سفرهایی که برای بازدید از اماکن مذهبی سایر ادیان و شرکت در برخی از مراسم مذهبی مانند [[پیاده‌روی اربعین]] انجام می‌شود را در بر می‌گیرد.<ref>[https://www.kojaro.com/2016/9/12/121869/religious-tourism/ رهبری، «گردشگری مذهبی چیست؟»، سایت کُجارو، تاریخ درج مطلب در سایت: 24 شهریور 1395ش.]</ref>

===گردشگری حلال===

[[گردشگری حلال]]، نوعی از گردشگری است که بر اساس ارزش‌ها و قوانین اسلام بنا شده و عموماً مربوط به خانواده‌های مسلمان است. گردشگری حلال به فعالیت‌هایی اطلاق می‌شود که انجام آن‌ها از منظر اسلام برای مسلمانان مجاز شمرده شده است. اگر تمامی فعالیت‌ها، امکانات، اقدامات و اهداف یک سفر با [[فقه اسلامی]] سازگار و مجاز باشند، می‌توان از آن به‌عنوان گردشگری حلال نام برد. البته گردشگری حلال لزوماً به‌معنای گردشگری اسلامی نیست؛ چرا که داشتن قصد مذهبی برای این نوع سفر شرط ضروری نیست. گردشگری حلال سفری است که توسط مسلمانان با اهداف توریستی، تفریحی یا کاری، چه در کشورهای اسلامی و چه غیراسلامی، انجام می‌شود و در آن فعالیت‌های خاصی که به‌طور صریح توسط فقه ممنوع شده‌اند، وجود ندارد. در تمایز میان گردشگری اسلامی یا مذهبی و گردشگری حلال باید بیان داشت که دامنه گردشگری حلال وسیع‌تر از گردشگری مذهبی است. هنگامی که مسلمانان به‌دلایل مذهبی یا برای بازدید از اماکن مقدس اسلامی سفر می‌کنند، در حال انجام [[گردشگری اسلامی]] یا مذهبی هستند؛ سفرهایی مانند حج و عمره نمونه‌هایی از سفرهای اسلامی محسوب می‌شوند؛ اما گردشگری حلال به سفرهایی اطلاق می‌شود که بر اساس ارزش‌های شریعت اسلام، [[برند حلال]] و با اهداف گوناگون برای خانواده‌های مسلمان صورت می‌گیرد. گردشگری حلال شامل دسترسی به [[غذای حلال]]، امکانات [[نماز]]، سرویس بهداشتی مناسب، عدم اسلام هراسی، خدمات [[ماه رمضان]]، فضاهاي تفریحی با حریم خصوصی و عدم خدمات غیرحلال است. <ref>[https://jh-per.halal.ac.ir/article_121919_80437bcde6a5f210aa6bbe41f9a6dfdf.pdf بزرگ عقیده، «گردشگري حلال و"فرصت‌ها و چالش‌های آن در ایران"»، 1399ش، ص43-44 و 46.]</ref>

===گردشگری معناگرا===

[[گردشگری معناگرا]] از آن‌رو که در پی فهم اندیشۀ پیشینیان و کشف زنجیرۀ زندگانی آنان است، «گردشگری مفهومی» نیز نامیده می‌شود. در گردشگری معناگرا، جامعۀ بشری و جغرافیای مسکون بشر به‌مثابه یک کل، مورد توجه قرار می‌گیرد؛ جامعه، شامل تمام افراد بشر می‌شود که هدف مشترک آنها، حفظ میراث معنوی، فرهنگی و طبیعی انسان‌ها است. در این رویکرد، جدایی‌طلبی و برتری‌جویی جای خود را به یگانگی و پیوستگی می‌دهد و سفر برای آشنایی با میراث مشترک معنوی، فرهنگی و طبیعی بشر، به‌مثابه تلاش برای درک [[معنای زندگی]]، به هدف مهم انسان‌ها تبدیل می‌شود. به باور اندیشمندان، هر گونه‌ای از گردشگری می‌تواند سویه‌هایی از معناگرایی را به‌همراه داشته باشد؛ زیرا هر سفری از این ظرفیت بهره‌مند است که معناها و مفاهیم ژرفی را به گردشگر بشناساند تا از آن برای ساختن دنیایی بهتر، بهره بگیرد.<ref>[http://nooraghayee.com/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D9%8A-%D9%85%D8%B9%D9%86%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7/ نورآقایی، «گردشگری معناگرا»، وب‌سایت شخصی آرش نورآقایی].</ref> برخی پژوهشگران، رسیدن به تعالی، رسیدن به معنا و رسیدن به درک متقابل را سویه‌های اصلی گردشگری معناگرا دانسته‌اند.<ref>[https://journals.atu.ac.ir/article_7082.html شفیعا و صباغ‌پور آذریان، «تبیین مفهوم معنویت در گردشگري با استفاده از تحلیل محتوا»، 1395ش، ص124].</ref>

===گردشگری مجازی===

بازدید از اماکن تاریخی، موزه‌ها و اماکنی که معمولاً در سفرها مورد بازدید قرار می‌گیرند، به‌وسیله فیلم و تصویر از طریق فضای مجازی، [[گردشگری مجازی]] (e-tourism) نامیده می‌شود. فضای مجازی به کمک شبیه‌سازی اماکن تاریخی، مکان‌های تفریحی، ساختمان‌ها و فروشگاه‌ها در فضای مجازی و مکان‌یابی قبل از سفر، ابزاری قدرتمند برای گسترش گردشگری و انتقال فرهنگ است.<ref> [https://snn.ir/fa/news/833780/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «گردشگری مجازی چیست؟»، سایت خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 7 فروردین 1399ش.]</ref> «تورهای مجازی» از ابزارهای گردشگری مجازی هستند که با استفاده از تصاویر سه‌بعدی و پاناروما و به‌کمک صوت، فضای حقیقی را مدل‌سازی می‌کنند تا کاربران بتوانند از گردش خود لذت برده و اطلاعات لازم را کسب کنند. عدم محدودیت زمانی و مکانی و نیز عدم مواجه شدن با موارد غیرقابل پیش‌بینی از جمله ویژگی‌های منحصر به فرد گردشگری مجازی است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/833780/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «گردشگری مجازی چیست؟»، سایت خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 7 فروردین 1399ش.] </ref>

===گردشگری سلامت===

[[گردشگری سلامت]] شامل گردشگری تندرستی، گردشگری درمانی و گردشگری پزشکی است که هر یک با دیگری تفاوت‌هایی دارد. گردشگری درمانی، شیوه‌ای از درمان بیماری‌ها با استفاده از آب‌های معدنی، نمک و مناطق آفتاب‌گیر است که با نظارت پزشک انجام می‌شود؛ برخلاف گردشگری تندرستی که از همین روش‌ها برای درمان استفاده می‌شود، اما بدون دخالت پزشک. در گردشگری پزشکی نیز برای درمان بیماری و انجام جراحی زیر نظر پزشکان در مراکز درمانی سفر انجام می‌شود. برخی کشورها مانند کره جنوبی برای جذب گردشگر و کسب درآمدهای ارزی شهرک‌های گردشگری درمانی ایجاد کرده‌اند.<ref> [http://www.taadolnewspaper.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-115/18020-%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «توریسم درمانی چیست؟»، سایت روزنامه خبری تعادل، تاریخ درج مطلب: 25 فروردین 1394ش.]</ref>

===گردشگری آموزشی===

سفر به کشور یا شهری دیگر غیر از محل سکونت با هدف [[علم‌آموزی|علم آموزی]]، گردشگری آموزشی گفته شده است.<ref> [https://www.royan-edu.ir/edu-tourism/ «گردشگری آموزش»، سایت معاونت آموزشی پژوهشگاه رویان، تاریخ بازدید: 31 شهریور 1400ش.]</ref> دوره‌های کوتاه‌مدت و بلندمدت دانشگاهی و اردوهای کوتاه‌مدت علمی آموزشی دانش‌آموزان از مصادیق این نوع گردشگری است. امروزه در سراسر دنیا افراد زیادی فارغ از سن و تحصیلات برای افزایش اطلاعات و [[مهارت‌های زندگی]] خود و کسب تجربه بیشتر به این نوع از گردشگری روی آورده‌اند.<ref> [https://www.golfamsafar.com/blog/what-educational-tourism/ «گردشگری آموزشی چیست؟»، سایت گلفام، تاریخ درج مطلب: 3 تیر 1399ش.]</ref> در ایران، «[[پژوهشگاه رویان]]» برای نخستین بار این نوع از گردشگری را مورد توجه جدی قرار داد.<ref>[https://www.royan-edu.ir/edu-tourism/ «گردشگری آموزش»، سایت معاونت آموزشی پژوهشگاه رویان، تاریخ بازدید: 31 شهریور 1400ش.]</ref>

===گردشگری تجاری===

===گردشگری پایدار===

امروزه با تسهیل در شرایط گردشگری، آمار گردشگران در سراسر جهان رو به افزایش است. با افزایش سفرها خطراتی مانند از بین رفتن محیط‌زیست، متاثر شدن فرهنگ‌ جوامع و ساختارهای اجتماعی نیز رو به فزونی نهاده و کشورهای جهان را برای حفاظت از منابع و آداب‌ورسوم خود به واکنش واداشته است.<ref>[https://www.kojaro.com/2018/10/6/165446/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C/ گودرزی، «گردشگری پایدار چیست و چگونه به وجود آمد؟»، سایت کُجارو، تاریخ درج مطلب: 22 مهر 1397ش.]</ref> این واکنش‌ها مفهوم تازه‌ای را در صنعت گردشگری ایجاد کرده به نام «گردشگری پایدار». حفظ و افزایش فرصت‌ها برای مناطق میزبان، حمایت از ذخایر و آثار منطقه به نفع نسل‌های آینده و حمایت و ارتقا ویژگی‌های میراث طبیعی و فرهنگی از عناصر اصلی «[[گردشگری پایدار]]» است.<ref>[http://www.persiangulfstudies.com/fa/pages/705 «توسعه پایدار کشور در گرو گردشگری»، سایت مرکز مطالعات خلیج فارس، تاریخ بازدید: 3 مهر 1400ش.]</ref>

===بوم‌گردی===

[[بوم‌گردی]] یا «اِکوتوریسم» سفر به مناطقی است که دارای منابع طبیعی است. با داشتن دو ویژگی این نوع از گردشگری تحقق پیدا می‌کند؛ اول مسئولانه باشد، یعنی به‌همراه حفظ محیط‌‌زیست باشد و دوم باعث بهبود وضعیت اقتصادی ساکنان مناطق مزبور شود.<ref>[http://www.ecarevan.com/blog/%D8%A8%D9%88%D9%85-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D9%85-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA/ «بوم‌گردی یا اکوتوریسم چیست»، سایت کاروان، تاریخ بازدید: 27 شهریور 1400ش.]</ref> گردشگری روستایی، گردشگری عشایری و گردشگری کشاورزی از شاخه‌های اکوتوریسم یا بوم‌گردی هستند.<ref>[http://www.ecarevan.com/blog/%D8%A8%D9%88%D9%85-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%DA%A9%D9%88%D8%AA%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D9%85-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA/ «بوم‌گردی یا اکوتوریسم چیست»، سایت کاروان، تاریخ بازدید: 27 شهریور 1400ش.]</ref> گردشگری روستایی فراتر از صرفاً بازدید از مناطق دور از سکونتگاه‌های اصلی است و اغلب شامل مشارکت فعال در سبک زندگی روستایی می‌شود. این شاخه شامل فعالیت‌هایی نظیر [[کمپینگ]]، [[پیاده‌روی]]، و کشاورزی است. این نوع گردشگری علاوه بر تقویت اقتصاد محلی، می‌تواند به کاهش فشارهای جانبی گردشگری شهری کمک کند و شکلی پایدارتر از سفر باشد.<ref>[https://rexanhotels.com/parts-of-the-tourism-industry/# «صنعت گردشگری، چه بخش‌هایی در گردشگری وجود دارد؟»، وب‌سایت رکسان هتل.]</ref>

===گردشگری تفریحی===

[[گردشگری تفریحی]] به‌معنای گذراندن اوقات فراغت برای سرگرمی و لذت و نیز دور شدن از زندگی روزمره است.<ref>[https://www.bahramabedini.com/fa/tourism/management/178-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AD%DB%8C «گردشگری تفریحی»، سایت بهرام عابدینی، تاریخ درج مطلب: 20 اردیبهشت 1392ش.]</ref> این نوع از گردشگری ابتدا در میان جامعه صنعتی انگلستان به‌وجود آمد و طبقه کارگری از آن بی‌بهره بودند ولی به‌مرور زمان رواج پیدا کرد تا جایی که همه مردم از قشرهای گوناگون از آن استفاده می‌کنند.<ref>[https://www.bahramabedini.com/fa/tourism/management/178-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AD%DB%8C «گردشگری تفریحی»، سایت بهرام عابدینی، تاریخ درج مطلب: 20 اردیبهشت 1392ش.]</ref>

===گردشگری آشپزی===

[[گردشگری آشپزی]] به سفرهایی اطلاق می‌شود که هدف اصلی آن‌ها تجربه کردن غذاهای محلی و خاص یک منطقه است. این نوع گردشگری به مسافران این امکان را می‌دهد که از طریق مزه کردن غذاهای بومی، به‌طور عمیقی در فرهنگ هر کشور یا منطقه غوطه‌ور شوند و هنر [[آشپزی]]. این حوزه به‌طور قوی ماهیت به‌هم‌پیوسته صنعت [[هتل‌داری|هتل‌داری]] و صنعت گردشگری را به نمایش می‌گذارد.<ref>[https://rexanhotels.com/parts-of-the-tourism-industry/# «صنعت گردشگری، چه بخش‌هایی در گردشگری وجود دارد؟»، وب‌سایت رکسان هتل.]</ref>

===گردشگری تاریک، سیاه یا غم===

====گردشگری جنگ====

===گردشگری داخلی و اقامتی===

گردشگری داخلی به سفرهایی گفته می‌شود که در داخل مرزهای کشوری انجام می‌شود که فرد معمولاً در آنجا زندگی می‌کند و شامل اقامت‌ها، تعطیلات آخر هفته یا سفرهای مشابه است. این نوع گردشگری سهم قابل توجهی در اقتصاد ملی دارد و به‌دلیل سازماندهی آسان‌تر و هزینه کمتر نسبت به سفرهای بین‌المللی، به‌عنوان یک محرک مهم برای صنعت محسوب می‌شود. [[هتل|هتل‌]]<nowiki/>ها نیز اغلب با هدف قرار دادن فعالانه گردشگران داخلی، به‌دنبال ایجاد جریان درآمدی ثابت در طول سال هستند.<ref>[https://rexanhotels.com/parts-of-the-tourism-industry/# «صنعت گردشگری، چه بخش‌هایی در گردشگری وجود دارد؟»، وب‌سایت رکسان هتل.]</ref>

===گردشگری ورزشی===

 

#هوادارانی که برای حمایت از تیم محبوب خود سفر می‌کنند؛

#افرادی که برای تماشای رویدادهای بزرگ بین‌المللی مانند جام جهانی فوتبال، بازی‌های المپیک یا مسابقات تنیس سفر می‌کنند.

===گردشگری ماجراجویی===

گردشگری ماجراجویی شامل فعالیت‌هایی است که عنصری از خطر، تلاش فیزیکی و مهارت‌های تخصصی را در بر دارند. هدف اصلی این نوع سفر، ارائه هیجان و تجربیاتی منحصر به فرد است که فاصله گرفتن از روتین روزمره را ممکن می‌سازد. فعالیت‌هایی مانند کوه‌نوردی، بانجی جامپینگ، غواصی و پیاده‌روی در این دسته‌بندی قرار می‌گیرند. برخی از گردشگران ماجراجو حتی به دنبال مقاصد دورافتاده و خلوت‌تر هستند.<ref>[https://rexanhotels.com/parts-of-the-tourism-industry/# «صنعت گردشگری، چه بخش‌هایی در گردشگری وجود دارد؟»، وب‌سایت رکسان هتل.]</ref>

==گردشگری و سبک زندگی==

گردشگری یکی از ابعاد سبک زندگی است و انتخاب نوع گردشگری نیز به سبک زندگی افراد بستگی دارد. از این‌رو کسانی که در سبک زندگی خود، دل‌بستگی‌های فرهنگی را برجسته می‌کنند، انگیزه بیشتری برای بازدید از اماکن تاریخی و فرهنگی، نمایشگاه‌های فرهنگی و سمینارهای علمی دارند؛ برخلاف کسانی که در سبک زندگی خود، مصرف‌گرایی را ترجيح داده‌اند و طبیعتا به‌دنبال آسایش‌طلبی، خرید کالا و مصرف تظاهری هستند.<ref>[https://www.sid.ir/FileServer/SF/5721393h01184.pdf جعفر صالحی، «بررسي رابطۀ سبک زندگي فرهنگي گردشگران و رفتارهاي زیست محيطي (مطالعه موردي: شهرستان نور)»، ص1472.]</ref> انتخاب گردشگری مذهبی برای کسانی که [[سبک زندگی دینی]] را برگزیده‌اند، از دیگر مصادیق وابستگی نوع گردشگری به [[سبک زندگی]] است. از سوی دیگر ورود گردشگران به مکان‌هایی که آثار تاریخی در آن‌ها قرار دارد، خصوصا روستاها تأثیر فراوانی در تغییر سبک زندگی آن‌ها در حوزه‌های مادی‌گرایی و ثروت‌اندوزی، پوشاک، مذهب، رفتار، [[مدگرایی]] و حتی تغییر زبان دارد.<ref>[http://www.jgeoqeshm.ir/article_43355_e1512c7899b495df58f8e7a76073778e.pdf حیدری ساربان، «مطالعه و تحلیل اثرات توسعه گردشگری بر سبک زندگی روستایی (مطالعه موردی: شهرستان اردبیل)»، ص71.]</ref> امروزه در سبک‌های زندگی تغییراتی ایجاد شده که تعریف گردشگری را نیز زیر سوال برده است؛ افراد بازنشسته و دارای سن زیاد که تمام سال را با تورهای گردشگری به سراسر جهان سفر می‌کنند، از این نمونه‌اند.

==بخش‌های صنعت گردشگری==

===حمل‌ونقل===

 

===اقامت===

 

===غذا و نوشیدنی===

 

===سرگرمی===

بخش سرگرمی یکی از عوامل کلیدی جذب گردشگر است، به‌طوری که برخی مسافران صرفاً برای بهره‌مندی از گزینه‌های سرگرمی و جاذبه‌های تفریحی به مقاصد جدید سفر می‌کنند.  

 

===صنایع متصل===

*'''خدمات مالی'''؛ از طریق ارائه [[بیمه‌]] مسافرتی (برای حمایت مالی در مواقع اضطراری و نیازهای پزشکی) و همچنین خدمات مرتبط با مبادلات ارز، با گردشگری پیوند می‌خورند.

*'''آژانس‌های مسافرتی'''؛ [[آژانس‌ مسافرتی]] محصولات سفر را از طرف تأمین‌کنندگان به مشتریان می‌فروشند، در ازای آن کمیسیون دریافت می‌کنند و توصیه‌هایی مطابق با نیازهای مسافر ارائه می‌دهند؛ برخی نیز خدمات سفر کاری ارائه می‌دهند.

*'''برگزارکننده تور (تور اپراتور)'''؛ این شرکت‌ها چندین سرویس مسافرتی مانند پرواز، هتل، ویزا و ترانسفر را در قالب یک بسته سفر واحد ترکیب کرده و به مشتریان می‌فروشند.

*'''آژانس‌های مسافرتی آنلاین؛''' این پلتفرم‌ها خدمات مشابه آژانس‌های سنتی را به‌صورت اینترنتی و سلف‌سرویس ارائه می‌دهند و گاهی اوقات به‌عنوان موتور جست‌وجو نیز عمل می‌کنند.

*'''سازمان‌های گردشگری'''؛ این نهادها بر عملکرد و کیفیت صنعت گردشگری نظارت می‌کنند، بر سیاست‌های ملی تأثیر می‌گذارند و تلاش می‌کنند بخش‌های مختلف صنعت را همسو سازند.

*'''آموزشی'''؛ این حوزه شامل سفرهای افراد برای شرکت در کنفرانس‌ها و نمایشگاه‌های تخصصی و همچنین مدارس و برنامه‌های آموزشی مرتبط با صنعت گردشگری و [[هتل‌داری]] است.<ref>[https://rexanhotels.com/parts-of-the-tourism-industry/# «صنعت گردشگری، چه بخش‌هایی در گردشگری وجود دارد؟»، وب‌سایت رکسان هتل.]</ref>

==پیامدهای توسعه صنعت گردشگری==

===آثار مثبت  توسعه صنعت گردشگری===

 

 

 

===گردشگری و توسعه فرهنگی===

==پانویس==

*«تاریخچه گردشگری»، پایگاه اطلاع‌رسانی مرکز گردشگری علمی- فرهنگی دانشجویان ایران، تاریخ بازدید: 22 شهریور 1400ش.