علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
ایجاد لینک داخلی |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{درشت|'''آبانبار'''}}؛ جایی سرپوشیده برای ذخیره کردن آب. | {{درشت|'''آبانبار'''}}؛ جایی سرپوشیده برای ذخیره کردن آب. | ||
آبانبار سازهای زیرزمینی برای ذخیرهٔ آب در مناطق کمآب و کویری | آبانبار سازهای زیرزمینی برای ذخیرهٔ [[آب]] در مناطق کمآب و کویری است. علاوه بر [[ایران]]، نمونههای آبانبار در [[مصر]]، [[ترکمنستان]] و [[فلسطین]] وجود دارد. کارکرد اصلی آن تأمین آب در زمان کمآبی، مقاومت در برابر محاصرهٔ جنگی و خنک نگهداشتن آب در تابستان بوده است. پیشینهٔ ساخت آبانبار در ایران به هزارهٔ دوم پیش از میلاد در [[چغازنبیل]] میرسد و پس از [[ورود اسلام به ایران]]، به دلیل تأکید آموزههای اسلام بر [[بهداشت]] و [[طهارت]]، ساخت [[آبانبار]] رونق گرفت. آبانبارها از بخشهایی چون مخزن، پاشیر (محل شیر)، سردر، بادگیر و پلکان ساخته میشدند. مصالح اصلی آنها سنگ، آجر، آهک و ساروج بود. آبانبار از نظر کاربری به انواع خصوصی، عمومی، میانراهی و بیابانی تقسیم میشود. آب مورد نیاز آبانبار از [[قنات]]، [[چشمه]] یا سیلابهای فصلی تأمین میشد و برای جلوگیری از گندیدگی آب از [[آهک]]، [[نمک]]، [[ماهی]]، [[زغال]] و [[خشت]] استفاده میکردند. امروزه برخی آبانبارهای تاریخی در ایران به [[رستوران]] یا [[موزه]] تبدیل شدهاند. | ||
== معرفی آبانبار == | == معرفی آبانبار == | ||
آبانبار، مکانی است که برای ذخیره کردن آب، در زیر زمین ساخته میشود. در بیشتر نقاط [[ایران]]، این بنا را آبانبار<ref>گلزاری، کرمانشاهان ـ کردستان، ۱۳۵۷ش، ص۵۳؛ افسر، تاریخ بافت قدیمی شیراز، ۱۳۵۳ش، ص۲۱۹؛ افشار، یادگارهای یزد، ج۱، ۱۳۴۸ش، ص74، ج۲، ۱۳۵۴ش، ص86 و 665-669؛ مخلصی، آثار تاریخی سمنان، ۱۳۵۶ش، ص217 و 218؛ آیتاللهزادهٔ شیرازی، «آبانبارهای حاشیهٔ کویر»، ۱۳۴۹ش، ص30-36.</ref> و در برخی نقاط دیگر آن را آبدان، آبگیر،<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/آب+انبار-2 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه آبانبار.]</ref> حوضانبار، انبار، حوض،<ref>ابنبلخی، فارسنامه، ۱۹۲۱م، ص۱۵۶؛ شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۶۴۳؛ افشار، یادگارهای یزد، ج۱، ۱۳۴۸ش، ص74؛ مخلصی، آثار تاریخی سمنان، ۱۳۵۶ش، ص۲۱۳؛ ناصرخسرو، سفرنامه، ۱۳۵۴ش، ص۶۵ و ۱۲۲.</ref> برکه،<ref>نراقی، آثار تاریخی شهرستانهای کاشان و نطنز، ۱۳۶۳ش، ص۱۵۸ و ۳۰۳–۳۰۴؛ افشار، یادگارهای یزد، ج۱، ۱۳۴۸ش، ص455، ج۲، ۱۳۵۴ش، ص651؛ مخلصی، آثار تاریخی سمنان، ۱۳۵۶ش، ص۲۱۱–۲۱۲.</ref> مصنع،<ref>ابنبلخی، فارسنامه، ۱۹۲۱م، ص۱۳۶ و ۱۴۳؛ ناصرخسرو، سفرنامه، ۱۳۵۴ش، ص۶۵، ۱۲۲ و ۱۶۸.</ref> مصنعه،<ref>ابنبلخی، فارسنامه، ۱۹۲۱م، ص۱۵۷ و ۱۵۹؛ افشار، یادگارهای یزد، ج۱، ۱۳۴۸ش، ص104 و 222، ج۲، ۱۳۵۴ش، ص652 و 655.</ref> منبع،<ref>نراقی، آثار تاریخی شهرستانهای کاشان و نطنز، ۱۳۶۳ش، ص۳۰۷.</ref> | آبانبار، مکانی است که برای ذخیره کردن آب، در زیر زمین ساخته میشود. در بیشتر نقاط [[ایران]]، این بنا را آبانبار<ref>گلزاری، کرمانشاهان ـ کردستان، ۱۳۵۷ش، ص۵۳؛ افسر، تاریخ بافت قدیمی شیراز، ۱۳۵۳ش، ص۲۱۹؛ افشار، یادگارهای یزد، ج۱، ۱۳۴۸ش، ص74، ج۲، ۱۳۵۴ش، ص86 و 665-669؛ مخلصی، آثار تاریخی سمنان، ۱۳۵۶ش، ص217 و 218؛ آیتاللهزادهٔ شیرازی، «آبانبارهای حاشیهٔ کویر»، ۱۳۴۹ش، ص30-36.</ref> و در برخی نقاط دیگر آن را آبدان، آبگیر،<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/آب+انبار-2 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه آبانبار.]</ref> حوضانبار، انبار، حوض،<ref>ابنبلخی، فارسنامه، ۱۹۲۱م، ص۱۵۶؛ شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۶۴۳؛ افشار، یادگارهای یزد، ج۱، ۱۳۴۸ش، ص74؛ مخلصی، آثار تاریخی سمنان، ۱۳۵۶ش، ص۲۱۳؛ ناصرخسرو، سفرنامه، ۱۳۵۴ش، ص۶۵ و ۱۲۲.</ref> برکه،<ref>نراقی، آثار تاریخی شهرستانهای کاشان و نطنز، ۱۳۶۳ش، ص۱۵۸ و ۳۰۳–۳۰۴؛ افشار، یادگارهای یزد، ج۱، ۱۳۴۸ش، ص455، ج۲، ۱۳۵۴ش، ص651؛ مخلصی، آثار تاریخی سمنان، ۱۳۵۶ش، ص۲۱۱–۲۱۲.</ref> مصنع،<ref>ابنبلخی، فارسنامه، ۱۹۲۱م، ص۱۳۶ و ۱۴۳؛ ناصرخسرو، سفرنامه، ۱۳۵۴ش، ص۶۵، ۱۲۲ و ۱۶۸.</ref> مصنعه،<ref>ابنبلخی، فارسنامه، ۱۹۲۱م، ص۱۵۷ و ۱۵۹؛ افشار، یادگارهای یزد، ج۱، ۱۳۴۸ش، ص104 و 222، ج۲، ۱۳۵۴ش، ص652 و 655.</ref> منبع، مرغی یا مرغِک و هَود نامیدهاند.<ref>نراقی، آثار تاریخی شهرستانهای کاشان و نطنز، ۱۳۶۳ش، ص۳۰۷.</ref> آبانبار، در سرزمین مصر با نام مَصنَع، در ترکمنستان با نام سردابه، در فلسطین با نام خَزان و در هرات با نام حوض، شناخته میشود.<ref>ناصرخسرو، سفرنامه، ۱۳۵۴ش، ص۵۰؛ مایل هروی، «برکههای هرات»، ۱۳۵۰ق، ص۳۷.</ref> آبانبار، یکی از عناصر اصلی در مناطق کویری مانند [[یزد]]، [[کاشان]]، [[میناب]]، [[لار]]، [[استان فارس]] و [[هرمزگان]] بوده است و در گذشته، بهمنظور ذخیرهٔ آب در ایام کمآبی یا مقاومت در برابر دشمن، هنگام محاصرهٔ جنگی ساخته میشد. خنک ماندن آب در تابستان، یکی دیگر از کارکردهای آبانبار بود.<ref>[https://namatek.com/آب-انبار-چیست/ «آشنایی کامل با آب انبار و طریقه ساخت آن»، وبسایت نماتک.]</ref> | ||
== پیشینه آبانبار == | == پیشینه آبانبار == | ||
مشاهدهٔ گودالهایی که بهصورت طبیعی، از آب باران و سیلابها پُر میشدند، آدمی را به فکر ذخیرهٔ آب با این روش انداخت. در ایران | مشاهدهٔ گودالهایی که بهصورت طبیعی، از آب باران و سیلابها پُر میشدند، آدمی را به فکر ذخیرهٔ آب با این روش انداخت. در [[ایران باستان]]، مصر، یونان، روم و بینالنهرین، آب در انبارهایی که سرپوشیده بود و نفوذ آلودگی و تبخیر آب در آن، غیرممکن بود، نگهداری میشد. قدمت ساخت آبانبارها در سرزمین [[فلسطین]] نیز به دوران نَبَطیان برمیگردد. مناطق مرکزی ایران، همواره با مشکل کمبود آب مواجه بوده است، بههمین دلیل، آب از ارزش بیشتری برخوردار بود. در برخی نقاط، ستایشهایی برای ایزد نگهبان آب، [[آناهیتا]]، صورت میگرفت. در همین مناطق مرکزی، ساخت آبانبارها، در جاهایی که آب دائمی یا فصلی وجود داشت، بهمرور زمان توسعه مییافت. از کهنترین نمونههای بهجا مانده از گذشته، آبانباری است که در محوطهٔ [[چغازنبیل|چُغازنبیل]] وجود دارد. مورخان، قدمت این بنا را به هزارهٔ دوم قبل از میلاد نسبت میدهند. پس از [[ورود اسلام به ایران]]، بهدلیل تأکید [[آموزههای دینی]] بر [[بهداشت]] و [[طهارت]]، ساخت مخازن نگهداری آب، همچون [[حوض]]، آبانبار، و خزینهٔ حمامها رونق یافت و به یک عنصر اساسی در کنار [[مسجد|مساجد]] یا در نزدیکترین نقطه به آنها تبدیل شد. با تکامل و توسعهٔ [[کشاورزی]] و [[تجارت]]، ساخت این نوع از بناها در مسیر جادههای تجاری و کاروانرو گسترش یافت.<ref>فرشاد، تاریخ مهندسی در ایران، ۱۳۶۲ش، ص۲۱۷ و ۲۱۸.</ref> | ||
پس از ورود اسلام به | |||
== معماری آبانبار == | == معماری آبانبار == | ||
همراه با توسعه [[اسلام]]، ساخت مخازن استوانهای، در [[ایران]] رایج شد. این نوع مخازن، هم از نظر هزینه و هم از نظر مقاومت، گزینهٔ بهتری نسبت به سایر انواع معماری آبانبارها بود. یکی از تحولات معماری آبانبارها در ایرانِ پس از اسلام، استفاده از مخازن ستوندار، به روش غرب بود که ظرفیت نگهداری آب را افزایش میداد. آبانبارهای ستوندار، باعث شد تا سقف این بناها، همکف زمین قرار گیرند و ساختمانی دیگر همچون [[مسجد | همراه با توسعه دین [[اسلام]]، ساخت مخازن استوانهای، در [[ایران]] رایج شد. این نوع مخازن، هم از نظر هزینه و هم از نظر مقاومت، گزینهٔ بهتری نسبت به سایر انواع معماری آبانبارها بود. یکی از تحولات معماری آبانبارها در ایرانِ پس از اسلام، استفاده از مخازن ستوندار، به روش غرب بود که ظرفیت نگهداری آب را افزایش میداد. آبانبارهای ستوندار، باعث شد تا سقف این بناها، همکف زمین قرار گیرند و ساختمانی دیگر همچون [[مسجد]] یا [[مدرسه]] بر روی آنها ساخته شوند. معماری آبانبارها، بهویژه در قسمت سردرها و [[کتیبه|کتیبهها]] چشمگیر بوده و آنها را برخوردار از ارزشهای فرهنگی، هنری، فنی و تاریخی کرده است.<ref>ورجاوند، «نقش و اهمیت برکهها و آبانبارها در بافت شهرهای ایران»، ۱۳۵۷ش، ص2ـ3.</ref> [[آبانبار حاجکاظم]] در [[قزوین]] که در ۱۲۵۶ق بنا شده، سردر بسیار زیبا با قوس جناغی بلند، طاقنماهای متعدد و کاشیهای تزئینی بینظیری دارد.<ref>ورجاوند، «نقش و اهمیت برکهها و آبانبارها در بافت شهرهای ایران»، ۱۳۵۷ش، ص۴.</ref> امروزه، از برخی آبانبارهای سنتی، بهعنوان [[رستوران]]، [[چایخانه]]، [[تئاتر]] و [[موزه]] استفاده میکنند. نمونههایی از آبانبارهای تاریخی ساخته شده در [[ایران]] عبارتاند از: آبانباری مربوط به سدههای ۵ و ۶ق در نزدیکی شهر مَرو؛ آبانباری در نزدیکی رباط تحملج با گنجایش ۱۵۰ هزار لیتر آب؛ آبانباری در [[یزد]] که در زمان شاهشجاع ساخته شده و همچنان آباد و مورد استفاده است؛ حوض زمزم، در مسیر هرات که بهدستور شاهرخ، پسر تیمور، بنا شد؛<ref>ورجاوند، «نقش و اهمیت برکهها و آبانبارها در بافت شهرهای ایران»، ۱۳۵۷ش، ص۳۷ و ۴۱.</ref> آبانبار جنک که در پشت [[مسجد جامع یزد]] بنا شده است.<ref>افشار، یادگارهای یزد، ج۲، ۱۳۵۴ش، ص۶۵۴.</ref> | ||
=== عناصر تشکیلدهنده ساختمان آبانبار === | |||
آبانبارها معمولاً از سنگ، [[آجر]]، [[آهک]] و [[ساروج]] ساخته میشدند. ساختمان آبانبارها نیز با توجه به شرایط آب و هوایی منطقه، متفاوت هستند. قسمتهای مختلف یک آبانبار شامل موارد زیر است: | |||
# '''مخزن''' (خزینه)؛ که محل انبار کردن آب و بخش اصلی آبانبار است. مخازن، معمولاً در داخل زمین قرار میگیرند. | |||
# '''پاشیر'''؛ محل قرار گرفتن شیر متصل به مخزن است که شکل آن معمولاً بهصورت مربع، یا مربع مستطیل و ۸ ضلعی است. | |||
# '''سردر'''؛ ورودی آبانبار است که راهپلهای عمیق در آن قرار دارد. برخی از سازندگان و معماران این بنا، در ساخت آن از [[کاربندی]]، [[کاشیکاری]] و [[کتیبه|کتیبههای]] کوچک و بزرگ برای تزئین سردرها استفاده میکردند. | |||
# '''بادگیر''' (خیشخان)؛ از [[بادگیر|بادگیرها]]، بهمنظور گردش هوا در داخل این فضا و خنک شدن آب آن استفاده میکنند. | |||
# '''پلکان'''؛ تعداد پلههای این پلکان، بهعمق آبانبارها و افراد مصرفکننده از آن، بستگی دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/306653/بررسی-بنای-بومی-و-فرهنگی-آب-انبار-با-تأکید-بر-آب-انبارهای-کاشان خیرخواه آرانی، «بررسی بنای بومی و فرهنگی آبانبار»، 1385ش.]</ref> | |||
== انواع آبانبار == | == انواع آبانبار == | ||
آبانبارها را بر اساس ظاهر، شکل مخازن، نوع پوشش مخازن، عناصر بهکار رفته در ساخت آنها، نوع دسترسی به مخازن، فضاهای ارتباطدهنده، نحوهٔ آبرسانی به مخازن و تزئینات آن به انواع مختلفی تقسیم میکنند. برخی دیگر نیز، آبانبارها را بر اساس خصوصیات منطقهای و سلیقهٔ سازندگان آنها، بررسی کردهاند. | آبانبارها را بر اساس ظاهر، شکل مخازن، نوع پوشش مخازن، عناصر بهکار رفته در ساخت آنها، نوع دسترسی به مخازن، فضاهای ارتباطدهنده، نحوهٔ آبرسانی به مخازن و تزئینات آن به انواع مختلفی تقسیم میکنند. برخی دیگر نیز، آبانبارها را بر اساس خصوصیات منطقهای و سلیقهٔ سازندگان آنها، بررسی کردهاند. | ||
* '''آبانبارهای خصوصی'''؛ این نوع از آبانبارها در خانههای شخصی، شهری یا روستایی و در زیر ساختمان [[خانه]] یا [[حیاط]] ساخته میشدند.<ref>سیرو، کاروانسراهای ایران و ساختمانهای کوچک میانراهها، ۱۳۴۹ش، ص۲۲۴.</ref> | |||
* '''آبانبارهای عمومی'''؛ این بناها، بیشتر بهمنظور استفادهٔ عموم مردم در شهرها، روستاها، دژها، بیابانها و در مسیر جادهها، توسط افراد خیّر یا پادشاهان و امیران ساخته شدهاند. | |||
* '''آبانبارهای شهری'''؛ این بناها، معمولاً در محلههای شهری، بهویژه در کنار [[اماکن مذهبی]]، تجاری، آموزشی و رفاهی ساخته میشدند. گنجایش این نوع از آبانبارها، بیشتر بوده است. معروفترین آبانبارهای شهری در ایران عبارتاند از: | |||
# [[تهران]]: آبانبار میدان سیداسمعیل، معیر، صاحبدیوان، بابانوذر، یوزباشی، سیدولی، امامزاده یحیی، چهلتن و کوچه غریبان؛ | |||
# [[کاشان]]: آبانبار سیدحسین صباغ و خان؛ | |||
# [[نائین]]: آبانبار مصلی؛ | |||
# [[یزد]]: آبانبارهای مصلی، عتیق بزرگ و کوچک؛ | |||
# [[بیرجند]]: [[آبانبار حاجملک]]. | |||
* '''آبانبارهای روستایی'''؛ معماری این آبانبارها، نسبت به آبانبارهای شهری بسیار سادهتر و فاقد تزئینات و پیرایهها هستند. آبانبار حاج سیدحسین در خِتک و آبانبار دو راه در آبادی رحمتآباد [[یزد]]، از این نمونه هستند.<ref>افشار، یادگارهای یزد، ج۱، ۱۳۴۸ش، ص222، ج۲، ۱۳۵۴ش، ص85ـ86.</ref> | |||
* '''آبانبارهای قلعهای'''؛ این نوع از آبانبارها، بسیار ساده، با مخزنهایی نسبتاً کوچک و عمیق بودهاند. آبانبار قلعهٔ حسامآباد در اسدآباد [[همدان]]،<ref>گلزاری، کرمانشاهان ـ کردستان، ۱۳۵۷ش، ص۹۱.</ref> و آبانبارهای قلعه گرامور سمام واقع در [[جزیره قشم|قشم]]<ref>ستوده، از آستارا تا استارباد، ج2، ۱۳۵۱ش، ص340.</ref> از این نوع آبانبارها هستند. معماری آبانبارهای داخل [[کاروانسرا|کاروانسراها]] نیز متأثر از معماری آبانبارهای قلعهای بوده است. روی طاق مخازن نسبتاً کوچک این آبانبارها، کاملاً مسطح بود و برای بارگیری کاروانها استفاده میشده است.<ref>سیرو، کاروانسراهای ایران و ساختمانهای کوچک میانراهها، ۱۳۴۹ش، ص۲۲۹.</ref> | |||
* '''آبانبارهای میانراهی'''؛ این بناها، در مسیر جادههای کاروانرو، با مخازنی استوانهای و پوشش گنبدی شکل ساخته میشدند. در برخی از این بناها نیز، مکانی برای استراحت مسافران و خواندن [[نماز]] در نظر گرفته میشد. آبانبار حاجیحسین عطار در جاده قدیم [[یزد]] به سمت [[مشهد]] از این نوع است.<ref>افشار، یادگارهای یزد، ج۱، ۱۳۴۸ش، ص187 و 407، ج۲، ۱۳۵۴ش، ص44.</ref> | |||
* '''آبانبارهای بیابانی'''؛ این آبانبارها برای فراهم کردن آب برای دامها در بیابانهای خشک ساخته میشدند. آبانبارهایی نیز در دل کوه، بهمنظور ذخیرهٔ آب ساخته میشد که مخازن آنها را با قلم و چکش در دل سنگ کنده و سقف آنها را نیز بهصورت طاقضربی درمیآوردند.<ref>[https://archilearn.net/blog/تعریف-آب-انبار-اب-انبار-چیست/ کریمیپناه، «تعریف آب انبار، آب انبار چیست»، وبسایت آرچیلرن.]</ref> | |||
== آبرسانی به آبانبارها == | == آبرسانی به آبانبارها == | ||
آبانبارهایی که در مناطق کوهستانی، دشتها و نزدیک به چشمهها و [[قنات]]ها ساخته میشدند را بهوسیلهٔ مَجرایی از آب | آبانبارهایی که در مناطق کوهستانی، دشتها و نزدیک به [[چشمه|چشمهها]] و [[قنات]]ها ساخته میشدند را بهوسیلهٔ مَجرایی از آب قنات یا چشمه پُر میکردند. آبرسانیها، معمولاً در فصل [[زمستان]] و پیش از جاری شدن سیل انجام میشد. حجم آب جاری نیز بهوسیلهٔ دریچهای که در مسیر جریان آب قرار دارد، کنترل و تعیین میشد. آبانبارهای ساخته شده در مسیرهای کاروانی نیز از سیلابهای بهاری پُر میشد. در مسیر این سیلابها که از طغیان [[رودخانه|رودخانهها]] حاصل میشد، خاکریزهایی موربشکل میساختند تا آب گردآمده در پشت این خاکریزها از طریق مجرایی خاص بهسمت آب انبارها هدایت شود. در برخی از آبانبارها، یک مجرای خروجی نیز تعبیه میشد تا آب اضافی از آبانبار خارج شده و به آن صدمه نزند. در مناطق جنوبی ایران، جویهای فرعی متعددی در مسیر سیلابها ساخته شده تا آب آن، در این جویهای کوچک جمع شود و به آبانبار بریزد. گاهی در مناطقی از [[ایران]]، سه تا چهار آبانبار نزدیک بههم را بهوسیلهٔ نهری به یکدیگر وصل کردهاند تا آب اضافی در هرکدام از آنها به باقی آبانبارها بریزد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/237954/آب-انبار?entryviewid=241955 عالمزاده و دیگران، «آب انبار»، مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
آبانبارهای ساخته شده در مسیرهای کاروانی نیز از سیلابهای بهاری پُر میشد. در مسیر این سیلابها که از طغیان رودخانهها حاصل میشد، خاکریزهایی موربشکل میساختند تا آب گردآمده در پشت این خاکریزها از طریق مجرایی خاص بهسمت آب انبارها هدایت شود. در برخی از آبانبارها، یک مجرای خروجی نیز تعبیه میشد تا آب اضافی از آبانبار خارج شده و به آن صدمه نزند. در مناطق جنوبی ایران، جویهای فرعی متعددی در مسیر سیلابها ساخته شده تا آب آن، در این جویهای کوچک جمع شود و به آبانبار بریزد. گاهی در مناطقی از [[ایران]]، سه تا چهار آبانبار نزدیک بههم را بهوسیلهٔ نهری به یکدیگر وصل کردهاند تا آب اضافی در هرکدام از آنها به باقی آبانبارها بریزد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/237954/آب-انبار?entryviewid=241955 عالمزاده و دیگران، «آب انبار»، مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | |||
== آببرداری از آبانبارها == | == آببرداری از آبانبارها == | ||
بیشتر آبانبارهای عمومی و خصوصی دارای قسمتی بهنام پاشیر هستند. پاشیر، اطاقکی است همسطح با کف مخزنِ آبانبار، در این اطاقک، شیری تعبیه شده برای استفاده از آب و نیز گودالی کوچک در زیر شیر که فاضلاب را به چاه وصل میکند. در این اطاقک، پلکانی | بیشتر آبانبارهای عمومی و خصوصی دارای قسمتی بهنام پاشیر هستند. پاشیر، اطاقکی است همسطح با کف مخزنِ آبانبار، در این اطاقک، شیری تعبیه شده برای استفاده از آب و نیز گودالی کوچک در زیر شیر که [[فاضلاب|پساب]] را به چاه وصل میکند. در این اطاقک، پلکانی وجود دارد که آبانبار را به [[حیاط]] ساختمان متصل میکند. آبانبارهای عمومی، گاهی بیش از یک شیر و چند چاله پساب دارند.<ref>گلزاری، کرمانشاهان ـ کردستان، ۱۳۵۷ش، ص۵۳.</ref> برخی از آبانبارها نیز، بهمنظور راحتی دررفت و آمد، بیش از یک پلکان، قرار میدادند. در آبانباری در یزد، دو پلکان وجود داشت که یکی از آنها مخصوص [[مسلمانان]] و دیگری مخصوص استفادهٔ [[زردشتیان]] بود.<ref>افشار، یادگارهای یزد، ج۲، ۱۳۵۴ش، ص86.</ref> گاهی نیز یکی از راهپلهها برای استفادهٔ خصوصی و دیگری برای استفادهٔ عموم [[مردم]] بود. در برخی از آبانبارها نیز، امکان دسترسی مستقیم به آب وجود داشته و افراد بهطور مستقیم از مخزن، آب برمیداشتند.<ref>توسلی، ساخت شهر و معماری در اقلیم گرم و خشک ایران، ۱۳۵۳ش، ص۹۱.</ref> | ||
== | == بهداشت آب در آبانبارها == | ||
علاوه بر بادگیرها، که به تسویهٔ هوای داخل آبانبارها کمک میکند، از تدابیر دیگری بهمنظور جلوگیری از گندیدگی آبها استفاده میشود: | |||
# استفاده از [[آهک]] و [[نمک]]؛ | |||
# [[ماهی]] برای رفع [[باکتری|باکتریهای]] موجود در آب؛ | |||
# [[زغال]] برای خاصیت بوگیری آن؛ | |||
# [[خشت]] برای رسوبزدایی املاح آب.<ref>بهفروز، پژوهشی در مساکن روستایی منطقه بیابانی شرق کاشان، 1356ش، ص90.</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
