مادر: تفاوت میان نسخهها
ویرایش جزئی |
|||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== تعریف == | == تعریف == | ||
مادر در فارسی به زنی گفته میشود که فرزندی به دنیا آورده باشد | مادر در [[زبان فارسی|فارسی]] به زنی گفته میشود که فرزندی به دنیا آورده باشد.<ref>دهخدا، لغتنامه، ذیل واژهٔ مادر، 1377ش، ج13، ص19928.</ref> این واژه در منابع لغوی به معانی والده، مام و زنِ فرزنددار آمده است.<ref>[https://fpq.bou.ac.ir/article_72197_56285020f9a95dadbb7d572a3dbc7088.pdf موسویان اصل، «مقایسه تطبیقی مفهوم مادر در سینمای دهه 60 و دهه 90»، 1400ش، ص38.]</ref> در زبان فارسی، مادر علاوهبر معنای زیستی، در معانی استعاری مانند اصل، منشأ، زمین<ref>معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژهٔ مادر، 1388ش، ج3، ص3681.</ref> و میهن نیز بهکار میرود.<ref>[https://www.irna.ir/news/82863111/وطن-همان-مادر-است «وطن همان مادر است!»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> در گویشها و زبانهای ایران فرهنگی نیز واژههایی مانند مامان در فارسی گفتاری، آنا در ترکی،<ref>[https://abadis.ir/fatofa/مادر-ترکی/ «مادر ترکی»، وبسایت آبادیس.]</ref> دا در لری،<ref>[https://abadis.ir/bepors/question/8893/ «پدر و مادر به گویش لری چی میشه؟»، وبسایت آبادیس.]</ref> مار یا مائار در گیلکی<ref>[https://baxsad.blog.ir/post/110 «اعضای خانواده و افراد دارای نسبت خانوادگی در زبان گیلکی»، وبسایت آموزش زبان گیلکی.]</ref> و آبه در هزارگی برای اشاره به مادر رواج دارد.<ref>[https://www.watanadab.com/hazaragi-content/20240213172239 خاوری، «هزاگی؛ گویش/ لهجه»، وبسایت ادبیات وطن ادب.]</ref> در فرهنگ فارسی، اصطلاحاتی مانند [[مادرخوانده]]، مادر رضاعی، [[نامادری]] و [[مادربزرگ]] نیز در ارتباط با مفهوم مادر رایجاند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/598288/خوشه-مرکبِ-مفهومِ-مادر-در-قرآن-کریم-مطالعه-ای-شناختی امینی، «خوشۀ مرکب مفهوم مادر در قرآن کریم: مطالعهای شناختی»، 1403ش، ص34.]</ref> | ||
در اصطلاح، مادر به زنی گفته میشود که | در اصطلاح، مادر به زنی گفته میشود که [[بارداری]]، [[زایمان]] و مراقبتهای دوران کودکی فرزند<ref>[https://fpq.bou.ac.ir/article_72197_56285020f9a95dadbb7d572a3dbc7088.pdf موسویان اصل، «مقایسه تطبیقی مفهوم مادر در سینمای دهه 60 و دهه 90»، 1400ش، ص38.]</ref> ازجمله [[شیردهی مادر|شیردهی]] را بر عهده دارد.<ref>طباطبایی، زن در قرآن، 1402ش، ص237.</ref> در فقه اسلامی، مادر زنی است که فرزند از رحم او متولد شده باشد و بههمین سبب صاحب منزلت [[مادری]] است.<ref>ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص549.</ref> در جامعهشناسی نیز میان [[مادری]] بهعنوان نقش اجتماعی و مادر بهعنوان جایگاه زیستی تمایز گذاشته میشود.<ref>مالیار، «تقسیم کار جنسیتی»، 1394ش، ص132.</ref><ref>قاسمپور، «مقایسه تطبیقی نقشهای جنسیتی در رویکرداسلامی و جامعهشناختی»، 1397ش، ص77.</ref> پژوهشگران میان مادر بودن و مادر شدن تمایز قائل شدهاند؛ مادر بودن را ظرفیتی زیستی و مادر شدن را فرایندی مبتنی بر آگاهی و انتخاب دانستهاند.<ref>[https://journal.asi.org.ir/article_37491_a2c7d084cee77af51e427133bf7a200c.pdf وثوقی و فرشادی، «معنای مادر شده در دارالخلافهی ناصری، عصر قاجار از منظر جامعهشناسی با رویکرد تفسیری»، 1397ش، ص98.]</ref> | ||
== انواع مادر == | == انواع مادر == | ||
در پژوهشهای حقوقی، فقهی و اجتماعی، مادر بر اساس معیارهای زیستی و حقوقی به گونههای مختلف بهکار رفته است: | در پژوهشهای حقوقی، فقهی و اجتماعی، مادر بر اساس معیارهای زیستی و حقوقی به گونههای مختلف بهکار رفته است: | ||
'''مادر زیستی:''' زنی است که کودک را از طریق [[بارداری]] و [[زایمان]] به دنیا میآورد.<ref>حسینی، «تفاوتهای بیولوژیک زن و مرد (بدن، روان و هوش)»، 1379ش.</ref> مطالعات ژنتیکی نشان میدهد هر انسان دارای ۲۳ جفت کروموزوم است که جفت بیستوسوم تعیینکننده [[جنسیت]] است. برخی پژوهشگران با استناد به نقش کروموزوم X در فرایند تولیدمثل، زن را جنس پایه و مرد را جنس فرعی نامیدهاند.<ref>[https://raj.smc.ac.ir/article_3121_097e26b2ffb0339458b55da17425a71f.pdf محمدی، «تحلیل تفاوتهای جنسیتی زن و مرد در علوم تجربی و آموزههای دینی»، 1392ش، ص73.]</ref> | * '''مادر زیستی:''' زنی است که کودک را از طریق [[بارداری]] و [[زایمان]] به دنیا میآورد.<ref>حسینی، «تفاوتهای بیولوژیک زن و مرد (بدن، روان و هوش)»، 1379ش.</ref> مطالعات ژنتیکی نشان میدهد هر انسان دارای ۲۳ جفت کروموزوم است که جفت بیستوسوم تعیینکننده [[جنسیت]] است. برخی پژوهشگران با استناد به نقش کروموزوم X در فرایند تولیدمثل، [[زن]] را جنس پایه و [[مرد]] را جنس فرعی نامیدهاند.<ref>[https://raj.smc.ac.ir/article_3121_097e26b2ffb0339458b55da17425a71f.pdf محمدی، «تحلیل تفاوتهای جنسیتی زن و مرد در علوم تجربی و آموزههای دینی»، 1392ش، ص73.]</ref> | ||
* '''مادر جانشین:''' زنی است که در فرایند باروری کمکی، [[جنین]] متعلق به زوج دیگری را در رحم خود حمل کرده و پس از تولد، نوزاد را به آنان تحویل میدهد. پژوهشها نشان میدهد این فرایند، با وجود نبود پیوند ژنتیکی، میتواند موجب شکلگیری وابستگی عاطفی میان زن باردار و نوزاد شود.<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_1505_05c3389be7f9e090cbc43858cc552f78.pdf ملک احمدی و دیگران، «پدیدارشناسی تجربیات مادران جایگزین در زمینة اجارة رحم»، 1392ش،ص106-155.]</ref> برخی فقیهان، زن حامل را مادر شرعی دانستهاند؛ در مقابل، گروهی دیگر زن صاحب تخمک را مادر حقیقی<ref>[https://ilr.isu.ac.ir/article_1459_1abb1e1ea5f481b589da52303b091cbb.pdf رجالی و دیگران، «بررسی فقهی ـ حقوقی قرابت مادر جانشین با طفل متولد از رحم جایگزین»، 1391ش، ص31-30.]</ref> و مادر جانشین را شبیه مادر رضاعی تلقی کردهاند.<ref>[https://ilr.isu.ac.ir/article_1459_1abb1e1ea5f481b589da52303b091cbb.pdf رجالی و دیگران، «بررسی فقهی ـ حقوقی قرابت مادر جانشین با طفل متولد از رحم جایگزین»، 1391ش، ص36.]</ref> | |||
'''مادر جانشین:''' زنی است که در فرایند باروری کمکی، جنین متعلق به زوج دیگری را در رحم خود حمل کرده و پس از تولد، نوزاد را به آنان تحویل میدهد. پژوهشها نشان میدهد این فرایند، با وجود نبود پیوند ژنتیکی، میتواند موجب شکلگیری وابستگی عاطفی میان زن باردار و نوزاد شود.<ref>[https://journal.alzahra.ac.ir/article_1505_05c3389be7f9e090cbc43858cc552f78.pdf ملک احمدی و دیگران، «پدیدارشناسی تجربیات مادران جایگزین در زمینة اجارة رحم»، 1392ش،ص106-155.]</ref> برخی فقیهان، زن حامل را مادر شرعی دانستهاند؛ در مقابل، گروهی دیگر زن صاحب تخمک را مادر حقیقی<ref>[https://ilr.isu.ac.ir/article_1459_1abb1e1ea5f481b589da52303b091cbb.pdf رجالی و دیگران، «بررسی فقهی ـ حقوقی قرابت مادر جانشین با طفل متولد از رحم جایگزین»، 1391ش، ص31-30.]</ref> و مادر جانشین را | * '''مادر رضاعی:''' زنی است که با تحقق شرایط، میان او و کودک رابطه [[خویشاوندی رضاعی]] برقرار میشود. این رابطه از نظر جایز نبودن [[ازدواج]]، همانند قرابت نَسَبی است، اما موجب ارثبردن نمیشود.<ref>[https://ilr.isu.ac.ir/article_1459_1abb1e1ea5f481b589da52303b091cbb.pdf رجالی و دیگران، «بررسی فقهی ـ حقوقی قرابت مادر جانشین با طفل متولد از رحم جایگزین»، 1391ش، ص35.]</ref> در منابع اسلامی، تکریم [[حلیمه سعدیه]]، مادر رضاعی [[حضرت محمد]]، بهعنوان نمونهای از احترام به مادر رضاعی گزارش شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Book/View/45322/34282/احترام-و-نیکی-پیامبر(ص)-به-والدین-رضاعی «احترام و نیکی پیامبر(ص) به والدین رضاعی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، 1389ش.]</ref> | ||
* '''نامادری:''' زنی است که با پدر کودک ازدواج کرده و در تربیت او نقش دارد. اگرچه تصویر نامادری در بسیاری از فرهنگها غالباً منفی است،<ref>ق[https://womenstudy.ihcs.ac.ir/article_10557_7c8aa9ae1ab630196ed047f0ed2ee15c.pdf ادرزاده و محمدی، «استگمای نامادری و شکاف میان هویت بالقوه و بالفعل: پدیدارشناسی تجربه زیسته نامادران شهر سنندج»، 1404ش، ص148.]</ref> اما در منابع اسلامی بر احترام به وی تأکید شده و روایاتی در این باره نقل شده است.<ref>[https://www.pasokhgoo.ir/content/ÙÙسÙÙ-ÙÙ
-سÙرÙ-ÙشدÙ-اÙ
اÙ
-سجاد-عÙÛÙ-اÙسÙاÙ
-با-Ù «فلسفه هم سفره نشدن امام سجاد علیه السلام با مادرشان» وبسایت مرکزملی پاسخگویی به سئوالات دینی، 1400ش.]</ref> | |||
'''مادر رضاعی:''' زنی است که با تحقق | * '''مادر معنوی:''' بهمعنای مرجع و ملجأ مردم بودن است.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_198401_a2f6ec46b0fc4640ec96fcafbcadcd19.pdf طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژههای «نسائنا» و «أمالمؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص186-184.]</ref> در [[قرآن]]، همسران پیامبر اسلام با عنوان [[امالمؤمنین|امهات المؤمنین]] معرفی شدهاند که بیانگر جایگاه معنوی آنان در جامعه اسلامی است.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_198401_a2f6ec46b0fc4640ec96fcafbcadcd19.pdf طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژههای «نسائنا» و «أمالمؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص186-184.]</ref> برخی پژوهشگران نیز لقب [[ام ابیها|امابیها]] برای [[حضرت فاطمه]] را افزون بر معنای خانوادگی، ناظر به جایگاه معنوی وی برای امت اسلامی دانستهاند.<ref>[https://erfan.ir/farsi/59116.html انصاریان، «مادرِ حقیقیِ امّت!»، پایگاه اطلاعرسانی حسین انصاریان، 1405ش.]</ref> | ||
'''نامادری:''' زنی است که با پدر کودک ازدواج کرده و در تربیت او نقش دارد. اگرچه تصویر نامادری در بسیاری از فرهنگها غالباً منفی است،<ref>ق[https://womenstudy.ihcs.ac.ir/article_10557_7c8aa9ae1ab630196ed047f0ed2ee15c.pdf ادرزاده و محمدی، «استگمای نامادری و شکاف میان هویت بالقوه و بالفعل: پدیدارشناسی تجربه زیسته نامادران شهر سنندج»، 1404ش، ص148.]</ref> اما در منابع اسلامی بر احترام به وی تأکید شده و روایاتی در این باره نقل شده است.<ref>[https://www.pasokhgoo.ir/content/ÙÙسÙÙ-ÙÙ
-سÙرÙ-ÙشدÙ-اÙ
اÙ
-سجاد-عÙÛÙ-اÙسÙاÙ
-با-Ù «فلسفه هم سفره نشدن امام سجاد علیه السلام با مادرشان» وبسایت مرکزملی پاسخگویی به سئوالات دینی، 1400ش.]</ref> | |||
'''مادر معنوی:''' بهمعنای مرجع و ملجأ مردم بودن است.<ref>[https://pubs.jz.ac.ir/article_198401_a2f6ec46b0fc4640ec96fcafbcadcd19.pdf طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژههای «نسائنا» و «أمالمؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص186-184.]</ref> در | |||
== جایگاه مادر در فرهنگها و ادیان == | == جایگاه مادر در فرهنگها و ادیان == | ||
پژوهشهای تاریخی نشان میدهد مادر در بسیاری از تمدنهای باستانی از جایگاه اجتماعی و فرهنگی برجستهای برخوردار بوده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6071/64084/جایگاه-مادر-در-اندیشه-دینی احسانی، «جایگاه مادر در اندیشه دینی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه]</ref> در ایران باستان، گزارشهایی از رواج نظام مادرشاهی در دورههایی از تاریخ وجود دارد که | پژوهشهای تاریخی نشان میدهد مادر در بسیاری از تمدنهای باستانی از جایگاه اجتماعی و فرهنگی برجستهای برخوردار بوده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6071/64084/جایگاه-مادر-در-اندیشه-دینی احسانی، «جایگاه مادر در اندیشه دینی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه]</ref> در ایران باستان، گزارشهایی از رواج نظام [[مادرسالاری|مادرشاهی]] در دورههایی از تاریخ وجود دارد که نَسَب افراد از طریق مادر تعیین میشده است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/108781 «عصر مادر شاهی»، وبسایت راسخون.]</ref> در مصر باستان، انتساب به مادر و ثبت تصویر او در آرامگاهها نشانه احترام به جایگاه مادر بود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/160657/fa#downloadbottom جواهری، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید بر نتایج باستانشناسانة دورة امپراطوی جدید (1000-1500ق.م)»، 1390ش، ص100.]</ref> در آتن<ref>[https://www.porseman.com/article/جايگاه-زن-در-يونان-باستان/176998 «جایگاه زن در یونان باستان»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref><ref>[https://sahebkhabar.ir/news/60213926/مادر-بودن-در-یونان-باستان-چگونه-بود «مادر بودن در یونان باستان چگونه بود؟» وبسایت صاحب خبران.]</ref> و عربستان پیش از اسلام زنان قبل از مادر شدن مورد توجه نبودند، اما منزلت اجتماعی زنان پس از مادر شدن افزایش مییافت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160823140659-10066-74.pdf پیرمرادیان و دیگران، «مقایسه وضعیت زن در دورهجاهلیت و بعد از اسلام»، 1394ش، ص72-75..]</ref> در چین باستان نیز احترام به مادر در متون افسانهای بازتاب یافته است.<ref>[https://tarikhema.org/ancient/china/11450/اخلاق-چینی/ «اخلاق چینی»، وبسایت تاریخ ما.]</ref> | ||
در ادیان مختلف نیز احترام به مادر مورد تأکید قرار گرفته است. در آیین بودایی، نیکی به مادر از مهمترین وظایف فرزند شمرده میشود.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/earq/Article/1113332/FullText جعفری و دادفر، «زن، خانواده و ازدواج در آیین بودا»، ص78.]</ref> در هندوئیسم، جایگاه مادر از معلم و حتی پدر برتر دانسته شده است.<ref>[https://adyannews.com/22076/جایگاه-زن-در-هندوئیسم-و-اسلام/ «جایگاه زن در هندوئیسم و اسلام»، وبسایت ادیاننیوز.]</ref> در آیین کنفوسیوس، احترام به والدین از اصول بنیادین اخلاقی است.<ref>[https://www.porseman.com/article/تعاليم-كنفوسيوس/119436 «تعالیم کنفوسیوس»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> در آیین زرتشتی نیز آیینهایی برای بزرگداشت زنان و مادران وجود داشته است.<ref>[https://haftasman.urd.ac.ir/article_66704.html قائممقام فراهانی، «موقعیت زنان در دین زرتشتی بر اساس کتب فقهی و حقوقی»، 1392ش، ص112.]</ref><ref>[https://www.tarafdari.com/node/2442423 یداللهپور، «موقعیت زن در دیدگاه زرتشتیان»، در وبسایت ویستا.]</ref> در | در ادیان مختلف نیز احترام به مادر مورد تأکید قرار گرفته است. در آیین بودایی، نیکی به مادر از مهمترین وظایف فرزند شمرده میشود.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/earq/Article/1113332/FullText جعفری و دادفر، «زن، خانواده و ازدواج در آیین بودا»، ص78.]</ref> در هندوئیسم، جایگاه مادر از معلم و حتی پدر برتر دانسته شده است.<ref>[https://adyannews.com/22076/جایگاه-زن-در-هندوئیسم-و-اسلام/ «جایگاه زن در هندوئیسم و اسلام»، وبسایت ادیاننیوز.]</ref> در آیین کنفوسیوس، احترام به والدین از اصول بنیادین اخلاقی است.<ref>[https://www.porseman.com/article/تعاليم-كنفوسيوس/119436 «تعالیم کنفوسیوس»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> در [[آیین زرتشت|آیین زرتشتی]] نیز آیینهایی برای بزرگداشت زنان و مادران وجود داشته است.<ref>[https://haftasman.urd.ac.ir/article_66704.html قائممقام فراهانی، «موقعیت زنان در دین زرتشتی بر اساس کتب فقهی و حقوقی»، 1392ش، ص112.]</ref><ref>[https://www.tarafdari.com/node/2442423 یداللهپور، «موقعیت زن در دیدگاه زرتشتیان»، در وبسایت ویستا.]</ref> در [[یهودیت]]، انتساب فرد به آیین یهود از طریق مادر انجام میشود.<ref>[https://journals.iau.ir/article_522962.html عزیزی خادم و حسینی، «بررسی نقش زن در یهودیت»، 1393ش، ص74.]</ref> در [[مسیحیت]]، جایگاه [[حضرت مریم|مریم]] و بازنمایی گستردۀ او در هنر دینی، از مظاهر منزلت مادر بهشمار میرود.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n142584/زن_در_ادیان_ابراهیمی_اسلام_یهودیت_مسیحیت_ توکلی، «زن در ادیان ابراهیمی(اسلام، یهودیت، مسیحیت)»، پرتال امام خمینی.]</ref> در [[اسلام]]، مادران دارای مقام رفیع و مستحق پاداشهای عظیم معنوی دانسته میشوند،<ref name=":0">[https://www.sid.ir/fa/Journal/ViewPaper.aspx?id=254016 نوری، «نقش مادری در آموزههای قرآنی»، 1393ش، ص7.]</ref> نیکی به مادر در کنار پرستش خداوند مورد تأکید قرآن قرار گرفته<ref name=":12">سوره نساء، آیه 36.</ref> و روایات، حق مادر را به سبب رنجهای [[بارداری]]، [[زایمان]] و [[شیردهی]] برتر از حق پدر دانستهاند.<ref>ابراهیمیپور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده، 1395ش، ص141.</ref><ref>نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص180.</ref> | ||
== بازنمایی مادر در اسطورههای ملل == | == بازنمایی مادر در اسطورههای ملل == | ||
مادر در اسطورههای ملل | مادر در اسطورههای ملل به دو صورت بازنمایی شده است: | ||
'''ایزدبانوان:''' در برخی پژوهشها، پرستش ایزدبانوان با ساختارهای مادرسالاری در جوامع کهن مرتبط دانسته شده است.<ref>ع[https://www.ensani.ir/file/download/article/1651485591-9842-53-1.pdf زیزیفر و دیگران، «بررسی مقایسهای نقش زنان در نزاعهای درونخانوادگی اسطورههای ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص4.]</ref> در تمدنهای باستانی، ایزدبانوانی چون ایزیس در مصر،<ref>[https://www.sid.ir/paper/160657/fa#downloadbottom جواهری، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید بر نتایج باستانشناسانة دورة امپراطوی جدید (1000-1500ق.م)»، 1390ش، ص104-102.]</ref> هرا و دمتر در یونان<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1397592 «لیست کاملی از خدایان و الهههای یونانی»، وبسایت راسخون.]</ref> و [[آناهیتا]] در | '''ایزدبانوان:''' در برخی پژوهشها، پرستش ایزدبانوان با ساختارهای [[مادرسالاری]] در جوامع کهن مرتبط دانسته شده است.<ref>ع[https://www.ensani.ir/file/download/article/1651485591-9842-53-1.pdf زیزیفر و دیگران، «بررسی مقایسهای نقش زنان در نزاعهای درونخانوادگی اسطورههای ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص4.]</ref> در تمدنهای باستانی، ایزدبانوانی چون ایزیس در مصر،<ref>[https://www.sid.ir/paper/160657/fa#downloadbottom جواهری، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید بر نتایج باستانشناسانة دورة امپراطوی جدید (1000-1500ق.م)»، 1390ش، ص104-102.]</ref> هرا و دمتر در یونان<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1397592 «لیست کاملی از خدایان و الهههای یونانی»، وبسایت راسخون.]</ref> و [[آناهیتا]] در [[ایران]]، نماد باروری، زایش و حمایت از [[زندگی]] بهشمار میرفتند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20140616144014-9945-12.pdf زمانی، «پوشش زن در ایران باستان»، 1391ش، ص59.]</ref> در برخی سنتهای چین باستان نیز زمین بهصورت مادر، منشأ باروری و تداوم حیات تلقی میشد.<ref>[https://tahoor.com/fa/article/view/113701 «عقاید و باورهای ابتدایی چینیان باستان»، وبسایت طهور.]</ref> | ||
'''مادران اسطورهای:''' در اساطیر یونانی، افزون بر مادران فداکار، نمونههایی از مادران بیرحم دیده میشود که برای انتقام از همسران خود، | '''مادران اسطورهای:''' در اساطیر یونانی، افزون بر مادران فداکار، نمونههایی از مادران بیرحم دیده میشود که برای انتقام از همسران خود، فرزندانشان را کشتهاند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1651485591-9842-53-1.pdf عزیزیفر و دیگران، «بررسی مقایسهای نقش زنان در نزاعهای درونخانوادگی اسطورههای ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص18.]</ref> در مقابل، مادران در اساطیر ایرانی غالباً با صفاتی چون خردمندی، فداکاری و صلحجویی توصیف شدهاند و در روایتهایی مانند داستانهای [[سیاوش]]، [[اسفندیار]] و [[گشتاسب]]، در کاهش یا جلوگیری از منازعات خانوادگی نقش دارند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1651485591-9842-53-1.pdf عزیزیفر و دیگران، «بررسی مقایسهای نقش زنان در نزاعهای درونخانوادگی اسطورههای ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص19.]</ref> در این نظام، [[زیبایی]]، زایندگی و [[خانهداری]] از ویژگیهای اصلی زن شمرده میشوند.<ref>[https://search.isc.ac/dl/search/searchPadTA.aspx?q=(f:0,t:\u0032\u0039\u0032\u0033\u0037\u0031,c:5)&f=&dts=8&searchType=indexed&branches=&branchSelectAll=&digitalStatus=2&digitalTypes=1,2,3,4,5,6,7&sortfield=0&sorttype=ASC&RowPerPage=10&header=false معتکف، «آناهیتا (ناهید) در اساطیر ایران»، فصلنامه پیمان، 1385ش.]</ref> مادران در اساطیر ایرانی، اغلب با ویژگیهای مثبت، اسطورهسازی شدهاند،<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1399466 آموزگار، «آیتهای مهربانی در اساطیر ایران»، وبسایت راسخون.]</ref> اما گاه زنان بدسرشت چون [[سودابه]] نیز به تصویر کشیده شدهاند.<ref>[https://www.ensani.ir/file/download/article/1651485591-9842-53-1.pdf عزیزیفر و دیگران، «بررسی مقایسهای نقش زنان در نزاعهای درونخانوادگی اسطورههای ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص19.]</ref> | ||
== بازنمایی مادر در شعر فارسی == | == بازنمایی مادر در شعر فارسی == | ||
مادر از مضامین پایدار شعر فارسی است و غالباً با مفاهیمی چون مهر، | مادر از مضامین پایدار شعر فارسی است و غالباً با مفاهیمی چون مهر، [[ایثار]]، [[صبر]] و فداکاری پیوند دارد. [[سنایی]] و [[عطار نیشابوری|عطار]]، مادر را نماد محبت اصیل و [[دایه]] را نماد محبت عاریتی در بیان مفاهیم عرفانی دانستهاند. [[پروین اعتصامی]] به نقش مادر در خانواده و [[نقش تربیتی مادر|تربیت نسل آینده]] پرداخته است.<ref>[https://hawzah.net/fa/goharenab/View/80201/زیباترین-شعرها-برای-مادر «زیباترین شعرها برای مادر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، 1401ش.]</ref> [[فروغ فرخزاد]] در برخی سرودههای خود، فقدان مادر و پیامدهای عاطفی آن را بازتاب داده است.<ref>[http://paikaftab.com/?p=56520 «مادر، واژهای به وسعت هستی»، وبسایت خبرگزاری پیک آفتاب، 1405ش.]</ref> | ||
== روز مادر == | == روز مادر == | ||
{{اصلی|روز مادر}} | {{اصلی|روز مادر}} | ||
روز مادر مناسبتی برای بزرگداشت مادران و نقش آنان در خانواده و جامعه است که در بیشتر کشورهای جهان برگزار میشود؛ هرچند تاریخ آن در کشورها یکسان نیست. شکل امروزی این مناسبت از اوایل سده بیستم در ایالات متحده رواج یافت و امروزه در بسیاری از کشورها در دومین یکشنبه ماه مه برگزار | روز مادر مناسبتی برای بزرگداشت مادران و نقش آنان در خانواده و جامعه است که در بیشتر کشورهای جهان برگزار میشود؛ هرچند تاریخ آن در کشورها یکسان نیست. شکل امروزی این مناسبت از اوایل سده بیستم میلادی در [[ایالات متحده]] رواج یافت و امروزه در بسیاری از کشورها در دومین یکشنبه ماه مه برگزار میشود. برخی کشورها آن را بر اساس سنتهای دینی، فرهنگی یا ملی در تاریخهای دیگری گرامی میدارند. در [[ایران]]، پیش از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب ۱۳۵۷ش]]، [[۲۵ آذر]] روز مادر بود و پس از آن، سالروز ولادت [[حضرت فاطمه]] بهعنوان روز زن و روز مادر تعیین شده است.<ref>[https://www.imna.ir/news/629569/رÙز-Ù
ادر-Û±Û´Û°Û±-Ú©Û-است-تارÛØ®-رÙز-زÙ-Ù-ÙÙادت-ØØ¶Ø±Ø «روز مادر ۱۴۰۱ کی است + تاریخ روز زن، و ولادت حضرت فاطمه زهرا»، خبرگزاری ایمنا.]</ref><ref>[https://namnak.com/mother-world-day.p80099 «روز جهانی مادر و زن»، وبسایت نمناک.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
نسخهٔ ۱۱ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۲۲
مادر؛ زنی که فرزندی را به دنیا آورده یا نقش مادری را بر عهده دارد.
مادر به زنی گفته میشود که فرزندی را به دنیا آورده است. مفهوم مادر تنها به پیوند زیستی محدود نیست و گونههایی مانند مادر رضاعی، مادر جانشین، نامادری و مادر معنوی را نیز دربر میگیرد. جایگاه مادر در فرهنگها، ادیان، اسطورهها و ادبیات فارسی بازتاب گستردهای یافته و در بسیاری از جوامع، از مهمترین ارکان خانواده و تربیت نسل شناخته شده است. بزرگداشت مادر در قالب روز مادر، در کشورهای مختلف با پیشینهها و زمانبندیهای متفاوت برگزار میشود.
تعریف
مادر در فارسی به زنی گفته میشود که فرزندی به دنیا آورده باشد.[۱] این واژه در منابع لغوی به معانی والده، مام و زنِ فرزنددار آمده است.[۲] در زبان فارسی، مادر علاوهبر معنای زیستی، در معانی استعاری مانند اصل، منشأ، زمین[۳] و میهن نیز بهکار میرود.[۴] در گویشها و زبانهای ایران فرهنگی نیز واژههایی مانند مامان در فارسی گفتاری، آنا در ترکی،[۵] دا در لری،[۶] مار یا مائار در گیلکی[۷] و آبه در هزارگی برای اشاره به مادر رواج دارد.[۸] در فرهنگ فارسی، اصطلاحاتی مانند مادرخوانده، مادر رضاعی، نامادری و مادربزرگ نیز در ارتباط با مفهوم مادر رایجاند.[۹]
در اصطلاح، مادر به زنی گفته میشود که بارداری، زایمان و مراقبتهای دوران کودکی فرزند[۱۰] ازجمله شیردهی را بر عهده دارد.[۱۱] در فقه اسلامی، مادر زنی است که فرزند از رحم او متولد شده باشد و بههمین سبب صاحب منزلت مادری است.[۱۲] در جامعهشناسی نیز میان مادری بهعنوان نقش اجتماعی و مادر بهعنوان جایگاه زیستی تمایز گذاشته میشود.[۱۳][۱۴] پژوهشگران میان مادر بودن و مادر شدن تمایز قائل شدهاند؛ مادر بودن را ظرفیتی زیستی و مادر شدن را فرایندی مبتنی بر آگاهی و انتخاب دانستهاند.[۱۵]
انواع مادر
در پژوهشهای حقوقی، فقهی و اجتماعی، مادر بر اساس معیارهای زیستی و حقوقی به گونههای مختلف بهکار رفته است:
- مادر زیستی: زنی است که کودک را از طریق بارداری و زایمان به دنیا میآورد.[۱۶] مطالعات ژنتیکی نشان میدهد هر انسان دارای ۲۳ جفت کروموزوم است که جفت بیستوسوم تعیینکننده جنسیت است. برخی پژوهشگران با استناد به نقش کروموزوم X در فرایند تولیدمثل، زن را جنس پایه و مرد را جنس فرعی نامیدهاند.[۱۷]
- مادر جانشین: زنی است که در فرایند باروری کمکی، جنین متعلق به زوج دیگری را در رحم خود حمل کرده و پس از تولد، نوزاد را به آنان تحویل میدهد. پژوهشها نشان میدهد این فرایند، با وجود نبود پیوند ژنتیکی، میتواند موجب شکلگیری وابستگی عاطفی میان زن باردار و نوزاد شود.[۱۸] برخی فقیهان، زن حامل را مادر شرعی دانستهاند؛ در مقابل، گروهی دیگر زن صاحب تخمک را مادر حقیقی[۱۹] و مادر جانشین را شبیه مادر رضاعی تلقی کردهاند.[۲۰]
- مادر رضاعی: زنی است که با تحقق شرایط، میان او و کودک رابطه خویشاوندی رضاعی برقرار میشود. این رابطه از نظر جایز نبودن ازدواج، همانند قرابت نَسَبی است، اما موجب ارثبردن نمیشود.[۲۱] در منابع اسلامی، تکریم حلیمه سعدیه، مادر رضاعی حضرت محمد، بهعنوان نمونهای از احترام به مادر رضاعی گزارش شده است.[۲۲]
- نامادری: زنی است که با پدر کودک ازدواج کرده و در تربیت او نقش دارد. اگرچه تصویر نامادری در بسیاری از فرهنگها غالباً منفی است،[۲۳] اما در منابع اسلامی بر احترام به وی تأکید شده و روایاتی در این باره نقل شده است.[۲۴]
- مادر معنوی: بهمعنای مرجع و ملجأ مردم بودن است.[۲۵] در قرآن، همسران پیامبر اسلام با عنوان امهات المؤمنین معرفی شدهاند که بیانگر جایگاه معنوی آنان در جامعه اسلامی است.[۲۶] برخی پژوهشگران نیز لقب امابیها برای حضرت فاطمه را افزون بر معنای خانوادگی، ناظر به جایگاه معنوی وی برای امت اسلامی دانستهاند.[۲۷]
جایگاه مادر در فرهنگها و ادیان
پژوهشهای تاریخی نشان میدهد مادر در بسیاری از تمدنهای باستانی از جایگاه اجتماعی و فرهنگی برجستهای برخوردار بوده است.[۲۸] در ایران باستان، گزارشهایی از رواج نظام مادرشاهی در دورههایی از تاریخ وجود دارد که نَسَب افراد از طریق مادر تعیین میشده است.[۲۹] در مصر باستان، انتساب به مادر و ثبت تصویر او در آرامگاهها نشانه احترام به جایگاه مادر بود.[۳۰] در آتن[۳۱][۳۲] و عربستان پیش از اسلام زنان قبل از مادر شدن مورد توجه نبودند، اما منزلت اجتماعی زنان پس از مادر شدن افزایش مییافت.[۳۳] در چین باستان نیز احترام به مادر در متون افسانهای بازتاب یافته است.[۳۴]
در ادیان مختلف نیز احترام به مادر مورد تأکید قرار گرفته است. در آیین بودایی، نیکی به مادر از مهمترین وظایف فرزند شمرده میشود.[۳۵] در هندوئیسم، جایگاه مادر از معلم و حتی پدر برتر دانسته شده است.[۳۶] در آیین کنفوسیوس، احترام به والدین از اصول بنیادین اخلاقی است.[۳۷] در آیین زرتشتی نیز آیینهایی برای بزرگداشت زنان و مادران وجود داشته است.[۳۸][۳۹] در یهودیت، انتساب فرد به آیین یهود از طریق مادر انجام میشود.[۴۰] در مسیحیت، جایگاه مریم و بازنمایی گستردۀ او در هنر دینی، از مظاهر منزلت مادر بهشمار میرود.[۴۱] در اسلام، مادران دارای مقام رفیع و مستحق پاداشهای عظیم معنوی دانسته میشوند،[۴۲] نیکی به مادر در کنار پرستش خداوند مورد تأکید قرآن قرار گرفته[۴۳] و روایات، حق مادر را به سبب رنجهای بارداری، زایمان و شیردهی برتر از حق پدر دانستهاند.[۴۴][۴۵]
بازنمایی مادر در اسطورههای ملل
مادر در اسطورههای ملل به دو صورت بازنمایی شده است:
ایزدبانوان: در برخی پژوهشها، پرستش ایزدبانوان با ساختارهای مادرسالاری در جوامع کهن مرتبط دانسته شده است.[۴۶] در تمدنهای باستانی، ایزدبانوانی چون ایزیس در مصر،[۴۷] هرا و دمتر در یونان[۴۸] و آناهیتا در ایران، نماد باروری، زایش و حمایت از زندگی بهشمار میرفتند.[۴۹] در برخی سنتهای چین باستان نیز زمین بهصورت مادر، منشأ باروری و تداوم حیات تلقی میشد.[۵۰]
مادران اسطورهای: در اساطیر یونانی، افزون بر مادران فداکار، نمونههایی از مادران بیرحم دیده میشود که برای انتقام از همسران خود، فرزندانشان را کشتهاند.[۵۱] در مقابل، مادران در اساطیر ایرانی غالباً با صفاتی چون خردمندی، فداکاری و صلحجویی توصیف شدهاند و در روایتهایی مانند داستانهای سیاوش، اسفندیار و گشتاسب، در کاهش یا جلوگیری از منازعات خانوادگی نقش دارند.[۵۲] در این نظام، زیبایی، زایندگی و خانهداری از ویژگیهای اصلی زن شمرده میشوند.[۵۳] مادران در اساطیر ایرانی، اغلب با ویژگیهای مثبت، اسطورهسازی شدهاند،[۵۴] اما گاه زنان بدسرشت چون سودابه نیز به تصویر کشیده شدهاند.[۵۵]
بازنمایی مادر در شعر فارسی
مادر از مضامین پایدار شعر فارسی است و غالباً با مفاهیمی چون مهر، ایثار، صبر و فداکاری پیوند دارد. سنایی و عطار، مادر را نماد محبت اصیل و دایه را نماد محبت عاریتی در بیان مفاهیم عرفانی دانستهاند. پروین اعتصامی به نقش مادر در خانواده و تربیت نسل آینده پرداخته است.[۵۶] فروغ فرخزاد در برخی سرودههای خود، فقدان مادر و پیامدهای عاطفی آن را بازتاب داده است.[۵۷]
روز مادر
روز مادر مناسبتی برای بزرگداشت مادران و نقش آنان در خانواده و جامعه است که در بیشتر کشورهای جهان برگزار میشود؛ هرچند تاریخ آن در کشورها یکسان نیست. شکل امروزی این مناسبت از اوایل سده بیستم میلادی در ایالات متحده رواج یافت و امروزه در بسیاری از کشورها در دومین یکشنبه ماه مه برگزار میشود. برخی کشورها آن را بر اساس سنتهای دینی، فرهنگی یا ملی در تاریخهای دیگری گرامی میدارند. در ایران، پیش از انقلاب ۱۳۵۷ش، ۲۵ آذر روز مادر بود و پس از آن، سالروز ولادت حضرت فاطمه بهعنوان روز زن و روز مادر تعیین شده است.[۵۸][۵۹]
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژهٔ مادر، 1377ش، ج13، ص19928.
- ↑ موسویان اصل، «مقایسه تطبیقی مفهوم مادر در سینمای دهه 60 و دهه 90»، 1400ش، ص38.
- ↑ معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژهٔ مادر، 1388ش، ج3، ص3681.
- ↑ «وطن همان مادر است!»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
- ↑ «مادر ترکی»، وبسایت آبادیس.
- ↑ «پدر و مادر به گویش لری چی میشه؟»، وبسایت آبادیس.
- ↑ «اعضای خانواده و افراد دارای نسبت خانوادگی در زبان گیلکی»، وبسایت آموزش زبان گیلکی.
- ↑ خاوری، «هزاگی؛ گویش/ لهجه»، وبسایت ادبیات وطن ادب.
- ↑ امینی، «خوشۀ مرکب مفهوم مادر در قرآن کریم: مطالعهای شناختی»، 1403ش، ص34.
- ↑ موسویان اصل، «مقایسه تطبیقی مفهوم مادر در سینمای دهه 60 و دهه 90»، 1400ش، ص38.
- ↑ طباطبایی، زن در قرآن، 1402ش، ص237.
- ↑ ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص549.
- ↑ مالیار، «تقسیم کار جنسیتی»، 1394ش، ص132.
- ↑ قاسمپور، «مقایسه تطبیقی نقشهای جنسیتی در رویکرداسلامی و جامعهشناختی»، 1397ش، ص77.
- ↑ وثوقی و فرشادی، «معنای مادر شده در دارالخلافهی ناصری، عصر قاجار از منظر جامعهشناسی با رویکرد تفسیری»، 1397ش، ص98.
- ↑ حسینی، «تفاوتهای بیولوژیک زن و مرد (بدن، روان و هوش)»، 1379ش.
- ↑ محمدی، «تحلیل تفاوتهای جنسیتی زن و مرد در علوم تجربی و آموزههای دینی»، 1392ش، ص73.
- ↑ ملک احمدی و دیگران، «پدیدارشناسی تجربیات مادران جایگزین در زمینة اجارة رحم»، 1392ش،ص106-155.
- ↑ رجالی و دیگران، «بررسی فقهی ـ حقوقی قرابت مادر جانشین با طفل متولد از رحم جایگزین»، 1391ش، ص31-30.
- ↑ رجالی و دیگران، «بررسی فقهی ـ حقوقی قرابت مادر جانشین با طفل متولد از رحم جایگزین»، 1391ش، ص36.
- ↑ رجالی و دیگران، «بررسی فقهی ـ حقوقی قرابت مادر جانشین با طفل متولد از رحم جایگزین»، 1391ش، ص35.
- ↑ «احترام و نیکی پیامبر(ص) به والدین رضاعی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، 1389ش.
- ↑ قادرزاده و محمدی، «استگمای نامادری و شکاف میان هویت بالقوه و بالفعل: پدیدارشناسی تجربه زیسته نامادران شهر سنندج»، 1404ش، ص148.
- ↑ «فلسفه هم سفره نشدن امام سجاد علیه السلام با مادرشان» وبسایت مرکزملی پاسخگویی به سئوالات دینی، 1400ش.
- ↑ طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژههای «نسائنا» و «أمالمؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص186-184.
- ↑ طیبی و علیپور، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژههای «نسائنا» و «أمالمؤمنین» در قرآن»، 1402ش، ص186-184.
- ↑ انصاریان، «مادرِ حقیقیِ امّت!»، پایگاه اطلاعرسانی حسین انصاریان، 1405ش.
- ↑ احسانی، «جایگاه مادر در اندیشه دینی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه
- ↑ «عصر مادر شاهی»، وبسایت راسخون.
- ↑ جواهری، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید بر نتایج باستانشناسانة دورة امپراطوی جدید (1000-1500ق.م)»، 1390ش، ص100.
- ↑ «جایگاه زن در یونان باستان»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.
- ↑ «مادر بودن در یونان باستان چگونه بود؟» وبسایت صاحب خبران.
- ↑ پیرمرادیان و دیگران، «مقایسه وضعیت زن در دورهجاهلیت و بعد از اسلام»، 1394ش، ص72-75..
- ↑ «اخلاق چینی»، وبسایت تاریخ ما.
- ↑ جعفری و دادفر، «زن، خانواده و ازدواج در آیین بودا»، ص78.
- ↑ «جایگاه زن در هندوئیسم و اسلام»، وبسایت ادیاننیوز.
- ↑ «تعالیم کنفوسیوس»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.
- ↑ قائممقام فراهانی، «موقعیت زنان در دین زرتشتی بر اساس کتب فقهی و حقوقی»، 1392ش، ص112.
- ↑ یداللهپور، «موقعیت زن در دیدگاه زرتشتیان»، در وبسایت ویستا.
- ↑ عزیزی خادم و حسینی، «بررسی نقش زن در یهودیت»، 1393ش، ص74.
- ↑ توکلی، «زن در ادیان ابراهیمی(اسلام، یهودیت، مسیحیت)»، پرتال امام خمینی.
- ↑ نوری، «نقش مادری در آموزههای قرآنی»، 1393ش، ص7.
- ↑ سوره نساء، آیه 36.
- ↑ ابراهیمیپور و دیگران، راهبردهای تحکیم خانواده، 1395ش، ص141.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص180.
- ↑ عزیزیفر و دیگران، «بررسی مقایسهای نقش زنان در نزاعهای درونخانوادگی اسطورههای ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص4.
- ↑ جواهری، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید بر نتایج باستانشناسانة دورة امپراطوی جدید (1000-1500ق.م)»، 1390ش، ص104-102.
- ↑ «لیست کاملی از خدایان و الهههای یونانی»، وبسایت راسخون.
- ↑ زمانی، «پوشش زن در ایران باستان»، 1391ش، ص59.
- ↑ «عقاید و باورهای ابتدایی چینیان باستان»، وبسایت طهور.
- ↑ عزیزیفر و دیگران، «بررسی مقایسهای نقش زنان در نزاعهای درونخانوادگی اسطورههای ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص18.
- ↑ عزیزیفر و دیگران، «بررسی مقایسهای نقش زنان در نزاعهای درونخانوادگی اسطورههای ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص19.
- ↑ معتکف، «آناهیتا (ناهید) در اساطیر ایران»، فصلنامه پیمان، 1385ش.
- ↑ آموزگار، «آیتهای مهربانی در اساطیر ایران»، وبسایت راسخون.
- ↑ عزیزیفر و دیگران، «بررسی مقایسهای نقش زنان در نزاعهای درونخانوادگی اسطورههای ایرانی و یونانی و رومی )برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم(»، 1401ش، ص19.
- ↑ «زیباترین شعرها برای مادر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، 1401ش.
- ↑ «مادر، واژهای به وسعت هستی»، وبسایت خبرگزاری پیک آفتاب، 1405ش.
- ↑ «روز مادر ۱۴۰۱ کی است + تاریخ روز زن، و ولادت حضرت فاطمه زهرا»، خبرگزاری ایمنا.
- ↑ «روز جهانی مادر و زن»، وبسایت نمناک.
منابع
- قرآن کریم
- ابراهیمیپور، قاسم و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
- «احترام و نیکی پیامبر (ص) به والدین رضاعی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۴ تیر ۱۳۸۹ش.
- احسانی، محمد، «جایگاه مادر در اندیشه دینی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ بازدید: ۹ فروردین ۱۴۰۲ش.
- «اخلاق چینی»، وبسایت تاریخ ما، تاریخ درج مطلب: ۹ آبان ۱۳۹۷ش.
- «اعضای خانواده و افراد دارای نسبت خانوادگی در زبان گیلکی»، وبسایت آموزش زبان گیلکی، تاریخ درج مطلب: ۲ خرداد ۱۳۹۸ش.
- آموزگار، ژاله، «آیتهای مهربانی در اساطیر ایران»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۱۸ آبان ۱۳۹۷ش.
- امینی، فریده، «خوشهٔ مرکب مفهوم مادر در قرآن کریم: مطالعهای شناختی»، نشریهٔ مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، شمارهٔ ۳۰، تابستان ۱۴۰۳ش.
- انصاریان، حسین، «مادرِ حقیقیِ امّت!»، پایگاه اطلاعرسانی حسین انصاریان، تاریخ بازدید مطلب: ۲۵ تیر ۱۴۰۵ش.
- «پدر و مادر به گویش لری چی میشه؟»، وبسایت آبادیس، تاریخ بازدید: ۲۴ مرداد ۱۴۰۴ش.
- پیرمرادیان، مصطفی، اصلاحی، متینالسادات و اصلاحی، مهشیدالسادات، «مقایسه وضعیت زن در دوره جاهلیت و بعد از اسلام»، فصلنامه تاریخ نو، شمارهیازدهم، تابستان ۱۳۹۴ش.
- «تعالیم کنفوسیوس»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ مرداد ۱۳۹۱ش.
- توکلی، نسرین، «زن در ادیان ابراهیمی (اسلام، یهودیت، مسیحیت)»، در پرتال امام خمینی، تاریخ درج: ۵ خرداد ۱۳۹۷ش.
- «جایگاه زن در هندوئیسم و اسلام»، وبسایت ادیان نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ آذر ۱۳۹۷ش.
- «جایگاه زن در یونان باستان»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: ۷ فروردین ۱۳۹۹ش.
- جعفری، حسینعلی و دادفر، سحر، «زن، خانواده و ازدواج در آیین بودا»، فصلنامه تحقیقات مدیریت آموزشی، سال چهارم، شماره ۴، تابستان ۱۳۹۲ش.
- جواهری، بهاره، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید بر نتایج باستانشناسانه دوره امپراطوی جدید (۱۰۰۰–۱۵۰۰ق. م)»، زن در فرهنگ و هنر، دوره ۳، شماره ۲، زمستان ۱۳۹۰ش.
- حسینی، سید غلامحسین، «تفاوتهای بیولوژیک زن و مرد (بدن، روان و هوش)»، در کتاب نقد، شماره ۱۷، ۱۳۷۹ش.
- خاوری، محمدجواد، «هزارگی؛ گویش/ لهجه»، وبسایت وطن ادب، تاریخ بازدید: ۲۵ مردادماه ۱۴۰۴ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش.
- رجالی، محسن و دیگران، «بررسی فقهی ـ حقوقی قرابت مادر جانشین با طفل متولد از رحم جایگزین»، پژوهشنامه حقوق اسلامی، دوره ۱۳، شماره پیاپی ۳۶، پاییز ۱۳۹۱ش.
- «روز جهانی مادر و زن»، وبسایت نمناک، تاریخ بازدید: ۲۹ تیر ۱۴۰۲ش.
- «روز مادر ۱۴۰۱ کی است + تاریخ روز زن، و ولادت حضرت فاطمه زهرا»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ دی ۱۴۰۱ش.
- زمانی، مهدی، «پوشش زن در ایران باستان»، خردنامه، شماره ۸، بهار ۱۳۹۱ش.
- «زیباترین شعرها برای مادر»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب:۲۷ مرداد ۱۴۰۱ش.
- طباطبایی، محمدحسین، زن در قرآن، قم، واژهپردازاندیشه، چ۱، ۱۴۰۲ش.
- طیبی، ناهید و علیپور، فاطمه، «بازخوانی جایگاه و نقش مادر و فرهنگ مادری در تمدن نوین اسلامی متمرکز بر کدواژههای «نسائنا» و «أمالمؤمنین» در قرآن»، مطالعات اسلامی زنان و خانواده، سال دهم، شماره نوزدهم، پاییز و زمستان ۱۴۰۲ش.
- عزیزی خادم، معصومه و حسینی، علییار، «بررسی نقش زن در یهودیت»، در فصلنامه علمیپژوهشی زن و فرهنگ، سال پنجم، شماره ۲۲، زمستان ۱۳۹۳ش.
- عزیزیفر، امیرعباس و دیگران، «بررسی مقایسهای نقش زنان در نزاعهای درونخانوادگی اسطورههای ایرانی و یونانی و رومی (برپایة شاهنامة فردوسی و متون اساطیری یونان و روم)»، متنشناسی ادب فارسی، سال چهاردهم، شمارة۱، بهار ۱۴۰۱ش.
- «عصر مادر شاهی»، وبسایت راسخون، تاریخ دریافت مطلب: ۱۶ اسفند ۱۴۰۳ش.
- «عقاید و باورهای ابتدایی چینیان باستان»، وبسایت طهور، تاریخ بازدید مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
- «فلسفه هم سفره نشدن امام سجاد علیه السلام با مادرشان» وبسایت مرکزملی پاسخگویی به سئوالات دینی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۴۰۰ش.
- قادرزاده، امید و محمدی، دنیا، «استگمای نامادری و شکاف میان هویت بالقوه و بالفعل: پدیدارشناسی تجربه زیسته نامادران شهر سنندج»، پژوهشنامه زنان، سال ۱۶، شماره ۲، تابستان ۱۴۰۴ش.
- قاسمپور، فاطمه، «مقایسه تطبیقی نقشهای جنسیتی در رویکرد اسلامی و جامعهشناختی، در پژوهشهای اجتماعی اسلامی»، سال ۲۴، شمار ۱۱۸، پاییز و زمستان ۱۳۹۷ش.
- قائممقام فراهانی، ناهیدالسادات، «موقعیت زنان در دین زرتشتی بر اساس کتب فقهی و حقوقی»، در دو فصلنامه هفت آسمان، دوره پانزدهم، شماره شصت، اسفند ۱۳۹۲ش.
- «لیست کاملی از خدایان و الهههای یونانی»، وبسایت راسخون، تاریخ بازدید مطلب: ۲۴ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «مادر بودن در یونان باستان چگونه بود؟» وبسایت صاحب خبران، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۲
- «مادر ترکی»، وبسایت آبادیس، تاریخ بازدید: ۲۴ مرداد ۱۴۰۴ش.
- «مادر، واژهای به وسعت هستی»، وبسایت خبرگزاری پیک آفتاب، تاریخ بازدید مطلب: ۲۵ تیر ۱۴۰۵ش.
- مالیار، ناصر، «تقسیم کار جنسیتی»، در فصلنامه پوهنتون خصوصی غالب، کابل، شماره ۲، ۱۳۹۴ش.
- محمدی، مسلم، «تحلیل تفاوتهای جنسیتی زن و مرد در علوم تجربی و آموزههای دینی»، در دوفصلنامه انسانپژوهی دینی، سال دهم، شماره ۲۹، بهار و تابستان ۱۳۹۲ش.
- معتکف، فریده، «آناهیتا (ناهید) در اساطیر ایران»، فصلنامه پیمان، شماره ۳۸، سال ۱۳۸۵ش.
- معین، محمد، فرهنگ فارسی؛ تهران: امیرکبیر، چ۲۱، ۱۳۸۳ش.
- ملک احمدی، حلیمه و دیگران، «پدیدارشناسی تجربیات مادران جایگزین در زمینة اجارة رحم»، مطالعات زن و خانواده، دوره ۱، شماره ۲، مهر ۱۳۹۲ش. صفحه ۱۳۵–۱۵۳
- موسویان اصل، مریم، «مقایسه تطبیقی مفهوم مادر در سینمای دهه ۶۰ و دهه ۹۰»، فصلنامه علمی ـ تخصصی فرهنگ پژوهش، شماره ۴۶، تابستان ۱۴۰۰ش.
- نوری، اعظم، «نقش مادری در آموزههای قرآنی»، نشریهٔ پژوهشنامهٔ اسلامی زنان و خانواده، شمارهٔ ۲، بهار و تابستان ۱۳۹۳ش.
- نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، بیروت، مؤسسة آلالبیت لإحیاء التراث، ۱۴۰۸ق.
- وثوقی، منصور و فرشادی، فرزانه، «معنای مادر شده در دارالخلافهٔ ناصری، عصر قاجار از منظر جامعهشناسی با رویکرد تفسیری»، نامه انسانشناسی، سال پانزدهم، شماره۲۷، پاییز و زمستان۱۳۹۷ش.
- «وطن همان مادر است!»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اسفند ۱۳۹۶ش.
- یداللهپور، معصومه، «موقعیت زن در دیدگاه زرتشتیان»، در وبسایت ویستا، تاریخ بازدید: ۲۰ آذر ۱۴۰۳ش.