امام حسن عسکری: تفاوت میان نسخه‌ها

'''{{درشت|امام حسن عسکری؛}}''' حسن بن علی بن محمد و امام یازدهم شیعیان اثنی‌عشری.

حسن بنِ علی بنِ محمد (۲۳۲–۲۶۰ق)، یازدهمین امام شیعیان دوازده امامی، ملقب به عسکری، در [[مدینه]] به دنیا آمد. در ۲۲ سالگی پس از [[شهادت]] پدرش [[امام علی النقی|امام علی‌النقی]]، امامت شیعیان را بر عهده گرفت. دوران شش‌سالهٔ امامت او همزمان با حکومت خلفای عباسی، معتز و معتمد بود و تمام آن در [[سامرا]] و تحت نظارت و حصر شدید عباسیان سپری شد. در این دوره، وی برای حفظ ارتباط با پیروان و مدیریت جامعهٔ شیعه، همانند پدرش، به توسعهٔ [[سازمان وکالت]] ادامه داد و از طریق نمایندگان ویژه و نامه‌نگاری، به رهبری معنوی و پاسخ‌گویی به مسائل دینی و جمع‌آوری وجوه شرعی اقدام کرد. همچنین با وجود فشار سیاسی، به تربیت شاگردان و دفاع از معارف شیعی در مقابل شبهات پرداخت. به‌گزارش منابع تاریخی، وی در سامرا به‌دستور خلیفهٔ عباسی، معتمد مسموم شد و به شهادت رسید و در کنار مرقد پدرش به خاک سپرده شد. این مزار که حرم عسکریین نامیده می‌شود، از [[زیارتگاه]]‌های مهم شیعیان به‌شمار می‌رود.

بر اساس منابع شیعی، امام حسن عسکری در [[۸ ربیع‌الثانی]] سال ۲۳۲ق در مدینه به دنیا آمد.<ref>نوبختی، فرق الشیعه، ۱۳۵۵ق، ص۹۵.</ref> در برخی منابع دیگر امامیه و [[اهل‌سنت]]، تاریخ تولد او سال ۲۳۱ق ذکر شده است.<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۰۹ق، ص۲۵۸.</ref> پدرش [[علی بن‌محمد|علی بن محمد]] ملقب به [[امام هادی]] است.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳.</ref> مادرش، زنی به‌نام حُدَیث یا حدیثه،<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۳.</ref> سَلیل،<ref>ابن‌عبدالوهاب، عیون المعجزات، ۱۳۶۹ق، ص۱۲۳.</ref> سوسَن<ref>ابن‌جوزی، تذکره الخواص، ۱۴۲۶ق، ج۲، ص۳۶۲.</ref> و حَرْبیّه،<ref>عطاردی، مسند الامام العسکری، ۱۳۹۱ش، ص۴۶.</ref> معروف به [[ام‌الحسن]]،<ref>قمی، تاریخ قم، ۱۳۶۱ش، ص۲۰۳.</ref> از اهالی مغرب بوده است.<ref>مولوی‌نیا، تاریخ چهارده معصوم، ۱۳۸۵ش، ص۴۳۲.</ref>

 

[[حکیمه خاتون|حکیمه خاتون،]] دختر [[امام محمد تقی|امام محمدتقی]] و عمهٔ امام حسن عسکری هم‌عصر با چهار امام بود. وی نقش‌های مهمی در برهه‌های حساس تاریخی مانند پرستاری و آموزش [[نرجس خاتون]]، راوی حدیث ازدواج امام حسن عسکری و حدیث، مشاهدهٔ تولد [[امام مهدی]] به‌عنوان نخستین افراد و رشد [[امام زمان]] را داشته است.<ref>[https://www.entizar.ir/article_73756.html شاکری، «زندگانی حکیمه خاتون »، ۱۳۸۶ش، ص۱۳۶.]</ref>

نام امام، حسن<ref>شافعی، مطالب السئول فی مناقب آل الرسول، ۱۴۱۹ق، ص۳۰۹.</ref> و چهار کنیهٔ ابومحمد،<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۳.</ref> ابوالحسن،<ref>طبری، دلائل الامامه، ۱۴۱۳ق، ص۴۲۴.</ref> اَبوحُجّةُالله و اَبوقائم برای او نقل شده است.<ref>خزعلی، موسوعة الإمام العسکری، ۱۴۲۶ق، ج۱، ص۳۲.</ref> وی به ابن‌الرضا نیز معروف بود؛ چنان‌که پدرش امام هادی و جدش [[امام جواد]] نیز به این نسبت شهرت داشتند.<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۵۲۳.</ref> مشهورترین القاب او، زکی و عسکری است.<ref>قمی، منتهی الآمال، ۱۳۷۹ش، ج۳، ص۱۹۰۵.</ref> در منابع روایی و تاریخی، القاب دیگری از جمله [[فقیه]]،<ref>طریحی، جامع المقال، ۱۳۵۵ش، ص۱۸۵.</ref> خالص، خاص، سراج، صامت، تقی، هادی، نقی، رفیق، فاضل و امین برای او ذکر شده است.<ref>طبری، دلائل الامامه، ۱۴۱۳ق، ص۴۲۵.</ref> به‌دلیل این‌که امام حسن عسکری در شهر سامرا در منطقه‌ای به‌نام عسکر، به اجبار حکومت عباسی زندگی می‌کرد، به نام عسکر یا عسکری، ملقّب شد.<ref>اربلی، کشف‌الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۲، ص۳۷۵.</ref>

نام همسر امام حسن عسکری، نرجس، [[سوسن]]، [[ریحانه]]، [[مریم]]، [[حکیمه]] و [[مَلیکه]] بوده است<ref>[https://hadith.net/post/47116/مادر-امام-مهدي-ع/ «مادر امام مهدی»، وب‌سایت حدیث نت.]</ref> که مادر تنها فرزند او، به نام محمد است.<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۵۲۳.</ref> اگرچه در برخی منابع از فرزندان دیگری نام برده شده است.<ref>پاکتچی، «حسن عسکری، امام»، ۱۳۹۱ش، ص618-619.</ref> آنچه در مورد ازدواج امام حسن عسکری مورد اتفاق است، آن است که همسر امام حسن عسکری، کنیز بوده و در خانهٔ حکیمه خاتون زندگی می‌کرده و حکیمه خاتون نقش مؤثری در ازدواج امام داشت.<ref>[https://sokhanetarikh.com/articles/تحلیلی-از-ازدواج-حضرت-امام-حسن-عسکری-ع/ طبسی، «تحلیلی از ازدواج حضرت امام حسن عسکری»، وب‌سایت سخن تاریخ.]</ref>

امامت حسن بن علی بن محمد، پس از شهادت پدرش [[علی بن محمد]]، از سال ۲۵۴ تا ۲۶۰ق به مدت شش سال، آغاز شد.<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۳.</ref> مهم‌ترین دلیل امامت او، وصیت و احادیث امام هادی است که در زمینهٔ جانشینی فرزندش نقل شده است.<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۳۱۴–۳۲۰.</ref>

 

دوران امامت او با خلافت سه تن از خلفای عباسی، مُعْتَز (۲۵۲ – ۲۵۵ق)، مُهْتَدی (۲۵۵ – ۲۵۶ق) و معتمد (۲۵۶ – ۲۷۹ق) همزمان بود.<ref>ابن‌شهر آشوب، مناقب آل ابی‌طالب، ۱۳۷۶ق، ج۳، ص۵۲۳.</ref> این خلفا سخت‌گیری‌های زیادی نسبت به وی داشتند.<ref>مسعودی، اثبات الوصیه، ۱۴۰۹ق، ص268-269.</ref>

 

در دوران امامت، با وجود نظارت شدید حکومت عباسی، امام حسن عسکری، ارتباط خود را با شیعیان جهان اسلام حفظ کرد. او از روش‌های گوناگونی برای هدایت و رهبری شیعیان مانند دیدارهای پنهانی،<ref>مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص260-263.</ref> ارتباط حضوری در منزل یا در میان راه،<ref>کلینی، الکافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۵۰۹.</ref> نامه‌نگاری<ref>صدوق، کمال‌الدین و اتمام‌النعمه، ۱۳۹۵ق، ج۲، ص۴۷۴.</ref> و مهم‌تر از همه، استفاده از شبکهٔ وکلا که نقش اساسی در انتقال پرسش‌های دینی و وجوهات شرعی ایفا می‌کردند،<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۰، ص۳۳۲.</ref> بهره می‌گرفت.

شیوه‌های اثبات امامت در عصر امام حسن عسکری در جامعهٔ امامیه، به سه دسته تقسیم شده است:

# '''امامیه سیاسی:''' تأیید جایگاه امام حسن عسکری توسط دربار عباسی.

# '''امامیه عوام:''' مراجعه به امام حسن عسکری و مشاهده کرامت و هیبت امام.

# '''امامیه نص‌گرا:''' گرایش بر اثبات امامت به‌واسطهٔ نصوص و متون دینی قبلی.<ref>[https://www.shiitestudies.com/article_243227.html امرائی و فلاح‌زاده، «جامعه امامیه و شیوه‌های اثبات امامت در دوره امام حسن عسکری»، ۱۳۹۹ش، ص۱۲۳.]</ref>

== سنت‌ها و سیره امام حسن عسکری ==

=== سیره فردی و اجتماعی ===

[[عبادت]]، سخاوت، زهد و [[ساده‌زیستی]]، جذب عواطف و دل‌های مشتاق، ترویج فرهنگ [[صرفه‌جویی]]، پرورش تفکر و تعقل در افراد، اهتمام به دو اصل [[تولی]] و [[تبری]]، پاسخ به پرسش‌های روز، تشویق عالمان و دانشمندان راستین، تبیین جایگاه [[اهل‌بیت]] در [[جامعه]]، رهبری مبارزات سری و نجات جامعه از بحران‌های سرنوشت‌ساز، به‌عنوان مثال در زمان قحطی در شهر سامرا از ویژگی‌های سیره فردی و اجتماعی او است.<ref>[https://erfan.ir/farsi/85821.html «سیری در سیره فردی و اجتماعی امام حسن عسکری»، وب‌سایت عرفان.]</ref>