تشییع رهبر شهید

تصویری منتشرشده از تابوت سید علی خامنه‌ای و اعضای خانواده

تشییع رهبر شهید؛ تشییع پیکر رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران که در حمله آمریکا و اسرائیل به شهادت رسید.

تشییع سید علی خامنه‌ای، پس از ترور او در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، به خاطر مسائل امنیتی و فضای جنگی در ایران، با تاخیر چندماهه، در تیرماه ۱۴۰۵ش برنامه‌ریزی شد. بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده، پیکر او برای وداع در روزهای ۱۳ و ۱۴ تیر در مصلی تهران به نمایش گذاشته می‌شود. پس از آن پیکرها در روز ۱۵ تیر در تهران، ۱۶ تیر در قم، ۱۷ تیر در کشور عراق و ۱۸ تیر در مشهد تشییع می‌گردد و درنهایت در ۱۸ تیر در حرم امام رضا دفن می‌گردد. به همراه پیکر سید علی خامنه‌ای، پیکر چندتن از اعضای خانواده او نیز در تشییع، همراهی می‌شود.

برنامه‌ریزی‌ها

تأخیر در اجرا

سید علی خامنه‌ای، دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران، که در حمله آمریکا و اسرائیل به بیت رهبری در صبح ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، به شهادت رسید. در این حمله، چند عضو خانواده او نیز به شهادت رسیدند، اما به دلیل طولانی‌شدن جنگ رمضان و نیز متزلزل بودن آتش‌بس در پی ۴۰ روز جنگ، امکان تشییع رهبر شهید و اعضای خانواده ایشان تا ۱۵ خرداد ۱۴۰۵ش، فراهم نشد.

مقدمات مراسم

امام جمعه مشهد در خصوص لزوم تمهیدات لازم برای اسکان در مشهد برای مراسم تشییع و تدفین به مراکز اسکان زائران توجه داد. مسئولان شهر مشهد، از برگزاری جلسات مختلف برای ایجاد آمادگی لازم برای مراسم تشییع و تدفین سید علی خامنه‌ای خبر دادند و این وعده را دادند که تمام مقدمات فراهم شده است.

برگزاری مراسم وداع و تشییع رهبر شهید، برعهده سپاه پاسداران جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت. برای اداره امور این مراسم، ستادی با عنوان «ستاد ملی تشییع وداع با قائد شهید امت اسلامی» شکل گرفت. ریاست این ستاد بر عهده علیرضا عارف، معاون اول رئیس‌جمهور، دبیر آن علی اکبر پورجمشیدیان و سخنگوی آن ایمان عطارزاده بود.

نمادها و رویکرد تبلیغاتی

ستاد برگزاری مراسم در اطلاعیه شماره ۴، بسته هویت بصری ویژه‌ای را با عنوان «بدرقه آقای شهید ایران» برای فضاسازی شهری، اقلام تبلیغی، رسانه‌ای و محصولات فرهنگی تدوین کرد. نشان اصلی این مراسم تصویر «مشت گره‌کرده» انتخاب شده است. این نماد برگرفته از اولین پیام سید مجتبی خامنه‌ای، است که در آن اظهار داشت دست سالم سید علی خامنه‌ای در هنگام ترور مشت شده بوده است. برگزارکنندگان، این نماد را نشانه‌ای از ایستادگی در برابر استکبار معرفی کردند. جهت‌گیری محتوایی و شعار محوری این مراسم در داخل ایران، عبارت «باید برخاست» تعیین شده است که امتداد کلیدواژه «قیام لله» است که در پیام رهبر جمهوری اسلامی ایران به مناسبت ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ استفاده شده است. همچنین برای مخاطبان خارجی و همسو در کشورهای منطقه، شعار قرآنی «قوموا لله» به‌عنوان نماد همبستگی، تجدید پیمان و تداوم مسیر پیشین اعلام گردید.

تاریخچه

تصویری از آماده‌سازی مصلی تهران برای مراسم وداع سید علی خامنه‌ای (منتشر شده در ۱۴ اسفند ۱۴۰۴)

اعلام برنامه تشییع

در ۱۲ خرداد ۱۴۰۵ش، معاون اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، اعلام کرد که تشییع پیکر رهبر شهید در تهران، قم و مشهد قطعی است و نهادهای مسئول در حال تدارک برای مدیریت جمعیتی بیش از ۱۵ تا ۲۰ میلیون نفر در پایتخت هستند. همچنین محل خاک‌سپاری سید علی خامنه‌ای، طبق وصیت وی و توصیه‌های نزدیکان‌اش در حرم امام رضا خواهد بود؛ جایی که پدرش و مادرش دفن شده‌اند. این اظهارات از سوی مخاطبان و برخی رسانه‌ها به‌عنوان اعلام قطعی زمان و جزئیات مراسم تشییع تلقی شد و برخی رسانه‌ها برنامه زمان‌بندی تشییع رهبر شهید را روزهای ۲۰، ۲۱ و ۲۲ خرداد اعلام کردند. ستاد بزرگداشت مراسم، در اطلاعیه شماره ۱ که در ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ش صادر شد، با تأکید بر پیگیری برنامه‌ریزی‌های لازم برای برگزاری مراسم وداع، تشییع و تدفین سید علی خامنه‌ای توسط دستگاه‌های مسئول و گروه‌های مردمی، شایعات و برخی گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای دربارهٔ جزئیات این رویداد را فاقد اعتبار دانست. این اطلاعیه از سوی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر شهید انقلاب اسلامی منتشر شد.

در پی اطلاعیه دوم منتشر شده از سوی «ستاد بزرگداشت»، برنامه تشییع و تدفین، بعد از دهه اول ماه محرم برگزار خواهد شد. طبق اطلاعیه سوم و چهارم ستاد بزرگداشت جدول زمان‌بندی تشییع پیکر سید علی خامنه‌ای و اعضای خانواده ایشان، سیّده‌بشری حسینی خامنه‌ای، زهرا حداد عادل و زهرا محمدی گلپایگانی به شکل زیر اعلام شده است:

• روزهای شنبه ۱۳ و یکشنبه ۱۴ تیر ۱۴۰۵ش ۱۹ و ۲۰ محرم: مراسم وداع با پیکر در مصلای امام خمینی در تهران.
• دوشنبه ۱۵ تیر ۱۴۰۵ش ۲۱ محرم: تشییع در تهران.
• سه‌شنبه ۱۶ تیر ۱۴۰۵ش ۲۲ محرم: تشییع در قم.
• چهارشنبه ۱۷ تیر ۱۴۰۵ش ۲۳ محرم: مراسم تشییع در نجف و کربلا.
• پنج‌شنبه ۱۸ تیر ۱۴۰۵ش مصادف با ۲۴ محرم و شب شهادت امام سجاد: تشییع در مشهد و تدفین در حرم امام‌ رضا.

مراسم وداع

تصویری از مراسم وداع با پیکر رهبر ایران در مصلی تهران

مراسم وداع با پیکر رهبر ایران پیش از زمان اعلام‌شده در صبح ۱۲ تیرماه آغاز شد و از بامداد، پیکر وی به همراه چند تن از اعضای خانواده در مصلای تهران برای ادای احترام هیئت‌های خارجی، نمایندگان ادیان و شخصیت‌های داخلی و خارجی قرار گرفت. این مراسم پس از برگزاری آیین‌های اختصاصی برای خانواده‌های شهدا، نیروهای حفاظت و برخی شخصیت‌ها در شب گذشته، با انتقال پیکرها به مصلی وارد مرحله عمومی شد و هم‌زمان استقبال از هیئت‌های بین‌المللی نیز در فرودگاه مهرآباد انجام گرفت. همچنین پیکر برخی دیگر از جان‌باختگان خانواده رهبر ایران، از جمله داماد وی، پس از تشییع جداگانه به محل برگزاری مراسم منتقل می‌شود تا در ادامه آیین‌های وداع و تشییع حضور داشته باشد.

واکنش‌ها و پیامدها

مراسمات نمادین و غیابی

مسلمانان اهل‌سنت نماز میت غیابی را برای رهبر شهید انقلاب اسلامی در برخی کشورها مانند ترکیه، بوسنی و هرزگوین و پاکستان، اقامه کردند. همچنین در چندین شهر از کشور عراق، مراسم تشییع نمادین امام شهید انقلاب اسلامی ایران برگزار شد.

تعطیلات و عزای عمومی

همزمان با ایام تشییع و تدفین سید علی خامنه‌ای، ۱۳، ۱۴ و ۱۶ تیر در استان تهران، ۱۶ تیر در استان قم، ۱۸ تیر در استان خراسان رضوی و ۱۵ تیر تعطیل عمومی در سراسر کشور اعلام شد. همچنین در ۱۸ تیر، به مناسبت تدفین رهبری در مشهد، عزای عمومی در کشور اعلام شد.

حضور میهمانان خارجی

به گزارش رسانه‌ها، تاکنون بیش از ۳۰ کشور درخواست رسمی خود را برای حضور مقامات و هیئت‌های عالی‌رتبه در تشییع و وداع با پیکر سید علی خامنه‌ای اعلام کرده‌اند. همچنین بر اساس گزارش کمیته امور بین‌الملل ستاد برگزاری، نمایندگانی از بیش از ۹۰ کشور برای شرکت در این مراسم اعلام آمادگی کرده‌اند که شامل سران کشورهای اسلامی و غیراسلامی، رهبران ادیان، علما، اندیشمندان و شخصیت‌های برجسته مذهبی از ادیان و مذاهب مختلف می‌شود. علاوه بر این، گروه‌های مردمی قابل توجهی از کشورهای اسلامی، به‌ویژه عراق، پاکستان و افغانستان نیز درخواست حضور در مراسم را ارائه کرده‌اند. جمعه ۱۲ تیر نیز مراسم رسمی ادای احترام سران کشورها، مقامات عالی‌رتبه، رهبران ادیان و دانشمندان کشورهای مختلف در تهران برگزار خواهد شد.

در روز ۱۲ تیرماه، علاوه بر ورود رهبران شیعه پاکستان، جمعی از مجاهدان کتائب حزب‌الله عراق، هیاتی از شیعیان کشورهای حوزه خلیج فارس، هیاتی از حشدالشعبی عراق، احمد مسعود و هیاتی از افغانستان، هیاتی از جنبش امل لبنان، نمایندگان پارلمان و عضو حزب احیای جمهوری بلغارستان و هیئت فاطمیون افغانستان، هیات اداره عالی مسلمانان گرجستان، هیات علمای روسیه، هیات احزاب ترکیه، هیاتی از علمای فلسطین، هیاتی از رهبران هندو، شیعیان تایلند و آلمان، علمای روسیه واصحاب رسانهٔ لبنان، عراق و افغانستان و جمعی از هیات‌های خارجی برای ادای احترام به مصلی تهران وارد شدند. به گفته سخنگوی وزارت امور خارجه در مراسم وداع با پیکر سید علی خامنه‌ای ایران علاوه بر نزدیک به ۱۰۰ کشور یا هیات رسمی، یا شخصیت‌ها و گروه‌های مردمی، ۸ رئیس دولت و ۱۲ رئیس مجلس حضور خواهند داشت.

واکنش رسانه‌ای

رسانه‌های بین‌المللی، از جمله سی‌ان‌ان، مراسم تشییع رهبر ایران را رویدادی کم‌سابقه با ابعاد گسترده سیاسی، مذهبی و امنیتی توصیف کرده‌اند. به گزارش این رسانه‌ها، برگزاری مراسم در چند شهر ایران و عراق، بسیج گسترده نهادهای دولتی و امدادی، حضور میلیون‌ها عزادار و مهمانان خارجی و اجرای یکی از بزرگ‌ترین عملیات‌های لجستیکی جمهوری اسلامی، با هدف نمایش انسجام داخلی و انتقال پیام اقتدار و پایداری ایران پس از جنگ به افکار عمومی جهان و رقبای خارجی برنامه‌ریزی شده است. در این گزارش‌ها همچنین بر جنبه‌های نمادین مراسم تأکید شده است؛ از جمله هم‌زمانی آن با مناسبت‌های مذهبی ماه محرم و برخی رویدادهای تقویمی بین‌المللی، برگزاری آیین‌ها در شهرهای مذهبی ایران و عراق و تبدیل شدن این مراسم به بستری برای نمایش جایگاه فراملی رهبری ایران در میان بخشی از جوامع شیعه. رسانه‌ها همچنین به پوشش گسترده خبری این رویداد، حضور هزاران خبرنگار و پیش‌بینی مشارکت میلیونی مردم در مراسم اشاره کرده‌اند.

محل دفن سید علی خامنه‌ای

محل دفن سید علی خامنه‌ای طبق وصیت او برنامه‌ریزی شده است. طبق گفته خود او، وی در دوران حضورش در ایرانشهر (استان سیستان و بلوچستان)، وصیت کرده بود تا اگر در همان‌جا از دنیا رفت، در ایرانشهر دفن گردد. طبق وصیت جدید ایشان قرار است ایشان را در حرم امام رضا در مشهد دفن نمایند.

در پی انتشار ادعاهایی برای دفن به ودیعه پیکر رهبری در حرم حضرت معصومه در قم، ستاد تشییع رهبر شهید با اطلاعیه‌ای، این موضوع را تکذیب کرد. بر اساس این اطلاعیه، جسد رهبری بدون دفن، نبش قبر یا تدفین به امانت، با حفظ احترام و موازین شرعی، نگهداری شده است.

منابع

• «اطلاعیه شماره ۱ ستاد بزرگداشت عروج خونین امام مجاهد شهید حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای» وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار: ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «اطلاعیه شماره ۳ ستاد بزرگداشت عروج خونین امام مجاهد شهید»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۲۳ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «اطلاعیه شماره ۴ ستاد تشییع امام شهید حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۶ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «اقامه نماز غیابی دانشجویان پاکستانی برای رهبر انقلاب»، وب‌سایت آخرین خبر، تاریخ انتشار:۱۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «اقامه نماز میت غیابی برای رهبر شهید انقلاب اسلامی در بوسنی»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: ۲۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «تغییر زمان امتحانات دانشگاه‌ها در ایام تشییع رهبر شهید»، خبرگزاری صداوسیما، تاریخ درج مطلب: ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «حضور هیئت‌های عالی‌رتبه بیش از ۳۰ کشور در مراسم تشییع رهبر شهید». خرگزاری ایکنا. ۹ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۹ تیر ۱۴۰۵.
• «دفن امانتی پیکر رهبر شهید انقلاب تکذیب شد». خبرگزاری تابناک. ۱۰ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۰ تیر ۱۴۰۵.
• «رهبر شهید انقلاب در سه شهر کشور تشییع می‌شوند؛ اعلام محل دفن شهید خامنه‌ای»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ انتشار: ۱۲ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «زمان‌بندی برنامه تشییع رهبر شهید»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «عزاداری باشکوه و تشییع نمادین پیکر شهید امام خامنه‌ای در ذی‌قار-عراق»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ انتشار: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «گمانه‌زنی‌ها دربارهٔ زمان و جزئیات مراسم تشییع رهبر شهید چگونه شکل گرفت؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ انتشار: ۱۴ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «مراسم عزاداری و تشییع نمادین رهبر شهید ایران در پایتخت عراق»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ انتشار: ۱۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «نماز میت غیابی برای شهید امام خامنه‌ای در دیاربکر ترکیه»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ انتشار:۱۶ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «فرماندار مشهد: تمهیدات لازم برای مراسم تشییع رهبر شهید پیش‌بینی شد»، آخرین خبر، تاریخ انتشار:۱۶ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «علم الهدی جزئیات مراسم و تاریخ تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب را اعلام کرد»، اقتصادآنلاین، تاریخ انتشار:۳ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
• «وصیت آیت الله خامنه ای برای دفن در ایرانشهر»، آپارات، تاریخ انتشار:۲۵ بهمن ۱۳۹۶ش.
• «معاون شهرداری تهران: پیکر علی خامنه‌ای در مشهد دفن خواهد شد»، اوپک‌تایمز، تاریخ انتشار:۱۲ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «اعلام جزئیات جدید از مراسم تشییع و تدفین رهبر شهید انقلاب/ تشییع در نجف و کربلا»، خبرگزاری تابناک، تاریخ انتشار:۳۱ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «اطلاعیه شماره ۲ ستاد بزرگداشت عروج خونین امام مجاهد شهید حضرت آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای قدّس‌الله‌نفسه‌الزکیه»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ انتشار:۱۹ خرداد ۱۴۰۵ش.
• «سه‌شنبه ۱۶ تیر تهران تعطیل شد/ پنجشنبه عزای عمومی در سراسر کشور»، خبرگزاری مهر، تاریخ انتشار:۱۰ تیر ۱۴۰۵ش.
• «بخشنامه تعطیلات هفته آینده ابلاغ شد». خبرگزاری شرق. ۱۰ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• «آخرین جلسه رسمی ستاد ملی وداع و تشییع قائد اعظم شهید». خبرگزاری صدا و سیما. ۱۰ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۱ تیر ۱۴۰۵.
• «کدام مقام های خارجی برای ادای احترام به رهبر شهید به ایران آمدند؟». خبرگزاری ایرنا. ۱۲ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۲ تیر ۱۴۰۵.
• «مراسم وداع زودتر از اعلام آغاز شد؛ از مقتل و مدرسه فرهنگ تا مصلا». خبرگزاری ایرنا. ۱۲ تیر ۱۴۰۵. دریافت‌شده در ۱۲ تیر ۱۴۰۵.
• "Iran prepares to bury slain supreme leader with week of mass mourning". reuters (به انگلیسی). 2 July 2026. Retrieved 2 July 2026.