| خط ۲۴: | خط ۲۴: | ||
نام همسر دیگر، سمانه مغربیه بود که بر پایه منابع تاریخی، تمام فرزندان از این همسر متولد شدهاند.<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۴۹۷.</ref> در منابع مختلف از دو پسر به نامهای علی و [[موسی مُبَرقَع]] یاد شده است.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۹۱؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵.</ref> نامهای دختران در منابع با اختلاف ذکر شدهاند. بر اساس گزارش [[شیخ مفید]]، دو دختر به نامهای فاطمه و امامه ذکر شدهاند<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۸.</ref> و در منابع دیگر نامهایی چون حکیمه، خدیجه و امّکلثوم نیز ثبت شده است.<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۸۰.</ref> | نام همسر دیگر، سمانه مغربیه بود که بر پایه منابع تاریخی، تمام فرزندان از این همسر متولد شدهاند.<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۴۹۷.</ref> در منابع مختلف از دو پسر به نامهای علی و [[موسی مُبَرقَع]] یاد شده است.<ref>طبرسی، اعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۲، ص۹۱؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۵.</ref> نامهای دختران در منابع با اختلاف ذکر شدهاند. بر اساس گزارش [[شیخ مفید]]، دو دختر به نامهای فاطمه و امامه ذکر شدهاند<ref>مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۸۸.</ref> و در منابع دیگر نامهایی چون حکیمه، خدیجه و امّکلثوم نیز ثبت شده است.<ref>ابنشهرآشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۸۰.</ref> | ||
== امامت | == امامت == | ||
امامت امام جواد در سال ۲۰۳ق آغاز و ۱۷ سال به طول انجامید<ref>فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۲۴۳؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳.</ref> و همزمان با خلافت مأمون و معتصم عباسی بود.<ref>پیشوایی، سیره پیشوایان، ۱۳۷۹ش، ص۵۳۰.</ref> دوره امامت او با چالشها و شبهاتی از سوی گروههای مختلف روبرو شد. | امامت امام جواد در سال ۲۰۳ق آغاز و ۱۷ سال به طول انجامید<ref>فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۲۴۳؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳.</ref> و همزمان با خلافت مأمون و معتصم عباسی بود.<ref>پیشوایی، سیره پیشوایان، ۱۳۷۹ش، ص۵۳۰.</ref> دوره امامت او با چالشها و شبهاتی از سوی گروههای مختلف روبرو شد. | ||
* '''[[واقفیه]]:''' گروهی از شیعیان که بر امامت [[امام کاظم]] تأکید داشتند و پس از شهادت، امامت امام رضا و امام جواد را نپذیرفتند. | * '''[[واقفیه]]:''' گروهی از شیعیان که بر امامت [[امام کاظم]] تأکید داشتند و پس از شهادت، امامت امام رضا و امام جواد را نپذیرفتند. | ||
| خط ۳۲: | خط ۳۲: | ||
بر اساس منابع شیعه، امام رضا در طول زندگی خود، از طریق بشارتها، نصها و معرفیهای مستقیم یا غیرمستقیم، محمدتقی را بهعنوان امام بعدی معرفی کرده است. این معرفی در مدینه و همچنین در [[طوس]]، در مکانهای مختلف و در زمانهای گوناگون، انجام شد. او در برابر منکران و مخالفان، از طریق قیافهشناسی، لعن و نفرین و اعلام [[کفر]] و [[شرک]] در مورد واقفیان و مخالفان، اقدام کرد. همچنین، شیعیان را در امور دینی و اجتماعی، به او ارجاع داده است. از سوی دیگر، برای پاسخ به شبهاتی که دربارهٔ امامت محمدتقی مطرح شده بود، از دلایل قرآنی و عقلی استفاده کرد.<ref>[https://jcst.atu.ac.ir/article_14948.html اخوان مقدم، «علل و گونههای تأکید امام رضا(ع) بر امامت جوادالائمه(ع)»، ۱۴۰۱ش، ص۱۷۷-۱۶۳.]</ref> | بر اساس منابع شیعه، امام رضا در طول زندگی خود، از طریق بشارتها، نصها و معرفیهای مستقیم یا غیرمستقیم، محمدتقی را بهعنوان امام بعدی معرفی کرده است. این معرفی در مدینه و همچنین در [[طوس]]، در مکانهای مختلف و در زمانهای گوناگون، انجام شد. او در برابر منکران و مخالفان، از طریق قیافهشناسی، لعن و نفرین و اعلام [[کفر]] و [[شرک]] در مورد واقفیان و مخالفان، اقدام کرد. همچنین، شیعیان را در امور دینی و اجتماعی، به او ارجاع داده است. از سوی دیگر، برای پاسخ به شبهاتی که دربارهٔ امامت محمدتقی مطرح شده بود، از دلایل قرآنی و عقلی استفاده کرد.<ref>[https://jcst.atu.ac.ir/article_14948.html اخوان مقدم، «علل و گونههای تأکید امام رضا(ع) بر امامت جوادالائمه(ع)»، ۱۴۰۱ش، ص۱۷۷-۱۶۳.]</ref> | ||
== اوضاع سیاسی | == اوضاع سیاسی == | ||
بر پایه تحقیقات تاریخی، در دوران امام جواد، اوضاع سیاسی در خلافت عباسی با چالشهای متعددی همراه بود. خلفای عباسی بهویژه برای کنترل گروههای مختلف، از جمله فرزندان امام علی و پیروان ائمه، سیاستهای سختگیرانهای را اتخاذ کردند.<ref>مقدسی، البدأ و التاریخ (آفرینش و تاریخ)، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۹۷۳.</ref> این سیاستها شامل نظارت دقیق، دستگیری، زندانی شدن و شهادت برخی ائمه بود.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۲۷.</ref> | بر پایه تحقیقات تاریخی، در دوران امام جواد، اوضاع سیاسی در خلافت عباسی با چالشهای متعددی همراه بود. خلفای عباسی بهویژه برای کنترل گروههای مختلف، از جمله فرزندان امام علی و پیروان ائمه، سیاستهای سختگیرانهای را اتخاذ کردند.<ref>مقدسی، البدأ و التاریخ (آفرینش و تاریخ)، ۱۳۷۴ش، ج۲، ص۹۷۳.</ref> این سیاستها شامل نظارت دقیق، دستگیری، زندانی شدن و شهادت برخی ائمه بود.<ref>منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۱۳۹۶ش، ص۲۲۷.</ref> | ||
| خط ۴۱: | خط ۴۱: | ||
بر اساس نتایج برخی پژوهشها، امام جواد در دوران زندگی خود تلاشهای قابل توجهی را برای تقویت موقعیت سیاسی شیعه انجام داد؛ از جمله شکلگیری، تقویت و توسعه کانونهای شیعی، احیای [[شبکه وکالت]] در سراسر سرزمینهای اسلامی، تأکید بر امامت دوازدهگانه و اندیشه [[مهدویت]] به جهت زمینهسازی برای [[غیبت امام دوزدهم.]]<ref>نجاتی، «بررسی ابعاد علمی و فرهنگی مبارزات امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۹۶–۹۳.</ref> | بر اساس نتایج برخی پژوهشها، امام جواد در دوران زندگی خود تلاشهای قابل توجهی را برای تقویت موقعیت سیاسی شیعه انجام داد؛ از جمله شکلگیری، تقویت و توسعه کانونهای شیعی، احیای [[شبکه وکالت]] در سراسر سرزمینهای اسلامی، تأکید بر امامت دوازدهگانه و اندیشه [[مهدویت]] به جهت زمینهسازی برای [[غیبت امام دوزدهم.]]<ref>نجاتی، «بررسی ابعاد علمی و فرهنگی مبارزات امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۹۶–۹۳.</ref> | ||
== اوضاع فکری-فرهنگی | == اوضاع فکری-فرهنگی == | ||
در دوران امام جواد، جریانهای فکری به شکل گروههای متعددی درآمده بود. در میان جریانهای شیعی، میتوان به گروههایی مانند [[زیدیه]]، [[اسماعیلیه]]، واقفیه و [[غُلات]] اشاره کرد. در سمت دیگر، جریانهای فکری اهلسنت نیز وجود داشتند که به دو دسته اصلی تقسیم میشدند: جریانهای فقهی<ref>پاکتچی، اهلسنت و جماعت در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۴۷۵–۴۷۴.</ref> و جریانهای کلامی ([[خوارج]]، [[جبریه]]، [[قدریه]]، [[معتزله]] و [[ظاهریه]]).<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۶.</ref> | در دوران امام جواد، جریانهای فکری به شکل گروههای متعددی درآمده بود. در میان جریانهای شیعی، میتوان به گروههایی مانند [[زیدیه]]، [[اسماعیلیه]]، واقفیه و [[غُلات]] اشاره کرد. در سمت دیگر، جریانهای فکری اهلسنت نیز وجود داشتند که به دو دسته اصلی تقسیم میشدند: جریانهای فقهی<ref>پاکتچی، اهلسنت و جماعت در دایرةالمعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۷۲ش، ج۱۰، ص۴۷۵–۴۷۴.</ref> و جریانهای کلامی ([[خوارج]]، [[جبریه]]، [[قدریه]]، [[معتزله]] و [[ظاهریه]]).<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۶.</ref> | ||
| خط ۵۴: | خط ۵۴: | ||
# '''موضعگیری و عملیات روانی''': در مرحله چهارم، در پاسخ به مخالفتهای مستقیم، در برابر فرقههای انحرافی موضع گرفتند و عملیات روانی برای تعدیل نگرشها و انصراف افراد از اقدامات خود انجام دادند.<ref>بارانی و شعبانپور، «امام جواد علیه السلام و بهرهگیری از فنون ارتباطات در مدیریت بحران فرقههای انحرافی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۶۵–۴۶۴.</ref> | # '''موضعگیری و عملیات روانی''': در مرحله چهارم، در پاسخ به مخالفتهای مستقیم، در برابر فرقههای انحرافی موضع گرفتند و عملیات روانی برای تعدیل نگرشها و انصراف افراد از اقدامات خود انجام دادند.<ref>بارانی و شعبانپور، «امام جواد علیه السلام و بهرهگیری از فنون ارتباطات در مدیریت بحران فرقههای انحرافی»، ۱۳۹۵ش، ص۴۶۵–۴۶۴.</ref> | ||
=== مناظرات | === مناظرات === | ||
مناظرات زیادی با بزرگان اهل سنت و معتزله در حوزههای فقهی و کلامی انجام داد.<ref>حرانی، تحفالعقول عن آلالرسول، ۱۳۸۵ش، ص۸۱۷.</ref> این مناظرات در مورد موضوعاتی مانند توحید، [[نبوت]]، [[امامت]]، قرآن و احکام فقهی صورت گرفت. در این مناظرات علاوه بر پاسخ به شبهات مطرح شده در زمینههای اعتقادی، به دو جنبه رفتاری و استدلالی توجه داشتند. در این مناظرات، از آیات قرآن، سیره پیامبر اسلام و گاهی از عقاید و باورهای مخالفان خود استفاده کرد. از استدلالهای عقلی، نقلی و گاهی از روش ترکیبی برای تبیین دیدگاه خود استفاده میکرد.<ref name=":0">مطهری، «روششناسی مناظرههای امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳۵.</ref> | مناظرات زیادی با بزرگان اهل سنت و معتزله در حوزههای فقهی و کلامی انجام داد.<ref>حرانی، تحفالعقول عن آلالرسول، ۱۳۸۵ش، ص۸۱۷.</ref> این مناظرات در مورد موضوعاتی مانند توحید، [[نبوت]]، [[امامت]]، قرآن و احکام فقهی صورت گرفت. در این مناظرات علاوه بر پاسخ به شبهات مطرح شده در زمینههای اعتقادی، به دو جنبه رفتاری و استدلالی توجه داشتند. در این مناظرات، از آیات قرآن، سیره پیامبر اسلام و گاهی از عقاید و باورهای مخالفان خود استفاده کرد. از استدلالهای عقلی، نقلی و گاهی از روش ترکیبی برای تبیین دیدگاه خود استفاده میکرد.<ref name=":0">مطهری، «روششناسی مناظرههای امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۴۳۵.</ref> | ||
| خط ۷۱: | خط ۷۱: | ||
امامت امام جواد در سن کم و اقدامات صورت گرفته توسط او نشان داد که جوانی نه مانع [[مسئولیتپذیری]]، بلکه فرصتی برای ظهور و تقویت [[تقوا]] و [[معنویت]]، [[شجاعت]] و شهامت، دانایی، صبر، شکیبایی و استقامت<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1334245/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B3%D9%84-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «سیره امام جواد، الگویی زنده برای نسل جوان امروز است»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref>، بخشندگی، پرهیز از عجله همراه با مشورت عاقلانه و [[توکل]] بر خدا، خدمت به مردم، [[عدالتخواهی]] و مبارزه سیاسی و مستمر با استکبار<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1332370/%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%86%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D8%B4%D9%88%D8%A8-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA صلواتی، «دشمن بهدنبال آشوب خیابانی و فروپاشی انسجام ملی است»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> در مسیر هدایت است.<ref>بیرانوند، «امام جواد، الگوی زندگی»، ۱۴۰۳ش، ص۱۴-۴.</ref> سیره محمد بنعلی نشانگر این است که در نظام الهی، معیار کمالات، فضایل اخلاقی و علمی سن و سال نیست، بلکه [[ایمان]]، [[اخلاق]]، دانایی و مسئولیتپذیری در برابر تمام افراد جامعه است. | امامت امام جواد در سن کم و اقدامات صورت گرفته توسط او نشان داد که جوانی نه مانع [[مسئولیتپذیری]]، بلکه فرصتی برای ظهور و تقویت [[تقوا]] و [[معنویت]]، [[شجاعت]] و شهامت، دانایی، صبر، شکیبایی و استقامت<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1334245/%D8%B3%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B3%D9%84-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «سیره امام جواد، الگویی زنده برای نسل جوان امروز است»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref>، بخشندگی، پرهیز از عجله همراه با مشورت عاقلانه و [[توکل]] بر خدا، خدمت به مردم، [[عدالتخواهی]] و مبارزه سیاسی و مستمر با استکبار<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1332370/%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AF%D9%86%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A2%D8%B4%D9%88%D8%A8-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%AA صلواتی، «دشمن بهدنبال آشوب خیابانی و فروپاشی انسجام ملی است»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> در مسیر هدایت است.<ref>بیرانوند، «امام جواد، الگوی زندگی»، ۱۴۰۳ش، ص۱۴-۴.</ref> سیره محمد بنعلی نشانگر این است که در نظام الهی، معیار کمالات، فضایل اخلاقی و علمی سن و سال نیست، بلکه [[ایمان]]، [[اخلاق]]، دانایی و مسئولیتپذیری در برابر تمام افراد جامعه است. | ||
== کرامات | == کرامات == | ||
در منابع تاریخی و روایی شیعه و اهلسنت، مجموعهای از کرامات به وی نسبت داده شده است.<ref>طبسی، «فضایل و کرامات امام جواد (ع) به روایت اهلسنت»، ۱۳۹۲ش، ص۴۷.</ref> برخی از این کرامات، عبارتند از: سخن گفتن در هنگام ولادت،<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۹۴.</ref> طیالارض از مدینه به [[خراسان]] برای خاکسپاری پیکر امام رضا،<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا (ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۴۵–۲۴۲.</ref> پاسخهای دقیق امام جواد در برابر سؤالات مأمون در سنین کودکی،<ref>خواندمیر، تاریخ حبیبالسیر، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص۹۲.</ref> بارور شدن درخت سدر،<ref>مالکی، الفصول المهمه فی معرفه الأئمه، ۱۴۲۲ق، ص۲۵۹–۲۵۸.</ref> رهایی از زندان سامرا،<ref>میرخواند، روضه الصفا، ۱۲۳۳ش، ج۳، ص۵۴–۵۳.</ref> شفای بیماران،<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۹۰.</ref> استجابت دعا برای یاران،<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۶.</ref> آگاهی از اسرار درونی افراد و پیشگویی خبر دادن از رویدادهای آینده<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا (ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۴۵.</ref> و خبر امام از زمان وفات خویش.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۱۵۳.</ref> | در منابع تاریخی و روایی شیعه و اهلسنت، مجموعهای از کرامات به وی نسبت داده شده است.<ref>طبسی، «فضایل و کرامات امام جواد (ع) به روایت اهلسنت»، ۱۳۹۲ش، ص۴۷.</ref> برخی از این کرامات، عبارتند از: سخن گفتن در هنگام ولادت،<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۹۴.</ref> طیالارض از مدینه به [[خراسان]] برای خاکسپاری پیکر امام رضا،<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا (ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۴۵–۲۴۲.</ref> پاسخهای دقیق امام جواد در برابر سؤالات مأمون در سنین کودکی،<ref>خواندمیر، تاریخ حبیبالسیر، ۱۳۸۰ش، ج۲، ص۹۲.</ref> بارور شدن درخت سدر،<ref>مالکی، الفصول المهمه فی معرفه الأئمه، ۱۴۲۲ق، ص۲۵۹–۲۵۸.</ref> رهایی از زندان سامرا،<ref>میرخواند، روضه الصفا، ۱۲۳۳ش، ج۳، ص۵۴–۵۳.</ref> شفای بیماران،<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۹۰.</ref> استجابت دعا برای یاران،<ref>کلینی، اصول کافی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۹۶.</ref> آگاهی از اسرار درونی افراد و پیشگویی خبر دادن از رویدادهای آینده<ref>صدوق، عیون أخبار الرضا (ع)، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۲۴۵.</ref> و خبر امام از زمان وفات خویش.<ref>اربلی، کشف الغمه، ۱۴۲۱ق، ج۳، ص۱۵۳.</ref> | ||
| خط ۸۰: | خط ۸۰: | ||
در میان شیعیان، توسل به امام جواد، با توجه به توصیههای بعضی عالمان شیعی در درخواستهای مختلفی مانند حاجتهای مادی، رفع گرفتاری،<ref>قطب راوندی، دعوات الراوندی، ۱۴۰۷ق، ص۱۹۱، ح۵۳۰.</ref> [[رزق]] و دفع بلا، مورد توجه قرار دارد<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1218308/%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9 رباط میلی، «معجزه کودکی در مسند امامت/ نگاهی به زندگی امام جواد»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> و [[آداب|آدابی]] بین آنها رواج یافته است از جمله: [[نماز امام جواد]]، ذکر «یا جواد الائمه ادرکنی»، ذکر «یا وهاب» بهتعداد ابجد جواد (۱۴ مرتبه) و [[حرز امام جواد]] شهرت یافته است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1334561/%D8%AD%D8%B1%D8%B2-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF حسینی، «حرز امام جواد آثار و برکات زیادی دارد»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> به نظر برخی کارشناسان دینی، شهرت امام محمدتقی به لقب باب الحوائج و باب المراد نیز به همین جهت است.<ref>[https://borna.news/008oYu «چرا به امام محمد تقی (ع)، جواد الائمه میگویند؟»، خبرگزاری برنا.]</ref> | در میان شیعیان، توسل به امام جواد، با توجه به توصیههای بعضی عالمان شیعی در درخواستهای مختلفی مانند حاجتهای مادی، رفع گرفتاری،<ref>قطب راوندی، دعوات الراوندی، ۱۴۰۷ق، ص۱۹۱، ح۵۳۰.</ref> [[رزق]] و دفع بلا، مورد توجه قرار دارد<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1218308/%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9 رباط میلی، «معجزه کودکی در مسند امامت/ نگاهی به زندگی امام جواد»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> و [[آداب|آدابی]] بین آنها رواج یافته است از جمله: [[نماز امام جواد]]، ذکر «یا جواد الائمه ادرکنی»، ذکر «یا وهاب» بهتعداد ابجد جواد (۱۴ مرتبه) و [[حرز امام جواد]] شهرت یافته است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1334561/%D8%AD%D8%B1%D8%B2-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF حسینی، «حرز امام جواد آثار و برکات زیادی دارد»، وبسایت خبرگزاری حوزه.]</ref> به نظر برخی کارشناسان دینی، شهرت امام محمدتقی به لقب باب الحوائج و باب المراد نیز به همین جهت است.<ref>[https://borna.news/008oYu «چرا به امام محمد تقی (ع)، جواد الائمه میگویند؟»، خبرگزاری برنا.]</ref> | ||
== اصحاب | == اصحاب == | ||
اصحاب امام جواد راویان، یاران و وکلای مورد اعتمادی بودند که در منابع رجالی و تاریخی شیعه نام برده شدهاند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1938447/ واحدی، «تبارشناسی، پرا کندگی جغرافیایی و شغل اصحاب امام جواد علیهالسلام»، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۲-۱۰۱.]</ref> تعداد این یاران بنا بر فهرستهای مختلف، بین ۱۱۳ تا ۲۷۶ نفر ذکر شده است که این تفاوت عمدتاً به دلیل تفاوت در تعریف اصحاب، گستره زمانی مورد بررسی و اختلاف در احراز وثاقت افراد است.<ref>طوسی، رجال طوسی، ۱۳۸۱ق، ص۳۷۸–۳۵۱.</ref> لازم است ذکر شود جمعی از این افراد، از اصحاب امام رضا تا امام هادی، هستند.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۹۱.</ref> | اصحاب امام جواد راویان، یاران و وکلای مورد اعتمادی بودند که در منابع رجالی و تاریخی شیعه نام برده شدهاند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1938447/ واحدی، «تبارشناسی، پرا کندگی جغرافیایی و شغل اصحاب امام جواد علیهالسلام»، ۱۳۹۵ش، ص۱۰۲-۱۰۱.]</ref> تعداد این یاران بنا بر فهرستهای مختلف، بین ۱۱۳ تا ۲۷۶ نفر ذکر شده است که این تفاوت عمدتاً به دلیل تفاوت در تعریف اصحاب، گستره زمانی مورد بررسی و اختلاف در احراز وثاقت افراد است.<ref>طوسی، رجال طوسی، ۱۳۸۱ق، ص۳۷۸–۳۵۱.</ref> لازم است ذکر شود جمعی از این افراد، از اصحاب امام رضا تا امام هادی، هستند.<ref>جعفریان، حیات فکری و سیاسی امامان شیعه، ۱۳۸۱ش، ص۴۹۱.</ref> | ||
| خط ۹۳: | خط ۹۳: | ||
# '''سیره اجتماعی-سیاسی:''' برخی محققان دینی، چهار دسته اصلی در روایات منقول از محمد بنعلی در سیره اجتماعی-سیاسی بیان کردهاند: روایات بازخوانی امامت، روایات مهدویت، روایات روابط با خلفا و کارگزاران و روایات شایستگیهای رفتارهای اجتماعی.<ref>صرامی، «درآمدی بر تقسیم و تحلیل روایات سیاسی- اجتماعی امام جواد»، ۱۳۹۴ش، ص۹۵.</ref> | # '''سیره اجتماعی-سیاسی:''' برخی محققان دینی، چهار دسته اصلی در روایات منقول از محمد بنعلی در سیره اجتماعی-سیاسی بیان کردهاند: روایات بازخوانی امامت، روایات مهدویت، روایات روابط با خلفا و کارگزاران و روایات شایستگیهای رفتارهای اجتماعی.<ref>صرامی، «درآمدی بر تقسیم و تحلیل روایات سیاسی- اجتماعی امام جواد»، ۱۳۹۴ش، ص۹۵.</ref> | ||
=== راویان احادیث | === راویان احادیث === | ||
براساس کتب رجال، حدود ۱۰۴ صحابی راوی و ناقل احادیث امام جواد بودهاند که در میان آنان، نام پنج زن از جمله زهرا اماحمد بنالحسین، زینب دختر محمد بنیحیی، حکیمه دختر موسی بنجعفر، حکیمه دختر علی بنموسی و حکیمه دختر امام جواد وجود دارد.<ref>مهرجویی، «زنان راوی حدیث از امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۰–۱۰۹.</ref> | براساس کتب رجال، حدود ۱۰۴ صحابی راوی و ناقل احادیث امام جواد بودهاند که در میان آنان، نام پنج زن از جمله زهرا اماحمد بنالحسین، زینب دختر محمد بنیحیی، حکیمه دختر موسی بنجعفر، حکیمه دختر علی بنموسی و حکیمه دختر امام جواد وجود دارد.<ref>مهرجویی، «زنان راوی حدیث از امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۰–۱۰۹.</ref> | ||
| خط ۹۹: | خط ۹۹: | ||
بر اساس نقلی که در منابع روایی و تاریخی آمده، امّفضل، دختر مأمون، امام را مسموم کرد<ref>مسعودی، مروجالذهب و معادنالجوهر، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۵۲.</ref> و در ۲۹ ذیالقعده<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> یا ۵ ذیالحجه<ref>ابنابیالثلج، تاریخ الائمه، ۱۴۰۶ق، ص۱۳.</ref> یا ۶ ذیالحجه<ref>فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۲۴۳.</ref> سال ۲۲۰ق در بغداد شهید شد. پیکر امام جواد در جانب غربی بغداد در قبرستان قریش پشت قبر جدشان، امام موسی بنجعفر، به خاک سپرده شد.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۹۰.</ref> منابع سن محمد بنعلی در زمان شهادت را ۲۵ سال گزارش کردهاند.<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۳۴۷؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳، ۲۹۵.</ref> | بر اساس نقلی که در منابع روایی و تاریخی آمده، امّفضل، دختر مأمون، امام را مسموم کرد<ref>مسعودی، مروجالذهب و معادنالجوهر، ۱۳۷۴ش، ج۴، ص۵۲.</ref> و در ۲۹ ذیالقعده<ref>ابنشهر آشوب، مناقب آل ابیطالب، ۱۴۰۵ق، ج۴، ص۳۷۹.</ref> یا ۵ ذیالحجه<ref>ابنابیالثلج، تاریخ الائمه، ۱۴۰۶ق، ص۱۳.</ref> یا ۶ ذیالحجه<ref>فتال نیشابوری، روضه الواعظین، ۱۳۷۵ق، ج۱، ص۲۴۳.</ref> سال ۲۲۰ق در بغداد شهید شد. پیکر امام جواد در جانب غربی بغداد در قبرستان قریش پشت قبر جدشان، امام موسی بنجعفر، به خاک سپرده شد.<ref>طوسی، تهذیب الاحکام، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۹۰.</ref> منابع سن محمد بنعلی در زمان شهادت را ۲۵ سال گزارش کردهاند.<ref>قمی، منتهی الامال، ۱۳۸۶ش، ج۲، ص۳۴۷؛ مفید، الارشاد، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۷۳، ۲۹۵.</ref> | ||
== حرم | == حرم == | ||
حرم کاظمین در دورههای مختلف تاریخی، از نیمه قرن پنجم تا نیمه قرن هفتم هجری و پس از آن، مورد بازسازی و توسعه معماری قرار گرفته است.<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۴۷–۲۴۶.</ref> حکومتهای مختلفی از جمله [[آلبویه]]،<ref>فقیه بحرالعلوم و احمدی، «سیر ساخت و نصب صندوق و ضریح بر مرقد امامین جوادین»، ۱۳۹۵ش، ص۲۷۶–۲۷۵.</ref> [[دوره سجوقیان|دورۀ سجوقیان]] تا پایان دوره بنیعباس،<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹–۲۶۸.</ref> [[صفویه]]،<ref>فقیه بحرالعلوم و احمدی، «سیر ساخت و نصب صندوق و ضریح بر مرقد امامین جوادین»، ۱۳۹۵ش، ص۲۸۴–۲۸۰.</ref> [[قاجاریه]] و پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] طول تاریخ به مرمت و گسترش آن اهتمام داشتهاند.<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹–۲۶۸.</ref> | حرم کاظمین در دورههای مختلف تاریخی، از نیمه قرن پنجم تا نیمه قرن هفتم هجری و پس از آن، مورد بازسازی و توسعه معماری قرار گرفته است.<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۴۷–۲۴۶.</ref> حکومتهای مختلفی از جمله [[آلبویه]]،<ref>فقیه بحرالعلوم و احمدی، «سیر ساخت و نصب صندوق و ضریح بر مرقد امامین جوادین»، ۱۳۹۵ش، ص۲۷۶–۲۷۵.</ref> [[دوره سجوقیان|دورۀ سجوقیان]] تا پایان دوره بنیعباس،<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹–۲۶۸.</ref> [[صفویه]]،<ref>فقیه بحرالعلوم و احمدی، «سیر ساخت و نصب صندوق و ضریح بر مرقد امامین جوادین»، ۱۳۹۵ش، ص۲۸۴–۲۸۰.</ref> [[قاجاریه]] و پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] طول تاریخ به مرمت و گسترش آن اهتمام داشتهاند.<ref>خامهیار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹–۲۶۸.</ref> | ||
