ایران‌پدیا

امام محمد تقی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
خط ۷۲: خط ۷۲:
== توسل ==
== توسل ==
در میان شیعیان، توسل به امام جواد، با توجه به توصیه‌های بعضی عالمان شیعی در درخواست‌های مختلفی مانند حاجت‌های مادی، رفع گرفتاری،<ref>قطب راوندی، دعوات الراوندی، ۱۴۰۷ق، ص۱۹۱، ح۵۳۰.</ref> [[رزق]] و دفع بلا، مورد توجه قرار دارد<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1218308/%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9 رباط میلی، «معجزه کودکی در مسند امامت/ نگاهی به زندگی امام جواد»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> و [[آداب|آدابی]] بین آنها رواج یافته است از جمله: [[نماز امام جواد]]، ذکر «یا جواد الائمه ادرکنی»، ذکر «یا وهاب» به‌تعداد ابجد جواد (۱۴ مرتبه) و [[حرز امام جواد]] شهرت یافته است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1334561/%D8%AD%D8%B1%D8%B2-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF حسینی، «حرز امام جواد آثار و برکات زیادی دارد»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> به نظر برخی کارشناسان دینی، شهرت امام محمدتقی به لقب باب الحوائج و باب المراد نیز به همین جهت است.<ref>[https://borna.news/008oYu «چرا به امام محمد تقی (ع)، جواد الائمه میگویند؟»، خبرگزاری برنا.]</ref>
در میان شیعیان، توسل به امام جواد، با توجه به توصیه‌های بعضی عالمان شیعی در درخواست‌های مختلفی مانند حاجت‌های مادی، رفع گرفتاری،<ref>قطب راوندی، دعوات الراوندی، ۱۴۰۷ق، ص۱۹۱، ح۵۳۰.</ref> [[رزق]] و دفع بلا، مورد توجه قرار دارد<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1218308/%D9%85%D8%B9%D8%AC%D8%B2%D9%87-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9 رباط میلی، «معجزه کودکی در مسند امامت/ نگاهی به زندگی امام جواد»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> و [[آداب|آدابی]] بین آنها رواج یافته است از جمله: [[نماز امام جواد]]، ذکر «یا جواد الائمه ادرکنی»، ذکر «یا وهاب» به‌تعداد ابجد جواد (۱۴ مرتبه) و [[حرز امام جواد]] شهرت یافته است.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1334561/%D8%AD%D8%B1%D8%B2-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%A8%D8%B1%DA%A9%D8%A7%D8%AA-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF حسینی، «حرز امام جواد آثار و برکات زیادی دارد»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref> به نظر برخی کارشناسان دینی، شهرت امام محمدتقی به لقب باب الحوائج و باب المراد نیز به همین جهت است.<ref>[https://borna.news/008oYu «چرا به امام محمد تقی (ع)، جواد الائمه میگویند؟»، خبرگزاری برنا.]</ref>
== مناسک ولادت و شهادت در ایران==
سال‌روز ولادت امام جواد در قالب آیین‌های جمعی مانند آذین‌بندی و چراغانی کردن مساجد، تکایا، حسینیه‌ها، بقاع متبرکه و حرم‌ها، همراه با اجرای برنامه‌های شادِ ذکر مناقب و فضایل محمدتقی، شعرخوانی و مولودی‌خوانی، تهیه و توزیع شیرینی و شربت و نذورات مردمی برگزار می‌شود. برپایی پیوندهای اجتماعی و مراسمات عقد و ازدواج جوانان از دیگر برنامه‌های ایرانیان در جشن میلاد امام است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6868892/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9-%D8%A8%D8%B1%D9%BE%D8%A7-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF «آیین‌های جشن میلاد امام جواد(ع) برپا می‌شود»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
در مشهد به مناسبت ولادت امام، اجرای برنامه‌های مردمی مانند توزیع غذا میان کارتن‌خواب‌ها، آزادی و کمک به زندانیان و جذب بیشتر جوانان و خانواده‌ها به این امر انجام می‌شود. همچنین امور مساجد از طریق ارسال پیامک به امامان جماعت، در مساجد همنام امام جواد در استان‌های خراسان جشن‌هایی با شعار «یا جواد ابن‌الرضا» برگزار می‌کنند. آستان قدس رضوی نیز برای این روز جشنی با حضور دو هزار نفر از پسران در حرم مطهر یا مکانی تحت مدیریت آستان قدس و مدارس برگزار می‌کند که در آن، سرود مشترکی اجرا خواهد شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404100704485/%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85 «آزادی زندانیان و اجرای برنامه‌های مردمی در سالروز ولادت امام جواد(ع) در مشهد»، وب‌سایت ایسنا.]</ref>
ایرانیان در سال‌روز شهادت جوادالائمه نیز در مکان‌های مذهبی مانند حرم امام رضا، حرم فاطمه معصومه، حرم موسی مبرقع و سایر حرم‌ها دسته‌‌های عزاداری، سخنرانی‌های مذهبی، روضه‌خوانی و سینه‌زنی، مرثیه‌سرایی مداحان اهل‌بیت و توزیع نذورات را بر پا می‌کنند و به او متوسل می‌شوند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1401040603919/%D8%A8%D8%B1%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85 «برپایی دسته عزای خادمان حرم حضرت معصومه در سالروز شهادت امام جواد»، وب‌سایت ایسنا.]</ref>
== آداب و رسوم در فرهنگ ایرانیان ==
نام‌گذاری فرزندان به نام‌ها و القاب امام جواد، یکی از ملموس‌ترین سنت‌هایی است که جایگاه احترام‌آمیز او را در فرهنگ خانواده‌های شیعی ایرانی نشان می‌دهد. برای نمونه در سال ۱۴۰۲ش، حدود ۷۰۷نفر نام جواد را برای فرزندان خود در خراسان جنوبی انتخاب کرده‌اند..<ref>«مزین شدن نام ۶۸هزار نفر در خراسان جنوبی به علی(ع) و جواد(ع)»، وب‌سایت خبرگزاری شبستان.</ref>


== اصحاب ==
== اصحاب ==
خط ۱۰۶: خط ۹۵:
حرم کاظمین در دوره‌های مختلف تاریخی، از نیمه قرن پنجم تا نیمه قرن هفتم هجری و پس از آن، مورد بازسازی و توسعه معماری قرار گرفته است.<ref>خامه‌یار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۴۷–۲۴۶.</ref> حکومت‌های مختلفی از جمله [[آل‌بویه]]،<ref>فقیه بحرالعلوم و احمدی، «سیر ساخت و نصب صندوق و ضریح بر مرقد امامین جوادین»، ۱۳۹۵ش، ص۲۷۶–۲۷۵.</ref> [[دوره سجوقیان|دورۀ سجوقیان]] تا پایان دوره بنی‌عباس،<ref>خامه‌یار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹–۲۶۸.</ref> [[صفویه]]،<ref>فقیه بحرالعلوم و احمدی، «سیر ساخت و نصب صندوق و ضریح بر مرقد امامین جوادین»، ۱۳۹۵ش، ص۲۸۴–۲۸۰.</ref> [[قاجاریه]] و پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] طول تاریخ به مرمت و گسترش آن اهتمام داشته‌اند.<ref>خامه‌یار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹–۲۶۸.</ref>
حرم کاظمین در دوره‌های مختلف تاریخی، از نیمه قرن پنجم تا نیمه قرن هفتم هجری و پس از آن، مورد بازسازی و توسعه معماری قرار گرفته است.<ref>خامه‌یار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۴۷–۲۴۶.</ref> حکومت‌های مختلفی از جمله [[آل‌بویه]]،<ref>فقیه بحرالعلوم و احمدی، «سیر ساخت و نصب صندوق و ضریح بر مرقد امامین جوادین»، ۱۳۹۵ش، ص۲۷۶–۲۷۵.</ref> [[دوره سجوقیان|دورۀ سجوقیان]] تا پایان دوره بنی‌عباس،<ref>خامه‌یار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹–۲۶۸.</ref> [[صفویه]]،<ref>فقیه بحرالعلوم و احمدی، «سیر ساخت و نصب صندوق و ضریح بر مرقد امامین جوادین»، ۱۳۹۵ش، ص۲۸۴–۲۸۰.</ref> [[قاجاریه]] و پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] طول تاریخ به مرمت و گسترش آن اهتمام داشته‌اند.<ref>خامه‌یار، «تاریخچه بارگاه امامین جوادین (ع) و روند تحولات معماری آن»، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۹–۲۶۸.</ref>


== کتاب‌شناسی ==
== '''جایگاه''' '''امام جواد نزد ایرانیان''' ==
 
=== ولادت و شهادت ===
سال‌روز ولادت امام جواد در قالب آیین‌های جمعی مانند آذین‌بندی و چراغانی کردن مساجد، تکایا، حسینیه‌ها، بقاع متبرکه و حرم‌ها، همراه با اجرای برنامه‌های شادِ ذکر مناقب و فضایل محمدتقی، شعرخوانی و مولودی‌خوانی، تهیه و توزیع شیرینی و شربت و نذورات مردمی برگزار می‌شود. برپایی پیوندهای اجتماعی و مراسمات عقد و ازدواج جوانان از دیگر برنامه‌های ایرانیان در جشن میلاد امام است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6868892/%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9-%D8%A8%D8%B1%D9%BE%D8%A7-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF «آیین‌های جشن میلاد امام جواد(ع) برپا می‌شود»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>
 
در مشهد به مناسبت ولادت امام، اجرای برنامه‌های مردمی مانند توزیع غذا میان کارتن‌خواب‌ها، آزادی و کمک به زندانیان و جذب بیشتر جوانان و خانواده‌ها به این امر انجام می‌شود. همچنین امور مساجد از طریق ارسال پیامک به امامان جماعت، در مساجد همنام امام جواد در استان‌های خراسان جشن‌هایی با شعار «یا جواد ابن‌الرضا» برگزار می‌کنند. آستان قدس رضوی نیز برای این روز جشنی با حضور دو هزار نفر از پسران در حرم مطهر یا مکانی تحت مدیریت آستان قدس و مدارس برگزار می‌کند که در آن، سرود مشترکی اجرا خواهد شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404100704485/%D8%A2%D8%B2%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85 «آزادی زندانیان و اجرای برنامه‌های مردمی در سالروز ولادت امام جواد(ع) در مشهد»، وب‌سایت ایسنا.]</ref>
 
ایرانیان در سال‌روز شهادت جوادالائمه نیز در مکان‌های مذهبی مانند حرم امام رضا، حرم فاطمه معصومه، حرم موسی مبرقع و سایر حرم‌ها دسته‌‌های عزاداری، سخنرانی‌های مذهبی، روضه‌خوانی و سینه‌زنی، مرثیه‌سرایی مداحان اهل‌بیت و توزیع نذورات را بر پا می‌کنند و به او متوسل می‌شوند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1401040603919/%D8%A8%D8%B1%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%B1%D9%85-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85%D9%87-%D8%B3-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85 «برپایی دسته عزای خادمان حرم حضرت معصومه در سالروز شهادت امام جواد»، وب‌سایت ایسنا.]</ref>
 
=== نام‌گذاری فرزندان ===
نام‌گذاری فرزندان به نام‌ها و القاب امام جواد، یکی از ملموس‌ترین سنت‌هایی است که جایگاه احترام‌آمیز او را در فرهنگ خانواده‌های شیعی ایرانی نشان می‌دهد. برای نمونه در سال ۱۴۰۲ش، حدود ۷۰۷نفر نام جواد را برای فرزندان خود در خراسان جنوبی انتخاب کرده‌اند..<ref>«مزین شدن نام ۶۸هزار نفر در خراسان جنوبی به علی(ع) و جواد(ع)»، وب‌سایت خبرگزاری شبستان.</ref>
 
=== نام‌گذاری فضاهای شهری ===
نام‌گذاری فضاهای شهری به نام امامان شیعه، یکی از روش‌های تبلور آداب و رسوم در فرهنگ ایرانی و هویت‌مذهبی در بافت شهرها است. از نمونه‌های شاخص می‌توان به خیابان امام جواد در مشهد، بابُ‌الجواد یکی از ورودی‌های حرم امام رضا در مشهد، بازارچه و خیابان جوادالائمه در منطقه تاریخی ری تهران و بوستان جوادالائمه در محله ابن‌بابویه تهران اشاره کرد.
 
=== کتاب‌شناسی ===
دربارهٔ امام جواد آثار فراوانی به زبان‌های مختلف، به‌ویژه فارسی و عربی نوشته شده است. در پژوهشی مربوط به سال ۱۳۹۵ش ۶۰۵ اثر در قالب کتاب (۳۲۴)، مقاله (۲۴۸) و پایان‌نامه (۳۳) معرفی شده است. از این تعداد، ۴۷۴ عنوان به [[زبان فارسی]]، ۱۲۲ عنوان به [[زبان عربی]] و ۹ عنوان به زبان‌های دیگر است.<ref>نصراصفهانی، «کتاب‌شناسی امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۵۱۰.</ref>
دربارهٔ امام جواد آثار فراوانی به زبان‌های مختلف، به‌ویژه فارسی و عربی نوشته شده است. در پژوهشی مربوط به سال ۱۳۹۵ش ۶۰۵ اثر در قالب کتاب (۳۲۴)، مقاله (۲۴۸) و پایان‌نامه (۳۳) معرفی شده است. از این تعداد، ۴۷۴ عنوان به [[زبان فارسی]]، ۱۲۲ عنوان به [[زبان عربی]] و ۹ عنوان به زبان‌های دیگر است.<ref>نصراصفهانی، «کتاب‌شناسی امام جواد»، ۱۳۹۵ش، ص۵۱۰.</ref>


== اشعار درباره امام جواد ==
=== اشعار درباره امام جواد ===
شاعران در آثار خود به توصیف شخصیت امام جواد پرداخته‌اند و سروده‌هایی در این زمینه نقل شده است؛<ref>[https://hawzah.net/fa/goharenab/View/79648/%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF%22%D8%B9%22 «مجموعه اشعار توسل به امام جواد(ع)»، خبرگزاری حوزه.]</ref> از جمله:<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1218448/%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D8%A7%D9%81%DB%8C-%DA%AF%D9%84%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D8%AD-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 «اشعار آیت‌الله صافی گلپایگانی در مدح امام جواد»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref>
شاعران در آثار خود به توصیف شخصیت امام جواد پرداخته‌اند و سروده‌هایی در این زمینه نقل شده است؛<ref>[https://hawzah.net/fa/goharenab/View/79648/%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D9%84-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF%22%D8%B9%22 «مجموعه اشعار توسل به امام جواد(ع)»، خبرگزاری حوزه.]</ref> از جمله:<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1218448/%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B5%D8%A7%D9%81%DB%8C-%DA%AF%D9%84%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D8%AD-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 «اشعار آیت‌الله صافی گلپایگانی در مدح امام جواد»، وب‌سایت خبرگزاری حوزه.]</ref>


خط ۱۱۸: خط ۱۲۲:
امامی که در مجلس واحدی \\ز دانش جهانی ز علمش نهاد}}
امامی که در مجلس واحدی \\ز دانش جهانی ز علمش نهاد}}


== همایش ==
=== همایش ===
در سال ۱۳۹۵ش، همایشی با عنوان «ابن‌الرضا، سیره و زمانه امام جواد» از طرف پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در شهر [[قم]] برگزار و منجر به چاپ ۵۴ مقاله در موضوعات مرتبط با ابعاد زندگی و شیوه سیاسی و فرهنگی امام جواد شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3601990/همایش-ابن-الرضا-سیره-و-زمانه-امام-جواد-ع-در-قم-برگزار-شد «همایش ابن‌الرضا، سیره و زمانه امام جواد(ع) در قم برگزار شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>  
در سال ۱۳۹۵ش، همایشی با عنوان «ابن‌الرضا، سیره و زمانه امام جواد» از طرف پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در شهر [[قم]] برگزار و منجر به چاپ ۵۴ مقاله در موضوعات مرتبط با ابعاد زندگی و شیوه سیاسی و فرهنگی امام جواد شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3601990/همایش-ابن-الرضا-سیره-و-زمانه-امام-جواد-ع-در-قم-برگزار-شد «همایش ابن‌الرضا، سیره و زمانه امام جواد(ع) در قم برگزار شد»، خبرگزاری مهر.]</ref>  


برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/امام_محمد_تقی»