ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران

ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران؛ کشتن افراد دارای سمت نظامی، انتظامی، قضایی، علمی، سیاسی و دولتی در نظام جمهوری اسلامی توسط گروه‌های تروریستی داخلی، اسراییل و آمریکا.

ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران، مجموعه‌ای از اقدامات خشونت‌آمیز سازمان‌یافته است که از نخستین ماه‌های پس از پیروزی انقلاب اسلامی آغاز شد و تاکنون در سه مرحله ادامه یافته است. این اقدامات ابتدا توسط گروه‌های تروریستی داخلی از جمله فرقان و سازمان مجاهدین خلق و در سال‌های اخیر به‌طور مستقیم توسط اسراییل و ایالات متحده آمریکا صورت گرفته است. طیف گسترده‌ای از شخصیت‌های عالی‌رتبۀ سیاسی، نظامی، قضایی و علمی از جمله رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر، رئیس قوه قضاییه، فرماندهان ارشد نظامی، دانشمندان هسته‌ای و در نهایت رهبر جمهوری اسلامی ایران هدف این ترورها قرار گرفته‌اند. تحلیلگران بر این باورند که این اقدامات با اهدافی همچون ایجاد خلأ مدیریتی، تضعیف پشتوانه‌های فکری نظام، ایجاد ناامنی و مهار گسترش انقلاب اسلامی طراحی شده‌ است. با این حال، به نظر تحلیلگران ترورها پیامدهایی معکوس نسبت به اهداف عاملان به همراه داشته است. پژوهشگران افشای ماهیت مخالفان و تغییر افکار عمومی به نفع نظام، تبدیل قربانیان به نمادهای ماندگار ملی، کارآمدی ساختار نهادی لایه‌ای در پر کردن سریع جایگاه‌های خالی، تقویت انسجام اجتماعی و اراده جمعی و ناتوانی راهبردی دشمن در رویارویی نظامی را بخشی از این پیامدهای این ترورها می‌دانند.

مفهوم‌شناسی

واژۀ ترور برگرفته از واژهٔ فرانسوی Terreur، به‌معنای کشتن مخالفان سیاسی به‌صورت ناگهانی است. پژوهشگران ویژگی‌های اصلی ترور را توسل به زور و اقدامات خشونت‌آمیز برای ایجاد ترس، اقدام به‌صورت غیر مشروع، هدف‌گذاری بر اساس اهداف سیاسی و ایدئولوژیک و همچنین کسب یا حفظ قدرت دانسته‌اند. برخی از محققان واژه‌های ذکرشده در متون اسلامی مانند فَتْک، اِغْتِیال، اِرْهاب و محاربه را مترادف با مفهوم ترور می‌دانند. ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران مجموعه‌ای از اقدامات خشونت‌آمیز سازمان‌یافته توسط گروه‌های تروریستی، اسراییل و آمریکا توصیف شده است که با هدف حذف فیزیکی شخصیت‌های نظام اسلامی، ایجاد رعب و وحشت در جامعه و تخریب اماکن حساس دولتی انجام می‌شود.

تاریخچه

• نخستین موج ترورهای سازمان‌یافته از اوایل ۱۳۵۸ش با فعالیت گروه فرقان آغاز شد. این گروه که با شعارهایی همچون اسلام منهای روحانیت فعالیت می‌کرد، با بهره‌گیری از فضای دانشگاهی و جذب جوانان سطحی نگر، اقدام به ترور شخصیت‌های برجسته انقلابی کرد. این مرحله با ترور نخستین فرمانده ارتش جمهوری اسلامی در اردیبهشت ۱۳۵۸ش آغاز شد و سپس شماری از اعضای شورای انقلاب و روحانیون تأثیرگذار را در بر گرفت. این موج با دستگیری اعضای اصلی گروه فرقان در دی‌ماه همان سال فروکش کرد.
• پس از عزل ابوالحسن بنی‌صدر از ریاست‌جمهوری، سازمان مجاهدین خلق راهبرد مبارزه مسلحانه را در پیش گرفت. این مرحله با ترور نافرجام یکی از شخصیت‌های مؤثر انقلاب در تیرماه ۱۳۶۰ش آغاز شد و در پی آن، انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و دفتر نخست‌وزیری به ترتیب در تیر و شهریور همان سال، نقطه اوج این ترورها بود که منجر به کشته‌شدن جمع زیادی از مقامات عالی‌رتبه قضایی، اجرایی و نمایندگان مجلس شورای اسلامی شد. این روند طی دهه شصت با ترور امامان جمعه و پس از پایان جنگ عراق با ایران در دهه هفتاد با ترور برخی از فرماندهان نظامی و مسئولان قضایی ادامه یافت.
• از اواخر دهه هشتاد، تمرکز عملیات‌های تروریستی بر ترور دانشمندان هسته‌ای و فرماندهان نظامی معطوف شد. این ترورها که با حمایت و هدایت مستقیم سرویس‌های اطلاعاتی اسرائیل و آمریکا صورت می‌گرفت، طی سال‌های ۱۳۸۸ش تا ۱۳۹۹ش شماری از مشاوران و مدیران صنعت هسته‌ای کشور را هدف قرار داد. نقطه عطف این مرحله، ترور قاسم سلیمانی فرمانده نیروی قدس سپاه پاسداران در دی‌ماه ۱۳۹۸ توسط نیروهای مسلح آمریکا بود که واکنش‌های بی‌سابقه‌ای در پی داشت.
• از ۱۴۰۴ش رویکرد ترور به‌شکل حملات هماهنگ و گسترده توسط رژیم اسرائیل و آمریکا وارد فاز جدیدی شد. این مرحله ابتدا در 23 خرداد ۱۴۰۴ش، در جنگ 12 روزه، با حملات هوایی اسرائیل به اهداف نظامی در تهران و ترور جمعی از فرماندهان ارشد نیروهای مسلح آغاز شد. نقطۀ اوج این موج ترورها در 9 اسفند ۱۴۰۴ش و با عنوان جنگ رمضان رقم خورد که طی آن حملات هماهنگ آمریکا و اسرائیل منجر به ترور رهبر وقت جمهوری اسلامی و شماری از مقامات عالی‌رتبه نظامی و امنیتی کشور شد. این حملات که با هدف فروپاشی ساختار حکمرانی طراحی شده بودند، با واکنش‌های متقابل گسترده و تغییر معادلات منطقه‌ای همراه شد.

زمینه‌ها

پژوهشگران حوزۀ مطالعات سیاسی و امنیتی، زمینه‌های متعددی را برای تبیین ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی مطرح کرده‌اند. بر اساس یافته‌های تحقیقاتی، این ترورها به‌طور عمده توسط گروه فرقان، سازمان مجاهدین خلق و همچنین با حمایت و هدایت دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل و همچنین خود این کشورها صورت گرفته است. به نظر آنها زمینه‌های ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران در چارچوب سه جریان اصلی قابل تحلیل بوده که هر یک ریشه‌ها و علل خاص خود را داشته است:

گروه فرقان

به گزارش پژوهشگران تاریخ معاصر، گروه فرقان که در ۱۳۵۶ش به سرکردگی اکبر گودرزی فعالیت خود را آغاز کرد، از جمله گروه‌های تروریستی بود که با بهره‌گیری از فضای دانشگاهی کشور در سال‌های نخست انقلاب، به جذب نیرو از میان دانشجویان فاقد عمق فکری و مطالعاتی کافی، اقدام کرد. بر اساس تحلیل‌های ارائه شده، این گروه که در استمرار سازمان مجاهدین خلق شکل گرفته بود، پس از ناکامی در مقابلۀ تئوریک با روحانیون و انقلابیون، به ترور متوسل شد. بر اساس گزارش‌ها اعضای این گروه با شعارهایی نظیر اسلام منهای روحانیت و بر اساس این ادعا که اسلام مکتب مبارزاتی نیست، جوانان ساده‌اندیش و خام را جذب می‌کردند. پژوهشگران خاطرنشان کرده‌اند که سرکردگان این گروه با القاب دینی همچون «امام» خطاب می‌شدند و تحلیل خود را به نام دین صورت می‌دادند. برخی از تحلیلران این گروه را مصداق عینی خوارج توصیف کرده‌اند؛ زیرا اعضای این گروه با وجود شعارهای تند ضدامپریالیستی در ابتدای انقلاب اسلامی، بعدها خود به دامن امپریالیسم و تفکرات تروریستی پناهنده شدند.

سازمان مجاهدین خلق ایران

بر اساس پژوهش‌های انجام شده، سازمان مجاهدین خلق که فعالیت خود را از دهۀ ۱۳۴۰ش آغاز کرده بوددند پس از تغییر ایدئولوژی به مارکسیسم، راهکار مبارزۀ مسلحانه را برای پیش‌برد اهداف خود برگزید. به گزارش محققان، این سازمان پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در ابتدا خود را وفادار به انقلاب نشان داد، اما با اتکا به این توجیه که حاکمان جدید قادر به تحقق جامعۀ بی‌طبقۀ توحیدی نیستند، سرنگونی حکومت جمهوری اسلامی را هدف نهایی خود قرار داد. پژوهشگران معتقدند که مجموعه عواملی از جمله برخی برخوردها میان مجاهدین و انقلابی‌های مذهبی، عدم شرکت آنان در همه‌پرسی قانون اساسی، عدم موافقت امام‌خمینی با نامزدی مسعود رجوی در اولین انتخابات ریاست‌جمهوری و عدم موفقیت چشمگیر آنان در اولین انتخابات مجلس شورای اسلامی، سران این سازمان را به این نتیجه رساند که امکان موفقیت در سطح سیاسی را ندارند. بر اساس این تحلیل‌ها، سازمان مجاهدین از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ش به‌صورت عملی وارد سطح درگیری نظامی با جمهوری اسلامی شد و به ترور مسئولان سیاسی-نظامی و حتی شهروندان عادی اقدام کرد.

گروه‌های تجزیه‌طلب در مناطق مرزی

منطقۀ پیرامونی جمهوری اسلامی ایران طی دهه‌های اخیر همواره یکی از کانون‌های فعالیت گروهک‌های تروریستی سازمان‌یافته بوده است؛ گروه‌هایی که با حمایت مستقیم و غیرمستقیم قدرت‌های خارجی و برخی رژیم‌های منطقه‌ای، ناامنی، بی‌ثباتی و کشتار مردم بی‌گناه را به‌منظور تجزیۀ ایران در دستور کار خود قرار داده‌اند. از شرق تا غرب مرزهای ایران، گروهک‌هایی چون جنبش آزادی‌بخش ملی آذربایجان جنوبی، کومله، حزب موکرات کردستان، پژاک، الاحوازیه، جیش  العدل، و جبهه دموکراتیک خلق عرب اهواز، با اقدامات تروریستی، ترور نخبگان، بمب‌گذاری و حملات مسلحانه، برخی از مسئولین را ترور کرده‌اند. کارشناسان این گروه‌ها را که به‌طور عمده با هدف تشکیل کشورهای مستقل در مناطق سیستان و بلوچستان، کردستان و خوزستان فعالیت می‌کنند، نه‌تنها تهدیدی برای امنیت ملی ایران، بلکه خطری جدی برای ثبات کل منطقه و ابزاری برای پیشبرد اهداف سیاسی بیگانگان می‌دانند.

آمریکا و اسرائیل

پژوهشگران روابط بین‌الملل، علل اقدامات تروریستی آمریکا و اسرائیل علیه ایران را در چند سطح معرفتی، سیاسی، اقتصادی و منطقه‌ای تحلیل کرده‌اند. در سطح معرفت‌شناختی، محققان به تضاد بنیادین میان نظام فکری اسلام مبتنی بر خدامحوری با اومانیسم و سکولاریسم غربی اشاره کرده‌اند. به اعتقاد آنان، موفقیت نظام اسلامی تهدیدی برای نظام‌های مبتنی بر اومانیسم تلقی می‌شد. در سطح سیاسی، از دست‌دادن بازاری بزرگ برای محصولات آمریکا، به‌هم‌خوردن توازن و ثبات مدنظر غرب در منطقه و رشد گرایش‌های اسلام‌خواهانه در کشورهای منطقه به‌عنوان عوامل مهم نگرانی‌آفرین ذکر شده است. از منظر اقتصادی، موقعیت ژئوپلیتیک ایران میان دو منبع انرژی دریای خزر و خلیج فارس و امکان خودکفایی ایران در حوزۀ هسته‌ای، تهدیدی برای منافع حیاتی غرب ارزیابی می‌شد. در سطح منطقه‌ای، پژوهشگران به حمایت‌های مالی و تسلیحاتی آمریکا از گروه‌های تروریستی مانند سازمان مجاهدین خلق اشاره کرده‌اند که در جنگ عراق با ایران علیه غیرنظامیان ایرانی به کار گرفته شدند. افزون بر این، تحلیلگران بر این باورند که حمایت جمهوری اسلامی از محور مقاومت، از جمله فلسطین و حزب‌الله لبنان و نیز تأکید بر آرمان‌های عدالت‌خواهانه و مقابله با سلطه‌گری، از عوامل اصلی خصومت راهبردی آمریکا و اسرائیل با نظام جمهوری اسلامی محسوب می‌شود. مجموعۀ این زمینه‌ها و تضادهای بنیادین، ایالات متحده آمریکا و اسراییل را به این نتیجه‌گیری راهبردی رسانده است که حذف فیزیکی شخصیت‌های تأثیرگذار جمهوری اسلامی می‌تواند مسیر تضعیف و در نهایت فروپاشی نظام را هموار سازد. به گزارش محققان، ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل، حمایت از تجزیه‌طلبی در ایران، به‌کارگیری تروریسم اقتصادی در قالب تحریم‌های یکجانبه و ترور شخصیت‌های مهم جمهوری اسلامی، از جمله مصادیق اقدامات تروریستی این دو کشور علیه ایران بوده که در همین راستا صورت گرفته است.

روش‌ها و ابزارهای ترور

بر اساس گزارش‌های موجود، ترور شخصیت‌های سیاسی و مذهبی پس از پیروزی انقلاب اسلامی با روش‌های متنوعی انجام شده است. مهم‌ترین این روش‌ها عبارتند از: ترور با اسلحه کمری و سلاح گرم، ترور با رگبار مسلسل، انفجار بمب در محل استقرار، ترور با بمب‌های جاسازی‌شده در وسایل شخصی مانند ضبط صوت، انفجار مواد منفجره کارگذاری‌شده در ساختمان، ترور با نارنجک، ترور انتحاری با کمربند انفجاری، ترور با بمب‌های مغناطیسی چسبانده‌شده به خودرو، انفجار بمب در مسیر عبور، ترور با بمب‌های جاسازی‌شده در موتورسیکلت، ترور با چاقو و بمباران منازل، محل کار و استراحت.

در سال‌های اخیر، با توسعه فناوری‌های نوین، روش‌های ترور نیز دستخوش تحول اساسی شده و ابزارهای پیشرفته‌ای از جمله اینترنت، تلفن‌های هوشمند، سامانه‌های موقعیت‌یاب (GPS)، هوش مصنوعی و تجهیزات کنترل از راه دور به کار گرفته شده است. به گزارش مقامات مسئول، یکی از مسیرهای اصلی ردیابی و شناسایی اهداف، تلفن‌های هوشمند بوده است؛ به‌گونه‌ای که حتی ضرورت ندارد خود هدف از گوشی هوشمند استفاده کند، بلکه پایش رفتارهای افراد مرتبط از جمله اعضای خانواده، محافظان و افرادی که با هدف در تماس هستند، همراه با ردیابی GPS خودروهای مورد استفاده، از جمله روش‌های مورد استفاده سرویس‌های اطلاعاتی خارجی برای مکان‌یابی و ترور شخصیت‌های برجسته گزارش شده است. از نمونه‌های برجسته کاربست فناوری‌های پیشرفته در عملیات تروریستی، ترور محسن فخری‌زاده، دانشمند برجسته هسته‌ای کشور است که با برنامه‌ریزی سیا و موساد و با قابلیت کنترل از فاصله هزار و ۲۰۰ کیلومتری، از اسرائیل، انجام شده است.

افزون بر این، به گفتۀ کارشناسان، از پیام‌رسان‌های خارجی نظیر واتساپ نیز برای مکان‌یابی و ترور برخی از فرماندهان استفاده شده است. کارشناسان تأکید دارند که فیلترشکن‌های رایگان و ناایمن نیز از دیگر ابزارهای نفوذ و برداشت اطلاعات از تلفن‌های همراه محسوب می‌شوند و می‌توانند مسیری برای شناسایی و هدف‌قرارگیری شخصیت‌های مؤثر فراهم آورند.

نقش سرویس‌های جاسوسی خارجی

بر اساس مدارک موجود، سرویس‌های اطلاعاتی خارجی در ترور مسئولان و شخصیت‌های برجسته جمهوری اسلامی ایران پس از پیروزی انقلاب نقش داشته‌اند. در مورد گروه فرقان، اسناد به‌دست آمده از سفارت آمریکا در تهران حاکی از ارتباط این گروه با عناصر خارجی است. یک سند محرمانه از سفارت آمریکا به وزارت خارجه این کشور از تماس یک طلبه قدیمی با سفارت و ارائه اطلاعاتی درباره گروه فرقان و قصد آن برای ترور هفته‌ای یک روحانی خبر می‌دهد. همچنین فردی به نام ویکتور تامست به‌عنوان رابط سفارت با فرقان معرفی شده که پس از تسخیر سفارت به آمریکا بازگشت.

در خصوص سازمان مجاهدین خلق ایران، اسناد متعددی از ارتباط این سازمان با فرانسه، آلمان، آلبانی و آمریکا و رژیم صهیونیستی پرده برداشته است. نوارهای فیلمبرداری شده از مذاکرات مسعود رجوی با مقامات اطلاعاتی عراق نشان می‌دهد که وی به آگاهی کاخ سفید و کاخ الیزه از عملیات انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در 7 تیر ۱۳۶۰ش اشاره کرده است. همچنین بر اساس گزارش‌ها، این سازمان برای ادامه عملیات‌های تروریستی خود امکانات مالی وسیعی از سوی سیا دریافت می‌کرد و عناصر آن تحت آموزش‌های تروریستی این سازمان قرار می‌گرفتند. درباره گروه‌های تجزیه طلب نیز حمایت‌های خارجی به‌ویژه کشورهای منطقه گزارش شده است.

مسئولین تروشده

ردیف	نام و نام خانوادگی	تاریخ ترور	مکان ترور	مسئولیت در نظام جمهوری اسلامی	متهم/فرد/گروه/ کشور ترورکننده
1	محمدولی قرنی	3 اردیبهشت 1358ش	تهران	رییس ستاد کل ارتش اسلامی جمهوری اسلامی ایران	گروه فرقان
2	مرتضی مطهری	11 اردیبهشت 1358ش	قم	رییس شورای انقلاب اسلامی	گروه فرقان
3	هاشمی رفسنجانی (ترور ناموفق)	۴ خرداد 1358ش	تهران/ در منزل شخصی	رییس مجلس شورای اسلامی	گروه فرقان
4	مهدی عراقی	4 شهریور 1358ش	تهران	مدیر مالی مؤسسۀ کیهان	گروه فرقان
5	سید محمدعلی قاضی طباطبایی	10 آبان 1358ش	تبریز	امام جمعه و نماینده امام‌خمینی در تبریز	گروه فرقان
6	محمد مفتح	7 آذر 1358ش	تهران/دانشگاه تهران	عضو شورای گسترش آموزش عالی کشور و سرپرستی دانشکده الهیات دانشگاه تهران	گروه فرقان
7	سیدعلی خامنه‌ای (ترور ناموفق)	6 تیر 1360ش	تهران/مسجد ابوذر	نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی و رییس کمیسیون امور دفاعی مجلس	سازمان مجاهدین خلق
8	سیدمحمد بهشتی	7 تیر 1360ش	تهران	رییس دیوان عالی کشور	سازمان مجاهدین خلق
9	محمد باقری لواسانی	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم تهران در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
10	محمدعلی حیدری	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم همدان در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
11	عباس حیدری	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم بوشهر در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
12	شمش‌الدین حسینی نائینی	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم نائین در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی	سازمان مجاهدین خلق
13	محمدتقی حسینی طباطبائی	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم زابل در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
14	قاسم صادقی	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم مشهد در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
15	محمدحسین صادقی	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم ازنا در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
16	حسن طیبی	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم اسفراین در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
17	نورالله طباطبائی‌نژاد	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم اردستان در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
18	سیف‌الله عبدالکریمی	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم لنگرود در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
19	عباس‌علی ناطق نوری	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم نور در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
20	مهدی نصیری لاری	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم لارستان در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
21	علی‌رضا چراغ‌زاده دزفولی	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم هفتگل و رامهرمز	سازمان مجاهدین خلق
22	عبدالحمید دیالمه	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم مشهد در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
23	سیدمحمد کاظم دانش	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم شوش و اندیمشک	سازمان مجاهدین خلق
24	غلام‌رضا دانش	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم تفرش و خلجستان	سازمان مجاهدین خلق
25	علی‌اکبر دهقان	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم تربت‌جام در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
26	میربهزاد شهریاری	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم رودباران در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
27	عبدالوهاب قاسمی	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم ساری در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
28	عمادالدین کریمی	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم نوشهر در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
29	علی هاشمی سنجانی	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم اراک در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
30	محمد منتظری	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم اراک در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
31	سیدرضا پاک‌نژاد	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم یزد در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
31	سیدمحمد جواد شرافت	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم شوشتر در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
33	سیدفخرالدین رحیمی	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم ملاوی در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
34	غلام‌حسین حقانی	7 تیر 1360ش	تهران	نماینده مردم بندرعباس در مجلس	سازمان مجاهدین خلق
35	محمدعلی فیاض‌بخش	7 تیر 1360ش	تهران	زیر مشاور و سرپرست سازمان بهزیستی	سازمان مجاهدین خلق
36	محمود قندی	7 تیر 1360ش	تهران	وزیر پست و تلگراف و تلفن	سازمان مجاهدین خلق
37	موسی کلانتری	7 تیر 1360ش	تهران	وزیر راه و ترابری	سازمان مجاهدین خلق
38	حسن عباسپور	7 تیر 1360ش	تهران	وزیر نیرو	سازمان مجاهدین خلق
39	جواد اسدالله‌زاده	7 تیر 1360ش	تهران	معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی	سازمان مجاهدین خلق
40	محمدصادق اسلامی	7 تیر 1360ش	تهران	معاون پارلمانی وزارت بازرگانی	سازمان مجاهدین خلق
41	حسین اکبری	7 تیر 1360ش	تهران	مدیرعامل بانک کشاورزی	سازمان مجاهدین خلق
42	محمود تفویضی	7 تیر 1360ش	تهران	معاون وزارت راه و ترابری	سازمان مجاهدین خلق
43	مهدی امین‌زاده	7 تیر 1360ش	تهران	معاون بازرگانی داخلی وزارت بازرگانی	سازمان مجاهدین خلق
44	عباس جهانبخشی	7 تیر 1360ش	تهران	معاون آموزش سازمان بهزیستی	سازمان مجاهدین خلق
45	ایرج شهسواری	7 تیر 1360ش	تهران	معاون اداری مالی وزارت آموزش و پرورش	سازمان مجاهدین خلق
46	غلام‌علی معتمدی	7 تیر 1360ش	تهران	معاون رفاه و تعاون وزارت کار	سازمان مجاهدین خلق
47	حسن عضدی	7 تیر 1360ش	تهران	عاون وزارت فرهنگ و آموزش عالی	سازمان مجاهدین خلق
48	سیدکاظم موسوی	7 تیر 1360ش	تهران	معاون پژوهش وزارت آموزش و پرورش	سازمان مجاهدین خلق
49	حبیب‌الله مهمانچی	7 تیر 1360ش	تهران	معاون پارلمانی وزارت کار	سازمان مجاهدین خلق
50	سیدمحمد پاک‌نژاد	7 تیر 1360ش	تهران	عضو هیئت مدیره کاغذ و چوب	سازمان مجاهدین خلق
51	هادی امینی	7 تیر 1360ش	تهران	از سرپرستان بنیاد مستضعفان	سازمان مجاهدین خلق
52	محمد رواقی	7 تیر 1360ش	تهران	مدیرعامل شرکت فرش ایران	سازمان مجاهدین خلق
53	توحید رزمجومین	7 تیر 1360ش	تهران	عضو هیئت مدیره گروه صنعتی ملی	سازمان مجاهدین خلق
54	جواد سرحدی	7 تیر 1360ش	تهران	مدیرعامل سازمان تعاون شهر و روستا	سازمان مجاهدین خلق
55	علی‌اکبر سلیمی جهرمی	7 تیر 1360ش	تهران	دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی	سازمان مجاهدین خلق
56	عباس شاهوی	7 تیر 1360ش	تهران	مدیرعامل مرکز تهیه و توزیع فلزات	سازمان مجاهدین خلق
57	علی‌محمد مجیدی	7 تیر 1360ش	تهران	مشاور عمرانی وزارت کشور	سازمان مجاهدین خلق
58	محمد پاک‌نژاد	7 تیر 1360ش	تهران	عضو هیئت مدیره چوب و کاغذ	سازمان مجاهدین خلق
59	محمد کچویی	8 تیر 1360ش	تهران	رییس زندان اوین	سازمان مجاهدین خلق
60	حسن آیت	14 مرداد 1360ش	تهران	نماینده مردم نجف‌آباد را در مجلس خبرگان	سازمان مجاهدین خلق
61	محمدعلی رجایی	8 شهریور 1360ش	تهران	رییس‌جمهوری	سازمان مجاهدین خلق
62	محمدجواد باهنر	8 شهریور 1360ش	تهران	نخست‌وزیر	سازمان مجاهدین خلق
63	سیداسدالله مدنی	20 شهریور 1360ش	تبریز	امام جمعه و نماینده امام‌خمینی در تبریز	سازمان مجاهدین خلق
64	سیدعبدالکریم هاشمی نژاد	7 مهر 1360ش	تهران	دبیر حزب جمهوری اسلامی و نماینده مردم استان مازندران به مجلس خبرگان	سازمان مجاهدین خلق
65	سیدعبدالحسین دستغیب		شیراز	امام جمعه و نماینده امام‌خمینی در استان فارس	سازمان مجاهدین خلق
66	علی قدسی	14 شهریور 1360	تهران	دادستانی کل کشور	سازمان مجاهدین خلق
67	عطاءاللّه اشرفی اصفهانی	23 مهر 1361ش	مسجد جامع کرمانشاه	امام جمعه	سازمان مجاهدین خلق
68	محمد صدوقی	11 تیرماه 1361ش	یزد	امام جمعه	سازمان مجاهدین خلق
69	واعظ طبسی (ترور ناموفق)	29 بهمن 1361ش	مشهد	امام جمعه	سازمان مجاهدین خلق
70	اسدالله لاجوردی	1 شهریور 1377ش	تهران	رییس زندان اوین	سازمان مجاهدین خلق
71	علی صیاد شیرازی	21 فروردین 1378ش	تهران	معاونت بازرسی ستاد کل نیروهای مسلح	سازمان مجاهدین خلق
72	نورعلی شوشتری	26 مهر 1387ش	سیستان و بلوجستان	جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران	گروه جیش‌العدل
73	رجب‌علی محمدزاده	26 مهر 1387ش	سیستان و بلوجستان	فرمانده سپاه استان سیستان و بلوچستان	گروه جیش‌العدل
74	مسعود علی‌محمدی	22 دی 1388ش	تهران	نماینده ایران در پروژه سزامی (مرکز تابش سینکروترون برای تحقیقات و علوم کاربردی در خاورمیانه) و دانشمند هسته‌ای کشور	عوامل موساد و سازمان مجاهدین خلق
75	مجید شهریاری	8 آذر 1389ش	تهران	مشاور جمهوری اسلامی ایران در پروژه سزامی و دانشمند هسته‌ای کشور	عوامل موساد و سازمان مجاهدین خلق
76	داریوش رضایی‌نژاد	1 مرداد 1390ش	تهران	مشاور جمهوری اسلامی ایران در پروژه سزامی و دانشمند هسته‌ای کشور	عوامل موساد و سازمان مجاهدین خلق
77	مصطفی احمدی روشن	21 دی 1390ش	تهران	مدیر صنعت هسته‌ای و دانشمند هسته‌ای کشور	عوامل موساد و سازمان مجاهدین خلق
78	قاسم سلیمانی	13 دی 1398ش	عراق (بغداد)	فرمانده سپاه قدس‌	آمریکا
79	محسن فخری‌زاده	7 آذر 1399ش	تهران	معاون وزیر و رییس سازمان پژوهش و نوآوری و دانشمند هسته‌ای کشور	عوامل اسراییل
80	حسن صیاد خدایی	1 خرداد 1401ش		عضو فعال در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با درجه سرهنگی	عوامل اسراییل
81	علی رازینی	29 دی 1404ش	تهران	رییس شعبه ۳۹ دیوان عالی	آبدارچی دیوان عالی
82	محمد مقیسه	29 دی 1404ش	تهران	رییس شعبه ۵۳ دیوان عالی	آبدارچی دیوان عالی
83	محمد باقری	23 خرداد 1404ش	تهران	فرمانده ستاد کل نیروهای مسلح	اسراییل
84	حسین سلامی	23 خرداد 1404ش	تهران	فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی	اسراییل
85	غلام‌علی رشید	23 خرداد 1404ش	تهران	فرمانده قرار گاه خاتم الانبیا و جانشین فرماندهی  سپاه پاسداران  انقلاب اسلامی	اسراییل
86	علی شادمانی	جنگ 12 روزه	تهران	فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا	اسراییل
87	مهدی ربانی	جنگ 12 روزه	تهران	معاون عملیات ستاد کل نیروهای مسلح	اسراییل
88	امیرعلی حاجی‌زاد	جنگ 12 روزه	تهران	فرمانده سازمان هوا و فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی	اسراییل
89	محمدجعفر اسدی	جنگ 12 روزه	تهران	معاون بازرسی قرارگاه خاتم الانبیا	اسراییل
90	محمد کاظمی	جنگ 12 روزه	تهران	رئیس سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی	اسراییل
91	غلامرضا محرابی	جنگ 12 روزه	تهران	عاون اطلاعات ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران	اسراییل
92	خسرو حسنی	جنگ 12 روزه	تهران	عاون اطلاعات نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی	اسراییل
93	حسن محقق	جنگ 12 روزه	تهران	جانشین فرمانده اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی	اسراییل
94	محمدسعید ایزدی (حاج رمضان)	جنگ 12 روزه	قم	فرمانده سپاه قدس در امور فلسطین	اسراییل
95	محمدرضا نصیرباغبان	جنگ 12 روزه		معاونت فرمانده در اطلاعات سپاه	اسراییل
96	رضا مظفری نیا	جنگ 12 روزه		ریاست سازمان سپند(فرمانده مرکز تسلیحات ویژه سپند وزارت دفاع)	اسراییل
97	مسعود شانه ای	جنگ 12 روزه		ریاست دفتر فرماندهی کل سپاه	اسراییل
98	داوود شیخیان	جنگ 12 روزه		فرمانده پدافند هوایی سپاه	اسراییل
99	عباس نوری	جنگ 12 روزه		فرمانده پشتیبانی نیروی زمینی ارتش جنوب غرب	اسراییل
100	محمدباقر طاهر پور	جنگ 12 روزه		فرمانده یگان پهپادی هوافضا	اسراییل
101	مسعود طیب	جنگ 12 روزه		معاون فرمانده  در نیروی هوافضا سپاه  پاسداران انقلاب اسلامی	اسراییل
102	محمود باقری	جنگ 12 روزه		معاون فرمانده  در نیروی هوافضا سپاه  پاسداران انقلاب اسلامی	اسراییل
103	منصور صفرپور	جنگ 12 روزه		فرمانده پایگاه هوایی تهران	اسراییل
104	جواد جرسرا	جنگ 12 روزه		معاون فرمانده  در نیروی هوافضا سپاه  پاسداران انقلاب اسلامی	اسراییل
105	رضا نجفی	جنگ 12 روزه		فرمانده سپاه ایجرود زنجان	اسراییل
106	اسماعیل شاکری	جنگ 12 روزه		فرمانده سپاه قم	اسراییل
107	غلامعلی نجفی	جنگ 12 روزه		پدافند هوایی ارتش	اسراییل
108	بهنام شهریاری	جنگ 12 روزه		فرمانده انتقال تسهیلات سپاه قدس	اسراییل
109	امین پورجودکی	جنگ 12 روزه		فرمانده دوم پهپادی سپاه	اسراییل
110	علی پیری جناقرد	جنگ 12 روزه		فرمانده پدافند هوایی ارتش اردبیل	اسراییل
111	علی حسین محمدی	جنگ 12 روزه		فرمانده تیپ ۷۱ پیاده ابوذر ارتش	اسراییل
112	مجتبی کرمی	جنگ 12 روزه		جانشین فرمانده سپاه کرج	اسراییل
113	تقی یوسف وند	جنگ 12 روزه		مسئول حفاظت اطلاعات سازمان بسیج کل کشور	اسراییل
114	رضوان پور	جنگ 12 روزه		معاون اجتماعی سازمان بسیج کل کشور	اسراییل
115	اکبر عنایتی	جنگ 12 روزه		معاون اجتماعی سپاه کرج	اسراییل
116	علیرضا لطفی	جنگ 12 روزه		جانشین اطلاعات فراجا	اسراییل
117	سیدمجتبی معین پور	جنگ 12 روزه		فرمانده در سپاه البرز	اسراییل
118	علی محمد مدداللهی	جنگ 12 روزه		معاون فرمانده در هوافضای سپاه	اسراییل
119	جواد پوررجبی	جنگ 12 روزه		معاون فرمانده در هواو فضای  سپاه	اسراییل
120	علی پیری	جنگ 12 روزه		پدافند هوایی ارتش	اسراییل
121	محمدمهدی طهرانچی	23 خرداد 1404ش	تهران	رییس دانشگاه آزداد اسلامی و دانشمند هسته‌ای	اسراییل
122	عباس دوانی	23 خرداد 1404ش	تهران	معاون سابق رییس‌جمهور و رئیس سابق سازمان انرژی اتمی و دانشمند هسته‌ای	اسراییل
123	عبدالحمید مینوچهر	23 خرداد 1404ش	تهران	رییس دانشکده مهندسی هسته‌ای دانشگاه شهید بهشتی و دانشمند هسته‌ای	اسراییل
124	احمدرضا ذوالفقاری	23 خرداد 1404ش	تهران	معاون سابق پشتیبانی، مالی و مدیریت منابع دانشگاه شهید بهشتی و دانشمند هسته‌ای	اسراییل
125	مسعود پزشکیان (ترور ناموفق)	26 خرداد 1404ش	تهران (جلسه شورای عالی امنیت ملی)	رییس‌جمهور	اسراییل
126	غلام‌حسین محسنی اژه‌ای	26 خرداد 1404ش	تهران (جلسه شورای عالی امنیت ملی)	رییس قوه قضاییه	اسراییل
127	محمدباقر قالی‌باف	26 خرداد 1404ش	تهران (جلسه شورای عالی امنیت ملی)	رییس مجلس شورای اسلامی	اسراییل
128	حقیقت	17 دی 1404ش	سیستان و بلوچستان	جانشین فرمانده پاسگاه انتظامی شهر دراز ایرانشهر	جیش العدل
129	سیدعلی خامنه‌ای	9 اسفند 1404ش	تهران/دفتر رهبری	رهبر دوم انقلاب اسلامی ایران	آمریکا و اسراییل
130	سید عبدالرحیم موسوی	9 اسفند 1404ش	تهران/دفتر رهبری	رییس ستاد کل نیروهای مسلح	آمریکا و اسراییل
131	محمد پاکپور	9 اسفند 1404ش	تهران/دفتر رهبری	فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی	آمریکا و اسراییل
132	علی شمخانی	9 اسفند 1404ش	تهران/دفتر رهبری	مشاور علی خامنه‌ای و دبیر شورای دفاع	آمریکا و اسراییل
133	غلامرضا رضائیان	9 اسفند 1404ش	تهران/دفتر رهبری	رییس سازمان اطلاعات فراج	آمریکا و اسراییل
134	محمد باصری	9 اسفند 1404ش	تهران	از مسئولین وزارت اطلاعات	آمریکا و اسراییل
135	حسین جبل‌عاملیان	9 اسفند 1404ش	تهران	رییس سازمان سپند و مسئول صنایع نظامی و دفاعی	آمریکا و اسراییل
136	محمد شیرازی	9 اسفند 1404ش	تهران	رییس دفتر فرمانده کل قوا	آمریکا و اسراییل
137	صالح اسدی	9 اسفند 1404ش	تهران	رییس سازمان اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیاء	آمریکا و اسراییل
138	محسن دره‌باغی	9 اسفند 1404ش	تهران	معاون آماد و پشتیبانی نیروهای مسلح	آمریکا و اسراییل
139	اکبر ابراهیم‌زاده	9 اسفند 1404ش	تهران	جانشین رئیس دفتر فرمانده معظم کل قوا	آمریکا و اسراییل
140	بهرام حسینی مطلق	9 اسفند 1404ش	تهران	رئیس اداره طرح و عملیات معاونت عملیات ستادکل نیروهای مسلح	آمریکا و اسراییل
141	حسن‌علی تاجیک	9 اسفند 1404ش	تهران	رییس اداره آماد ستادکل نیروهای مسلح	آمریکا و اسراییل
142	مجید حسنی کندسر	12 اسفند 1404ش	هتل رامادا در بیروت	دبیر دوم سفارت ایران در لبنان	اسراییل
143	علی‌رضا بی‌آزار	12 اسفند 1404ش	هتل رامادا در بیروت	دبیر سوم سفارت ایران در لبنان	اسراییل
144	حسین احمدلو	12 اسفند 1404ش	هتل رامادا در بیروت	وابستۀ سفارت ایران در لبنان	اسراییل
145	احمد رسولی	12 اسفند 1404ش	هتل رامادا در بیروت	عهده‌دار مأموریت	اسراییل
146	رضا خزایی	11 اسفند 1404ش	بیروت لبنان	مستشار نظامی ایران	اسراییل
147	علی لاریجانی	26 اسفند 1404ش	تهران	دبیر شورای عالی امنیت ملی	آمریکا و اسراییل
148	علی‌رضا بیات	26 اسفند 1404ش	تهران	معاون امنیت دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی	آمریکا و اسراییل
149	غلامرضا سلیمانی	26 اسفند 1404ش	تهران	رییس سازمان بسیج مستضعفین	آمریکا و اسراییل
150	اسماعیل خطیب	26 اسفند 1404ش	تهران	وزیر اطلاعات	آمریکا و اسراییل
151	علی‌محمد نائینی	29 اسفند 1404ش	تهران	معاون روابط عمومی و سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی	آمریکا و اسراییل

پیامدها

به گفته تحلیلگران، ترور مسئولان جمهوری اسلامی در چهار دهه گذشته پیامدهایی متفاوت با اهداف پیش‌بینی‌شده عاملان داشته است. برای مثال در دهه شصت، گروه‌های مخالف با هدف قرار دادن چهره‌های برجسته، در پی ایجاد خلأ مدیریتی در نظام نوپا بودند. بر اساس این تحلیل‌ها، این اقدامات نه تنها به توقف حرکت انقلاب منجر نشد، بلکه با آشکارشدن ماهیت عاملان، موجی از واکنش عمومی نسبت به گروه‌های مخالف ایجاد کرد و زمینه‌ساز تغییر در افکار عمومی داخلی گردید. همچنین شخصیت‌های ترورشده به جای حذف از حافظه جمعی، جایگاهی نمادین یافتند و روایت‌های شکل‌گرفته پیرامون زندگی و منش آنان، موجب گسترش تأثیر فکری و معنوی آنها در ذهنیت جمعی شده است.

به گزارش پژوهشگران، ترورهای هدفمند در ادوار اخیر با واکنش‌های متقابلی همراه بوده که در تغییر معادلات منطقه‌ای تأثیر داشته است. بر اساس این تحلیل‌ها، ترور سردار قاسم سلیمانی در ۱۳۹۸ش به نخستین حمله مستقیم ایران به پایگاه عین‌الاسد در عراق انجامید که نقطه عطفی در معادلات بازدارندگی ارزیابی می‌شود. در جنگ ۱۲ روزه در خرداد ۱۴۰۴ش که شماری از فرماندهان ارشد نظامی ترور شدند، ایران با اجرای عملیات وعده صادق ۳ پاسخی متقابل نشان داد که به پذیرش آتش‌بس انجامید.

همچنین به باور تحلیلگران، ترور سیدعلی خامنه‌ای، رهبر سابق انقلاب اسلامی و شماری از فرماندهان نظامی در جنگ رمضان (اسفند ۱۴۰۴ش) نیز پیامدهایی معکوس نسبت به اهداف عاملان داشت. آغاز جنگ منطقه‌ای و ده‌ها موج حمله موشکی وعده صادق ۴ به اهداف تعیین‌شده در اسرائیل و پایگاه‌های آمریکا در منطقه، از دیدگاه پژوهشگران نشان‌دهنده تغییر موازنه قدرت و ناتوانی دشمنان در مهار پاسخ‌های راهبردی ایران بوده است. بر اساس این تحلیل‌ها، این رویدادها نه تنها به تضعیف ساختار سیاسی کشور نیانجامید، بلکه با موجی از انسجام ملی و حمایت عمومی همراه شد.

عوامل پایداری جمهوری اسلامی ایران بعد از ترورها

• پیوند تاریخی و تمدنی میان هویت ملی و باورهای دینی در جامعه ایران موجب شده است که مردم بین حفظ تمامیت ارضی و حفظ نظام اسلامی تفکیک قائل نشوند. این پیوند که ریشه در چندین قرن سابقۀ تاریخی دارد، باعث شده تا ترور مسئولین نظام جمهوری اسلامی به مثابه حمله به ایران تلقی شود و واکنش دفاعی مردم را برانگیزد.
• ساختار نظام جمهوری اسلامی مبتنی بر مشارکت مردمی و نه وابسته به افراد خاص طراحی شده است. به‌همین دلیل، ترور شخصیت‌های تأثیرگذار نتوانست خلأ رهبری پایدار ایجاد کند و جایگزینی افراد با کارایی مشابه امکان‌پذیر بود. نمونه آن انتصاب سریع فرماندهان جدید در پی ترور فرماندهان ارشد نظامی است.
• وجود رهبری منسجم و مورد اعتماد عمومی که توانسته است در بحران‌های متعدد، جامعه را مدیریت و انسجام ملی را حفظ کند. در موارد متعدد تاریخی، از جمله جنگ تحمیلی و ترورهای خرداد 1404ش، رهبری با اتخاذ مواضع قاطع و ایجاد اطمینان در جامعه، زمینه مقاومت و ایستادگی را فراهم کرده است.
• تجربۀ تاریخی ملت ایران در مواجهه با بحران‌ها و تهاجمات خارجی طی هزاره‌های گذشته، ظرفیت بالایی برای تاب‌آوری و انسجام در شرایط بحرانی ایجاد کرده است. این تجربه تاریخی، همراه با باورهای دینی و ملی، عاملی برای تبدیل تهدیدها به فرصت‌های انسجام‌بخش بوده است.
• ساختار نیروهای مسلح و امنیتی که ترکیبی از نیروهای رسمی و ظرفیت‌های مردمی است، امکان مقابله مؤثر با تهدیدات را فراهم کرده است. این ساختار که ریشه در تجربیات تاریخی نظیر فتاوای جهاد علمای شیعه در دوره قاجار دارد، در جمهوری اسلامی نیز تداوم یافته است.
• نقش عوامل معنوی و سنت‌های الهی در پایداری نظام جمهوری اسلامی قابل توجه است. بر اساس دیدگاه مطرح‌شده، نظام جمهوری اسلامی به مثابه کلمه طیبه و شجره طیبه توصیف می‌شود که ریشه‌ای استوار دارد و همواره به اذن پروردگار خود میوه می‌دهد. این نگاه، پایداری نظام را فراتر از عوامل مادی و محسوس و در چارچوب سنت‌های الهی ارزیابی می‌کند. تربیت انسان‌های صالح و تأثیرگذار از جمله فرماندهان نظامی شاخص که هر یک در جایگاه خود نقش‌آفرینی کرده‌اند، از مصادیق این پایداری و ثمربخشی دانسته شده است.

نمادپردازی‌ها

نمادپردازی‌های ترور مسئولین جمهوری اسلامی به‌طور عموم در قالب نام‌گذاری روزهای ملی و مذهبی تجلی یافته است. از جمله هفته اول شهریور ماه، مصادف با سالروز ترور محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر، هفته دولت و ۸ شهریور به‌عنوان روز ملی مبارزه با تروریسم نام‌گذاری شده است. همچنین ۱۲ اردیبهشت سالروز ترور مرتضی مطهری، روز معلم و ۷ تیر سالگرد انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی و کشته‌شدن سیدمحمد بهشتی و ۷۲ تن از یارانش، به‌عنوان روز قوه قضائیه تعیین شده است. در همین چارچوب، ۲۷ آذر به پاس فعالیت‌های محمد مفتح در پیوند حوزه و دانشگاه، روز وحدت حوزه و دانشگاه و 13 دی‌ به مناسبت ترور قاسم سلیمانی روز جهانی مقاومت نام گرفته است. افزون بر این، عنوان «شهید محراب» به امامان جمعه‌ای اطلاق می‌شود که در حین برگزاری یا آمادگی برای نماز هدف ترور قرار گرفته‌اند و عنوان «شهدای اقتدار» به جمعی از فرماندهان نظامی و دانشمندان هسته‌ای اشاره دارد که در جریان حملۀ اسراییل به ایران در خرداد ۱۴۰۴ش ترور شدند.

منابع

• آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل‌محمدی و ابراهیم فتاحی، تهران، نشر نی، ۱۳۸۲ش.
• آبراهامیان، یرواند، تاریخ ایران مدرن، ترجمه محمدابراهیم فتاحی، تهران، نشر نی، ۱۳۸۹ش.

• «آخرین جزئیات از سوء‌قصد به قضات دیوان عدالت اداری/ قاضی مقیسه و رازینی به شهادت رسیدند»، وب‌سایت روزنامه دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 29 دی 1403ش.
• «آخرین جزییات از حملات بامداد امروز اسرائیل به ایران / ترور سرلشکر باقری، سردار سلامی، سرلشکر رشید و ۶ دانشمند هسته‌ای / نورنیوز: حال شمخانی وخیم است / هدف قرار گرفتن ساختمان‌های مسکونی در تهران؛ مشاهده پیکر مادر و کودکی در فرحزاد؛ ۵ شهید و ۲۰ مجروح در ساختمان آسیب‌دیده نارمک / ۲ شهید و ۶ مجروح در سه مرکز نظامی در آذربایجان شرقی / یک شهید در پادگان ۲۴ بعثت بروجرد»، وب‌سایت روزنامۀ انتخاب، تاریخ درج مطلب: 23 خرداد 1404ش.
• «آمریكا و هدفی فراتر از توافق هسته ای با ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آذر 1399ش.
• «استمرار ترور از دهه ۶۰ تا دهه ۱۴۰۰»، وب‌سایت روزنامۀ 7 صبح، تاریخ درج مطلب: 7 آذر 1404ش.
• «اشتباه بزرگ دشمن، حذف اعتقادات ملت از معادلات بود»، وب‌سایت خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: 24 اسفند 1404ش.ر
• «امام خامنه‌ای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 10 اسفند 1404ش.
• «امام خامنه‌ای، رهبر و پیشوای مسلمانان جهان به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 10 اسفند 1404ش.
• «انتقام سخت با شلیک دهها موشک به پایگاه آمریکایی عین‌الاسد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۸ دی ۱۳۹۸ش.
• «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی»، مؤسسهٔ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۹ش.
• «اولین گروه تروریستی پس از پیروزی انقلاب»، وب‌سایت مشرق، تاریخ درج مطلب: 20 تیر 1396ش.
• «ایران به این 7 دلیل در جنگ 12 روزه با اسرائیل سربلند بیرون آمد.»، وب‌سایت خبر فوری، 7 تیر 1404ش.
• «بازخوانی مهم‌ترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 29 دی 1403ش.
• «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: 21 خرداد 1396ش.
• برجی، یعقوب‌علی، پژوهشی فقهی حقوق درباره ترور و دفاع مشروع، قم، نشر زمزم هدایت، ۱۳۸۶ش،

• «بررسی رفتار تروریستی گروه فرقان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: وب‌سایت 21 تیر 1403ش.
• «بیانیه وزارت اطلاعات درباره شهادت حجت الاسلام سید اسماعیل خطیب»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.
• «پرونده‌ای درباره همۀ ترورهای سیاسی تاریخ معاصر ایران»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 8 شهریور 1395ش.
• «پرونده ۴ دهه ترور علیه انقلاب اسلامی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 8 شهریور 140ش.
• «پیامدهای شهادت مظلومانه رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله خامنه ای»، وب‌سایت بینیش اقتصادی، تاریخ درج مطلب: 19 اسنفد 1404ش.
• «تاملی در فاجعه هفتم تیر»، وب‌سایت مؤسسۀ مطالعاتی و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ درج مطلب: 7 تیر 1396ش.
• «ترور برای مهار انقلاب»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: 3 تیر 1393ش.
• «ترور پدر هسته‌ای ایران با هوش مصنوعی / جزئیات کامل از ترور پیچیده فخری‌زاده»، اقتصاد آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 آذر 1403ش. «تروریست‌های اول انقلاب؛ گروه‌هایی که طعمه افکار التقاطی گروهک‌های تروریستی شدند!»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 14 اردیبهشت 1399ش.
• «تصاویر هوایی از محل ترور سردار رشید و سردار حاجی زاده»، وب‌سایت 3 بهمن 1404ش.
• «تعداد شهدای ترور کشور از ۲۳ هزار نفر گذشت»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: 8 شهریور 1404ش.
• جلالی، حمیدرضا، «سیاست شکست خورده ترور در ایران»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 2 فروردین 1405ش.
• جمعی از پژوهشگران، سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام، ۱۳۴۴-۱۳۸۴ش، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۸۵ش.
• «جمعی از فرماندهان سپاه ترور شدند»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 26 مهر 1388ش.
• حاتمی، بهادر، «خوانش اسلام از ترور و تروریسم، واکاوی واژگان معادل»، در خردنامه، شماره ۱۴، ۱۳۹۴ش.
• حیدری، محسن، «دهه ۶۰، عبور از تروریسم»، وب‌سایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ درج مطلب: 15 اسفند 1386ش.
• «خدمتی اروپایی ها به گروهک منافقین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 6 مرداد 1395ش.
• «خون پاك شهداي هفتم تير سند حقانيت نظام مقدس جمهوري اسلامي بود»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1387ش.
• دانشور محمدزادگان، فاطمه و شفیع‌زاده برمی، سمانه، «ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی؛ آمریکاستیزی و دیپلماسی تروریستی»، وب‌سایت هابلیان، تاریخ درج مطلب: 20 آبان 1404ش.
• «درباره آیت الله شهید محمد مفتح»، وب‌سایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ بازدید: 2 فروردین 1405ش.
• «راز تکوین و تکامل جمهوری اسلامی ایران»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ بازدید: 29 اسفند 1404ش.
• «راز ایستادگی ایران به روایت دکتر حقانی»، وب‌سایت پژوهشکده تاریخ معاصر، تاریخ درج مطلب: 28 تیر 1404ش.
• «روزی که اکبر گودرزی سرکرده گروهک فرقان تیرباران شد»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 3 خرداد 1402ش.
• زال، محسن، سازمان مسعود (انسان‌شناسی سازمان مجاهدین خلق دوره بعد از انقلاب ۵۷)، تهران، انتشارات کویر، ۱۳۹۸ش.
• «سردار علی‌محمد نائینی سخنگوی سپاه به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 29 اسفند 1404ش.
• «سردار غلامرضا سلیمانی رئیس سازمان بسیج مستضعفین به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 26 اسفند 1404ش.
• «سردار قاسم سلیمانی به شهادت رسید»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 13 دی 1398ش.
• «سیزدهم دی‌ روز جهانی مقاومت نامگذاری شد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 17 دی 1398ش.
• «شهادت سردار رضا خزایی به همراه همسر و فرزندانش در بیروت + عکس»، وب‌سایت نواندیش، تاریخ درج مطلب: 21 اسفند 1404ش.
• «شهادت سرلشکر باقری، شهادت سردار حاجی زاده، شهادت سردار سلامی/ ۷۸ نفر شهید و ۳۲۹ تن مجروح/شهادت ۶ دانشمند هسته‌ای در حمله تروریستی اسرائیل»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 23 خرداد 1404ش.
• «شهدای اقتدار ایران نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی»، خبرگزاری دفاع مقدس، 17 تیر 1404ش.
• «شهدای صنعت هسته ای»، وب‌سایت هابلیان، تاریخ بازدید: 3 فروردین 1405ش.
• «شهدای محراب چند نفر هستند و نامشان چيست؟»، مرکز مطالعات و پاسخگویی به شبهات، تاریخ بازدید: 3 فروردین 1404ش.
• «شهید طهرانچی؛ معمار استقلال علمی و الگویی برای نسل آینده»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: 20 مرداد 1404ش.
• «شهادت ۴ دیپلمات ایرانی در لبنان»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 19 اسفند 1404ش.
• شیرعلی‌نیا، جعفر، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، نشر سایان، ۱۳۹۵ش.

• «شیوه ترور فرمانده اتاق جنگ ایران»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 15 بهمن 1404ش.
• صادقی، طیبه؛ شهادت آیت الله قاضی طباطبایی اولین شهید محراب توسط منافقین، مجله انقلاب اسلامی و دفاع مقدس «امید انقلاب»، شماره ۳۷۲، ۱۳۸۵ش.
• طلایه‌دار وحدت (شهادت دکتر آیت اللَّـه مفتح)، مجله گلبرگ، آذر ۱۳۸۴، شماره ۶۹.
• عبداللهی‌نژاد، عبدالکریم و رمضان عباس‌پور مقدم، «ترور از دیدگاه فقه»، فصلنامه مطالعات اسلامی فقه و اصول، شمارۀ ۸۷، ۱۳۹۰ش.
• «علت نامگذاری هفته دولت چیست؟»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 2 شهریور 1398ش.
• «فجیع‌ترین ترورهای بعد از انقلاب در ایران/ از دهه ۶۰ خونین تا اقدامات تروریستی موساد و تکفیری‌ها»، وب‌باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 12 شهریور 1400ش.
• فضل‌زرندی، فهیمه و ابراهیمی، علی‌رضا، «دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای پیرامون تروریسم دولتی آمریکا و ترور شخصیت‌های جهان اسلام»، مجلۀ پژوهش‌های انقلاب اسلامی، شماره 49، 1402ش.
• کرمی، ابوالفضل، «نقش جمهوری اسلامی ایران در هویت بخشی به مجموعه امنیتی محور مقاومت»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 17 مرداد 1398ش.
• کتیرایی، مصطفی، «اعتقاد قطعی دارم در ترور شهید مطهری، سیا یا موساد اسرائیل به گروه فرقان خط داده است»، وب‌سایت هابلیان، تاریخ بازدید: 2 فروردین 1404ش.
• «گرامیداشت سالروز شهادت فرزانه علامه شهید مطهری»، وب‌سایت دانشگاه تربیت دبیر هشید رجایی، تاریخ بازدید: 2 فروردین 1405ش.
• «گروهک های تروریستی اطراف ایران را بیشتر بشناسیم»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 10 آذر 1404ش.
• «لحظات ترور فرمانده پاسگاه پلیس توسط تجزیه طلبان»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 17 دی 1404ش.
• «مروری بر تاریخچه ۴۵ سال ترور در جمهوری اسلامی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: 1 بهمن 1403ش.
• «مروری بر تاریخچه ۴۵ سال ترور در جمهوری اسلامی»، وب‌سایت هابلیان، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند 1403ش.
• «مروری بر کارنامه علمی شهدای هسته‌ای امروز»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 23 خرداد 1404ش.
• «نقش تلفن‌های همراه محافظان و خانواده‌ها در ترور فرماندهان نظامی/ معاون رئیس جمهوری: حتی ماشینی که با آن‌ رفت‌ وآمد می‌کنند، ممکن است دارای GPS باشد»، پایگاه اطلاع‌رسانی و خبری جماران، تاریخ درج مطلب: 7 مرداد 1404ش.
• «نگاهی به تلاش‌های علمی «علی‌محمدی» و «احمدی روشن» دانشمندان هسته‌یی در سالگرد شهادت»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 22 دی 1392ش.
• «نورعلی شوشتری»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 24 آذر 1404ش.
• «۱۴ پایگاه آمریکا در منطقه مورد هدف قرار گرفت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند 1404ش.
• «۳۸ فرمانده ارشد که در جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل به شهادت رسیدند+اسامی»، وب‌سایت دیده‌بان ایران، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1404ش.
• "Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes". BBC. 2026-02-28.