علی لاریجانی

علی لاریجانی

علی لاریجانی

پادکست مقاله | 🡇 noicon

علی لاریجانی؛ از چهره‌های اثرگذار سیاسی و اجرایی در جمهوری اسلامی ایران.

علی لاریجانی، استاد فلسفه در دانشگاه تهران و از چهره‌های برجستهٔ سیاسی و اجرایی در جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌آید. او فرزند میرزا هاشم آملی لاریجانی از فقیهان شیعه بود. علی لاریجانی تحصیلات خود را در رشتهٔ علوم کامپیوتر از دانشگاه صنعتی شریف و سپس دکتری فلسفه از دانشگاه تهران به پایان رساند. لاریجانی فعالیت‌های سیاسی و اجرایی خود را از سال‌های نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی آغاز کرد و در مناصب متعددی از جمله جانشینی ستاد کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ریاست دوازده‌سالهٔ صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، دبیری شورای عالی امنیت ملی و ریاست دوازده‌سالهٔ مجلس شورای اسلامی حضور داشت. از نظر گرایش سیاسی، وی در چارچوب جناح راست مذهبی فعالیت می‌کرد و بعدها با رویکردی اعتدالی از برخی جریان‌های اصولگرا فاصله گرفت. لاریجانی به‌عنوان استاد فلسفه، دیدگاه‌هایی در حوزه حکمت عملی و نسبت سنت و تجدد مطرح کرد و بر پیوند عقلانیت و معنویت تأکید داشت. علی لاریجانی در سال پایانی عمر خویش، فعالیت و نقش چشمگیری در حفظ نظام جمهوری اسلامی ایران و ارتقای جایگاه منطقه‌ای آن ایفا کرد و در ۲۵ اسفند ۴۰۴ش در جریان حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به تهران ترور شد. ترور وی، واکنش‌های گسترده داخلی و بین‌المللی را در پی داشت. پیکر علی لاریجانی در جوار مزار پدرش و مرتضی مطهری در حرم حضرت معصومه به خاک سپرده شد.

زندگی‌نامه

علی اردشیر لاریجانی، فرزند میرزا هاشم آملی لاریجانی (۱۲۸۲–۱۳۷۱ش) از فقیهان شیعه، در ۱۳ خرداد ۱۳۳۶ش در شهر نجف متولد شد. وی در خردسالی همراه خانواده به قم نقل مکان کرد و تحصیلات ابتدایی را در مدرسهٔ ادیب و دورهٔ متوسطه را در دبیرستان صدر قم به پایان رساند. علی لاریجانی در ۱۳۵۸ش مدرک کارشناسی علوم کامپیوتر را از دانشگاه صنعتی شریف گرفت. پس از آن، به توصیهٔ مرتضی مطهری، تحصیلات خود را در رشتهٔ فلسفه ادامه داد و مدرک کارشناسی ارشد و دکتری فلسفه را از دانشگاه تهران دریافت کرد.

ازدواج و خانواده

علی لاریجانی در ۱۳۵۶ش با فریده مطهری، دختر مرتضی مطهری، از نظریه‌پردازان برجستهٔ انقلاب اسلامی ایران، ازدواج کرد که حاصل این ازدواج، چهار فرزند به نام‌های فاطمه، سارا، مرتضی و محمدرضا است.

ویژگی‌های شخصیتی

علی لاریجانی در حال بوسیدن دست مادر همسرش (همسر مرتضی مطهری)

پرهیز از تشریفات و تبلیغات، ساده‌زیستی، پرکاری، پرهیز از امکانات دولتی در زندگی خصوصی و دخالت‌ندادن فرزندان در امور مدیریتی از ویژگی‌های شخصیتی وی توصیف شده است. همچنین او را برخوردار از روحیه جهاد و مقاومت و به‌طور عمیق معتقد به مبانی انقلاب اسلامی، متواضع، اهل توکل، بی‌غل‌وغش، اهل فتوت و مروت و متدین توصیف کرده‌اند.

از لاریجانی به‌عنوان مدیری تحول‌گرا، کادرساز، مدیرپرور و دارای قدرت اجماع‌سازی یاد شده که در هر مسئولیت، تیمی نو شکل می‌داد و به مدیران خود اعتماد می‌بخشید. به گزارش منابع، او از یک‌سو با لایه‌های مختلف از روحانیان و دانشگاهیان تا هنرمندان و نظامیان ارتباط مؤثر داشت و از سوی دیگر به‌دلیل ذهن ساختارمند و نگاه راهبردی، به‌طور معمول دیدگاه‌هایش در جلسات تعیین‌کننده بود. همچنین او را دارای دایرهٔ واژگان وسیع و قدرت عبارت‌سازی در ادبیات سیاسی دانسته‌اند.

به گفتهٔ تحلیلگران، او در خانواده‌ای علمی رشد یافته، شاگر و داماد مرتضی مطهری بود و این جایگاه خانوادگی در شکل‌گیری شخصیت او تأثیر داشت. هوش سرشار، تجربیات متنوع مدیریتی در سمت‌های گوناگون از دیگر ویژگی‌هایی است که در این تحلیل‌ها به آنها اشاره شده است. به گزارش تحلیلگران، لاریجانی مورد وثوق سید علی خامنه‌ای، رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران، بود و از مقبولیت خاصی نزد نیروهای مسلح از جمله فرماندهانی مانند محسن رضایی و محمد باقری برخوردار بود.

دیدگاه‌های فلسفی-اجتماعی

علی لاریجانی با تأکید بر حکمت متعالیه، الهیات را محدود به مباحث نظری صِرف نمی‌دانست، بلکه آن را مسیری برای بازتعریف زیست مؤمنانه در جهان مدرن به‌شمار می‌آورد. از نظر وی، حکمت عملی می‌تواند با بهره‌گیری از عقلانیت فلسفی به حل بحران‌های هویتی و ساختاری جامعه اسلامی کمک کند. لاریجانی با استناد به آموزه‌های صدرایی معتقد بود که اگر خدا حقیقت مطلق است، هیچ حوزه‌ای از زندگی بشر نباید از حضور قدسی او خالی بماند. در این نگاه، مرز میان مقدس و عرفی از میان برداشته می‌شود؛ به این معنا که سیاست، اقتصاد و فرهنگ در مسیر کمال انسانی و عدل الهی، خود بخشی از بندگی محسوب می‌شوند. به باور او، جدایی الهیات از جامعه به سکولاریسم پنهان یا قشری‌گری منجر می‌شود.

در دیدگاه لاریجانی، انسان نه موجودی رهاشده در تاریخ، بلکه خلیفهٔ الهی و مسئول آبادانی زمین است. او کرامت ذاتی انسان را زیربنای حقوق بشر و آزادی‌های مشروع در جامعهٔ اسلامی می‌دانست. به اعتقاد وی، جامعه‌ای که در آن فقر و تبعیض حاکم باشد، نمی‌تواند مدعی تحقق الهیات اسلامی باشد؛ از این رو، مبارزه با فساد و برقراری قسط در اندیشهٔ او نه یک وظیفه اداری، بلکه تکلیفی الهیاتی به‌شمار می‌رفت.

لاریجانی که با فلسفه غرب آشنایی داشت، بر این باور بود که الهیات عملی باید توانایی گفت‌وگو داشته باشد. رویکرد او نوعی اجتهاد در مبانی توصیف شده است؛ به این معنا که اصول ثابت دین باید در ظرف متغیرات زمانه چنان بازخوانی شود که کارآمدی خود را از دست ندهد. از نگاه او، اگر دین نتواند مدلی برای زیست شرافتمندانه ارائه دهد، در سطح مناسک باقی می‌ماند و از تأثیرگذاری بر تمدن بشری بازمی‌ماند.

فعالیت‌های سیاسی و اجرایی

عکس یادگاری کابینهٔ اکبر هاشمی رفسنجانی در کنار آیت‌الله خامنه‌ای؛ علی لاریجانی نفر اول از سمت چپ در ردیف نخست.

• حضور در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (۱۳۶۱–۱۳۷۱ش): لاریجانی در ۱۳۶۱ش و در دوران جنگ عراق با ایران به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیوست و تا ۱۳۷۱ش در این نهاد فعالیت کرد. بر اساس گزارش‌ها، او در این دوره مسئولیت‌هایی از جمله معاونت سپاه و جانشینی ستاد کل سپاه پاسداران را بر عهده داشت.
• وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (۱۳۷۱–۱۳۷۲ش): در زمان ریاست‌جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی، لاریجانی به‌عنوان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی انتخاب شد. این مسئولیت پس از استعفای سید محمد خاتمی از این سمت به او واگذار شد و حدود یک سال به طول انجامید.
• ریاست سازمان صداوسیما (۱۳۷۲–۱۳۸۳ش): لاریجانی بیش از یک دهه ریاست سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران را بر عهده داشت. از منظر پژوهشگران حوزه رسانه و فرهنگ، علی لاریجانی، رویکردی تحول‌گرا را در مدیریت رسانه ملی دنبال کرد. بر اساس تحلیل‌های صورت‌گرفته، او در کنار توسعه کمی شبکه‌های تلویزیونی و افزایش ساعات برنامه‌سازی بر تولید محتوای فرهنگی با رویکرد ملی و دینی تأکید می‌کرد که حاصل آن ساخت مجموعه‌های تلویزیونی مانند مریم مقدس، ولایت عشق و تنهاترین سردار بود. همچنین تأسیس شبکه‌های بین‌المللی مانند العالم و الکوثر و راه‌اندازی مرکز پویانمایی صبا از دیگر اقدامات او در این دوره ارزیابی شده است. پژوهشگران معتقدند لاریجانی در عرصهٔ سیاست فرهنگی، رویکردی متوازن را دنبال می‌کرد که در عین پایبندی به اصول، امکان تعامل با طیف‌های مختلف هنری و فرهنگی را فراهم می‌آورد. گرچه پخش برنامه هویت در این دوره از حاشیه‌های آن دوران محسوب می‌شد که لاریجانی بعداً آن را کار اشتباهی دانست و ساخت برنامه چهره‌های ماندگار را در جهت جبران آن ارزیابی کرد.
• دبیری شورای عالی امنیت ملی (۱۳۸۴–۱۳۸۶ و ۱۴۰۴ش): لاریجانی نخستین‌بار در ۱۳۸۴ش با حکم محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور وقت، به‌عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب شد. در این دوره، مسئولیت هدایت پروندهٔ هسته‌ای ایران و مذاکرات با گروه ۱+۵ بر عهده او بود. با این حال، به‌دلیل اختلاف نظر با محمود احمدی‌نژاد، در ۱۳۸۶ش از این سمت استعفا داد. در مرداد ۱۴۰۴ش با حکم مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، لاریجانی بار دیگر به‌عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب شد. این بازگشت در شرایط حساسی صورت گرفت که ایران با تهدیدات امنیتی جدی مواجه بود. تحلیلگران لاریجانی را در حوزهٔ دیپلماسی و سیاست خارجی، چهره‌ای عمل‌گرا و دارای نگاه راهبردی توصیف کرده‌اند. به گزارش منابع، او در دورهٔ نخست دبیری شورای عالی امنیت ملی، با وجود اختلافات با رئیس‌جمهور وقت، تلاش کرد مسیر مذاکرات هسته‌ای را با حفظ منافع ملی پیش ببرد. در بازگشت دوباره به این جایگاه در ۱۴۰۴ش لاریجانی با اتکا به تجربه دیپلماتیک خود، نقش محوری در مدیریت مذاکرات غیرمستقیم با آمریکا و حصول توافق با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی ایفا کرد.
• ریاست مجلس شورای اسلامی (۱۳۸۷–۱۳۹۹ش): لاریجانی در دوره‌های هشتم، نهم و دهم مجلس شورای اسلامی به‌عنوان نماینده مردم قم به مجلس شورای اسلامی راه یافت و به‌مدت ۱۲ سال ریاست قوهٔ مقننه را بر عهده داشت. این دوره طولانی‌ترین دورهٔ ریاست مجلس در تاریخ جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود. در این سال‌ها، لاریجانی نقش کلیدی در تصویب قوانین مهم از جمله برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) در ۱۳۹۴ش ایفا کرد. مدیریت روابط میان قوا و هماهنگی در تصمیم‌گیری‌های کلان کشور از دیگر ویژگی‌های دوران ریاست او بر مجلس دانسته شده است. رسانه‌ها در ادامهٔ دوران ریاست علی لاریجانی بر مجلس از چالش‌برانگیزترین رویدادهای سیاسی، یعنی استیضاح عبدالرضا شیخ‌الاسلامی، وزیر کار دولت دهم، در بهمن ۱۳۹۱ش گزارش داده‌اند که به یکشنبه سیاه معروف شد. در این جلسه، محمود احمدی‌نژاد با پخش فیلمی از دیدار فاضل لاریجانی (برادر رئیس مجلس) با سعید مرتضوی، مدیرعامل سازمان تأمین اجتماعی، سعی در تغییر مسیر استیضاح داشت. این اقدام با واکنش تند علی لاریجانی و نمایندگان مواجه شد. بعد از آن سید علی خامنه‌ای، رهبر سابق انقلاب اسلامی، تأکید کرد که چنین رفتارهایی از جهات شرعی، قانونی، اخلاقی و نیز تضییع حقوق اساسی مردم نادرست است و خواستار وحدت قوا و تمرکز بر حل مشکلات اقتصادی کشور شد.
• مشاور رهبری و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام: لاریجانی در ۸ خرداد ۱۳۹۹ش با حکم سید علی خامنه‌ای، به‌عنوان مشاور رهبری و عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شد. در این جایگاه، او در پیگیری قرارداد راهبردی ۲۵ سالهٔ ایران و چین نقش داشت و به‌عنوان فرستادهٔ ویژهٔ رهبری در سفرهای دیپلماتیک به کشورهای منطقه حضور یافت. در آبان ۱۴۰۳ش در اوج تنش‌های ایران و رژیم اسرائیل، لاریجانی به‌عنوان فرستاده ویژهٔ رهبر انقلاب اسلامی به سوریه و لبنان سفر کرد.
• شرکت در انتخابات ریاست جمهوری: لاریجانی در نهمین دورهٔ انتخابات ریاست جمهوری ایران که در ۱۳۸۴ش برگزار شد، به‌عنوان نامزد رئیس‌جمهوری شرکت کرد، اما موفق به کسب آرای لازم نشد و در بین ۷ کاندیدا، در رتبهٔ ششم قرار گرفت. در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۰ش و ۱۴۰۳ش نیز ثبت‌نام کرد اما صلاحیتش از سوی شورای نگهبان احراز نشد.
• نقش فعال در جنگ‌های تحمیلی ۱۲ روزه و رمضان: از نظر صاحب‌نظران، تحلیل یک‌ساعت‌ونیمهٔ او از جنگ دوازده روزه در صداوسیما و مخاطب قرار دادن دولت جدید آمریکا برای پذیرش شروط ایران، نشان‌دهندهٔ رویکرد فعال او در عرصه دیپلماسی عمومی و رسانه‌ای بود. به گفته تحلیلگران، نقش وی در ایجاد هماهنگی و انسجام در دورهٔ پس از ترور سید علی خامنه‌ای توسط حمله مشترک آمریکا و اسرائیل در بیت رهبری در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش و نیز فعالیت‌های دیپلماتیک از طریق تعامل با چین، روسیه، لبنان و عراق، نشان‌دهندهٔ جایگاه او به‌عنوان چهره‌ای دارای اعتماد در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی بوده است. پژوهشگران معتقدند لاریجانی در سال‌های پایانی حیات خود، با حفظ رویکرد اعتدالی و در برابر فشارهای برخی جریان‌های سیاسی، به یکی از چهره‌های تأثیرگذار در هماهنگی سیاست‌های کلان کشور تبدیل شده بود.

گرایش سیاسی

اعتراض دو نماینده مجلس به علی لاریجانی بعد از بررسی و تصویب ۲۰ دقیقه‌ای برجام

از نظر گرایش سیاسی، علی لاریجانی در دولت پنجم به‌عنوان عضو جمعیت مؤتلفه اسلامی فعالیت داشت. به نظر برخی پژوهشگران لاریجانی در کنار سید محمود هاشمی شاهرودی و محمدرضا مهدوی کنی از چهره‌های شاخص جناح راست مذهبی به‌شمار می‌رفت. وی از رهبران ائتلاف فراگیر اصولگرایان در انتخابات مجلس هشتم و جبههٔ متحد اصولگرایان در انتخابات مجلس نهم بود و در مجلس نهم، هدایت فراکسیون رهروان ولایت را بر عهده داشت. در انتخابات مجلس دهم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم از او حمایت کرد، اما نامش در فهرست ائتلاف بزرگ اصولگرایان قرار نگرفت و خود را مستقل معرفی نمود. به گفته برخی از فعالان سیاسی، حمایت لاریجانی از دولت حسن روحانی و برجام باعث تضعیف جایگاه وی نزد اصولگرایان شد، هرچند او خود را همچنان اصولگرا می‌دانست. در برخی مقاطع، از وی با تعابیری همچون اصولگرای اعتدالی و سیاستمدار راستِ میانه که به‌تدریج از اردوگاه اصولگرایان فاصله گرفته نیز یاد می‌شد.

دیدگاه‌ها دربارهٔ علی لاریجانی

در میان انتقادات مطرح‌شده درباره علی لاریجانی، به مواضع سیاسی وی در مقاطع مختلف از جمله اظهار نظر وی دربارهٔ انتخابات ۱۳۸۸ش، حمایت از افراد ردصلاحیت‌شده و به‌کارگیری آنان در برخی مناصب تحت امر خود اشاره شده است. همچنین مداخله یکی از فرزندان او در قراردادهای خدماتی و ساختمانی مجلس، اقامت و ادامه تحصیل برخی از نزدیکان درجه یک در انگلستان، سفرهای متعدد اعضای خانواده به خارج از کشور از جمله اروپا و آمریکا و اقامت فرزند دیگر وی در آمریکا از دیگر مواردی است که مورد نقد قرار گرفته است. به این موارد، عدم رعایت اصل ساده‌زیستی و سهیم بودن در بخشی از نابسامانی‌های دولت حسن روحانی نیز افزوده شده است. برخی تحلیلگران، همین نگاه‌های انتقادی را ازجمله دلایل رد صلاحیت وی در انتخابات ریاست‌جمهوری دانسته‌اند.

سید علی خامنه‌ای، خانوادهٔ وی را محترم و عفیف توصیف کرده و به این باور است که بسیاری از این اتهامات فاقد مستندات کافی بوده و در فضای مجازی بدون ضابطه منتشر شده است. خامنه‌ای در خرداد ۱۴۰۰ش از دستگاه‌های مسئول خواست که هرگاه گزارش خلاف واقعی دربارهٔ خانوادهٔ کسی منتشر شده، نسبت به جبران آن اقدام کنند.

علی لاریجانی نیز در پاسخ به انتقادات تأکید کرده است که تمام اتهامات واردشده به او و خانواده‌اش، از جمله مداخلهٔ فرزندش در قراردادهای مجلس و سفرهای مکرر خارجی، ناشی از گزارش‌های خلاف واقع است. او سفر همسرش به انگلستان را برای درمان بیماری فرزندش و با هزینه شخصی دانسته و اقامت یکی از فرزندانش در آمریکا را صرفاً برای ادامه تحصیل عنوان کرده است. لاریجانی همچنین دربارهٔ ردصلاحیت خود در انتخابات ریاست‌جمهوری، با اشاره به تأکید سید علی خامنه‌ای بر حفظ آبروی نیروهای خدوم و عفیف بودن خانواده‌اش، این اقدام را در شرایط جنگ اقتصادی کشور، اقدامی نادرست و تضعیف‌کنندهٔ نیروهای متخصص ارزیابی کرده است. برخی از نویسندگان، علی لاریجانی را از حیث ویژگی‌های شخصیتی به سید محمد حسینی بهشتی تشبیه کرده‌اند. به گزارش این افراد، لاریجانی همچون بهشتی در میان اتهامات گسترده، ثبات قدم خود را حفظ کرد و هرگز برای توجیه یا دفاع از خود نزد رهبری شکایت نبرد.

مخالفان جمهوری اسلامی ایران او را به نقش‌آفرینی در سرکوب‌ها و همراهی با نقض حقوق بشر متهم می‌کنند. همچنین منتقدان او را مسئول کشتار هزاران نفر از معترضان در اغتشاشات دی ۱۴۰۴ش می‌دانند. برخی نیز بر این باورند که با وجود سوابق دیپلماتیک لاریجانی، رویکرد عمل‌گرایانه او در هماهنگی سیاست‌های امنیتی و راهبردی کشور، از سوی برخی دولت‌های غربی به‌عنوان مانعی در برابر تغییرات مورد نظر آنها تلقی می‌شده است.

ترور

علی لاریجانی و فرزندش مرتضی لاریجانی و وحید فاطمی‌نژاد (سرتیم حفاظت علی لاریجانی)

علی لاریجانی، بعد از شهادت سید علی خامنه‌ای، در ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ش به همراه فرزندش مرتضی لاریجانی، علیرضا بیات، معاون امنیت دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی و جمعی از محافظان، در جریان حملات هوایی آمریکا و اسراییل در تهران ترور شد.

علی لاریجانی پیش از این، در گفت‌وگویی تلویزیونی دربارهٔ جنگ ۱۲ روزه، از تهدید مستقیم به قتل خود سخن گفته بود. بر اساس این گزارش، وی مدعی شد که اسرائیلی‌ها در آن جنگ با او تماس گرفته و مهلت ۱۲ ساعته برای خروج از کشور تعیین کرده بودند. در رخداد دیگر، بر اساس گزارش منابع خبری لبنان، طرح ترور علی لاریجانی در لبنان پیش از اجرا خنثی شده است. به‌گفته منابع امنیتی لبنانی، یک هسته عملیاتی متشکل از عوامل محلی و خارجی از اوایل ۲۰۲۵م طراحی این عملیات را آغاز کرده بود که با دستگیری یکی از اعضای آن به همراه مواد منفجره، نقشه خنثی شد. بر اساس این گزارش، زمان اجرای عملیات ترور، همزمان با مراسم سالگرد ترور سید حسن نصرالله در بیروت گزارش شده است. روش طراحی‌شده برای این ترور، مشابه با شیوه به‌کاررفته در ترور محسن فخری‌زاده گزارش شده است.

بعد از تجاوز آمریکا و اسراییل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، ترامپ جایزهٔ ۱۰ میلیون دلاری برای معرفی سران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از جمله علی لاریجانی تعیین کرد، اما او در واکنش، جملهٔ معروف امام حسین را یادآوری کرد که مرگ را جز سعادت و زندگی با ستمگران را جز بدبختی نمی‌بیند. برخی منابع به‌نقل از دستیار رسانه‌ای علی لاریجانی اعلام کردند که وی در ماه‌های پایانی عمر و با آگاهی از احتمال کشته‌شدن، سفارش کرده بود که متن پیام درگذشت او را با این جمله آغاز کنند: «بندهٔ خدا، به خدا پیوست».

علت ترور

از نظر تحلیلگران، ترور علی لاریجانی در چارچوب راهبرد هدفمند آمریکا و رژیم صهیونیستی برای برهم‌زدن توازن درون‌زا در ساختار قدرت جمهوری اسلامی ایران ارزیابی می‌شود. به اعتقاد پژوهشگران، لاریجانی از جمله چهره‌هایی بود که مفهوم امنیت ملی را فراتر از رویکرد نظامی صرف، در نسبت با جامعه، عقلانیت و توسعهٔ پایدار معنا می‌کرد و به برقراری توازن میان نهادهای تصمیم‌گیر و نهادهای مدنی باور داشت. مجموعهٔ تجارب گسترده او در ریاست مجلس، دبیری شورای عالی امنیت ملی، مدیریت مذاکرات هسته‌ای و ریاست سازمان صداوسیما، از او چهره‌ای مؤثر و دارای نگاه میانه‌رو و عقلانی ساخته بود که می‌توانست شکاف‌های داخلی را ترمیم کند. از منظر تحلیلگران، آنچه دشمنان ایران از آن بیم داشتند، نه افراط‌گرایی، بلکه میانه‌روی عاقلانه و توانایی در ایجاد تعادل و توسعه پایدار بود که لاریجانی نماد آن شناخته می‌شد.

واکنش‌ها به ترور لاریجانی

داخلی

پس از انتشار خبر ترور علی لاریجانی، سید مجتبی خامنه‌ای، مسعود پزشکیان، غلامحسین محسنی‌ اژه‌ای، محمدباقر قالیباف، صادق آملی لاریجانی، حسن روحانی، سید محمد خاتمی، علی‌اکبر ناطق نوری، سید عباس عراقچی، نمایندگان مجلس شورای اسلامی و طیف گسترده‌ای از جریان‌ها و شخصیت‌های سیاسی در پیام‌های جداگانه‌ای ضمن ابراز تسلیت، بر خونخواهی وی تأکید کردند. در پیام سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران، وی فردی عالم، دوراندیش، هوشمند، متعهد و دارای تجارب متنوع در عرصه‌های سیاسی، نظامی، امنیتی، فرهنگی و مدیریتی توصیف شد. دیگر شخصیت‌های سیاسی و نظامی از جمله محمدرضا عارف، اسحاق جهانگیری، محمدجواد آذری جهرمی، علی‌اکبر ولایتی و امیر حاتمی نیز در پیام‌های جداگانه، نقش مؤثر لاریجانی در امنیت و دیپلماسی ایران را ستودند.

علما و نهادهای حوزوی و مراجع تقلید از جمله جعفر سبحانی، ناصر مکارم شیرازی، حسین نوری همدانی و حسین مظاهری در پیام‌های جداگانه، علی لاریجانی را شخصیتی ممتاز، فاضل ارجمند و سیاستمداری خردمند و متعهد توصیف کردند که دیانت و سیاست را در خود جمع داشت و هیچ‌گاه در برابر حوادث سر تسلیم فرو نیاورد. محمدعلی موحدی کرمانی، رئیس مجلس خبرگان رهبری و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم نیز ضمن تسلیت، شهادت او را پاداش سال‌ها مجاهدت دانستند.

پس از ترور وی، نجمه پورملکی اشعاری در رثای او سرود:

جنگ توران است این… کیخسرو ایران کجاست؟

آرش مازندران و شیر لاریجان کجاست؟

بین‌المللی

• در پی ترور علی لاریجانی، واکنش‌های گسترده‌ای از سوی نهادها و شخصیت‌های بین‌المللی صورت گرفت. از جمله ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در پیامی ضمن تسلیت به رهبر جمهوری اسلامی، لاریجانی را دوست واقعی کشورش توصیف کرد که گام‌های بلندی در جهت توسعه روابط راهبردی میان مسکو و تهران برداشت.
• حزب‌الله لبنان با صدور بیانیه‌ای اعلام کرد که لاریجانی پس از مسیری طولانی از جهاد و تلاش پیوسته در خدمت به اسلام ناب محمدی و قرآن و دفاع از حاکمیت و اصول ثابت جمهوری اسلامی ایران و مسایل امت اسلامی ترور و شهید شده است. جنبش مقاومت عراق تأکید کرد که ترور لاریجانی اراده سربازان مقاومت را محکم‌تر خواهد کرد. حماس نیز با تجدید همبستگی با جمهوری اسلامی ایران، این تجاوز را جنایتی دانست که امنیت و ثبات منطقه را تهدید می‌کند. در یمن، یکی از اعضای ارشد انصارالله یمن تصریح کرد که با ترور لاریجانی هیچ چیز به نفع آمریکا و اسرائیل تغییر نخواهد کرد.
• رئیس‌جمهور پاکستان و حزب جنبش عدالت این کشور نیز با صدور پیام‌های جداگانه، ضمن ابراز تأسف از این حادثه، بر نقش لاریجانی در حفظ ثبات داخلی و ایجاد تعادل در امور خارجی تأکید کردند.
• محمد البرادعی، مدیرکل پیشین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، دربارهٔ علی لاریجانی اظهار داشته است که وی سیاستمداری عمل‌گرا و فیلسوفی بود که چهار کتاب دربارهٔ فلسفهٔ امانوئل کانت تألیف کرده است. به‌گفتهٔ البرادعی، لاریجانی فردی مناسب برای مذاکره بود که با وجود رویکرد تندروانه، مسایل را به‌طور عمیق درک می‌کرد و می‌دانست چه چیزی می‌تواند به‌دست آورد. البرادعی همچنین تأکید کرده که از دست‌دادن لاریجانی به معنای از دست‌دادن یک طرف معتبر برای گفت‌وگو بوده است.
• الکساندر دوگین، فیلسوف روسی، لاریجانی را فردی عاقل و عمیق توصیف کرده و به گفت‌وگوی فلسفی مفصلی که با وی دربارهٔ اندیشه‌های سهروردی از جمله نظریه عقل دهم، ملکوت و فرشته سرخ‌بال داشته است اشاره کرد. دوگین مرگ لاریجانی را پیوستن او به بهشت در برابر ماندن خود و دیگران در جهنم توصیف کرده است.

پیگرد حقوقی

نماینده دائم ایران در سازمان ملل در نامه‌ای به شورای امنیت سازمان ملل، ترور علی لاریجانی را جنایتی فاحش و نقض آشکار کنوانسیون ۱۹۷۳م مربوط به پیشگیری و مجازات جرائم علیه اشخاص مورد حمایت بین‌المللی دانست. در این نامه تأکید شده است که این اقدامات موجب تحقق مسئولیت بین‌المللی دولت‌های ذی‌ربط و مسئولیت کیفری عوامل آن می‌شود. ایران با انتقاد از سکوت جامعه بین‌المللی، هشدار داد که عدم مهار این روند، تهدیدی مستقیم علیه صلح و امنیت جهانی خواهد بود. از شورای امنیت خواسته شد تا اقدام مؤثر برای تضمین پاسخگویی کامل آمریکا و رژیم اسرائیل اتخاذ کند.

آثار

علی لاریجانی چند کتاب ازجمله روش ریاضی در فلسفه کانت (مؤسسه انتشارات، ۱۳۸۳ش)، متافیزیک و علوم دقیقه در فلسفه کانت (انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۳ش)، شهود و قضایای تألیفی ماتقدم در فلسفه کانت (انشارات هرمس، ۱۳۸۳ش)، هوای تازه (دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۴ش)، دولت مدرن؛ پیمانی با مردم و همچنین پانزده مقاله پژوهشی در موضوعات مختلف علمی نوشته است.

تشییع و خاکسپاری

تشییع علی لاریجانی در میدان انقلاب تهران؛ ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش

تشییع پیکر علی لاریجانی ابتدا در تهران و سپس در قم برگزار شده و پس از طواف در حرم فاطمهٔ معصومه و اقامه نماز میت با حضور مراجع تقلید و شخصیت‌های برجسته، در جوار مزار مرتضی مطهری و میرزا هاشم آملی لاریجانی به خاک سپرده شد. به گزارش رسانه‌ها مراسم خاکسپاری با حضور گستردهٔ اقشار مختلف مردم، مسئولان کشوری و لشکری و چهره‌های حوزوی برگزار شد. به‌گفتهٔ تحلیلگران، تدفین وی در این مکان نمادین، نشان‌دهندهٔ جایگاه علمی، فکری و تاریخی او در پیوند با دو چهرهٔ برجستهٔ فکری و خانوادگی‌اش ارزیابی می‌شود.

منابع

• «آیت الله سبحانی شهادت دکتر لاریجانی را تسلیت گفت»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «از منش تا مرام؛ روایت نزدیکان از شخصیت شهید لاریجانی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۷ فروردین ۱۴۰۵ش.
• انتظامی، حسین، «بازخوانی شباهت‌های راهبردی علی لاریجانی و شهید بهشتی در یادداشت حسین انتظامی»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «ایرانی با صلابت؛ وداع شاعران با شهید علی لاریجانی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «بازخوانی فرمایشات رهبری پس از یکشنبه سیاه مجلس»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۵ شهریور ۱۳۹۷ش.
• «بازگشت چهره کهنه‌کار سیاست به قلب امنیت ملی؛ علی لاریجانی کیست؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۴ مرداد ۱۴۰۴ش.
• «به بعضی از افرادی که صلاحیتشان احراز نشد، ظلم وجفا شد»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ خرداد ۱۴۰۰ش.
• «پوتین شهادت علی لاریجانی را به رهبر جمهوری اسلامی ایران تسلیت گفت»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «پیام تسلیت حزب‌الله به‌مناسبت شهادت علی لاریجانی»، وب‌سایت فرارو، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «پیام تسلیت حماس در پی شهاد علی لاریجانی»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «پیام تسلیت رئیس‌جمهور پاکستان به مناسبت شهادت علی لاریجانی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «پیام صادق آملی لاریجانی در پی شهادت علی لاریجانی: نقش انسجام بخش ایشان در ایام خطیر و پر التهاب پس از رهبر شهید و مدیریت میدان و دیپلماسی از طریق رایزنی‌های راهبردی و منطقه‌ای، از حافظه تاریخ پاک نخواهد شد/ صبوری وی در برابر پاره‌ای نامهربانی‌ها و جفاها، درس بزرگی از اخلاق مداری بود»، وب‌سایت روزنامهٔ انتخاب، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «تأیید رسمی خبر شهادت دکتر علی لاریجانی / دبیر شورای عالی امنیت ملی همراه فرزندش ترور شد»، وب‌سایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «تسلیت نمایندگان مجلس در پی شهادت دبیر شورای عالی امنیت ملی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «تسلیت نمایندگان مجلس در پی شهادت دبیر شورای عالی امنیت ملی»، خبرگزاری مهر، «فقدان لاریجانی ضایعه بسیار بزرگی برای نظام است»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «ترور شخصیت علی لاریجانی»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مهر ۱۳۹۷ش.
• «تشییع شهیدان لاریجانی، سلیمانی و شهدای ناو دنا»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۶ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «جزئیات تازه از نحوه شهادت علی لاریجانی»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «جزئیات روز شانزدهم جنگ»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «جزئیات عملیات ترور علی لاریجانی به شیوه فخری زاده»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۵ دی ۱۴۰۴ش.
• «چرا علی لاریجانی با وجود ردصلاحیت از طرف شورای نگهبان، در صحنه ماند و نماینده ویژه رهبری شد؟»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۶ آبان ۱۴۰۳ش.
• «خاندان لاریجانی؛ از پدر مرجع تقلید تا پسران سیاست‌ورز»، وب‌سایت روزنامهٔ هفت صبح، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۴۰۴ش.
• «دربارهٔ ردصلاحیت لاریجانی و حواشی آن/ بغض غیرضروری که در وسط جنگ اقتصادی ایجاد شد!»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطللب: ۲۹ آذر ۱۴۰۰ش.
• «سؤال بزرگ پس از بازگشت لاریجانی؛ دلایل رد صلاحیت رفع شد؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۱۶ مرداد ۱۴۰۴ش.
• «سیاست ورزی علی لاریجانی از صدا و سیما تا دبیری شورای عالی امنیت ملی»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «عاقل و عمیق تعبیر الکساندر دوگین فیلسوف روسی دربارهٔ علی لاریجانی»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «علی لاریجانی»، خبرگزاری فرارو، تاریخ بازدید: ۷ فروردین ۱۴۰۵ش.
• «علی لاریجانی؛ زندگی سرشار از مجاهدت، ختم به شهادت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسنفد ۱۴۰۴ش.
• «علی لاریجانی کیست؟»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
• «علی لاریجانی»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بازدید: ۷ فروردین ۱۴۰۴ش.
• «علی لاریجانی و توازن قوا در ایران»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۴۰۵ش.
• « «عمران خان» شهادت لاریجانی را تسلیت گفت»، وب‌سایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «قم در سوگ علمدار انقلاب شهید دکتر علی لاریجانی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «لاریجانی الهیات را مسیر بازتعریف «زیست مؤمنانه» در جهان مدرن می‌دانست»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۶ فروردین ۱۴۰۴ش.
• «لاریجانی: روز اول جنگ تهدید به قتل شدم/ ترامپ گفت ایران باید تسلیم شود و رهبر انقلاب در دهن او زد/ عده ای فکر می‌کنند مذاکره حلال همه چیز است»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مرداد ۱۴۰۴ش.
• «ماجرای تنظیم پیام شهادت علی لاریجانی توسط خود شهید»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «محمد البرادعی: لاریجانی مذاکره‌کننده خوبی بود و مسائل را عمیقاً درک می‌کرد»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «مراجع تقلید و علما شهادت دکتر لاریجانی را تسلیت گفتند»، وب‌سایت شبکهٔ العالم، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «مرور دیدگاه‌های لاریجانی در دوران ریاست بر صداوسیما/ تولید سریال‌های دینی و نقد سیاست‌زدگی»، خبرگزاری پانا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «معمار امنیتی جمهوری اسلامی؛ علی لاریجانی که بود؟»، وب‌سایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مارس ۲۰۲۶م.
• «مقاومت عراق: ترور لاریجانی اراده سربازان مقاومت را محکم‌تر می‌کند»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «نامه ایران به شورای امنیت در پی ترور شهیدان لاریجانی و خطیب»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «واکنش گسترده جامعه ورزش به خبر شهادت دکتر لاریجانی و سردار سلیمانی»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «واکنش‌های چهره‌های سیاسی به شهادت علی لاریجانی»، وب‌سایت اکو ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «یمن: شهادت علی لاریجانی چیزی را به نفع آمریکا و اسرائیل تغییر نمی‌دهد»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.