سیدهاشم میردامادی نجفآبادی؛ از مجتهدین شیعه و جد مادری سیدعلی خامنهای رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران.
سید هاشم میردامادی نجفآبادی (۱۳۰۳–۱۳۸۰ق) مفسر قرآن و مجتهد شیعه بود. وی از چهرههای برجسته و فعال در قیام مسجد گوهرشاد برای مبارزه با سیاست کشف حجاب پهلوی اول بهشمار میرفت. میردامادی سالیان متمادی در مسجد گوهرشاد به اقامه نماز جماعت و تفسیر قرآن اشتغال داشت. وی پدربزرگ مادری سید علی خامنهای، رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران است.
ولادت و نوجوانی
سید هاشم میردامادی نجفآبادی فرزند سید محمد در سال ۱۳۰۳ق در نجف متولد شد. نسب او با سی واسطه به ابوالحسن محمد دیباج، فرزند امام صادق، امام ششم شیعیان میرسد.[۱] همچنین نسب وی با هشت واسطه به میربرهانالدین محمدباقر استرآبادی، معروف به میرداماد، از فلاسفه بزرگ ایرانی میرسد.[۲] بر اساس گزارش منابع، خاندان او اهل علم و فضیلت بودهاند. سید محمدباقر فرزند سید مرتضی، پدربزرگ سید هاشم به نجفآباد در نزدیکی اصفهان مهاجرت کرد. سید هاشم، در دوسالگی پدر خود را از دست داد و تحت سرپرستی مادرش بزرگ شد. به دلیل سختی معیشت، مادرش اصرار داشت که او کار کند، اما بهواسطهٔ هوش سرشار و علاقه فراوان به علم و با پادرمیانی یکی از اساتید، وی تحصیل علوم دینی را برگزید. او پیش از سن بلوغ، بیشتر وقت خود را در مجالس علمای دین و مراجع تقلید میگذراند.[۳]
خانواده و فرزندان
سید هاشم میردامادی دوبار ازدواج کرده است. همسر دوم وی از خاندان معروف سادات مقبره از سادات خوی در آذربایجان بوده است.[۴] میردامادی دارای چهار پسر و پنج دختر است. حسن، حسین، محمد و علی پسران و خدیجه دختر بزرگ وی، همسر سید جواد خامنهای و مادر سید علی خامنهای، رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران است.[۵]
تحصیلات و اساتید
سید هاشم پس از گذراندن دروس مقدماتی در نجفآباد، وارد حوزهٔ علمیه نجف شد. در فقه و اصول فقه از آخوند خراسانی، میرزا محمدتقی شیرازی معروف به میرزای کوچک، مبرزا محمدحسین نائینی و سید ابوالحسن اصفهانی بهرهمند شد. در زمینهٔ اخلاق و عرفان نیز شاگرد سید احمد کربلایی، سید مرتضی کشمیری و میرزا جوادآقا تبریزی بود. او در دوران جوانی به درجهٔ اجتهاد رسید و پس از مدتی عازم مشهد شد.[۶]
سلوک اخلاقی و معنوی
منابع و شرححالنویسان، میردامادی را به سادهزیستی، پرهیزگاری و حسن خلق توصیف کردهاند. وی از مصرف اموال شبههناک خودداری میکرد و در تعاملات اجتماعی، فردی متواضع و پیگیر رفع مشکلات مردم شناخته میشد. در گزارشهای مربوط به زندگی وی آمده است که او زمان زیادی از شبانهروز را به عبادت میپرداخت و بر خواندن نمازهای مستحب (نافله) روزانه و شبانه مداومت داشت؛ تا جایی که گاه برخی از این نمازها را در مسیر رفتوآمد به مسجد میخواند. علامه طباطبایی در توصیف تقوای او، وی را عابدترین طلاب نجف خوانده است.[۷]
فعالیتهای فرهنگی و سیاسی
شخصیت میردامادی با مسجد گوهرشاد گره خورده بود و حدود چهل سال، بدون تعطیلی، امام جماعت و مفسر قرآن در شبستان این مسجد بود که بعدها شبستان به نام وی معروف شد.[۸]
در عرصهٔ سیاسی، وی از رهبران مبارزه با قانون کشف حجاب و مخالف حکومت پهلوی بود. در تیر ۱۳۱۴ش/۱۳۵۴ق، او همگام با دیگر علمای خراسان به مخالفت با قانون کشف حجاب پرداخت. پس از بازداشت سید حسین طباطبایی قمی، مردم در منازل علما از جمله منزل وی تجمع کردند و سپس واقعه مسجد گوهرشاد رخ داد. مأموران حکومت، رهبران این حرکت از جمله سید هاشم میردامادی را دستگیر و تبعید کردند.[۹] میردامادی به زندانی در تهران منتقل[۱۰] و سپس به همراه ۲۴ نفر دیگر محاکمه و به شهرری و سمنان تبعید شد.[۱۱] بر اساس گفتههای احمد مجتهد تهرانی، با حضور سید هاشم در شهرری و اقامه نماز جماعت در حرم عبدالعظیم حسنی، همهٔ جماعات تحتالشعاع حضور او قرار گرفت و بعد از اندک زمانی به عالم اول و شخصیت شناختهشده در شهرری تبدیل شد.[۱۲]
وی پس از سرنگونی حکومت رضاخان در سال ۱۳۲۰ش به مشهد بازگشت و فعالیتهای علمی و فرهنگی خود را از سر گرفت.[۱۳] خانوادهٔ میردامادی با خانواده سید روحالله خمینی آشنایی و دوستی دیرینه داشت؛ در آبان ۱۳۴۳ش پس از تبعید امام خمینی به ترکیه، خدیجه ثقفی، همسر امام خمینی، به مشهد رفت و در خانهٔ میردامادی اقامت گزید. همسر میردامادی که از حادثه، اندوهگین بود با گریه از ثقفی خواست تا با ختم صلوات و توسل به امام رضا برای آزادی امام خمینی دعا کند.[۱۴]
آثار
مهمترین تألیفات بهجامانده از سید هاشم میردامادی عبارتاند از:
درگذشت
سید هاشم میردامادی سرانجام در شب سهشنبه ۲۳ جمادیالثانی ۱۳۸۰ق به علت بیماری و در سن ۷۷ سالگی درگذشت. پیکر وی در کنار حرم امام رضا در رواق دارالسعاده به خاک سپرده شد. در پی درگذشت وی، سید حسین طباطبایی بروجردی که در آن زمان مرجعیت شیعیان را بر عهده داشت، با حضور گسترده علما مجلس ترحیم در مدرسه فیضیه قم برگزار کرد.[۱۶]
بزرگداشت
در ۲۷ فروردین ۱۳۹۴ش، مراسم بزرگداشتی با محوریت واکاوی کتاب تفسیری خلاصه البیان در تالار همایشهای دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی برگزار شد که در آن پیام سید علی خامنهای قرائت شد. در این پیام، از وی بهعنوان عالمی جامع، متقی و مفسری پارسا یاد شده است که تسلط کمنظیری بر احادیث اهلبیت داشت.[۱۷] به دنبال برگزاری این همایش، کتابی با عنوان فقیه آزاده حاصل دو سال پژوهش، به قلم سید باقر آیت میردامادی و مرتضی خواجوند سریوی در هفت فصل تدوین و چاپ شد که بهتفصیل به شرح حال، اجداد و فرزندان سید هاشم میردامادی پرداخته است.[۱۸]
پانویس
- ↑ «سید هاشم میردامادی نجف آبادی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «آیتالله سید هاشم میردامادی نجفآبادی؛ عالمی ربانی و مجاهدی نستوه که از سردمداران مبارزه با استبداد رضاخانی بود»، وبسایت قدس آنلاین.
- ↑ نوروزی، «آیةالله سیدهاشم میردامادی نجف آبادی که بود؟»، وبسایت تابناک.
- ↑ «بررسی نقش خانواده رهبر انقلاب در قیام مسجد گوهرشاد»، وبسایت کافه تاریخ.
- ↑ «فرزندان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «مروری بر کتاب «فقیه آزاده»آیتالله سید هاشم میردامادی نجفآبادی»، وبسایت مباحثات.
- ↑ «آیتالله سید هاشم میردامادی نجفآبادی؛ عالمی ربانی و مجاهدی نستوه که از سردمداران مبارزه با استبداد رضاخانی بود»، وبسایت قدس آنلاین.
- ↑ «سید هاشم میردامادی نجف آبادی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «آیتالله سید هاشم میردامادی نجفآبادی؛ عالمی ربانی و مجاهدی نستوه که از سردمداران مبارزه با استبداد رضاخانی بود»، وبسایت قدس آنلاین.
- ↑ ««فقیه آزاده»؛ تصویری از زندگی «پدربزرگ رهبر معظم انقلاب»»، وبسایت عصر امروز.
- ↑ «آیتالله سید هاشم میردامادی نجفآبادی؛ عالمی ربانی و مجاهدی نستوه که از سردمداران مبارزه با استبداد رضاخانی بود»، وبسایت قدس آنلاین.
- ↑ «آیتالله سید هاشم میردامادی نجفآبادی؛ عالمی ربانی و مجاهدی نستوه که از سردمداران مبارزه با استبداد رضاخانی بود»، وبسایت قدس آنلاین.
- ↑ نوروزی، «آیةالله سیدهاشم میردامادی نجف آبادی که بود؟»، وبسایت تابناک.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۹۱ش، ص25-27.
- ↑ «مروری بر کتاب «فقیه آزاده»آیتالله سید هاشم میردامادی نجفآبادی»، وبسایت مباحثات.
- ↑ ««فقیه آزاده»؛ تصویری از زندگی «پدربزرگ رهبر معظم انقلاب»»، وبسایت عصر امروز.
- ↑ خامنهای، «پیام به یادوارهی آیتالله سیّدهاشم میردامادی نجفآبادی»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای.
- ↑ «مروری بر کتاب «فقیه آزاده»آیتالله سید هاشم میردامادی نجفآبادی»، وبسایت مباحثات.
منابع
- «آیتالله سید هاشم میردامادی نجفآبادی؛ عالمی ربانی و مجاهدی نستوه که از سردمداران مبارزه با استبداد رضاخانی بود»، وبسایت قدس آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۵ دی ۱۴۰۳ش.
- «بررسی نقش خانواده رهبر انقلاب در قیام مسجد گوهرشاد»، وبسایت کافه تاریخ، تاریخ درج مطلب: ۵ مهر ۱۳۹۴ش.
- بهبودی، هدایتالله، شرح اسم، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۹۱ش.
- خامنهای، سید علی، «پیام به یادوارهٔ آیتالله سیّدهاشم میردامادی نجفآبادی»، پایگاه دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فروردین ۱۳۹۴ش.
- «سید هاشم میردامادی نجفآبادی»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۸ بهمن ۱۳۹۹ش.
- «فرزندان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۸ بهمن ۱۳۹۹ش
- « «فقیه آزاده»؛ تصویری از زندگی «پدربزرگ رهبر معظم انقلاب»»، وبسایت عصر امروز، تاریخ درج مطلب: ۲۱ آبان ۱۳۹۶ش.
- نوروزی، علیرضا، «آیةالله سیدهاشم میردامادی نجف آبادی که بود؟»، وبسایت تابناک، ۵ خرداد ۱۳۹۱ش.
- «مروری بر کتاب «فقیه آزاده» آیتالله سید هاشم میردامادی نجفآبادی»، وبسایت مباحثات، تاریخ درج مطلب: ۲۲ آبان ۱۳۹۶ش.