آبشار نگین از زیباترین و بکرترین آبشارهای ایران است که در منطقه شیمبار (شینبار) از توابع شهرستان اندیکا در استان خوزستان واقع شده است. این آبشار در روستای نگین و شمال دریاچهٔ سد شهید عباسپور قرار دارد و بهدلیل موقعیت جغرافیایی خاص، طبیعت دستنخورده و مسیر دشوار دسترسی، همچنان بکر و کمتر شناختهشده باقی مانده است.
آبشار نگین در فاصلهٔ ۹۶ کیلومتری شمالشرق شهرستان مسجدسلیمان، در روستای نگین و در دل کوههای منطقهٔ گردشگری شیمبار یا شینبار به معنای شیرین بهار، واقع شده است. شیمبار جلگهای سبز در شمال خوزستان و در مرز میان استان خوزستان و چهارمحال و بختیاری است.[۱] آبشار نگین، دشت و روستای آن، از بهترین مناطق گردشگری استان خوزستان محسوب میشوند.[۲]
علت نامگذاری
نام آبشار برگرفته از روستای نگین است.[۳] به عقیدهٔ برخی، این آبشار همچون نگینی در دل کوه میدرخشد و بر زیباییهای طبیعی منطقه افزوده است.[۴]
ویژگیهای طبیعی
ارتفاع آبشار نگین حدود ۶۰ متر است و از بلندترین آبشارهای منطقهٔ زاگرس بهشمار میرود.[۵] این آبشار از تونل دستساز تاریخی نگین تغذیه میشود. مناظر اطراف آن پوشیده از درختان بلوط، دشتهای پرگل و درههای عمیق است. در بالای آبشار، دهانهای وجود دارد که آب را بهسوی دیگر کوه هدایت کرده و سبب پدید آمدن آبشار شده است.[۶] در پاییندست آبشار، دشت سرسبز نگین قرار دارد که تا کنارههای دریاچهٔ سد شهید عباسپور امتداد یافته و چشماندازهای فوقالعادهای به بازدیدکنندگان ارائه میدهد.[۷]
مناطق اطراف آبشار نگین را درختان بادام کوهی، ارزن، اسفندان، کلخنگ، بلوط، مهلو، افرا، بنه و جاز فرا گرفته است. در این دشت، درختان خودرو مانند انجیر، سیب، انگور و توت نیز وجود دارد.
در حیات وحش این دشت نیز در گذشته حیواناتی مانند کفتار، خرس، گلههای گراز و گرگ و پرندگانی همچون کرکس و عقاب زندگی میکردند؛ اما امروزه بهعلت شکار غیرقانونی، اکوسیستم آن دچار آسیبهای بسیاری شده است.[۹]
ساکنان منطقه
مردم ساکن منطقه آبشار نگین در دشت شیمبار، عمدتاً از قومیتهای لر و لک و از طوایف بختیاری هستند. این دشت حدود ۱۰ هزار نفر جمعیت دارد و منطقهای با فرهنگ غنی بومی است. جمعیت منطقه شامل روستاییان و عشایر است که سالها در این منطقه مشغول کشاورزی و دامداری بودهاند. بخشی از آنها در روستاها ساکن شدهاند و برخی همچنان بهصورت کوچرو زندگی میکنند.[۱۰]
مسیرهای دسترسی
مسیرهای دسترسی به آبشار نگین دشوار و کوهستانی است و برای رسیدن به این آبشار که در حد فاصل استانهای خوزستان و چهارمحال و بختیاری واقع شده، چند مسیر وجود دارد:
مسیر استان خوزستان؛ از شهر مسجدسلیمان بهسمت روستای آب شِلال حرکت کرده و با رسیدن به این روستا و کوهپیمایی چهارساعته، میتوان به روستای نگین و آبشار آن رسید. این مسیر پر رفتوآمدترین مسیر است.[۱۱]
مسیر استان چهارمحال و بختیاری؛ از شهرکرد با گذر از جونِقان، بهشتآباد و در نهایت رسیدن به کوههای میلی و چمن گُلی، میتوان به این آبشار رسید. این مسیر مناسب کوهنوردان و طبیعتگردان حرفهای است.[۱۲]
مسیر اندیکا به بازفت: این مسیر از وسط دشت شیمبار میگذرد و بخشی از جاده آسفالت و بخشی شنی است.[۱۳]
امکانات رفاهی
بهطور کلی امکانات اندکی در این منطقه وجود دارد؛ اما در دشت شیمبار و حوالی آبشار نگین و روستاهای اطراف آن، اقامتگاههای بومگردی برای اسکان[۱۴] و تعداد محدودی فروشگاه و آلاچیق برای گردشگران فراهم شده است.[۱۵]
جاذبههای گردشگری منطقه
آبشار نگین که در دشت شیمبار واقع شده است؛ بهدلیل ارتفاع زیاد، طبیعت بکر و دورافتاده، محیط آرام، سکوت دلپذیر، مناظر کوهستانی و سرسبز و دوری از شلوغی شهرها، یکی از بهترین مقاصد طبیعتگردی و کوهنوردی جنوب و غرب ایران محسوب میشود.[۱۶]
دشت شیمبار
دشت شیمبار در ارتفاعات زاگرس و محصور در کوههایی همچون تاراز، للر، کینو، منار و دلا قرار دارد. این دشت دارای جاذبههای طبیعی متنوعی ازجمله آبشار نگین، دیوارههای صخرهای، دشت شقایق، درههای عمیق، چشمههای متعدد، رودخانه شیمبار، تالاب گندیکال و جنگلهای انبوه است.[۱۷] این دشت افزونبر طبیعت بکر و مناظر زیبا، دارای جاذبههای تاریخی ارزشمندی است که قدمت برخی به دوران اشکانیان و ساسانیان میرسد.
مهمترین جاذبههای تاریخی این دشت عبارتند از:
نقشبرجستههای تنگ بتا و تنگ سنان: سنگنگارههایی با نقش ۱۲ انسان و یک پیکره منفرد که به دورهٔ اشکانیان و حکومت محلی الیمائیها نسبت داده میشوند. این نقشبرجستهها صحنههایی از آیینهای مذهبی و حضور شاه و ملکه را نشان میدهند و در دامنهٔ کوه دلا قرار دارند.[۱۸]
پل نگین (خدا آفرید):[۱۹] پُلی باستانی به طول حدود ۳۰۰ متر که آب دشت شیمبار را به درهٔ شلا هدایت میکند. این پل که قدمت آن به دورهٔ ساسانی یا اشکانی میرسد، نمونهای از مهندسی آب در ایران باستان است و نقش مهمی در کنترل سیلابها و مدیریت آب منطقه داشته است.[۲۰]
آسیابهای آبی باستانی: در نقاط مختلف دشت شیمبار مانند تنگ سوسن، تنگ سنان و تنگ سرد، بقایای آسیابهای آبی قدیمی وجود دارد که تا چند دههٔ پیش نیز مورد استفاده قرار میگرفتند و نشاندهندهٔ تمدن و دانش بومی مردم منطقه بودهاند.[۲۱]بَردِ شیر (شیر سنگی) نمادی در تاریخ و فرهنگ بختیاری
شیرهای سنگی (بردشیرها): مجسمههای سنگی به شکل شیر که بر مزار مردان شجاع و دلاور ایل بختیاری نصب میشدهاند. این آثار نماد شجاعت و هویت فرهنگیبختیاریها هستند و در گورستانهای قدیمی دشت شیمبار بهوفور یافت میشوند.[۲۲]
قلعهها و آثار دفاعی: قلعههایی مانند قلعه دختر، قلعهٔ کلهقندی، قلعهٔ آهنگری و قلعهٔ دزوراز کوه دلا که بهعنوان پناهگاه و مراکز دفاعی در گذشته کاربرد داشتهاند.[۲۳]
بردگوری یا گورهای باستانی سنگیبردگوریها: بردگوری یا گورهای باستانی سنگی، نوعی آرامگاه سنگی است که در دل کوه یا صخره ساخته میشد و در گذشتههای دور برای دفن استخوانهای انسانها مورد استفاده قرار میگرفت. ایرانیان باستان، بهویژه پیروان آیین زرتشتی، اجساد را بهطور کامل دفن نمیکردند؛ بلکه ابتدا جسد را در مکانی قرار میدادند تا پرندگان و حیوانات گوشت آن را بخورند و سپس استخوانهای باقیمانده را در محلهایی بهنام استودان یا در گویش محلی شیمبار، «بردگوری» دفن میکردند. این آرامگاهها عمدتاً در مسیر کوچ عشایر بختیاری قرار دارند و بهنوعی آرامگاه کوچگران و عشایر منطقه محسوب میشوند.[۲۴] نمونههایی از آنها در کنار دشت و روبروی پل نگین وجود دارند. این آثار، بازتابدهندهٔ باورها، آیین تدفین و فرهنگ کهن مردم منطقه در دوران پیش از اسلام و تحت تأثیر آیین زرتشتی است.[۲۵]
امامزادهها و بقاع مذهبی: امامزاده صالح ابراهیم، امامزاده بابا زاهد (علی اسماعیل گیلکی) و امامزاده محمد بن حمام از اماکن مذهبی مهم دشت شیمبار هستند که در دامنهٔ کوهها و مشرف بر دشت قرار دارند.[۲۶]
نقش آبشار در اقتصاد و فرهنگ منطقه
تأثیر اقتصادی
آبشار نگین بهعنوان یکی از مهمترین جاذبههایگردشگری و طبیعی منطقهٔ شیمبار، نقش چشمگیری در توسعهٔ اقتصادی منطقه داشته است. حضور گردشگران و طبیعتگردانی که برای دیدن این آبشار به منطقه سفر میکنند، موجب رونق کسبوکارهای محلی شده است؛ ازجمله فروش محصولات بومی، صنایع دستی، مواد غذایی و استفاده از اقامتگاههای روستایی.[۲۷]
همچنین با افزایش گردشگری، فرصتهای شغلی جدیدی در زمینههای راهنمایی گردشگران، حملونقل، خدمات غذایی و اقامت برای مردم محلی ایجاد شده و برخی شرکتها و تعاونیهای محلی با محوریت آبشار و جاذبههای اطراف آن فعالیت میکنند. افزونبر این، تمایل گردشگران به فرهنگ بومی و محصولات محلی، به حفظ و احیای مشاغل سنتی مانند دامداری، کشاورزی و صنایع دستی کمک کرده است.[۲۸]
تأثیر فرهنگی
منطقهٔ شیمبار زیستگاه اقوام لر، لک و بختیاری است و حضور گردشگران در جاذبههایی مانند آبشار نگین، به تقویت هویت بومی و حفظ سنتها و آیینهای محلی کمک کرده است. عشایر و روستاییان با معرفی سبک زندگی، آداب، موسیقی و غذاهای محلی، فرهنگ خود را به بازدیدکنندگان منتقل میکنند.[۲۹] از سوی دیگر، آثار فرهنگی همچون شیرهای سنگی (بردشیرها) که نماد دلاوری و هویتفرهنگیایل بختیاری هستند، به واسطهٔ گردشگری بیشتر شناخته شده و ارزش آنها حفظ میشود.[۳۰] همچنین طبیعت بکر آبشار نگین، بستری برای حفظ سبک زندگی سنتی عشایری و روستایی (دامداری، کشاورزی و برپایی سیاهچادرها) در مسیر کوچ را فراهم کرده و گردشگری پایدار میتواند به حفظ این شیوهٔ زندگی یاری رساند.[۳۱]
