مبعوثشدن مردم؛ اصطلاحی برگرفته از سخنان سید علی خامنهای، بهمعنای برانگیختهشدن مردم ایران برای مقابله با تهدیدها و نقشآفرینی مؤثر در سرنوشت کشور.
 تجمعات شبانه مردم در طول جنگ تحمیلی سوم | |
پادکست مقاله | 🡇
| |
| عنوان اصلی | مبعوثشدن مردم |
|---|---|
| شاخه علمی | مطالعات اجتماعی / جامعهشناسی دینی / تحلیل گفتمان |
| نوع مفهوم | اصطلاح گفتمانی - اجتماعی |
| معنای اصطلاحی | برانگیختهشدن مردم برای ایفای نقش فعال و تعیینکننده در لحظات سرنوشتساز و مواجهه با تهدیدها |
| حوزه کاربرد | گفتمان سیاسی-اجتماعی جمهوری اسلامی ایران؛ تحلیل رفتار جمعی؛ مطالعات هویت |
| گستره جغرافیایی | ایران |
| منشأ تاریخی | سخنان سید علی خامنهای در بهمن ۱۴۰۴ش |
| نخستین کاربرد | دیدار مردمی سید علی خامنهای بهمناسبت سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی (۱۲ بهمن ۱۴۰۴ش) |
| ریشه واژه | برگرفته از واژه «بعثت» در قرآن بهمعنای برانگیختن و روانهکردن |
| مرتبط با | بعثت، خودآگاهی جمعی، نقشآفرینی اجتماعی، وحدت ملی، گفتمان مقاومت، حضور مردمی در رویدادهای ملی |
| اهمیت | بازتولید پیوند ایمانی-عاطفی مردم با ساختار حکمرانی؛ ایجاد انسجام جمعی؛ تقویت سرمایه اجتماعی و تابآوری ملی |
| زیرنویس عنوان | برانگیختهشدن مردم ایران برای مقابله با تهدیدها و نقشآفرینی مؤثر در سرنوشت کشور |
مبعوثشدن مردم، اصطلاحی است که به برانگیختهشدن و نقشآفرینی تاریخی مردم ایران در برابر حوادث و تهدیدها اشاره دارد. این مفهوم برگرفته از معنای قرآنی بعثت است که در آن، مردم بهسان دریافتکنندهٔ رسالت، مأموریت مییابند که در مسیر تحقق عدالت و دفاع از ارزشها قیام کنند. در نظام معنایی جمهوری اسلامی ایران، مردم کنشگران بیواسطه و تعیینکننده در سرنوشت کشور معرفی شدهاند. تحلیلگران، حضور گستردهٔ مردم در تجمعات شبانه در برابر حمله آمریکا، انتخاب رهبر جدید زیر بمباران و حمایت از او را مصداق عینی این اصطلاح دانستهاند که موجب بازتولید پیوند ایمانی-عاطفی مردم با حاکمیت و تبدیل اراده ملی به عامل پیشبرنده معادلات شده است.
مفهومشناسی
بعثت در لغت بهمعنای روانهکردن[۱] و برانگیختن است[۲] و در فرهنگ اسلامی به برانگیختن و برگزیدن پیامبر از سوی خدا برای هدایت مردم اطلاق میشود و از آن نظر که بعثت، آغازگر تحولی بزرگ و ورود به فضایی جدید است[۳] این واژه در قرآن بهمعنای حشر مردگان نیز استفاده شده است.[۴] در اصطلاح مبعوثشدن مردم، مفهوم بعثت برای توصیف برانگیختهشدن و حضور یک ملت در مسیر تاریخی خود بهکار گرفته شده است. این پدیده در چارچوب سنت الهی تفسیر شده که گاهی خداوند برای پیشبرد تاریخ به سوی عدالت، ملتها را بیدار میکند. از این منظر، مردم برای ایستادگی در برابر ظلم و هموارکردن مسیر تحقق عدل، مبعوث میشوند.[۵] همچنین مبعوثشدن مردم به سطحی از خودآگاهی جمعی اشاره دارد که همگان با درک اهمیت یک برهۀ تاریخی، در گسترهٔ اجتماعی نقشآفرینی میکنند. در این نگاه، مردم خود را بازیگر اصلی صحنه و ضامن موفقیت حرکت ملی میدانند و این حضور بهتدریج به گفتمانی تبدیل میشود که بر محور وحدت، استقامت و هوشیاری استوار است.[۶]
زمینههای مبعوثشدن مردم
اصطلاح مبعوثشدن مردم توسط سید علی خامنهای در دیدار اقشار مختلف مردم به مناسبت چهلوهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، مطرح شد و او بر این نکته تأکید کرد که اگر حادثهای برای کشور پیش بیاید، خدا این مردم را مبعوث خواهد کرد و این مردم هستند که کار را تمام خواهند کرد.[۷] کاربرد واژهٔ بعثت برای مردم در شرایطی بیان شد که ایران، اغتشاشات دی ۱۴۰۴ش را پشت سر گذاشته بود؛ رویدادی که به تعبیر برخی مقامات، در آن آشوبگران با حمایت آمریکا و اسرائیل به مراکز حساس نظامی، انتظامی و دولتی حمله کردند. همچنین این عبارت در فاصلهٔ زمانی کوتاهی پیش از آغاز جنگ رمضان و ترور سید علی خامنهای بیان شد که در همان روز نخست به شهادت او انجامید.[۸]
سید مجتبی خامنهای، رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران نیز در پیامی، حضور مردم در جنگ تحمیلی سوم را تبدیل داغ به حماسه و رثاء به رجز توصیف کرده است. به باور وی، این ایستادگی، دشمن را به حیرت واداشته و پرچم ایران را در دلهای حقجویان جهان برافراشته است. به نظر تحلیلگران این نگاه نیز بر همان باور بنیادین دربارهٔ مبعوثشدن مردم در لحظات سرنوشتساز تاریخی استوار است.[۹]
مبانی دینی
بر منبای آیات قرآن، سنت الهی بر آن است که در مقاطع سرنوشتساز تاریخی، گروههایی از مردم برای مقابله با طغیان و فساد برانگیخته شوند. در آیهٔ پنجم سورهٔ اسرا آمده است که خداوند هنگام فرا رسیدن وعدهٔ فسادانگیزی، بندگانی را برمیانگیزد تا با صلابت در برابر ظلم ایستادگی کنند. از منظر برخی تحلیلگران، کاربرد واژهٔ بعثت برای خیزش و حضور مردم، ریشه در همین آیه دارد.[۱۰] همچنین سنت نصرت الهی[۱۱] نشان میدهد که اگر مردم در راه خدا گام بردارند، امداد غیبی شامل حالشان خواهد شد و این وعده به نظر برخی نویسندگان، در ایستادگی و پیروزی مردم ایران در جنگ تحمیلی سوم بهصورت عینی قابل مشاهده بوده است.[۱۲] برخی پژوهشگران، مبعوثشدن مردم را در چارچوب نظریه قرآنی امت تبیین کردهاند. از دیدگاه آنها، قرآن جامعهٔ مؤمنان را دارای مسئولیت جمعی در قبال تحقق ارزشهای الهی معرفی میکند. در این چارچوب برخی آیات قرآن[۱۳] بر نقش اجتماعی امت در اصلاح و اقامهٔ عدالت دلالت دارد. بر این مبنا، مبعوثشدن مردم وضعیتی است که جامعهٔ ایمانی از انفعال خارج شده و به کنشگر فعال در تحولات اجتماعی تبدیل میشود.[۱۴]
مردم در نظام معنایی جمهوری اسلامی ایران
تحلیلگران جایگاه مردم در نظام معنایی جمهوری اسلامی ایران را تنها گیرندهٔ دستور از حاکمیت نمیدانند، بلکه آنها را کنشگری بیواسطه و تعیینکننده در سرنوشت کشور معرفی میکنند. بر اساس این دیدگاه، انقلاب اسلامی بر حضور و مشارکت مردم و پویشهای اجتماعی در راستای انسجام ملی و هویت دینی، استوار است. از این منظر، مردم نهتنها در انتخاب مسئولان، بلکه در نظارت و صیانت از آرمانها فعال هستند و مطالبه از حاکمیت همواره در دستور کار آنان قرار دارد. در همین چارچوب، مردم در روزهای فقدان رهبر، توانستند شاکلهٔ حاکمیتی را پشتیبانی کنند و انسجام دستگاهها را رقم بزنند. بر این اساس، رمز تداوم نظام در مشارکت و نقشآفرینی مردم خلاصه میشود.[۱۵]
مصادیق عینی
تحلیلگران حضور گستردهٔ مردم از همه اقشار در راهپیماییها و اجتماعات شبانه در شهرهای مختلف ایران در طول جنگ رمضان را مصداق عینی مبعوثشدن مردم دانستهاند. در شرایط بمباران و پس از ترور سید علی خامنهای، دو محور در دفاع ملی شکل گرفت: نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در میدان نبرد و مردم در خیابان و صحنه اجتماعی. انتخاب رهبر جدید از سوی مجلس خبرگان رهبری زیر بمباران و حمایت گستردهٔ داخلی و خارجی از او، از دیگر مصادیق این برانگیختگی جمعی توصیف شده است.[۱۶] برخی تحلیلگران، حضور مردم در رویدادهای پیشین تاریخ جمهوری اسلامی ایران را نیز مصداق عینی اصطلاح مبعوثشدن مردم دانستهاند. بهگفتهٔ آنها، در طول دوران انقلاب اسلامی، جنگ تحمیلی هشتسالهٔ عراق علیه ایران، جنگ تحمیلی ۱۲ روزهٔ اسراییل علیه ایران و حوادث دی ۱۴۰۴ش، همواره حضور و برانگیختگی مردم قابل مشاهده بوده است. راهپیمایی ۲۲ بهمن، حضور در ۲۲ دی، اجتماعات روز قدس در شرایط بمباران و نیز حضور مردم پس از نشر خبر شهادت سیدعلی خامنهای، از جمله نمونههایی است که در این چارچوب تفسیر شده است.[۱۷]
پیامدها
برخی تحلیلگران پیامدهای ذیل را برای بعثت مردم در جنگ تحمیلی سوم برشمردهاند:
عوامل تقویت و تداوم
به گزارش برخی تحلیلگران، در فرهنگ ایرانی فضای عمومی بهمثابه امتداد فضای خصوصی تلقی میشود و همین پیوند احساسی، مبنای رفتارهای جمعی در لحظات حساس قرار گرفته است. از دیدگاه آنان، غیرت ملی و دینی همراه با نیاز به امنیت روانی، مردم را به حضور در صحنههای اجتماعی حتی در ساعات پایانی شب ترغیب میکند؛ حضوری که بازتعریف قدرت جمعی در برابر چالشها و مانوری برای نمایش وحدت و همبستگی ملی بهشمار میرود. همچنین رسانههای نوین با ایجاد حس همدلی و همسرنوشتی، این برانگیختگی جمعی را تقویت کرده و به تداوم آن دامن زدهاند.[۲۱]
پانویس
- ↑ راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، 1404ق، ج۱، ص52.
- ↑ «ویژهنامه بعثت رسول مکرم اسلام»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد استان قم.
- ↑ راغب اصفهانی، المفردات فی غریب القرآن، 1404ف، ج۱، ص۵۲–۵۳.
- ↑ سورهٔ یاسین، آیهٔ 52.
- ↑ «بعثت مردم؛ وقتی یک ملت مأمور تاریخ میشود»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «از بعثت خون تا بعثت مردم؛ تقدیر از حضور حماسی و تاریخساز میدانی مردم و تبیین افقهای راهبردی حرکت جاری و مستمر امت»، خبرگزاری دفاع مقدس.
- ↑ «بیانات در دیدار اقشار مردم به مناسبت چهلوهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ «مبعوثشدن مردم هیمنه پوشالی دشمن را شکست»، وبسایت مشرق.
- ↑ «مبعوثشدن مردم هیمنه پوشالی دشمن را شکست»، وبسایت مشرق.
- ↑ «راز مبعوث شدن ملت ایران چیست؟»، وبسایت ایران تئاتر.
- ↑ سورهٔ محمد، آیهٔ 7.
- ↑ «بعثت مردم در آخرین بیانات رهبر شهید؛ الهامی الهی که به ثمر نشست»، خبرگزاری ایکنا.
- ↑ سورهٔ آلعمران، آیهٔ 110؛ سورهٔ بقره، آیهٔ 143.
- ↑ «بعثت علیه طغیان ظالمان؛ سنت الهی»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «بعثت ملت؛ پیشدرآمدی بر شگفتی بزرگ تاریخ»، خبرگزاری آنا.
- ↑ بنایی، «دفاع ملی و بعثت مردم»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «مبعوثشدن مردم هیمنه پوشالی دشمن را شکست»، وبسایت مشرق.
- ↑ «از بعثت خون تا بعثت مردم؛ تقدیر از حضور حماسی و تاریخساز میدانی مردم و تبیین افقهای راهبردی حرکت جاری و مستمر امت»، خبرگزاری دفاع مقدس
- ↑ «بعثت ملت؛ پیشدرآمدی بر شگفتی بزرگ تاریخ»، خبرگزاری آنا.
- ↑ «از بعثت خون تا بعثت مردم؛ تقدیر از حضور حماسی و تاریخساز میدانی مردم و تبیین افقهای راهبردی حرکت جاری و مستمر امت»، خبرگزاری دفاع مقدس
- ↑ «راز انرژی جمعی شبانه در خیابانها؛ پاسخ روانشناسی اجتماعی چیست؟»، خبرگزاری آنا.
منابع
- «از بعثت خون تا بعثت مردم؛ تقدیر از حضور حماسی و تاریخساز میدانی مردم و تبیین افقهای راهبردی حرکت جاری و مستمر امت»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۵ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «بعثت علیه طغیان ظالمان؛ سنت الهی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۷ فرودین ۱۴۰۵ش.
- «بعثت مردم در آخرین بیانات رهبر شهید؛ الهامی الهی که به ثمر نشست»، خبرگزاری ایکنا، تاریخ درج مطلب: ۱۹ فرودین ۱۴۰۵ش.
- «بعثت مردم؛ وقتی یک ملت مأمور تاریخ میشود»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: ۲۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «بعثت ملت؛ پیشدرآمدی بر شگفتی بزرگ تاریخ»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ فروردین ۱۴۰۴ش.
- بنایی، علی، «دفاع ملی و بعثت مردم»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۱۰ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «بیانات در دیدار اقشار مردم به مناسبت چهلوهفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ش.
- «راز انرژی جمعی شبانه در خیابانها؛ پاسخ روانشناسی اجتماعی چیست؟»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: ۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
- «راز مبعوث شدن ملت ایران چیست؟»، وبسایت ایران تئاتر، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فرودین ۱۴۰۴ش.
- راغب اصفهانی، حسین، المفردات فی غریب القرآن، به کوشش محمد سید کیلانی، بیروت، دارالمعرفه، ۱۴۰۴ق.
- «مبعوث شدن مردم، راز خون رهبر شهید انقلاب بود»، وبسایت جام جم سیما، تاریخ درج مطلب: ۱۷ فروردین ۱۴۰۵ش.
- «مبعوثشدن مردم هیمنه پوشالی دشمن را شکست»، وبسایت مشرق، تاریخ درج مطلب: ۲۲ فرودین ۱۴۰۵ش.
- ولیانپور، محمد، «پیامآور بعثت مردم»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «ویژه نامه بعثت رسول مکرم اسلام»، وبسایت دانشگاه آزاد اسلامی واحد استان قم، تاریخ بازدید: ۱ شهریور ۱۴۰۵ش.