جزیره آریانا

جزیره آریانا
جزیره ایرانی خلیج فارس
	تصویر هوایی از جزیره آریانا
	پادکست مقاله \| 🡇 noicon ;
موقعیت
کشور	امارات متحده عربی
مشخصات کلی
دریای پیرامون	خلیج فارس
کاربرد	تأسیسات نفتی
وضعیت	تحت حاکمیت امارات متحده عربی (مورد ادعای ایران)
ویژگی‌های جغرافیایی
مساحت	۱۲ کیلومترمربع
جمعیت
جمعیت	فاقد سکنهٔ بومی
محیط زیست و منابع
حیات وحش	گونه‌های جانوری کمیاب
منابع طبیعی	ذخایر نفتی
میراث و ثبت
ثبت جهانی	فهرست میراث جهانی یونسکو

جزیره آریانا؛ جزیرهٔ ایرانی اشغال‌شده توسط امارات متحدهٔ عربی در جنوب خلیج فارس.

جزیره آریانا از جزایر ایرانی خلیج فارس، با پیشینهٔ تاریخی مالکیت ایران، از ۱۳۵۲ش تحت حاکمیت امارات متحده عربی است. این جزیره به‌عنوان منطقهٔ حفاظت‌شدهٔ کنوانسیون رامسر و میراث جهانی یونسکو و اهمیت راهبردی و منابع نفتی شناخته می‌شود. ایران بر اساس اسناد تاریخی، نقشه‌ها و حقوق دریاها ادعای مالکیت این جزیره را دارد و اقدامات دیپلماتیک و پویش‌های مردمی برای بازپس‌گیری آن انجام داده است. امارات نیز با توسعهٔ زیرساخت و سرمایه‌گذاری سعی در تثبیت حاکمیت خود در این جزیره دارد.

معرفی

موقعیت جغرافیایی

جزیرهٔ آریانا به مساحت ۱۲ کیلومترمربع^[۱] در جنوب خلیج‌فارس و در فاصلهٔ حدود ۱۵۰ کیلومتری جنوب جزیره کیش^[۲] و حدود ۸۰ کیلومتری جزیره سیری قرار دارد و به همان میزان تا شهر ابوظبی فاصله دارد.^[۳] این جزیره فاقد سکنهٔ بومی است و افراد اندکی در تأسیسات نفتی موجود در آن مشغول به کار هستند. جزیره آریانا در کنوانسیون رامسر به‌عنوان یک منطقه حفاظت‌شده به ثبت رسیده و ادارهٔ آن در حال حاضر بر عهدهٔ شیخ‌نشین شارجه در امارات متحده عربی است؛ اما از نظر تاریخی، مالکیت این جزیره متعلق به ایران بوده است. پس از تصرف توسط امارات نام این جزیره به «صیر ابونُعَیر» تغییر یافت.^[۴]

کاربری

جزیرهٔ آریانا ابتدا به‌صورت موقت، محلی برای پهلوگیری قایق‌های ماهیگیری و اقامت کوتاه غواصان استفاده می‌شد؛ اما به‌تدریج با کشفیاتی که در آن صورت گرفت، اهمیتش افزایش یافت و جاذبه‌های گردشگری بیشتری پیدا کرد.^[۵]

ثبت در یونسکو

جزیره آریانا دارای سواحل زیبا با ماسه‌های سفیدرنگ است و به‌دلیل طبیعت منحصربه‌فرد و وجود گونه‌های جانوری کمیاب، از سال ۲۰۱۲م در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شده است.^[۶]

ظرفیت‌های ژئوپولیتیکی

جزیرهٔ آریانا به‌همراه جزیره زرکوه در مجاورت خطوط ترانزیت دریایی واقع شده و از دو بعد ژئواستراتژی و اقتصاد انرژی اهمیت دارد. موقعیت جغرافیایی این جزیره، امکان نظارت بر تردد ناوگان تجاری و نفتکش‌ها، کنترل مسیرهای تأمین انرژی و ایجاد بازدارندگی منطقه‌ای را فراهم کرده و نقش مهمی در جلوگیری از خلأهای امنیتی ایفا می‌کند؛ علاوه بر این، برخورداری از ذخایر نفتی، ظرفیت بالقوه‌ای برای تولید و صادرات انرژی محسوب می‌شود که می‌تواند در افزایش درآمدهای ملی، توسعه زیرساخت‌ها و ارتقای جایگاه دیپلماسی انرژی تأثیرگذار باشد.^[۷]

تاریخچه

اگرچه در منابع تاریخی، تعلق این جزیره در خلیج فارس به قلمرو ایران تا پیش از دوران معاصر ذکر شده است،^[۸] اما روند خروج جزیره آریانا از کنترل ایران طی سده‌های نوزدهم و بیستم میلادی و هم‌زمان با گسترش حضور بریتانیا در منطقه رقم خورد.^[۹] در سال ۱۹۰۸م، هم‌زمان با استقرار نیروهای بریتانیایی در جزایر سه‌گانه خلیج فارس، جزایر آریانا و زرکوه نیز تحت کنترل آن‌ها درآمد.^[۱۰] بریتانیا از طریق انعقاد پیمان‌های تحت‌الحمایگی با حاکمان محلی و ترسیم مرزهای دریایی، پیش از خروج از خلیج فارس در دهه ۱۹۷۰م، کنترل عملی این جزایر را به شیخ‌نشین‌های تازه‌تأسیس واگذار کرد؛^[۱۱] روندی که در نهایت به تسلط امارات متحده عربی بر این جزایر در سال ۱۳۵۲ش انجامید.^[۱۲]

از منظر حقوقی و دیپلماتیک، انتقال کنترل این جزایر به امارات بدون انعقاد معاهدات رسمی واگذاری حاکمیت صورت پذیرفت. در آن مقطع، کاهش نظارت عملی دولت وقت ایران بر قلمروهای دورافتاده و اتکای بریتانیا به تفاسیر یک‌جانبه از موافقت‌نامه‌های مرزی، وضعیت حقوقی جزایر را دگرگون ساخت. فقدان کنشگری مؤثر دیپلماتیک و ناکامی تهران در جلب حمایت‌های بین‌المللی برای اعمال حاکمیت، منجر به بروز یک خلأ حقوقی شد؛ وضعیتی که با غیبت فیزیکی نهادهای حاکمیتی ایران، زمینه را برای ادامه‌دار شدن ادعاهای مالکیت از جانب امارات فراهم ساخت.^[۱۳]

اسناد حاکمیت ایران بر آریانا

مستندات حاکمیت ایران بر جزیرهٔ آریانا بر سه محور اصلی استوار است:

پیشینهٔ تاریخی: شامل ارجاع به کتیبه بیستون مبنی بر تعلق جزیره به ایالت پارس و شواهد اعمال حاکمیت در دوره افشاریه توسط لطیف‌خان دشتستانی؛^[۱۴]
اسناد نقشه‌نگاری: ازجمله نقشه‌های رسمی سده‌های ۱۹ و ۲۰م بریتانیا (نظیر اسناد وزارت جنگ و نقشه‌های لرد کرزن) که این جزیره را در قلمرو ایران ترسیم کرده‌اند؛^[۱۵]
حقوق بین‌الملل دریاها که بر فاصلهٔ بیش از ۲۴ مایل دریایی این جزیره از سواحل امارات متحده عربی و قرارگیری آن در خارج از محدودهٔ آب‌های سرزمینی این کشور تأکید دارد.^[۱۶]

پیگیری بازپس‌گیری حاکمیت بر جزیره

در اسفند ۱۳۹۵ش، عضو وقت کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی اعلام کرد که مالکیت ایران بر جزایر آریانا و زرکوه بر پایهٔ اسناد حقوقی، آشکار و تردیدناپذیر است و وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران نیز پیگیری‌های حقوقی و دیپلماتیک لازم را در این زمینه انجام می‌دهد.^[۱۷] همچنین ایران برای احقاق حقوق حاکمیتی خود، دادخواستی را در مراجع قضایی بین‌المللی به‌منظور اثبات مالکیت این جزایر و رد ادعاهای امارات متحده عربی ارائه کرده است.^[۱۸]

پویش‌های مردمی

در سال‌های اخیر، پویش‌ها و کارزارهای گوناگونی در حمایت از حقوق حاکمیتی ایران و با هدف تأکید بر مالکیت جزایر آریانا و زرکوه در برابر ادعاهای امارات متحده عربی شکل گرفته است، ازجمله:

از ۱۷ آبان تا ۱۷ دی ۱۴۰۰ش کارزاری با هدف حمایت از بازپس‌گیری دو جزیرهٔ آریانا و زرکوه و خطاب به سید ابراهیم رئیسی (رئیس‌جمهور وقت) و حسین امیرعبداللهیان (وزیر امور خارجه وقت) تشکیل شد.
از ۲۲ شهریور تا ۲۹ اسفند ۱۴۰۳ش کارزاری با هدف بازگرداندن جزایر زرکوه و آریانا خطاب به وزیر امور خارجه و رئیس مجلس شورای اسلامی، شکل گرفت.
از ۱۹ مهر ۱۴۰۴ش تا ۱ فروردین ۱۴۰۶ش کارزار پویش آزادسازی جزایر ایرانی آریانا و زرکوه خطاب به روسای قوای سه‌گانه، فعال است.^[۱۹]

اقدامات امارات برای تثبیت حاکمیت

در سال‌های اخیر، امارات متحده عربی با اجرای راهبردهایی ازجمله احداث شهرک‌ها، توسعهٔ زیرساخت‌های گردشگری و اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری‌های خارجی در جزیرهٔ آریانا و زرکوه در تلاش است تا حضور و ادعاهای خود در این مناطق را تحکیم کند.^[۲۰]

پانویس

منابع

«آریانا و زرکوه: جزایر «ایرانی» که در اِشغال «امارات» هستند»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: ۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
« «آریانا» و «زرکوه»؛ جزیره‌های ایرانی که در اشغال امارت است»، صراط‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۳ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
« «آریانا» و «زرکوه» را پس بگیریم»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳ دی ۱۴۰۲ش.
«آیا با دو جزیره ایرانی (آریانا) و زرکوه که در اشغال امارات هستند آشنا هستید؟»، وب‌سایت آپارات، تاریخ بازدید: ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.
«ادعای جدید امارات در جزایر ایرانی «آریانا» و «زرکوه»»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۲۷ خرداد ۱۳۹۶ش.
«ایران ۲ جزیره دیگر هم در خلیج فارس دارد | وقت اقامه دعوی بین‌المللی دربارهٔ بخشی از خاک ایران نرسیده است؟»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱ آبان ۱۴۰۳ش.
«جزیره آریانا، جزیره زرکوه و آرایی کجاست؟ + نقشه»، تجارت‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۴۰۳ش.
«دادخواست قضایی ایران برای باز پس‌گیری آریانا و زرکوه»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۳۹۵ش.
فاخری، مرتضی، «آریانا و زرکوه؛ دو جزیره ایرانی، ۵۵۰ هزار بشکه نفت در اختیار همسایه»، ۱۴۰۴ش.
«کارزار بازپس‌گیری جزایر آریانا و زرکوه»، وب‌سایت اقتصاد سرآمد، تاریخ درج مطلب: ۲۱ مهر ۱۴۰۴ش.
«ماجرای تصاحب ۲ جزیره آریانا و زرکوه توسط امارات در زمان شاه چه بود؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۴ آذر ۱۴۰۳ش.

[1] فاخری، «آریانا و زرکوه؛ دو جزیره ایرانی، ۵۵۰ هزار بشکه نفت در اختیار همسایه»، 1404ش.

[2] «دادخواست قضایی ایران برای باز پس‌گیری آریانا و زرکوه»، خبرگزاری ایمنا.

[3] «کارزار بازپس‌گیری جزایر آریانا و زرکوه»، وب‌سایت اقتصاد سرآمد.

[:0-4] «دادخواست قضایی ایران برای باز پس‌گیری آریانا و زرکوه»، خبرگزاری ایمنا.

[5] «ادعای جدید امارات در جزایر ایرانی «آریانا» و «زرکوه»»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.

[6] «کارزار بازپس‌گیری جزایر آریانا و زرکوه»، وب‌سایت اقتصاد سرآمد.

[7] فاخری، «آریانا و زرکوه؛ دو جزیره ایرانی، ۵۵۰ هزار بشکه نفت در اختیار همسایه»، 1404ش.

[8] «آریانا و زرکوه: جزایر «ایرانی» که در اِشغال «امارات» هستند»، وب‌سایت آپارات.

[9] فاخری، «آریانا و زرکوه؛ دو جزیره ایرانی، ۵۵۰ هزار بشکه نفت در اختیار همسایه»، 1404ش.

[10] ««آریانا» و «زرکوه» را پس بگیریم»، وب‌سایت جوان آنلاین.

[11] فاخری، «آریانا و زرکوه؛ دو جزیره ایرانی، ۵۵۰ هزار بشکه نفت در اختیار همسایه»، 1404ش.

[12] ««آریانا» و «زرکوه» را پس بگیریم»، وب‌سایت جوان آنلاین.

[13] فاخری، «آریانا و زرکوه؛ دو جزیره ایرانی، ۵۵۰ هزار بشکه نفت در اختیار همسایه»، 1404ش.

[14] «آیا با دو جزیره ایرانی (آریانا) و زرکوه که در اشغال امارات هستند آشنا هستید؟»، وب‌سایت آپارات.

[15] ««آریانا» و «زرکوه»؛ جزیره‌های ایرانی که در اشغال امارت است»، صراط‌نیوز.

[16] ««آریانا» و «زرکوه»؛ جزیره‌های ایرانی که در اشغال امارت است»، صراط‌نیوز.

[17] «ایران ۲ جزیره دیگر هم در خلیج فارس دارد | وقت اقامه دعوی بین‌المللی دربارهٔ بخشی از خاک ایران نرسیده است؟»، وب‌سایت همشهری آنلاین.

[18] «دادخواست قضایی ایران برای باز پس‌گیری آریانا و زرکوه»، خبرگزاری ایمنا.

[19] «کارزار بازپس‌گیری جزایر آریانا و زرکوه»، وب‌سایت اقتصاد سرآمد.

[20] «آیا با دو جزیره ایرانی (آریانا) و زرکوه که در اشغال امارات هستند آشنا هستید؟»، وب‌سایت آپارات.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]