جزیره کیش

جزیره کیش

نمای هوایی از جزیره کیش
موقعیت
کشور	ایران
استان	هرمزگان
شهرستان	بندر لنگه
بخش	کیش
مختصات	۲۶°۳۳′ شمالی ۵۴°۰۱′ شرقی
مشخصات کلی
دریای پیرامون	خلیج فارس
ویژگی‌های جغرافیایی
مساحت	تقریباً ۷٫۸۹ کیلومتر مربع
طول	۱۵٫۴۵ کیلومتر
عرض	حدود ۷٫۵ کیلومتر
طول ساحل	۴۴ کیلومتر
بیشینه ارتفاع	۴۵ متر
جمعیت
جمعیت	۳۹٬۸۵۳ تن
سال سرشماری	۱۳۹۵ش
محیط زیست و منابع
آب‌وهوا	گرم و خشک
پوشش گیاهی	نیمه حاره‌ای
میراث و ثبت
آثار تاریخی	شهر باستانی حریره
جاذبه‌های گردشگری	حریره پایاب شهر زیرزمینی کاریز
راه‌های ارتباطی و سکونتگاه‌ها
راه‌های ارتباطی	مسیر دریایی مسیر هوایی
روستاها	روستای باغو روستای سفین
بندر	بندر کیش
فرودگاه	فرودگاه بین‌المللی کیش

جزیره کیش؛ جزیره‌ای در خلیج فارس و مرکزیت بخش کیش.

جزیره کیش از توابع شهرستان بندر لنگه در استان هرمزگان است که در خلیج فارس قرار دارد و به عنوان نخستین منطقه آزاد اقتصادی ایران شناخته می‌شود. این جزیره در گذشته به عنوان مرکز صید ماهی و تجارت مروارید در خلیج فارس مشهور بود و امروزه به یکی از قطب‌های مهم گردشگری ایران تبدیل شده است. پیشینه تاریخی این منطقه به دوران هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان بازمی‌گردد و دارای جاذبه‌های تاریخی و گردشگری متعددی مانند شهر باستانی حریره، پایاب و شهر زیرزمینی کاریز است.

نام‌گذاری

کیش، نام جزیره‌ای با هوای بسیار گرم در خلیج فارس و از توابع بندر لنگه در استان هرمزگان است که از گذشته‌های دور، بسیار آباد، پرجمعیت و بندرگاه کشتی‌های تجاری چین، هند و بصره بود و در زبان عربی، آن را قیس می‌گفتند و جواهرات فاخر، مروارید و بالش‌های زردوز آن را به سوغات می‌بردند.

ویژگی‌ها

مختصات جغرافیایی این جزیره به‌صورت "۳۰ '۰۱ °۵۴ طول شرقی و "۱۵ '۳۳ °۲۶ عرض شمالی است. فاصله جزیرهٔ کیش تا ساحل، ۲۵ کیلومتر و تا تهران، ۱۶۰۰ کیلومتر است. همسایگان این جزیره شامل بندر چارک در شمال، جزیره هندورابی، کشورهای بحرین و عربستان در غرب، بندر لنگه، جزیره فرور بزرگ و تنگه هرمز در شرق و کشور امارات متحده عربی در جنوب هستند. ارتفاع این جزیره از سطح دریا، ۵ تا ۴۵ متر است، آب و هوایی گرم و خشک دارد و میانگین دمای سالانه آن به ۲۶٫۶ درجه سانتی‌گراد می‌رسد. بارندگی بیش‌تر به‌صورت رگباری و در ماه‌های سرد زمستان رخ می‌دهد. باغ‌های نخل خرما، درختان بومی کهور ایرانی و کُنار، درختان غیربومی مانند کهور پاکستانی، اکالیپتوس، آکاسیا، کنوکارپوس و ابریشم در این منطقه می‌رویند. در گذشته، این جزیره به‌عنوان مرکز تاکستان‌ها معروف بود. همچنین، پس از حضور پرتغالی‌ها در این منطقه، گیاه کم‌یاب «لور» نیز در این نواحی وجود دارد. این جزیره، از نظر پوشش گیاهی، جزء مناطق «نیمه حاره‌ای» ایران محسوب می‌شود. کیش هم از نظر موقعیت ارتباطی دریایی و هم امکان سکونت، در خلیج فارس حائز اهمیت است. شکل این جزیره به‌صورت یک بیضی با محیط ۴۴ کیلومتر است که طول آن ۱۵٫۴۵ کیلومتر و عرض آن حدود ۷٫۵ کیلومتر است و ۷٫۸۹ کیلومتر مربع، مساحت دارد.

علاوه بر بخش مرکزی کیش، دو دهستان با نام‌های روستای باغو و سفین/ صفین نیز در این جزیره وجود دارد. جمعیت کیش در ۱۳۷۵ش، ۸۰۴۷ تن بود که براساس سرشماری‌ها در ۱۳۸۵ش به ۸۳۸۸ تن رسید. در سرشماری ۱۳۹۵ش جمعیت این منطقه، ۳۹٬۸۵۳ تن اعلام شد. به شهروندان ساکن در کیش، کیشوند می‌گویند و برای آن‌ها کارت کیشوندی صادر می‌شود.

پیشینه

در قسمت شمالی این جزیره، آثاری کهن کشف شده که قدمت آن‌ها را به سده پنجم میلادی نسبت داده‌اند. توپ‌های زنگ‌زده موجود در این قلعه نیز متعلق به سپاه نادرشاه افشار است که برای حمله به مسقط استفاده شده است. این جزیره، از دوران هخامنشیان، اشکانیان و سپس ساسانیان تحت سلطهٔ ایران بوده است. در دوره سلجوقیان، کیش بزرگ‌ترین مرکز تجاری در خلیج فارس بود. آخرین حاکم این جزیره از نسل قیس در ۶۲۶ق کشته شد و حکومت قبایل بر این جزیره پایان یافت. ابن‌خرداد، ابن‌بطوطه و یاقوت حموی از کیش سخن گفته‌اند. سعدی نیز در گلستان، چند مرتبه از کیش یاد کرده است. زکریا بن محمد بن محمود قزوینی، قیس را جزیره‌ای در دریای فارس معرفی کرده که دورش چهار فرسخ است و آبادانی دارد، در کمال حسن و لطافت بنا شده و تجارت‌گاه اهل هند، عجم و عرب است. در سال‌های ۹۱۲ تا ۱۰۳۱ش، این جزیره به دست پرتغالی‌ها افتاد و سرانجام امام‌قلی‌خان، سپهسالار شاه‌عباس صفوی آن را آزاد کرد.

گردشگری

جزیره کیش تا اواسط دوران حکومت پهلوی، مرکز صید ماهی و مرکز تجارت مروارید در خلیج فارس بود. از ۱۳۴۹ش، کیش با توجه به ویژگی‌های طبیعی و سواحل زیبای مرجانی و آب‌های زلال، به‌عنوان مرکز گردشگری بین‌المللی در ایران و از ۱۳۶۱ش به‌عنوان نخستین منطقه آزاد اقتصادی ایران انتخاب شد. امروز کیش به یکی از قطب‌های اقتصادی، تجاری و گردشگری ایران تبدیل شده است. پایاب، شهر زیرزمینی کاریز و بقایای شهر حریره، از جاذبه‌های تاریخی جزیره کیش است. بخشی از حریره را به‌تازگی مرمت کرده‌اند و بناهایی همچون عمارت اعیانی، حمام، آب‌انبار، قنات و بقایای مسجد در این بازسازی کشف شد. مسجد خاتم نیز که مربوط به دوره قاجار است در ۱۳۷۷ش در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. جزیره کیش، جاذبه‌های تفریحی بسیاری دارد، ازجمله: پارک‌های ساحلی مانند پارک برفی پنگوئن، تم‌پارک آبی اوشن، پارک هنر، ساحت مرجانی، سواحل ماسه‌ای‌مرجانی، باغ وحش، آکواریوم، باغ پرندگان کیش، دلفیناریوم، کلبه هور، کشتی‌های تفریحی و اسکی کیش، باغ‌راه، تفریحات دریایی مانند غواصی، موتورسواری و گشت دور جزیره کیش. این جزیره، چهارمین مقصد گردشگری در جنوب غربی آسیا است.

دانشگاه‌های معتبر ایران مانند صنعتی شریف، تهران، صنعتی امیرکبیر، علوم پزشکی تهران، آزاد اسلامی، پیام نور و دانشگاه جامع علمی کاربردی، شعبه‌های آموزشی با نام پردیس بین‌الملل در جزیره کیش، برپا کرده‌اند. رفت‌وآمد به جزیره کیش، از طریق فرودگاه بین‌المللی کیش و نیز از طریق مسیر دریایی انجام می‌گیرد. فرودگاه بین‌المللی کیش در ۱۳۵۶ش افتتاح شد. انواع تاکسی‌ها ازجمله وسایل نقلیهٔ جزیره کیش است که نیاز گردشگران را برطرف می‌کند. مساحت این جزیره زیاد نیست و نیازی به اتوبوس شهری ندارد.

صنایع دستی

کوزه‌های سفالی ساخته‌شده از خاک جزیره، یکی از مهم‌ترین صنایع دستی این منطقه است، زیرا گِل این کوزه‌ها رنگ متفاوتی نسبت به سایر گل‌ها دارد. در عمق ۳۰ متری خاک جزیره، گِلی مرغوب به‌نام مارون وجود دارد که در سفالگری به کار می‌رود. ساخت زیورآلات از صدف و گوش‌ماهی از دیگر صنایع دستی مردمان این منطقه است. چادر شب با طرح و نقش‌های خلاقانه زنان این جزیره، حصیربافی از نخل‌های خرمای همین منطقه، که شامل کیف، سبد و زیرانداز است و گلیم سوزنی با نام شیریکی پیچ، از صنایع دستی جزیره کیش است.

منابع

• «اعتبار کارت کیشوندی افزایش یابد، از چهره‌های ماندگار کیش تجلیل شود»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ بارگذاری: ۱۹ بهمن ۱۳۹۷ش.
• اعتمادفر، مهدی، ژورنال جزیره طلایی کیش، کیش، راه دانش سبز، ۱۳۸۸ش.
• اقبال، عباس، مطالعاتی در باب بحرین و سواحل خلیج فارس، تهران، چاپخانه مجلس، ۱۳۲۸ش.
• جعفری، عباس، نقشه‌خوانی گیتاشناسی، تهران، گیتاشناسی، چ۹، ۱۳۸۳ش.
• جعفری، عباس، گیتاشناسی ایران: دایرةالمعارف جغرافیایی ایران، چ۱، تهران، گیتاشناسی، ۱۳۷۹ش.
• دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۸ آذر ۱۴۰۰ش.
• زارع، نازنین، صنایع دستی کیش، سایت اتاقک، تاریخ بارگذاری: ۲۰ مرداد ۱۴۰۰ش.
• سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی درسی، جغرافیای استان هرمزگان، تهران، شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران، ۱۳۸۲ش.
• سازمان حمل و نقل و پایانه‌های کشور (وزارت راه و ترابری)، اطلس جاده‌های ایران (ویرایش دوم)، تهران، همشهری، ۱۳۸۰ش.
• سعدی، گلستان، سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۲۷ آذر ۱۴۰۰ش.
• شیرازی، معین‌الدین ابوالقاسم، شد الازار فی حط الأوزار عن زوار المزار، به‌تصحیح محمد قزوینی، تهران، چاپخانه مجلس، ۱۳۲۸ش.
• قزوینی، زکریا، آثار البلاد و اخبار البلاد، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۳ش.
• محمد صدیق، عبدالرزاق، صهوة الفارس فی تاریخ عرب فارس، شارجه، چاپ‌خانه المعارف، ۱۹۹۳م؛ الوحیدی الخنجی، حسین بن علی، تاریخ لنجه، دبی، دارالأمة للنّشر و التّوزیع، ۱۹۸۸م.
• مرکز آمار ایران، بازسازی و برآورد جمعیت شهرستان‌های کشور، تهران، مرکز آمار ایران، ۱۳۸۲ش.
• میرسلطانی، فائزه، راهنمای سفر به کیش؛ برنامه‌ریزی نیمی از سفر است، سایت علی‌بابا، تاریخ بارگذاری: ۲۳ شهریور ۱۴۰۰ش.
• نورالهی، طه، توزیع و طبقه‌بندی جمعیت شهرهای ایران، تهران، مرکز آمار ایران، ۱۳۸۲ش.