پرش به محتوا

تفکیک جنسیتی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
ایجاد لینک داخلی
ابرابزار
 
(۲ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''تفکیک جنسیتی؛'''</big> جدا‌سازی زن و مرد در محیط‌های عمومی.
{{درشت|'''تفکیک جنسیتی؛'''}} جداسازی زنان و مردان در عرصه‌های مختلف اجتماعی.


تفکیک جنسیتی نوعی جداسازی بر اساس جنس است که در محیط‌های مختلف میان مرد و زن ایجاد می‌شود. کاربرد تفکیک جنسیتی بیشتر مختص محیط‌های آموزشی (مدارس و دانشگاه)، مکان‌های تفریحی و مکان‌های عمومی است. محققان و کارشناسان به مزایا و معایب تفکیک جنسیتی، توجه ویژه‌ای دارند.  
تفکیک جنسیتی نوعی جداسازی بر اساس جنس است که در محیط‌های مختلف میان مرد و زن ایجاد می‌شود. کاربرد تفکیک جنسیتی بیشتر مختص محیط‌های آموزشی (مدارس و دانشگاه)، مکان‌های تفریحی و مکان‌های عمومی است. محققان و کارشناسان به مزایا و معایب تفکیک جنسیتی، توجه ویژه‌ای دارند. گفته شده که هدف آن، کاهش آسیب‌های ناشی از اختلاط با نامحرم است.
==مفهوم‌شناسی جنس و جنسیت==
جنس؛ به‌معنای مجموعه‌ای از ویژگی‌ها، تمایزات فیزیکی و زیست‌شناسی ثابت است که به‌صورت ظاهری در افراد مانند اندام‌های جنسی قابل مشاهده است؛ اما جنسیت؛ به‌معنای ویژگی‌های شخصیتی و باطنی است که در بستر جامعه ساخته شده و شکل می‌گیرد. نقش جنسیتی فرد به‌واسطۀ نقش‌های اجتماعی وی و با توجه به فرهنگی‌های مختلف به‌شکل متفاوتی بروز می‌کند.<ref>  [https://www.heyvafamily.com/web/articles/view/1343/%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%A8-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86.html . «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روانشناسی«فیلیا»، تاریخ بازدید: 16 آبان 1401ش.]</ref>


==تفکیک جنسیتی از دیدگاه جامعه‌شناسان==
== مفهوم‌شناسی ==
برخی جامعه‌شناسان معتقدند که تفکیک جنسیتی، معمولا به شکل اختصاص قلمرو خانواده به زنان و قلمرو اجتماع به مردان است. این رویکرد اگرچه با هدف تقسیم کار جنسی آغاز شد؛ اما با گذشت زمان، سبب کم‌رنگ شدن حضور اجتماعی زنان و محدود‌کردن آنها در خانه شد. هدف اصلی تفکیک جنسیتی در اجتماع، ایجاد فضایی اخلاقی‌تر و سالم‌تر در جامعه بوده است.<ref> [http://www.isa.org.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7/378-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA/3740-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%B5%D9%87-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C . «تفکیک جنسیتی در عرصه عمومی»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.]</ref>
تفکیک جنسیتی فرایند جداسازی فضای حضور و فعالیت افراد، بر اساس جنس است که به دنبال آن برای افراد نقش‌های متمایزی در نظر می‌گیرند.<ref>میرزایی، فرهنگی توصیفی علوم اجتماعی، 1393ش، ص404.</ref> این اقدام با هدف جلوگیری از اختلاط غیر ضروری زن و مرد و افزایش امنیت زنان در برابر آزارهای جنسی صورت می‌گیرد.<ref>[https://jsoa.sbu.ac.ir/article_99214_435271cb9c1f6e8ac7469d3bf90e909d.pdf تولایی و همکاران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی»، 1394ش، ص33.]</ref>


==جایگاه تفکیک جنسیتی در اسلام==
جنس؛ به‌معنای مجموعه‌ای از ویژگی‌ها، تمایزات فیزیکی و زیست‌شناسی ثابت است که به‌صورت ظاهری در افراد مانند اندام‌های جنسی قابل مشاهده است؛ اما جنسیت؛ به‌معنای ویژگی‌های شخصیتی و باطنی است که در بستر جامعه ساخته شده و شکل می‌گیرد. نقش جنسیتی فرد به‌واسطهٔ نقش‌های اجتماعی وی و با توجه به فرهنگی‌های مختلف به‌شکل متفاوتی بروز می‌کند.
آموزه‌های اسلام بر تعادل در روابط اجتماعی تأکید کرده و مخالف روابط اجتماعی سالم و منطقی نیست.<ref>  [https://www.mehrnews.com/news/1357391/%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 . «تفکیک جنسیتی از نگاه اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.]</ref>  از این منظر، تفکیک جنسیتی، احترام اجتماعی به زنان را به‌دنبال دارد و با صیانت از حقوق شهروندی، تأثیر مثبتی بر پایداری و استحکام بنیان خانواده‌ها دارد.<ref>[http://efaf-amin.blogfa.com/post/233 . «آیا امام خمینی با تفکیک جنسیتی دانشگاه ها مخالف بود؟»، وب‌سایت کانون فرهنگی تبلیغی مردم امین، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.]</ref>  در برخی روایات با هدف جلوگیری از آسیب‌های روابط ناسالم، بر تفکیک جنسیتی تأکید شده<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1357391/%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 . «تفکیک جنسیتی از نگاه اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.]</ref>  و عدم اختلاط و فاصله‌گرفتن از نامحرمان در سیرۀ اهل بیت و به‌‍ویژه حضرت فاطمه زهرا، نیز مورد توجه بوده است.<ref>  [http://efaf-amin.blogfa.com/post/233 . «آیا امام خمینی با تفکیک جنسیتی دانشگاه ها مخالف بود؟»، وب‌سایت کانون فرهنگی تبلیغی مردم امین، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.]</ref>


==تفکیک جنسیتی در احکام فقهی==
== تفکیک جنسیتی در جهان ==
از منظر فقه، روابط زن و مرد باید قانون‌مند باشد. بر اساس ادله فقهی، تفکیک جنسیتی در مراودات اجتماعی و مراکز آموزشی، مطلوب بوده و اختلاط جنسیتی که به گناه بینجامد، حرام است. <ref> [http://journals.miu.ac.ir/article_1392.html . امامی‌راد، «بررسی فقهی تفکیک جنسیتی»، 1393ش، ص1.]</ref> از این منظر، اختلاط دختر و پسر دانشجو، مجاز است به شرط آن‌که منجر به فساد و گناه نشود.<ref> [https://www.mehrnews.com/news/1357391/%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 . «تفکیک جنسیتی از نگاه اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.]</ref>
انسان‌ها در طول تاریخ، تفکیک جنسیتی را به‌طور معمول در فعالیت‌های اجتماعی زنان و مردان اعمال می‌کردند. حتی در جوامع بدوی، زنان در محیط خانه و مزرعه به کوزه‌گری، بافندگی، تهیه پوشاک، جمع‌آوری گیاهان خوراکی، عسل، قارچ و غلات مشغول بودند. در مقابل وظایفی چون شکار، صید ماهی، تهیهٔ غذا و دفاع از قبیله و [[خانواده]] به عهده مردان بود.<ref>علویون، «کار زنان در حقوق ایران و حقوق بین‌المللی کار»، 1381ش، ص13.</ref> در دورهٔ فئودالی در اروپا، سکونت‌گاه زنان کارگر از مردان جدا بود و در کارگاه‌ها نیز هیچ راهی برای اختلاط مرد با زن وجود نداشت. با پیشرفت صنعت در قرن نوزدهم میلادی، فعالیت زنان به کارخانه‌ها و اداره‌ها منتقل شد اختلاط زنان و مردان در محیط‌های کار و آموزش و فضاهای عمومی بیشتر شد.<ref>خانی، جنسیت و توسعه، 1385ش، ص10.</ref> زنان در جامعهٔ عرب قبل از اسلام توجه اندکی به تفکیک جنسیتی و هنجارهای آن در پوشش و روابط اجتماعی داشتند،<ref>جمشیدی، تاریخچه حجاب در اسلام، 1384ش، ص134-158.</ref> بدون حجاب در جامعه ظاهر می‌شدند و گاهی خانه خدا را برهنه، طواف می‌کردند.<ref>جاحظ، رسائل، 1411ق، ج2، ص150.</ref>


==تفکیک جنسیتی در مراکز آموزشی ایران==
برخی تحقیقات نشان می‌دهد که اهتمام به تفکیک جنسیتی در برخی کشورها مانند فرانسه، اتریش، لهستان، ایران و بلاروس، بیش از کشورهای دیگر است. در کشورهای غربی تفکیک جنسیتی بیشتر ناظر به تفکیک شغلی بر مبنای جنسیت است. شغل‌هایی نظیر نجاری، لوله‌کشی، رانندگی کامیون و تعمیر ماشین به مردان و مشاغلی نظیر معلمی، پرستاری، مراقبت از کودک و منشی‌گری به زنان اختصاص دارد یا حضور زنان در آن مشاغل بیش از مردان است. در اولین تحقیقات توسط بیلی و بارون، وضعیت ۳۹۳ شرکت در کالیفرنیا در سال‌های ۱۹۵۹ تا سال ۱۹۷۹ میلادی بررسی شد و حدود ۹۳. ۴ درصد تفکیک جنسیتی گزارش شد. تفکیک شغلی بر مبنای جنسیت تا دهه ۱۹۷۰ در غرب بسیار شدید بود. در تحقیق دیگری در زمینهٔ تفکیک شغلی بر مبنای جنسیت از سال ۱۹۷۲ تا سال ۲۰۰۲م، نشان می‌دهد که میزان تفکیک از حدود ۴۸درصد در سال ۱۹۷۲م، به ۳۲درصد در سال ۲۰۰۲م، کاهش یافته است، چراکه بیشتر تفکیک‌های شغلی به مشاغل اجرایی، اداری، مدیریتی و حرفه‌های تخصصی مربوط بوده و در سال ۲۰۰۲م، زنان وارد مشاغل سنتی مردان شده بودند. البته با وجود کاهش میزان تفکیک، میزان نابرابری درآمدی زنان و مردان تا حد زیادی باقی مانده است. به‌عنوان مثال در مشاغلی نظیر مشاوره امور تحصیلی و آموزشی، روان‌شناسی و کامپیوتر تفاوت فراوانی از لحاظ درآمد بین مردان و زنان وجود دارد.<ref>- هوفمن و اورت، زنان و اقتصاد خانواده کار و درآمد، 1389ش، ص324-327.</ref>
پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، در مدارس تفکیک جنسیتی صورت گرفت <ref>  [https://www.mehrnews.com/news/1357391/%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85 . «تفکیک جنسیتی از نگاه اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.]</ref> و این رویکرد تا کنون مورد توجه و اقبال عمومی قرار گرفته است؛<ref>  [https://www.sid.ir/paper/93296/fa . انتظاری، « آثار و پیامدهاي تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌هاي دیگر»، 1396ش، ص213.]</ref>  زیرا دانش‌آموزان با آرامش و امنیت بیشتری به تحصیل علم‌، دانش می‌پردازند و به بلوغ فکری و تحصیلی می‌رسند.<ref>  [https://fa.eferrit.com/4-%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AA%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C/ . «چهار مزایای مدارس تک جنسیتی»، وب‌سایت eferrit، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.]</ref>  پژوهش‌ها نیز کامیابی این رویکرد را تأیید می‌کند.<ref>  [http://ensani.ir/fa/article/363905/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%82%D8%A8%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A7%D8%A8%D8%AA%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C . خانی و محمدی، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، 1394ش، ص1.]</ref> 
کلاس‌های دانشگاه‌ها در ایران عمدتاً به‌صورت مختلط برپا می‌شوند. تعداد دانشگاه‌هایی کـه فقـط یـک جـنس در آنهـا حضور دارد بسیار اندك است.<ref>  [https://www.sid.ir/paper/93296/fa . انتظاری، « آثار و پیامدهاي تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌هاي دیگر»، 1396ش، ص213.]</ref>  از جمله دانشگاه‌های تک جنسیتی در ایران، دانشگاه الزهرا و امام صادق است. تفکیک جنسیتی در دانشگاه نیز موجب تمرکز حواس، پرهیز از مسائل حاشیه‌ای و اهتمام جدی‌تر و عمیق‌تر دانشجویان بوده است. <ref> [https://www.entekhab.ir/fa/news/73878/%D8%AE%D9%88%D8%A8%DB%8C%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C . «خوبی های تفکیک جنسیتی»، وب‌سایت انتخاب حق شماست، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.]</ref> دانشگاه علامه طباطبایی و دانشگاه صنعتی امیر‌کبیر نیز به‌صورت داوطلبانه خواستار اجرای طرح تفکیک جنسیتی شده‌اند.<ref>  [https://www.sid.ir/paper/93296/fa . انتظاری، « آثار و پیامدهاي تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌هاي دیگر»، 1396ش، ص213.]</ref>


==دلایل موافقان تفکیک جنسیتی==  
=== مدارس تک جنسیتی ===
از منظر کارشناسان، تفکیک جنسیتی در محیط‌های عمومی، مزایای زیر را به‌دنبال دارد:
تفکیک جنسیتی در غرب عمدتاً بر مبنای عدالت جنسیتی و برخورداری زن از امکانات برابر با مردان توجیه می‌شود.<ref>[http://www.jsi-isa.ir/article_21113_ee53987713dd224f416ec59bf3a82d14.pdf توانا و شفیعی، «تفکیک جنسیتی در فضای شهری: مطالعﺔ بوستان بهشت مادران تهران»، تابستان1394ش، ص108.]</ref> هرچند آموزش و پرورش مختلط در دهه‌های زیادی، در کشورهای غربی و بسیاری از کشورهای دیگر، به‌عنوان هنجار پذیرفته شدهٔ در نظام آموزشی مطرح بوده است؛ اما سابقه طولانی مدارس تک‌جنسیتی در آمریکا و برخی از کشورهای اروپایی حاکی از وجوه تاریخی و بین‌المللی این موضوع است. در فرایند تحولات اجتماعی؛ نگرانی از افت تحصیلی دانش‌آموزان و نتایج آزمون‌های بین‌المللی، زمینه‌های قانونی گسترش مدارس تک‌جنسیتی در این کشورها را فراهم کرد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_689946_ae8b6dd72277f8ac30470fede4cd35b9.pdf خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص50.]</ref>
# جلوگیری از آزار جنسی و فساد اجتماعی ناشی از روابط نا‌سالم میان دو جنس مخالف؛<ref> [https://www.heyvafamily.com/web/articles/view/1343/%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%A8-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86.html . «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روانشناسی«فیلیا»، تاریخ بازدید: 16 آبان 1401ش.]</ref>
 
# افزایش توانمندی و اعتماد‌به‌نفس افراد در مکان‌های آموزشی تک‌جنسیتی؛<ref>  [https://fa.eferrit.com/4-%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AA%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C/ . «چهار مزایای مدارس تک جنسیتی»، وب‌سایت eferrit، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.]</ref>  
در کانون دفاعیات حامیان مدارس تک‌جنسیتی این دیدگاه وجود دارد که چنین مدارسی نقش مؤثری در افزایش [[عدالت جنسیتی|عدالت‌جنسیتی]] یعنی بهره‌مندی زنان از آموزش، تجربه‌های دانشگاهی و رشد سلامت روحی آنها دارد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_689946_ae8b6dd72277f8ac30470fede4cd35b9.pdf خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص50.]</ref> امروزه برخی کشورها در حال افزایش دادن مدارس غیر مختلط هستند. در کشورهایی نظیر آمریکا و انگلیس، تعداد این مدارس و کلاس‌های تفکیک‌شده رو به افزایش بوده و دلیل آن ارتقای کیفیت آموزشی برای دانش‌آموزان بیان می‌شود.<ref>[https://erj.khu.ac.ir/article-1-40-fa.html خانی و محمدی، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، 1394ش، ص106.]</ref>
# کاهش روحیه تنوع‌طلبی در جوانان و در پی آن، کاهش سن ازدواج و تحکیم خانواده؛<ref> [https://www.heyvafamily.com/web/articles/view/1343/%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%A8-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86.html . «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روانشناسی«فیلیا»، تاریخ بازدید: 16 آبان 1401ش.]</ref>  
 
# افزایش حس آرامش و امنیت در جنس مؤنث و مذکر؛ <ref>[https://www.heyvafamily.com/web/articles/view/1343/%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%A8-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86.html . «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روانشناسی«فیلیا»، تاریخ بازدید: 16 آبان 1401ش.]</ref>
=== در ایران ===
==== دوره پهلوی ====
در ایران تفکیک جنسیتی در عرصه‌های مختلفی مثل فضاهای آموزشی، تفریحی، عبادی، ورزشی و حمل‌ونقل عمومی وجود دارد.<ref>- فکوهی و دیگران، «جایگاه فضاهای اوقات فراغتی تفکیک شده در برساخت هویت دختران: مطالعه موردی بوستان نرگس قم» 1398ش، ص76.</ref> در ایران پهلوی و بر مبنای منابع تاریخی فضاهای عمومی در ایران عبارت بودند از اماکن مذهبی، بازار، مکتب‌خانه‌ها، باغ‌های خصوصی، حمام‌ها و گذرهای عمومی.<ref>[https://upk.guilan.ac.ir/article_3280_05ddca7eb6ee61a0fceeca75f343e902.pdf اسدی محل‌چالی و دیگران، «بیین فرهنگ جنسیتی فضا در گذرهای شهر اسلامی- ایرانی»، 1398ش، ص17.]</ref> تفریحات عمدتاً جنبه مردانه داشته و تفریحات زنان، در سطح رفتن به زیارت، شرکت در مهمانی‌ها و مجالس مذهبی زنانه و حمام محدود می‌شد.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482_7cf6b7d3f32872c369c42a3b0960648e.pdf پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص58-57.]</ref> رفتن به حمام یا مزار خویشان برای زنان به منزلهٔ محل تفریح و ملاقات به‌شمار می‌آمد.<ref>[https://www.bagh-sj.com/article_12923_f8312c822d8a451e438bc7c65271185d.pdf ورمقانی و دیگران، «رابطة جنسیت و فضا در عرصه‌های خصوصی و عمومی دورة قاجار»، 1394ش، ص31.]</ref> تجدد موجب کوچکتر شدن فضای خصوصی شد با فاصله گرفتن محل کار از خانه، اوقات فراغت افزایش یافته و موجب پیدایش اماکن تفریحی از قبیل؛ رستوران‌ها، کافه‌ها، کلوپ‌ها، ورزشگاه‌ها، سالن‌های فرهنگی و پارک‌ها شد.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482_7cf6b7d3f32872c369c42a3b0960648e.pdf پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص67-66.]</ref> به‌رغم این تحول؛ تفکیک جنسیتی همچنان در مواردی از جمله؛ سینماها، مراکز تفریحی شبانه و رستوان‌ها اعمال می‌شد، به‌عنوان نمونه در رستوان‌ها، لژهای خانوادگی برای خانواده‌ها و نیز برای دخترانی که تنها به رستوران می‌آمدند در نظر گرفته می‌شد.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482_7cf6b7d3f32872c369c42a3b0960648e.pdf پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص54-53.]</ref> در دورهٔ پهلوی هرچند تلاش برای حضور زنان به‌طور مختلط با مردان در مکان‌های عمومی بود؛ اما لژهای خانوادگی در رستوران‌ها حفظ و استخرهای جداگانه برای زنان و مردان تأسیس شد.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482_7cf6b7d3f32872c369c42a3b0960648e.pdf پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص69-68.]</ref> در این دوره؛ فضای اجتماعی شامل عرصه‌های سه‌گانه؛ زنانه، مردانه و عرصه‌های مشترک می‌شد؛ منتها فقدان امنیت و قوانین مملکتی، بسیاری از فضاها را مردانه ساخته، حضور زنان در آنها را دشوار یا ممتنع می‌ساخت.<ref>[https://www.bagh-sj.com/article_12923_f8312c822d8a451e438bc7c65271185d.pdf ورمقانی و دیگران، «رابطة جنسیت و فضا در عرصه‌های خصوصی و عمومی دورة قاجار»، 1394ش، ص31.]</ref>
 
==== دوره جمهوری اسلامی ====
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، زنان موظف به رعایت حجاب برای ورود در عرصه‌های عمومی از جمله اماکن تفریحی شدند. برای امنیت و آسایش بانوان موضوع تفکیک جنسیتی جدی‌تر مطرح شد و فضاهای فراغتی جدیدی به‌وجود آمدند؛ امروزه فضاهای فراغتی سه‌گانه؛ منحصراً زنانه، مردانه و مختلط با امکانات بیشتر و محدودیت‌های کمتری وجود دارند، به این معنا که برخی اماکن از قبیل؛ پارک‌ها، پارک‌های آبی، سالن‌های مد، لباس، آرایش، کنسرت‌های موسیقی برای بانوان ایجاد شده است؛ برخی اماکن نیز مردانه هستند از قبیل؛ قهوه‌خانه‌ها، زورخانه‌ها و استادیوم‌های ورزشی؛ برخی اماکن مشترک برای زنان و مردان هستند؛ مانند پارک‌ها، مراسم‌های ملی، سینماها و تئاترها.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482_7cf6b7d3f32872c369c42a3b0960648e.pdf پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص70-68.]</ref> در این میان پارک‌های بانوان که پدیده جدیدی شمرده می‌شود، با تأمین رضایت بسیاری از زنان، مورد اقبال افکار و فرهنگ عمومی قرار گرفته است.<ref>[https://jwica.ut.ac.ir/article_82964_a9a834ac2c51a48d4887e19e96dc740c.pdf ایمانی و نرسیسیانس، «تفکیک جنسیتی فضای شهری و روابط صمیمانة بین‌جنسیتی: مطالعة مقایسه‌ای تفکیک منعطف و غیرمنعطف»، 1400ش، ص212.]</ref> با احداث این پارک‌ها، امنیت اجتماعی زنان به اندازه لازم تأمین شده است و بر اساس نظرسنجی‌های به‌عمل آمده، پارک بانوان توانسته است که محل جذاب و مناسبی برای تفریح، ورزش یا دورهمی‌های زنانه باشد.<ref>[https://www.pishkhan.com/news/146726 «پارک بانوان؛ درمان نشاط اجتماعی»، وب‌سایت پیشخوان.]</ref>
 
پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، در مدارس تفکیک جنسیتی صورت گرفت<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1357391/تفکیک-جنسیتی-از-نگاه-اسلام . «تفکیک جنسیتی از نگاه اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.]</ref> و این رویکرد تا کنون مورد توجه و اقبال عمومی قرار گرفته است؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/93296/fa . انتظاری، « آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، 1396ش، ص213.]</ref> زیرا دانش‌آموزان با آرامش و امنیت بیشتری به تحصیل علم، دانش می‌پردازند و به بلوغ فکری و تحصیلی می‌رسند.<ref>[https://fa.eferrit.com/4-مزایای-مدارس-تک-جنسیتی/ . «چهار مزایای مدارس تک جنسیتی»، وب‌سایت eferrit، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.]</ref> پژوهش‌ها نیز کامیابی این رویکرد را تأیید می‌کند.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/363905/نقش-تفکیک-جنسیتی-بر-پیشرفت-تحصیلی-و-مقبولیت-اجتماعی-در-مدارس-ابتدایی . خانی و محمدی، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، 1394ش، ص1.]</ref>
کلاس‌های دانشگاه‌ها در ایران عمدتاً به‌صورت مختلط برپا می‌شوند. تعداد دانشگاه‌هایی که فقط یک جنس در آنها حضور دارد بسیار اندک است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/93296/fa . انتظاری، « آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، 1396ش، ص213.]</ref> از جمله دانشگاه‌های تک جنسیتی در ایران، دانشگاه الزهرا و امام صادق است. تفکیک جنسیتی در دانشگاه نیز موجب تمرکز حواس، پرهیز از مسائل حاشیه‌ای و اهتمام جدی‌تر و عمیق‌تر دانشجویان بوده است.<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/73878/خوبی‌های-تفکیک-جنسیتی . «خوبی‌های تفکیک جنسیتی»، وب‌سایت انتخاب حق شماست، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.]</ref> دانشگاه علامه طباطبایی و دانشگاه صنعتی امیرکبیر نیز به‌صورت داوطلبانه خواستار اجرای طرح تفکیک جنسیتی شده‌اند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/93296/fa . انتظاری، « آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، 1396ش، ص213.]</ref>
 
تفکیک جنسیتی در ایران پس از انقلاب اسلامی، موجب اختصاص فضاهای فراونی به زنان شد. با این حال برخی سیاست‌های تفکیک جنسیتی در ایران، به‌طور کامل اجرا نشده است و این نقصان موجب می‌شود که موافقان به آثار مثبت تفکیک جنسیتی استناد کنند و مخالفان به پیامدهای منفی آن توجه کنند.<ref>- قمشیان، «تحلیل سیاست تفکیک جنسیتی دانشگاه‌ها از منظر علم سیاستگذاری»، 1393ش، ص102.</ref> برخی بر این باورند که اگر تفکیک بدون انعطاف و فراهم‌شدن زمینه‌های مناسب انجام شود، دارای تبعات منفی است. همچنین باید در فرایند تفکیک تغییر شرایط زمانی و مکانی و نیازمندی اعضای جامعه در نظر گرفته شود.<ref>- ایمانی و نرسیسیانس، «تفکیک جنسیتی فضای شهری و روابط صمیمانه بین جنیسیتی: مطالعه مقایسه‌ای تفکیک منعطف و غیر منعطف»، 1400ش، ص227.</ref> بر این اساس همراه با تفکیک در محیط‌های تحصیلی و شغلی، فرهنگ‌سازی لازم است و رسانه‌ها نقش مؤثری در نهادینه‌سازی آن دارند.<ref>- صدیقی و نیکوییان، «تأملی در تفکیک جنسیتی آموزش و مشاغل بانوان»، 1389ش، ص129.</ref> برخی دیگر تأثیر تفکیک بر آزادی زنان از سلطه مردان را مورد بررسی قرار داده‌اند. از منظر ایشان، صرف تفکیک تأثیر مهمی ندارد و کنترل، رؤیت‌پذیری و هنجارسازی از اهمیت بیشتری برخوردار هستند. به‌گمان این گروه تأکید و سرمایه‌گذاری بر تفکیک تأثیر مهمی بر بهبود وضعیت زنان در جامعه ندارد،<ref>- توانا و شعیفی، «تفکیک جنسیتی در فضای شهری: مطالعه بوستان شهر مادران تهران»، 1394ش، ص133.</ref> چراکه موقعیت‌زنان در ساختار اجتماعی و سیستم ارزشی انسان‌ها با تفکیک جنسیتی ارتباط دارد و تفکیک جنسیتی غیراصولی منجر به تشدید نابرابری شغلی خواهد شد.<ref>- مختاری و فاضلی، «تفکیک جنسیتی شغلی در میان کارکنان نهاد کنابخانه‌های عمومی اهواز»، 1395ش، ص82.</ref>
 
فضاهای شهری ایران، در دهه ۱۳۷۰ش، به دلایل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با افزایش تعداد زنان مواجه شده است.<ref>ب[https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100465.html یدار  و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص56.]</ref> متخصصین بر فضاسازی‌ای متناسب با نیازها، احساسات و ترجیحات گروه‌های مختلفی که از فضاهای بازار استفاده می‌کنند، تأکید دارند.<ref>[https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100465.html بیدار  و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص75.]</ref> چنین معماری‌ای نیازمند تمهیدات خاص برای تسهیل استفاده از بازار است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/396943/fa#downloadbottom خرمی‌روز و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه 2، پاساژ کویتی‌های رضا)»، 1399ش، ص65.]</ref> به اعتقاد پژوهشگران؛ ضمن تمهید امکانات ویژه بانوان در فضا، ضروری است که مکان‌یابی نیز سازماندهی شود تا حضور بی‌دغدغه بانوان را میسر سازد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400022617876/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%AC%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%AD-%D9%85%D «چرا زنان محیط‌های تجاری را به همه جا ترجیح می‌دهند؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> برای مثال، در پاساژها اتاق مخصوص کودکان و مادران در نظر گرفته شود تا بانوان بتوانند به نوزادان خود رسیدگی کنند.<ref>[https://www.irna.ir/news/83684208/اما-و-اگرهای-اشتغال-زنان-در-مراکز-تجاری طهمورثی، « اما و اگرهای اشتغال زنان در مراکز تجاری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 
== در ادیان ==
=== اسلام ===
آموزه‌های اسلام بر تعادل در روابط اجتماعی تأکید کرده و مخالف روابط اجتماعی سالم و منطقی نیست.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1357391/تفکیک-جنسیتی-از-نگاه-اسلام . «تفکیک جنسیتی از نگاه اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.]</ref> از این منظر، تفکیک جنسیتی، احترام اجتماعی به زنان را به‌دنبال دارد و با صیانت از حقوق شهروندی، تأثیر مثبتی بر پایداری و استحکام بنیان خانواده‌ها دارد.<ref>[http://efaf-amin.blogfa.com/post/233 . «آیا امام خمینی با تفکیک جنسیتی دانشگاه‌ها مخالف بود؟»، وب‌سایت کانون فرهنگی تبلیغی مردم امین، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.]</ref> در برخی روایات با هدف جلوگیری از آسیب‌های روابط ناسالم، بر تفکیک جنسیتی تأکید شده<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1357391/تفکیک-جنسیتی-از-نگاه-اسلام . «تفکیک جنسیتی از نگاه اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.]</ref> و عدم اختلاط و فاصله‌گرفتن از نامحرمان در سیرهٔ اهل بیت و به‍ویژه حضرت فاطمه زهرا، نیز مورد توجه بوده است.<ref>[http://efaf-amin.blogfa.com/post/233 . «آیا امام خمینی با تفکیک جنسیتی دانشگاه‌ها مخالف بود؟»، وب‌سایت کانون فرهنگی تبلیغی مردم امین، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.]</ref>
 
از منظر فقه اسلامی، روابط زن و مرد باید قانون‌مند باشد. بر اساس ادله فقهی، تفکیک جنسیتی در مراودات اجتماعی و مراکز آموزشی، مطلوب بوده و اختلاط جنسیتی که به گناه بینجامد، حرام است.<ref>[http://journals.miu.ac.ir/article_1392.html . امامی‌راد، «بررسی فقهی تفکیک جنسیتی»، 1393ش، ص1.]</ref> از این منظر، اختلاط دختر و پسر دانشجو، مجاز است به شرط آن‌که منجر به فساد و گناه نشود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/1357391/تفکیک-جنسیتی-از-نگاه-اسلام . «تفکیک جنسیتی از نگاه اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.]</ref>
 
اسلام باتوجه به تفاوت‌هایی در ساختار فیزیکی، دستگاه‌های روانی و ادراکی و به تبع آنها نقش‌های متفاوت زنان و مردان در عرصه زندگی، معتقد به [[حریم در معماری خانه‌های ایرانی|حریم]] جنسیتی است.<ref>. مطهری، مجموعه آثار (مسئله حجاب)، 1377ش، ج‏19، ص551.</ref> اسلام تمایل طبیعی [[زن]] به زینت و جلوه‌گری را به رسمیت شناخته،<ref>سوره زخرف، آیه 18.</ref> همان‌گونه که [[ورزش بانوان|ورزش]] اختصاصی زنان را ضروری می‌داند، سالن‌های عروسی جداگانه و دیگر اماکن تفریحی منحصراً زنانه را نیز از نیازهای آنها می‌شمارد. زنان به مکان‌های تفریحی‌ای نیازمندند که بتوانند با [[هویت جنسیتی|هویت]] [[زنانگی]] خود بدون هیچ‌گونه مزاحمتی در آنها حضور یابند. از سوی دیگر؛ زنان در برابر آسیب‌های اخلاقی و حیثیتی، آسیب‌پذیرتر از مردان بوده و بیشتر در معرض خودنمایی قرار دارند؛ پس همان‌گونه که آسیب‌پذیرتر بودن زن در قوای بدنی موجب حق ورزش اختصاصی و تفکیکی می‌شود؛ تفاوت در قوای جنسی و عاطفی‌اش نیز چنین حقی را برایش ثابت می‌کند؛<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/419727/منطق-جداسازی-سالن-های-مردانه-و-زنانه-در-ایران-و-غرب قنبریان، «منطق جداسازی سالن‌های مردانه و زنانه در ایران و غرب!»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> منتها گذران [[اوقات فراغت زنان|اوقات فراغت]] همانند فعالیت‌های دیگر، تابع مقررات حاکم بر جامعه است. اسلام حضور زنان در اماکن تفریحی را همراه با شرایطی بلا مانع می‌داند و یکی از مهم‌ترین این شرایط رعایت [[عفت]] و [[حجاب]] است، به‌همین دلیل موضوع تفکیک فضاهای تفریحی زنان و مردان در جوامع اسلامی موضوعیت جدی می‌یابد.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482_7cf6b7d3f32872c369c42a3b0960648e.pdf پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص53- 52.]</ref>
 
در آیات قرآن برای حضور اجتماعی زنان و معاشرت آنها با مردان، هنجارهای ارتباطی با هدف پیشگیری از فساد و فتنه، مشخص شده است؛<ref>سورهٔ احزاب، آیات32، 53، 59. سورهٔ قصص، آیهٔ 23. سورهٔ نور، آیهٔ 31.</ref> اما ارتباط سالم زن و مرد، پذیرفته شده است، مانند گفت‌وگوی زکریّا با مریم،<ref>سورهٔ آل‌عمران، آیهٔ 37.</ref> گفت‌وگوی سلیمان با ملکه سبا،<ref>سورهٔ نمل، آیهٔ 44.</ref> گفت‌وگوی موسی با دختران شعیب،<ref>سورهٔ قصص، آیات 23-25.</ref> گفت‌وگوی خواهر موسی با مأموران فرعون<ref>سورهٔ طه، آیهٔ 40.</ref> و گفت‌وگوی مردم با مریم.<ref>سورهٔ مریم آیهٔ 27-29.</ref> آموزه‌های روایی نیز بیانگر آن است که زنان و مردان می‌توانند با حفظ دستورات شریعت در یک محیط قرار بگیرند و با همدیگر ارتباط کلامی داشته باشند، مانند گفت‌وگوی سلمان فارسی با [[حضرت فاطمه|فاطمه زهرا]]<ref>مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج43، ص72.</ref> یا کمک سلمان به فاطمه در کارهای [[خانه]].<ref>طبری، دلائل الامامة، 1413ق، ص14.</ref> [[امام جعفر بن محمد|امام صادق]] نیز تعامل زن و مرد را در چارچوب احکام شریعت، تأیید کرده است.<ref>طبری، دلائل الامامة، 1413ش، ص14.</ref> دسته‌ای از روایات نیز مردان و زنان را از هم‌سخن‌شدن بیهوده نهی کرده است.<ref>نوری طبرسی، مستدرک‌الوسائل، بی‌تا، ج14، ص272.</ref> در سیرهٔ [[حضرت محمد|پیامبر]] و [[اهل‌بیت]]، تفکیک جنسیتی مانع حضور و فعالیت اجتماعی دانسته نمی‌شود؛ از جمله در دورهٔ پیامبر، برخی زنان به‌همراه مردان در میدان جنگ حاضر شده و به فعالیت‌هایی مانند پختن غذا، مداوای مجروحان، مراقبت از بیماران،<ref>النیسابوری، المسند الصحیح، بیتا، ج3، ص7441.</ref> انتقال پیکر شهیدان<ref>طبری، تاریخ الطبری، 1378ش، ج3، ص66- 76.</ref> و حتی جنگیدن با دشمن می‌پرداختند.<ref>مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج2، ص45.</ref> همچنین برخی زنان [[مسلمان]] با فعالیت فرهنگی و سرودن شعر به تقویت جایگاه اجتماعی مسلمانان در دورهٔ پیامبر پرداخته‌اند.<ref>آیتی، چکیده تاریخ پیامبراسلام، 1378ش، ص49.</ref> برخی زنان، راوی احادیث پیامبر هستند<ref>جوادی آملی، زن در آیینه جمال، 1382ش، ص713.</ref> و برخی همچون خدیجه، همسر پیامبر، از فعالان اقتصادی و از تاجران سرشناس روزگار خود بود.<ref>رفیعی، ویژگی‌های حضرت خدیجه، 1397ش، ص611.</ref>
 
== انواع تفکیک جنسیتی ==
بر اساس مدل تفکیک، تفکیک جنسیت را تقسیم‌بندی کرده‌اند. بر این اساس به‌دلیل تفاوت‌های جنسی، تفکیک جنسیت در برخی عرصه‌ها بر مبنای یکی از الگوهای اجباری، قانونی و اختیاری اعمال می‌شود:
* '''اجباری''': مانند تفکیک جنسیتی اماکن و مسابقات ورزشی، دستشویی‌ها، زندان‌ها و برخی فضاهای نظامی؛
* '''قانونی''': مثل حق قانونی تفتیش‌شدن توسط همجنس در گیت‌های بازرسی، حق درمان با کادر پزشکی و پرستاری همجنس، حق ساعت اختصاصی زنان برای برخی مکان‌ها مثل پیست اسکی؛
* '''داوطلبانه''': مثل تاکسی ویژه بانوان.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/419727/منطق-جداسازی-سالن-های-مردانه-و-زنانه-در-ایران-و-غرب قنبریان، «منطق جداسازی سالن‌های مردانه و زنانه در ایران و غرب!»، وب‌سایت خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>
همچنین بر اساس محل تفکیک جنسیتی، انواع تفکیک جنسیتی مرسوم عبارتند از:
* تفکیک جنسیتی در مراکز آموزشی
* تفکیک جنسیتی در مکان‌های تجاری
* تفکیک جنسیتی در فضای اجتماعی
* تفکیک جنسیتی در فضای تفریحی
* تفکیک جنسیتی ورزشی
* تفکیک جنسیتی مجازی
 
=== تفکیک جنسیتی در مراکز آموزشی ===
مراد از مکان‌های آموزشی؛ مدارس، دانشگاه‌ها و دیگر محل‌های آموزشی است که به دو شکل منفک و مختلط وجود دارند؛ مدرسهٔ منفک، اشاره به مدرسه‌ای دارد که در آن دانش‌آموزان منحصراً پسر یا [[دانش‌آموزان دختر|دختر]] هستند. در مدرسهٔ مختلط، دانش‌آموزان دختر و پسر با هم در یک مدرسه و در یک کلاس درس می‌خوانند.<ref>[https://erj.khu.ac.ir/article-1-40-fa.html خانی و محمدی، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، 1394ش، ص106.]</ref> هرکدام از این سیستم‌های آموزشی دارای مبانی، پیش‌فرض‌ها و برنامه‌های متفاوت و بعضاً متضادی هستند.<ref>[https://journals.iau.ir/article_689946_ae8b6dd72277f8ac30470fede4cd35b9.pdf خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص33-32.]</ref> هدف مدارس منفک، تعقیب فرایند آموزشی بر مبنای [[جنسیت]] است؛ افراد در فرایند آموزشی؛ ارزش‌ها، انگیزه‌ها، و رفتارهایی را که در یک فرهنگ، ویژهٔ پسر یا دختر تلقی می‌شوند؛ کسب می‌کنند.<ref>[https://jria.iust.ac.ir/article-1-1548-fa.pdf یگانه و دیگران، «تأثیر جنسیت کودکان بر طراحی فضای باز مهدکودک و پیش‌دبستانی براساس آموزه‌های اسلامی«، 1400ش، ص109.]</ref> آموزش منفک یا مختلط شامل تمام دوره‌های آموزشی از مهدکودک تا دانشگاه می‌شود.<ref>[https://journals.iau.ir/article_689946_ae8b6dd72277f8ac30470fede4cd35b9.pdf خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص33.]</ref>
 
مدافعان تفکیک جنسیت در حوزه آموزش، این ایده را در سطح آموزش عالی نیز دنبال کرده‌اند؛ برخی [[فمینیسم|فمینیست‌ها]] تأسیس دانشگاه‌های تک‌جنسیتی را یک راه‌حل موقت برای جبران نابرابری آموزشی میان مردان و زنان در آموزش عالی دانسته و معتقدند؛ در دانشگاه‌های تک‌جنسیتی زنان فرصت تحصیل در تمام رشته‌ها را پیدا می‌کنند؛ برای زنان [[الگوی مصرف زنانه|الگوهای زنانه]] ارائه شده و موجب توسعه دوستی میان زنان می‌شود. زنان در این محیط کمتر اسیر [[کلیشه‌های جنسیتی]] می‌شوند و محیط تحصیلی برای آنها راحت‌تر است.<ref>[https://www.isih.ir/article_462_c0419702c94883e570d0dab56f9984f8.pdf پورخزایی و دیگران، «مناسبات نظام آموزش عالی و جنسیت: تجربه زیسته در دانشگاه تک جنسیتی الزهرا»، 1402ش، ص149-147.]</ref> امروزه دانشگاه‌های تک‌جنسیتی زیادی در قاره‌های آفریقا، آسیا، اقیانوسیه، اروپا و آمریکا فعال هستند.<ref>[https://www.seratnews.com/fa/news/25008/دانشگاه-ها-و-کالج-های-تک-جنسیتی-دنیا «دانشگاه‌ها و کالج‌های تک‌جنسیتی دنیا»، پایگاه خبری تحلیلی صراط.]</ref> کشور آمریکا دارای قدیمی‌ترین کالج‌های مخصوص زنان است که در ابتدای قرن ۱۹ و با هدف پاسخ گویی به نیاز آموزش بین زنان به‌ویژه در سطح آموزش عالی تأسیس شده‌اند.<ref>[https://www.isih.ir/article_462_c0419702c94883e570d0dab56f9984f8.pdf پورخزایی و دیگران، «مناسبات نظام آموزش عالی و جنسیت: تجربه زیسته در دانشگاه تک جنسیتی الزهرا»، 1402ش، ص150-149.]</ref> در تاریخ جهان اسلام؛ هرگز آموزش مختلط در شکل کنونی آن سابقه نداشته و این‌گونه آموزش، منحصر در آموزش خردسالان بوده و آموزش بزرگسالان به وسیلهٔ معلم غیرهمجنس یعنی آموزش زنان توسط معلم مرد و آموزش مردان توسط [[معلم زن]] بوده است.<ref>[https://soci.rihu.ac.ir/article_1010_ed4ed84b4e1e0c8577a981921764a1da.pdf بستان (نجفی)، «جنسیت در آموزش و پرورش از دیدگاه جامعه‌شناسی اسلامی»، 1392ش، ص77.]</ref>
 
سیستم آموزشی جمهوری اسلامی ایران، در سطح آموزش عمومی تک‌جنسیتی است.<ref>[https://journals.iau.ir/article_689946_ae8b6dd72277f8ac30470fede4cd35b9.pdf خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص33.]</ref> در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش (۱۳۹۰ش) بر ایجاد و متناسب‌سازی فضاهای تربیتی با ویژگی‌های جنسیتی، نیازهای ویژهٔ دانش‌آموزان و رعایت الگوی معماری اسلامی ایرانی و شرایط اقلیمی، فرهنگی و جغرافیایی تأکید شده است.<ref>[https://jria.iust.ac.ir/article-1-1548-fa.pdf یگانه و دیگران، «تأثیر جنسیت کودکان بر طراحی فضای باز مهدکودک و پیش‌دبستانی براساس آموزه‌های اسلامی«، 1400ش، ص106.]</ref> در سطح آموزش‌عالی هرچند الگوی مختلط، رایج است؛ اما در عین‌حال الگوی تک‌جنسیتی نیز تعقیب می‌شود؛ در شرایط فعلی، دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی زیادی در استان‌های مختلف ایران وجود دارند که تک‌جنسیتی بوده و منحصراً به دانشجویان پسر یا دختر، خدمات آموزشی ارائه می‌کنند؛ البته بیشترین آنها مربوط به دختران می‌شود.<ref>[https://snn.ir/fa/news/257502/معرفی-دانشگاه-های-تک-جنسیتی-کشور-جدول «معرفی دانشگاه‌های تک‌جنسیتی کشور»، وب‌سایت خبرگزاری دانشجو.]</ref> برخی مراکز آموزش‌عالی هرچند تک‌جنسیتی نیستند؛ اما تفکیک [[جنسیت]] در آنها اعمال شده و کلاس‌های درس برای دختران و پسران، جداگانه برگزار می‌شوند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/55041/چه-دانشگاه-هايي-تفکيک-جنسيتي-مي-شوند افتخاری، «چه دانشگاه‌هایی تفکیک جنسیتی می‌شوند؟»، وب‌سایت مشرق نیوز.]</ref>
 
الگوی غالب در فرهنگ مدرن، آموزش مختلط دختران و پسران است. جریان اصلی [[فمینیسم]] از مدافعان مهم و برجستهٔ آن به‌شمار می‌آید و آن را شیوهٔ مناسب برای دستیابی زنان و دختران به امکانات و فرصت‌های آموزشی برابر و نزدیک به [[عدالت جنسیتی|عدالت‌جنسیتی]] می‌دانند.<ref>[https://soci.rihu.ac.ir/article_1010_ed4ed84b4e1e0c8577a981921764a1da.pdf بستان (نجفی)، «جنسیت در آموزش و پرورش از دیدگاه جامعه‌شناسی اسلامی»، 1392ش، ص76.]</ref> فمینیست‌ها با انکار تفاوت‌های طبیعی میان دختران و پسران، از آموزش مختلط آنها دفاع کرده و معتقدند؛ دو [[جنس]] باید تحت آموزش یکسان قرار گیرند، تا یکسان عمل کنند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/304989/آیا-باید-جنسیت-در-آموزش-رسمی-لحاظ-شود جیریایی، «آیا باید جنسیت در آموزش رسمی لحاظ شود؟»، وب‌سایت تابناک.]</ref> از دیدگاه آنها؛ محیط مدارس تک‌جنسیتی، مصنوعی بوده و دانش‌آموزان را برای زندگی در اجتماع آماده نمی‌سازد.<ref>[https://erj.khu.ac.ir/article-1-40-fa.html خانی و محمدی، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، 1394ش، ص106.]</ref> به اعتقاد مدافعان آموزش مختلط؛ مدارس تک‌جنسیتی، به کلیشه‌سازی‌های جنسیتی منفی در جامعه دامن می‌زنند.<ref>[http://old.oerp.ir/article/3536/آموزش-تک-جنسیتی-و-تاثیر-آن-بر-فرایند-آموزش سعیدی، «آموزش تک‌جنسیتی و تأثیر آن بر فرایند آموزش»، وب‌سایت سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی.]</ref>
 
طیف‌های متفاوتی از اندیشمندان با آموزش و پرورش تک‌جنسیتی موافق‌اند؛ برخی فمینیست‌ها با استناد به پژوهش‌های انجام شده، الگوی آموزش مختلط را مردانه و به زیان دختران دانسته‌اند. آنان به مزایای نظام آموزش غیر مختلط به‌طور خاص در دبیرستان‌ها و برنامه‌های خاص دختران به‌ویژه در ریاضیات و علوم تأکید کرده‌اند که در آنها سطح پیشرفت دختران در مقایسه با پسران پایین‌تر است. به‌نظر آنان؛ دلیل حفظ مدارس مختلط در جوامع مردسالار امتیازهایی است که برای پسران به همراه دارند. نقش دختران در این مدارس تقویت تصویر مثبت پسران از خویش است و در واقع مدارس مختلط مدارس پسرانه است که دختران اجازهٔ ورود به آنها را یافته‌اند؛ اما در مدارس غیر مختلط، دختران آزادی داشته و مجبور نیستند که همواره تسلیم پسران بوده و ناتوان‌تر از آنها به‌نظر آیند.<ref>[https://soci.rihu.ac.ir/article_1010_ed4ed84b4e1e0c8577a981921764a1da.pdf بستان (نجفی)، «جنسیت در آموزش و پرورش از دیدگاه جامعه‌شناسی اسلامی»، 1392ش، ص77-76.]</ref>
 
برخی موافقان با استناد به [[تفاوت‌های جسمی زن و مرد|تفاوت‌های طبیعی زنان و مردان]] بر آموزش تک‌جنسیتی تأکید داشته و معتقدند؛ دختران و پسران، متفاوت یادمی‌گیرند و باید در محیط‌های آموزشی متفاوتی آموزش ببینند تا سطح مطلوب‌تری از منافع آموزشی برای آنها حاصل شود. پژوهش‌های علمی نیز نشاندهندهٔ پیشرفت تحصیلی بهتری دانش‌آموزان دختر و پسر در این‌گونه مدارس است و از منظر محققین؛ جنبه‌های زیست‌محیطی آموزش، عامل اصلی این موفقیت به‌شمار می‌آید.<ref>[https://journals.iau.ir/article_689946_ae8b6dd72277f8ac30470fede4cd35b9.pdf خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص51.]</ref> اندیشمندان غربی، عمدتاً آموزش تک‌جنسیتی را برمبنای اعتقاد به تشابه جنسیتی تعقیب می‌کنند و عدالت جنسیتی را در توزیع امکانات و فرصت‌های آموزشی یکسان دانسته و دغدغه آنها جبران محرومیت‌های آموزشی یک گروه جنسیتی که عموماً زنان و دختران را شامل می‌شود، از طریق ارائهٔ خدمات آموزشی اختصاصی در یک محیط تک‌جنسیتی است.<ref>[https://journals.iau.ir/article_689946_ae8b6dd72277f8ac30470fede4cd35b9.pdf خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص48.]</ref>
 
=== تفکیک جنسیتی در مکان‌های تجاری ===
مکان‌های تجاری به محیط‌هایی از قبیل مجتمع‌های خرید، مراکز کسب‌وکار و محدوده‌های خرده‌فروشی، اطلاق می‌شود و بخشی از فضای شهری است.<ref>[https://urbstudies.uok.ac.ir/article_55755.html عزیزی و اسدی، «تحلیلی بر ریختشناسی مجتمع‌های تجاری  مطالعه موردی: مجتمع تجاری کوروش، منطقه 5 تهران»، 1396ش.ص56.]</ref> مراد از فضای شهری، فضای مادی با ابعاد اجتماعی و روان‌شناسی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/477445/fa#downloadbottom کلانتری خلیل‌آباد و دیگران، «برنامه‌ریزی فضاهای امن شهری مبتنی برتفکیک جنسیتی با رویکرد CPTED (نمونه موردی: محله فرهنگیان، شهر بناب)»، 1392ش، ص16.]</ref> فضا به خودی خود جنسیت ندارد، اما مکان‌ها و فضاها می‌توانند حامل نشانه‌ها، کدها و حتی جایگاه‌های متفاوتی برای زنان و مردان باشند.<ref>[http://dialecticalspace.com/urban-space-gender/ کامل، «فضاهای شهری و جنسیت»، وب‌سایت فضا و دیالیکتیک.]</ref> جنسیت و فضا ارتباط متقابل دارند؛ تفاوت‌های جنسیتی بر فضا تأثیر می‌گذارد و جنسیت نیز متأثر از فضا است. نحوه استفاده زنان و مردان از اماکن تجاری متأثر از فرهنگ حاکم بر جامعه است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/396943/fa#downloadbottom خرمی‌روز و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران (مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه 2، پاساژ کویتی‌های رضا)»، 1399ش، ص64.]</ref> فضا محصول روابط تجربهٔ استفاده‌کنندگان محیط با فضای ذهنی متخصصان و محیط فیزیکی است. همان‌گونه که حضور زنان در [[بازار]]، بر شکل‌دهی آن تأثیر می‌گذارد، محیط بازار نیز تجربه زنان از فضاها را متأثر می‌سازد. منظور از جنسیت‌دار شدن فضا، تخصیص محدوده‌های آن برای حضور جنسیت خاص است، برخی فضاها به‌طور خنثی توسط هر دو [[جنس]] استفاده می‌شوند.<ref>[https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100465.html بیدار و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص57-58.]</ref>
 
مقوله جنسیت و معماری عمدتاً در نگرش‌های فمینیستی به‌منظور برابری زنان با مردان تعقیب می‌شود. در رویکردهای فرهنگی دیگر نیز این مسئله مطرح است و اندیشمندان؛ متناسب با نظام‌های فرهنگی، نسبت جنسیت با فضاهای عمومی را تعیین کرده<ref>[https://www.jgeoqeshm.ir/article_186993.html سهراب‌زاده و دیگران، «بررسی نقش جنسیت در ادراک طراحی معماری مجتمع‌های تجاری در حوزه جغرافیایی چابهار»، 1401ش، ص829.]</ref> و معتقدند؛ مکان‌های تجاری به‌گونه‌ای باشند که زنان و مردان، بدون محدودیت‌های فردی و اجتماعی در این مکان‌ها حضور یابند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400022617876/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%AC%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%AD-%D9%85%D «چرا زنان محیط‌های تجاری را به همه جا ترجیح می‌دهند؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> لوفور معتقد است مردم مراکز خرید را تصاحب می‌کنند تا در مقابل استراتژی قدرت برای کنترل فضا، فضا را مطابق رویه‌های زندگی خودشان به مصرف برسانند. زنان می‌توانند، با حضور متمرکز و مداوم‌شان، ضوابط حاکم بر فضایی را که سال‌ها برای حضور و استفاده مردان شکل گرفته، در هم شکسته و از آن به شیوه خودشان استفاده کنند. چیزی که دوسرتو و میول از آن به «مقاومت» تعبیر می‌کنند.<ref>[https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100465.html بیدار و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص58.]</ref> اسلام بر مبنای نوع نگرشی که دربارهٔ حفظ عفت عمومی و کرامت انسانی دارد؛ رابطه جنسیت با اماکن تجاری را بر مبنای اصل حریم و محرمیت، رعایت حجاب،<ref>سوره احزاب، آیه 59.</ref> اجتناب از چشم‌چرانی،<ref>سوره نور، آیه 31-30.</ref> تخیل جنسی،<ref>فلسفی، الحدیث، 1368ش، ج‏2، ص116.</ref> تماس جسمی<ref>ابن‌بابویه، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج‏3، ص469.</ref> و خلوت با نامحرم،<ref>پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص680.</ref> تعیین می‌کند.
 
بر مبنای تحقیقات انجام شده؛ زنان نسبت به موارد آزاردهنده محیطی حساس‌تر بوده و با دقت بیشتری، فضا را انتخاب می‌کنند. به‌دلیل قوی‌تر بودن حس جهت‌یابی در مردان، آنها راحت‌تر فضاهای مورد نیاز خود را می‌یابند؛ لذا خوانایی فضا در بخش آدرس‌یابی، برای زنان از اهمیت بیشتری برخوردار است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/396943/fa#downloadbottom خرمی‌روز و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران (مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه 2، پاساژ کویتی‌های رضا)»، 1399ش، ص65.]</ref> لوفور معتقد است؛ مردان به‌طور سنتی قدرت بیشتری داشته و فضاهای عمومی را بر اساس نیازهای‌شان طراحی کرده‌اند و زنان به‌دلیل تأثیر این نیروهای مسلط دچار محرومیت و نابرابری فضایی شده‌اند.<ref>[http://dialecticalspace.com/urban-space-gender/ کامل، «فضاهای شهری و جنسیت»، وب‌سایت فضا و دیالیکتیک.]</ref> برخی معتقدند؛ زنان در حین استفاده از فضا منفعل نیستند و گاهی در برابر عدم بهره‌مندی از فضای مناسب، مقاومت کرده و فعالانه فضای مورد نیاز خود را تولید می‌کنند. به‌عنوان نمونه؛ برای امنیت خود از برخی مسیرها چشم‌پوشی کرده و مسیرهای دیگری را انتخاب می‌کنند یا به‌صورت گروهی از مراکز تجاری دیدن می‌کنند و در صورت نیاز به استراحت، از پله‌ها یا سکوهای موجود در این اماکن استفاده می‌کنند. چنین رفتارهایی که از آنها به بازآفرینی فضا تعبیر می‌شود در افراد مختلف متناسب به ادراک آنان از فضا و نیازهای‌شان متفاوت است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/396943/fa#downloadbottom خرمی‌روز و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران (مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه 2، پاساژ کویتی‌های رضا)»، 1399ش، ص73-]72.</ref>
 
بر مبنای گزارش‌های علمی؛ ساختار مغزی زنان و مردان متفاوت است. نیم‌کره سمت چپ مغز بیش‌تر برای مسایل منطقی استفاده می‌شود؛ اما نیم‌کره سمت راست بیش‌تر با مفاهیم بصری و احساسات درگیر است. زنان در حین تصمیم خرید هر دو نیم‌کره مغزشان درگیر است و مردان بیش‌تر از نیم‌کره سمت چپ مغز خود استفاده می‌کنند. این تفاوت ساختاری در مغز به هنگام تصمیم خرید موجب می‌شود، مردان خرید را بیش‌تر به‌صورت یک فعالیت هدف‌دار دنبال کرده و آن را یک وظیفه تلقی کنند؛ اما خرید برای زنان یک فرایند لذت‌بخش است و می‌خواهند با پرس‌وجو و تحقیق به نتیجه بهتری برسند.<ref>[https://www.jgeoqeshm.ir/article_186993.html سهراب‌زاده و دیگران، «بررسی نقش جنسیت در ادراک طراحی معماری مجتمع‌های تجاری در حوزه جغرافیایی چابهار»، 1401ش، ص829-828.]</ref>
 
مردان می‌دانند چه چیزی می‌خواهند و وقت زیادی را صرف نگاه کردن به اجناس مغازه نکرده و سریع تصمیم می‌گیرند؛ اما زنان با احساس خرید می‌کنند، آمارها نشان می‌دهد که خریدهای بیش از نیمی از زنان متأثر از دوستان و صاحب‌نظرانی است که به آنها اعتماد دارند و اگر او از خرید خود راضی باشد این تجربه را با دوستان خود نیز در میان می‌گذارد. اصولاً مردان خیلی نگران قیمت جنس نیستند. ولی زنان توجه بیشتری روی قیمت دارند. زنان، خریداران کار کشته‌ای هستند؛ آنها ممکن است به خریدهای اضافی هم بپردازند، مثلاً اگر قصد خرید یک سرویس غذاخوری را داشته باشند، یک قالیچه و رومیزی هم می‌خرند و تزئینات جدیدی را نیز انجام می‌دهند تا فضا و محیط را از همه نظر کامل کنند. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، زنان بزرگ‌ترین جمعیت خریداران هستند چون نه‌تنها برای خود که برای خانواده خود نیز خرید می‌کنند؛ لذا بسیاری از فروشندگان با هدف جذب خریداران زن، بازاریابی خود را عمدتاً معطوف به زنان می‌کنند.<ref>[https://khooyeh.ir/نقش-جنسیت-خریداران-در-فرآیند-فروش/ دگانگ، «نقش جنسیت خریداران در فرایند فروش»، وب‌سایت خویه.]</ref>
 
به اعتقاد محققین؛ زن امروزی تنها یک زن خانه‌دار نیست بلکه یک فروشنده و بازاریاب باهوش نیز هستکه مشتریان را با زیرکی راهنمایی و ترغیب به خرید می‌کند؛<ref>[https://khooyeh.ir/نقش-جنسیت-خریداران-در-فرآیند-فروش/ دگانگ، «نقش جنسیت خریداران در فرایند فروش»، وب‌سایت خویه.]</ref> لذا اشتغال زنان در فضاهای تجاری همانند پاساژها و کافی‌شاپ‌ها رو به افزایش است. پاساژ، صحنه نمایشی از فعالیت‌های اجتماعی زنان و مردان است. بر مبنای تحقیقات انجام شده، زنانی که در پاساژها به‌عنوان فروشنده مشغول به کار می‌شوند اکثراً از طبقات پایین جامعه هستند که برای تأمین معیشت خود مجبور به کار هستند. گروهی دیگر برای کسب وجهه اجتماعی، استقلال مالی و دور شدن از فضای محدود خانه و خانواده ترجیح می‌دهند که در جایی مشغول به کار شوند. گروه کثیری به‌عنوان فعالیت اقتصادی به این شغل‌ها روی می‌آورند. برخی محققین؛ مزایای اشتغال زنان را افزایش سرمایه اجتماعی و اعتمادبه‌نفس زنان دانسته و در ارتباط با پیامدهای فردی و اجتماعی آن به دستمزد کم، خشونت جنسی و جسمی، نگرش منفی مردم و کاهش اشتغال مردان اشاره می‌کنند.<ref>[https://www.irna.ir/news/83684208/اما-و-اگرهای-اشتغال-زنان-در-مراکز-تجاری طهمورثی، « اما و اگرهای اشتغال زنان در مراکز تجاری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
 
بر اساس تحقیقات انجام شده؛ زنان در بازارها و پاساژها نه به‌عنوان فعالیت تجاری؛ بلکه عمدتاً برای گذران اوقات فراغت حضور می‌یابند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1400022617876/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%AC%D8%A7-%D8%AA%D8%B1%D8%AC%DB%8C%D8%AD-%D9%85%D «چرا زنان محیط‌های تجاری را به همه جا ترجیح می‌دهند؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> بنا بر یافته‌های پژوهشگران علوم اجتماعی، اکنون فضاهای خرید چندمنظوره با اهدافی به‌جز خرید توسط زنان استفاده می‌شوند. نتایج آمار سال ۱۳۸۳ش نشان می‌دهد که در بازار تهران، حدود ۱۱٫۷٪ از مراجعان زنان هستند. همچنین بر مبنای نتایج یک پیمایش دربارهٔ فرهنگ خرید شهروندان تهرانی ۷٪ صرفاً برای تفریح، ۳۷٪ برای خرید تفریحی و ۵۳٪ برای خرید ضروری به بازار تهران مراجعه کرده بودند. مشاهدات عینی پژوهشگران در این بازار و نتایج این پیمایش نشانگر این واقعیت است که بازار و اماکن تجاری امروزه برای مخاطبانش فقط در امر خریدوفروش خلاصه نمی‌شود که گستره‌ای از فعالیت‌های ضروری و غیر ضروری در آن به وقوع می‌پیوندد.<ref>[https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100465.html بیدار و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص56-57.]</ref>
 
با توجه به تحقیقات انجام شده؛ امروزه حضور زنان در بازارها نسبت به سابق به‌گونه‌ای چشم‌گیری افزایش یافته و فضاها در حال تبدیل شدن به فضاهای زنانه هستند.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص70.]</ref> کیفیت حضور زنان در اماکن تجاری نیز با گذشته متفاوت شده است و برخی از این فضاها هنوز حضور زنان را محدود می‌کند.<ref>[https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100465.html بیدار و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص55.]</ref>
 
مطالعات جنسیتی در فضاهای شهری نشان می‌دهد که به‌دلیل روابط بیشتر زنان با محیط‌های عمومی و صرف زمان بیشتر در این فضاها، فضاهای شهری به‌ویژه اماکن تجاری اثر بیشتری در زندگی روزانه آنها نسبت به مردان دارند؛ به‌ویژه که زنان حساسیت‌های بیشتری نیز نسبت به محیط دارند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/396943/fa#downloadbottom خرمی‌روز و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران (مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه 2، پاساژ کویتی‌های رضا)»، 1399ش، ص65.]</ref> با این شرایط و به‌دلیل این‌که؛ فضاها عمدتاً برای مردان شکل گرفته، حضور زنان در بازار با محدودیت‌های جدی مواجه است.<ref>[https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100465.html بیدار و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص56.]</ref>
 
زنان، از حضور در فضاهای عمومی ترس داشته و فکر می‌کنند که دیده‌شدن در این اماکن ممکن است برای‌شان مشکل‌ساز باشد. شرایط کالبدی بازارها نیز به‌گونه‌ای است که آنها نمی‌توانند در جایی رفع خستگی کنند.<ref>[https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100465.html بیدار و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص72.]</ref> چنین محدویتی معمولاً برای مردها احساس نشده و آنها به‌راحتی در جایی نشسته یا به میله‌ها تکیه می‌دهند. اگر زنان بخواهند مانند مردها رفع خستگی کنند، نگاه‌های خیره مردانه موجب ناراحتی و آزار آنها می‌شود.<ref>بی[https://soffeh.sbu.ac.ir/article_100465.html دار  و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص66.]</ref>
 
=== تفکیک جنسیتی در فضای اجتماعی ===
فضای اجتماعی، قلمرویی است که زندگی فرهنگی جامعه در آن هدایت می‌شود. فضا شکل‌هایی از کنش متقابل را ترغیب یا منع کرده و ساختارهایی اجتماعی را پدیدمی‌آورد.<ref>[https://jwica.ut.ac.ir/article_82964_a9a834ac2c51a48d4887e19e96dc740c.pdf ایمانی و نرسیسیانس، «تفکیک جنسیتی فضای شهری و روابط صمیمانة بین‌جنسیتی: مطالعة مقایسه‌ای تفکیک منعطف و غیرمنعطف»، 1400ش، ص213.]</ref> لیپتون، فضای عمومی را به‌عنوان «اتاق زندگی بیرونی» و «مرکز تفریح و فراغت بیرون از خانه» تعریف می‌کند.<ref>[https://www.jgeoqeshm.ir/article_89025_33998640f6917f60bf4851b8b4ef8719.pdf سلیمانی و دیگران، «طراحی فضاهای شهری با ارزیابی نگرش جنسیتی(مطالعه موردی: پارک بانوان نرگس ارومیه)»، 1398ش، ص160.]</ref>
 
=== تفکیک جنسیتی در فضای تفریحی ===
مکان تفریحی دارای دو مؤلفه ایمنی و امنیت است؛ مؤلفه ایمنی، اشاره به عوامل محیطی دارد که در صورت عدم تأمین شرایط مطلوب وقوع حوادث اجتناب‌ناپذیر می‌شود و مؤلفهٔ امنیت ناظر به جرایم علیه اشخاص و اموال آنها است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/477445/fa#downloadbottom کلانتری‌خلیل‌آباد و دیگران، «برنامه‌ریزی فضاهای امن شهری مبتنی برتفکیک جنسیتی با رویکردCPTED (نمونه موردی: محله فرهنگیان، شهر بناب»، 1392ش، ص17.]</ref> تفکیک جنسیتی در اماکن تفریحی، فرایندی است که به‌منظور تأمین [[امنیت اجتماعی زنان|امنیت]] و جلوگیری از اختلاط غیر ضروری زن و مرد، اعمال می‌شود. تفکیک جنسیتی گاهی دستوری و قانونی و در مواردی به‌صورت اختیاری انجام می‌شود.<ref>[https://jsoa.sbu.ac.ir/article_99214_435271cb9c1f6e8ac7469d3bf90e909d.pdf تولایی و دیگران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی )با تکیه بر پارکها)»، 1394ش، ص33.]</ref>
 
تفریح از نیازهای طبیعی زنان و مردان است؛ در گذشته وجود فضاهایی مشترک بین منازل، محلی برای دورهمی‌های زنانه شمرده می‌شد؛<ref>[https://elmnet.ir/doc/20585731-11781 کریمی‌نیا. و دیگران، «تأثیر فمینیست و تفکیک جنسیتی برفضاهای معماری و شهرسازی»، دومین کنفرانس سالانه پژوهش‌های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری.]</ref> اما امروزه، فضاهای شهری عمدتاً بر اساس جنسیت شکل‌گرفته و زنان کمتر به فضاهای عمومی دسترسی دارند؛ لذا برخی بر ایجاد فضاهای تفریحی زنانه تأکید دارند.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482_7cf6b7d3f32872c369c42a3b0960648e.pdf پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص55.]</ref> این فضاها از بسترهای زندگی افراد است و باید با توجه به شباهت‌ها و تفاوت‌های میان گروه‌های جنسی شکل‌گیرند تا به‌عنوان محیطی امن، پایدار و جذاب بتوانند به نیازهای آنها پاسخ مناسب بدهند. برخی فضاهای شهری ناامنی را به افراد و به‌ویژه زنان القا می‌کنند.<ref>[https://www.jgeoqeshm.ir/article_89025_33998640f6917f60bf4851b8b4ef8719.pdf سلیمانی و دیگران، «طراحی فضاهای شهری با ارزیابی نگرش جنسیتی(مطالعه موردی: پارک بانوان نرگس ارومیه)»، 1398ش، ص162- 160.]</ref> در این فضاها زنان مورد انواع مختلفی آزارهای جنسی (دیداری، کلامی و رفتاری) قرار می‌گیرند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/477445/fa#downloadbottom کلانتری‌خلیل‌آباد و دیگران، «برنامه‌ریزی فضاهای امن شهری مبتنی برتفکیک جنسیتی با رویکردCPTED (نمونه موردی: محله فرهنگیان، شهر بناب»، 1392ش، ص19.]</ref> تحقیقات نیز نشان می‌دهد که اکثریت زنان ایرانی، به‌دلیل کمبود امکانات و فضاهای مناسب، بیشتر اوقات فراغت خود را در خانه می‌گذرانند.<ref>[https://jsoa.sbu.ac.ir/article_99029_96ea59197f1dc997212980fee09b2b7c.pdf سفیری و مدیری، «تفاوت‌های جنسیتی در اوقات فراغت»، اسفند 1389ش.ص152.]</ref> برخی کارشناسان؛ ایجاد پارک‌های بانوان را فرصتی برای تفریح زنان دانسته<ref>[https://www.pishkhan.com/news/146726 «پارک بانوان؛ درمان نشاط اجتماعی»، وب‌سایت پیشخوان.]</ref> و ایجاد چنین مکان‌های را برای آنها عقلایی می‌دانند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/419727/منطق-جداسازی-سالن-های-مردانه-و-زنانه-در-ایران-و-غرب قنبریان، «منطق جداسازی سالن‌های مردانه و زنانه در ایران و غرب!»، وب‌سایت خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref>
 
=== تفکیک جنسیتی ورزشی ===
تفکیک جنسیتی در [[ورزش بانوان|ورزش]] به‌ویژه ورزش‌هایی که مستلزم تماس بدنی است، مورد تأکید اخلاقی و شرعی است. تلاش برخی برای به تصویر کشیدن پیامدهای مثبت ورزش مختلط و ترویج آن نیز مبنای علمی ندارد<ref>حکمت‌نیا، حقوق و مسئولیت‌های فردی و اجتماعی زن، 1390ش، ص302.</ref> و با مخالفت‌های بسیاری از سوی زنان روبه‌رو شده است. اختلاط با ترنس‌ها نیز چالش جدیدی است که تبعیض جنسیتی را افزایش داده است. به‌عنوان نمونه می‌توان به نتیجه مسابقات دوچرخه‌سواری زنان در شیکاگو اشاره کرد که به‌صورتی مضحک حاکی از دست‌یابی تنها یک زن به مدال برنز بود، چراکه دو مدال طلا و نقره را ترنس‌ها از آن خود کردند. ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه، با امضای قانون ممنوعیت همجنس‌گرایی در روسیه، گفت: افراد [[ترنسجندر|تراجنسیتی]] مثل جهش‌های کرونا، متنوع شده‌اند. اگر مردی با عمل [[تغییرجنسیت|تغییر جنسیت]] به زن تبدیل شود، در مسابقات ورزشی زنان برنده می‌شود و با ادامه این جریان، ورزش زنان نابود خواهد شد.<ref>خبرگزاری صدا و سیما، 3 مرداد 1402.</ref>
 
=== تفکیک جنسیتی مجازی ===
در گذشته، جداسازی زنان و مردان در فضاهای حقیقی صورت می‌گرفت؛ اما امروزه در پی گسترش فضای مجازی، شاخص‌های سبک زندگی پیرامون چگونگی ارتباط زنان و مردان در این فضا نیز مورد توجه قرار گرفته است.<ref>نصراللهی و کافی، «تحلیل فرهنگی ـ ارتباطی اختلاط جنسی مبتنی بر دیدگاه اسلامی»، 1402ش، ص28-29.</ref>
 
== دیدگاه‌ها ==
=== دیدگاه عمومی ===
به‌طور کلی زنان بیشتر از مردان خواهان تفکیک جنسیتی در برخی از فضاها هستند؛ اما بیشترین اختلاف نظر در خصوص فضاهای آموزشی وجود دارد. برخی تحقیقات حاکی از این است که دانشجویان در دانشگاه‌های مختلط تهران، بیشتر مخالف تفکیک هستند در حالی که در دانشگاه‌های تک‌جنسیتی، اغلب دانشجویان موافق تفکیک هستند.<ref>- انتظاری، «آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبایی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، 1397ش، ص211.</ref> همچنین بررسی‌ها نشان داده است دانش‌آموزانی که در مدارس تک‌جنسیتی تحصیل کرده‌اند نسبت به کسانی که در مدارس مختلط بوده‌اند، پیشرفت تحصیلی بهتری داشته‌اند.<ref>- خانی و محمدی، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، 1394ش، ص94.</ref>
 
تفاوت در نحوه خلقت، نیازهای زنان و مردان را متفاوت ساخته و فضاهای عمومی به‌گونه‌های متفاوتی توسط آنها ادراک می‌شوند؛ لذا توجه به نیازهای جنسیتی و نحوه ادراک زنانه و مردانه در معماری اماکن تجاری ضرورت می‌یابد. تفکیک آگاهانه و اختیاری فضاها بر مبنای جنسیت باعث افزایش دسترسی زنان به فضای عمومی می‌شود.<ref>[https://www.jgeoqeshm.ir/article_186993.html سهراب‌زاده و دیگران، «بررسی نقش جنسیت در ادراک طراحی معماری مجتمع‌های تجاری در حوزه جغرافیایی چابهار»، 1401ش، ص828-831.]</ref> برمبنای گزارشی؛ ادراک از ویژگی‌های ساختمان تجاری با خرید بازدید کنندگان ارتباط معناداری دارد.<ref>[https://www.jgeoqeshm.ir/article_186993.html سهراب‌زاده و دیگران، «بررسی نقش جنسیت در ادراک طراحی معماری مجتمع‌های تجاری در حوزه جغرافیایی چابهار»، 1401ش، ص836.]</ref> تحقیقات نشان می‌دهد که مردان و زنان نه‌تنها به شیوه‌های متفاوتی از فضا استفاده می‌کنند بلکه تجارب آنها در فضا نیز متفاوت است. از واضح‌ترین نمونه‌ها جهت ادراک تفاوت‌ها، تفاوت در احساس امنیت بین دو گروه جنسیتی است. برای نمونه، همان‌گونه که ادراک یک مرد جوان از یک کوچه تاریک با ادراک دختر نوجوان یا تجربه یک زن منتظر در کنار اتوبان با تجربه یک فرد در مرکز شهر یکی نیست،<ref>[https://www.sid.ir/paper/396943/fa#downloadbottom خرمی‌روز و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران (مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه 2، پاساژ کویتی‌های رضا)»، 1399ش، ص65.]</ref> در فضاهای تجاری نیز مقوله امنیت و احساس آرامش زنان و مردان متفاوت است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/396943/fa#downloadbottom خرمی‌روز و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران (مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه 2، پاساژ کویتی‌های رضا)»، 1399ش، ص72-73.]</ref>
 
=== جامعه‌شناسان ===
برخی جامعه‌شناسان معتقدند که تفکیک جنسیتی، معمولاً به شکل اختصاص قلمرو خانواده به زنان و قلمرو اجتماع به مردان است. این رویکرد اگرچه با هدف تقسیم کار جنسی آغاز شد؛ اما با گذشت زمان، سبب کم‌رنگ شدن حضور اجتماعی زنان و محدودکردن آنها در خانه شد. هدف اصلی تفکیک جنسیتی در اجتماع، ایجاد فضایی اخلاقی‌تر و سالم‌تر در جامعه بوده است. نظریه کارکردگرایی هرچند اعتنایی به تفاوت‌های طبیعی زنان و مردان ندارد؛ اما [[نظریه‌های تقسیم کار جنسیتی|تقسیم‌جنسیتی کار]] را دارای مزایای جدی برای جامعه دانسته و از این منظر، آموزش تک‌جنسیتی را برای جامعه مفید می‌داند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/304989/آیا-باید-جنسیت-در-آموزش-رسمی-لحاظ-شود جیریایی، «آیا باید جنسیت در آموزش رسمی لحاظ شود؟»، وب‌سایت تابناک.]</ref> از منظر کارشناسان، تفکیک جنسیتی در محیط‌های عمومی، مزایای زیر را به‌دنبال دارد:
# جلوگیری از آزار جنسی و فساد اجتماعی ناشی از روابط ناسالم میان دو جنس مخالف؛<ref>[https://www.heyvafamily.com/web/articles/view/1343/مزایا-و-معایب-تفکیک-جنسیتی-کودکان.html . «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روان‌شناسی«فیلیا»، تاریخ بازدید: 16 آبان 1401ش.]</ref>
# افزایش توانمندی و اعتمادبه‌نفس افراد در مکان‌های آموزشی تک‌جنسیتی؛<ref>[https://fa.eferrit.com/4-مزایای-مدارس-تک-جنسیتی/ . «چهار مزایای مدارس تک جنسیتی»، وب‌سایت eferrit، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.]</ref>
# کاهش روحیه تنوع‌طلبی در جوانان و در پی آن، کاهش سن ازدواج و تحکیم خانواده؛<ref>[https://www.heyvafamily.com/web/articles/view/1343/مزایا-و-معایب-تفکیک-جنسیتی-کودکان.html . «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روان‌شناسی«فیلیا»، تاریخ بازدید: 16 آبان 1401ش.]</ref>
# افزایش حس آرامش و امنیت در جنس مؤنث و مذکر؛<ref>[https://www.heyvafamily.com/web/articles/view/1343/مزایا-و-معایب-تفکیک-جنسیتی-کودکان.html . «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روان‌شناسی«فیلیا»، تاریخ بازدید: 16 آبان 1401ش.]</ref>
# راحتی دختران نسبت به پوشش خود در کنار هم جنس‌های خود در سنین کودکی، نوجوانی و جوانی؛
# راحتی دختران نسبت به پوشش خود در کنار هم جنس‌های خود در سنین کودکی، نوجوانی و جوانی؛
# آرامش و امنیت روانی والدین در خصوص فرزندان‌شان در محیط‌های عمومی؛ <ref> [https://www.heyvafamily.com/web/articles/view/1343/%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7-%D9%88-%D9%85%D8%B9%D8%A7%DB%8C%D8%A8-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86.html . «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روانشناسی«فیلیا»، تاریخ بازدید: 16 آبان 1401ش.]</ref>
# آرامش و امنیت روانی والدین در خصوص فرزندان‌شان در محیط‌های عمومی؛<ref>[https://www.heyvafamily.com/web/articles/view/1343/مزایا-و-معایب-تفکیک-جنسیتی-کودکان.html . «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روان‌شناسی«فیلیا»، تاریخ بازدید: 16 آبان 1401ش.]</ref>
# افزایش یادگیری افراد در محیط‌های تک‌جنسیتی؛
# افزایش یادگیری افراد در محیط‌های تک‌جنسیتی؛
# از دیدگاه برخی محققان محیط‌های تک‌جنسیتی سبب افزایش ادراک زنان از خودشان شده و این امکان را به آنها می‌دهد که با افزایش اعتماد به نفس، نقـش رهبـري یک گروه را بپذیرند. امروزه جهان شاهد افزایش تحـصیلات دانـشگاهی زنـان در محیط‌های آموزشی تک‌جنسیتی است.<ref> [https://www.sid.ir/paper/93296/fa . انتظاری، « آثار و پیامدهاي تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌هاي دیگر»، 1396ش، ص 219 و ص220.] </ref> همچنین تفکیک جنسیتی در برخی فضاهای عمومی و تفریحی سبب اﻓﺰاﯾﺶ اﻣﻨﯿﺖ ﻓﻀﺎﻫﺎی ﺷﻬﺮی ﺑﺮای زﻧﺎن شده است.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1307570/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B1%D8%B6%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%85%D9%86%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B6%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%AA%DA%A9%DB%8C%D9%87-%D8%A8%D8%B1-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D9%87%D8%A7 . تولایی و همکاران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی»، 1394ش، ص1.]</ref>
# از دیدگاه برخی محققان محیط‌های تک‌جنسیتی سبب افزایش ادراک زنان از خودشان شده و این امکان را به آنها می‌دهد که با افزایش اعتماد به نفس، نقش رهبری یک گروه را بپذیرند. امروزه جهان شاهد افزایش تحصیلات دانشگاهی زنان در محیط‌های آموزشی تک‌جنسیتی است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/93296/fa . انتظاری، « آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، 1396ش، ص 219 و ص220.]</ref> همچنین تفکیک جنسیتی در برخی فضاهای عمومی و تفریحی سبب افزایش امنیت فضاهای شهری برای زنان شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1307570/بررسی-رضایت-مندی-از-تفکیک-جنسیتی-در-فضاهای-عمومی-با-تکیه-بر-پارک-ها . تولایی و همکاران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی»، 1394ش، ص1.]</ref>
 
در مقابل کارشناسانی که با تفکیک جنسیتی در مکان‌های عمومی مخالف هستند، اجرای این طرح را سبب ایجاد وقایع مختلف در بستر جامعه و خانواده دانسته‌اند که عبارت‌اند از:
==دلایل مخالفان تفکیک جنسیتی==
کارشناسانی که با تفکیک جنسیتی در مکان‌های عمومی مخالف هستند، اجرای این طرح را سبب ایجاد وقایع مختلف در بستر جامعه و خانواده دانسته‌اند که عبارت‌اند از:  
# افزایش ارتباطات با جنس مخالف در فضای مجازی؛
# افزایش ارتباطات با جنس مخالف در فضای مجازی؛
# افزایش [[ازدواج اینترنتی|ازدواج‌های اینترنتی]]؛
# افزایش [[ازدواج اینترنتی|ازدواج‌های اینترنتی]]؛
# پایمال کردن حق حضور اجتماعی زنان؛<ref> [http://www.isa.org.ir/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7/378-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA/3740-%D8%AA%D9%81%DA%A9%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B9%D8%B1%D8%B5%D9%87-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C . «تفکیک جنسیتی در عرصه عمومی»، وب‌سایت انجمن جامعه شناسی ایران، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.]</ref>  
# پایمال کردن حق حضور اجتماعی زنان؛<ref>[http://www.isa.org.ir/گزارش-نشست-ها/378-گزارش-نشست-جامعه‌شناسی-زنان-و-جنسیت/3740-تفکیک-جنسیتی-در-عرصه-عمومی . «تفکیک جنسیتی در عرصه عمومی»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.]</ref>
# کاهش قدرت اجتماعی زنان؛<ref> [https://www.sid.ir/paper/93296/fa . انتظاری، « آثار و پیامدهاي تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌هاي دیگر»، 1396ش، ص221.]</ref>  
# کاهش قدرت اجتماعی زنان؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/93296/fa . انتظاری، « آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، 1396ش، ص221.]</ref>
# بی‌اخلاقی‌ و افزایش روابط خیابانی خارج از کنترل؛
# بی‌اخلاقی و افزایش روابط خیابانی خارج از کنترل؛
این دسته از کارشناسان معتقدند وجود دو جنس مخالف در یک مکان آموزشی سبب افزایش رقابت و پیشرفت تحصیلی می‌شود.<ref> [https://fa.eferrit.com/4-%D9%85%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%AA%DA%A9-%D8%AC%D9%86%D8%B3%DB%8C%D8%AA%DB%8C/ . «چهار مزایای مدارس تک جنسیتی»، وب‌سایت eferrit، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.]</ref> همچنین تعامل دو جنس مخالف به‌خصوص در محیط‌‌های علمی، باعث رشد ایده‌های خلاقانه و انگیزۀ علمی آنها می‌شود.<ref> [https://honarehzendegi.com/fa/gender-segregation . «معایب و مزایای تفکیک جنسیتی»، وب2سایت هنر زندگی، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.]</ref> از این منظر، سیاست‌های تفکیک جنسیتی برای ایجاد توازن بین مردان وزنان، ناموفق بوده و نابرابری جنسی و توزیع ناعادلانه فرصت‌ها را به‌دنبال داشته است.<ref> [https://www.sid.ir/paper/93296/fa . انتظاری، « آثار و پیامدهاي تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌هاي دیگر»، 1396ش، ص220.]</ref>
این دسته از کارشناسان معتقدند وجود دو جنس مخالف در یک مکان آموزشی سبب افزایش رقابت و پیشرفت تحصیلی می‌شود.<ref>[https://fa.eferrit.com/4-مزایای-مدارس-تک-جنسیتی/ . «چهار مزایای مدارس تک جنسیتی»، وب‌سایت eferrit، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.]</ref> همچنین تعامل دو جنس مخالف به‌خصوص در محیط‌های علمی، باعث رشد ایده‌های خلاقانه و انگیزهٔ علمی آنها می‌شود.<ref>[https://honarehzendegi.com/fa/gender-segregation . «معایب و مزایای تفکیک جنسیتی»، وب2سایت هنر زندگی، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.]</ref> از این منظر، سیاست‌های تفکیک جنسیتی برای ایجاد توازن بین مردان وزنان، ناموفق بوده و نابرابری جنسی و توزیع ناعادلانه فرصت‌ها را به‌دنبال داشته است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/93296/fa . انتظاری، « آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، 1396ش، ص220.]</ref>
 
برخی معتقدند؛ مردان تفریح زنان و دختران خود را کنترل می‌کنند و گاهی اعمال خشونت شوهران علیه همسران در این خصوص دیده شده است. مضاف بر آن، زنان خود نیز از تنها بیرون رفتن احساس ناراحتی و ترس دارند. پارکر معتقد است؛ [[اوقات فراغت زنان]] نسبت به مردان کمتر است؛ لذا طیف فعالیت‌های تفریحی آنان نیز محدودتر است و زنان کمتر از مردان به ورزش می‌پردازند. برخی از فمینیست‌ها مدعی هستند؛ زنان تمایل دارند زمان زیادی را برای فرزندان خود بگذرانند؛ لذا میان زنان مجرد و متأهل تفاوت‌های در این خصوص وجود دارد.<ref>[https://jsoa.sbu.ac.ir/article_99029_96ea59197f1dc997212980fee09b2b7c.pdf سفیری و مدیری، «تفاوت‌های جنسیتی در اوقات فراغت»، اسفند 1389ش.ص151- 150.]</ref> زن‌ها غالباً تأمین نیازهای خانواده را ترجیح می‌دهند.<ref>[https://elmnet.ir/doc/20585731-11781 کریمی‌نیا. و دیگران، «تأثیر فمینیست و تفکیک جنسیتی برفضاهای معماری و شهرسازی»، دومین کنفرانس سالانه پژوهش‌های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری.]</ref>


==پانویس==
به‌گزارش محققین؛ جنسیت در نوع تفریح نیز مؤثر است؛ تحقیقات در ایران نشان می‌دهد که پسران بیشتر به فراغت جسمانی و دختران بیشتر به فراغت‌های عملی توجه دارند.<ref>[https://jsoa.sbu.ac.ir/article_99029_96ea59197f1dc997212980fee09b2b7c.pdf سفیری و مدیری، «تفاوت‌های جنسیتی در اوقات فراغت»، اسفند 1389ش.ص152.]</ref> گنیزی و همکارانش دریافتند که مردان به مشوق‌هایی از نوع تورنمنت واکنش نشان می‌دهند؛ اما زنان عملکردشان را فقط وقتی که با زنان رقابت می‌کنند بهبود می‌دهند.<ref>[https://egdr.journals.pnu.ac.ir/article_4480_64b545d6179ba50ddc10ab03443652d6.pdf جلالی و دیگران، «تأثیر جنسیت و تفکیک جنسیتی بر رخداد چرخش انگیزه‌های فردی در فعالیت‌های گروهی: رهیافت آزمایشگاهی اقتصاد رفتاری مبتنی بر نظریه بازی‌ها»، 1399ش، ص65.]</ref>
{{پانویس}}
 
==منابع==
=== اسلام‌پژوهان ===
* «آیا امام خمینی با تفکیک جنسیتی دانشگاه ها مخالف بود؟»، وب‌سایت کانون فرهنگی تبلیغی مردم امین، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.  
برخی تفکیک جنسیتی را عامل از خودبیگانگی زنان می‌شمارند<ref>- فکوهی و دیگران، «جایگاه فضاهای اوقات فراغتی تفکیک شده در برساخت هویت دختران: مطالعه موردی بوستان نرگس قم» 1398ش، ص76.</ref> و بر این باورند که تفکیک جنسیتی در روابط روزمره باید به موارد ضروری محدود شود.<ref>- ایمانی و نرسیسیانس، «تفکیک جنسیتی فضای شهری و روابط صمیمانه بین جنیسیتی: مطالعه مقایسه‌ای تفکیک منعطف و غیر منعطف»، 1400ش، ص228.</ref> از این منظر تأکید بر تفکیک در عرصه آموزش بی‌معنا است و کشش زنان و مردان به همدیگر در محیط آموزشی تغییر نمی‌کند. علاوه بر این تفکیک نیازمند سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی دقیق است و بدون فراهم شدن زمینه، چنین سیاستی عقیم خواهد بود.<ref>- شهریاری، «اجرای طرح تفکیک جنسیتی در دانشگاه آزاد»، 1383ش، ص44-48.</ref> از این دیدگاه بر مسئله اجتناب از سیاست‌های آمرانه در آموزش تأکید می‌شود، در حالی که موافقان با تأکید بر تربیت، از تفکیک جنسیتی دفاع می‌کنند.<ref>- یاره و محمدنژاد، «بررسی ابعاد و پیامدهای طرح تفکیک جنسیتی دانشجویان در دانشگاه‌ها و راهکارهای اجرای طرح» 1391ش، ص625.</ref> برخی فقها با استشهاد به روایت نبوی که همگان را مسئول سرنوشت جامعه می‌شمارد،<ref>کلینی، اصول کافی، ج2، 1369ش، ص163.</ref> تفکیک جنسیتی را لازم نمی‌دانند و بر این باورند که در پرتو همین نگرش، قرآن مشارکت‌های مهم زنان در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی را نقل می‌کند. از این دیدگاه، کار برای زن در خارج از خانه منعی ندارد، به‌شرطی که مشکل خاصی برای زن ایجاد نکند.<ref>- زند اقطاعی، الگوی اسلامی ورزش بانوان (بررسی ورزش زنان از دیدگاه فقه شیعه)، 1396ش، ص44.</ref> دلیل این مسئله نیاز به حضور زن در اجتماع است و بسیاری از کارها بدون حضور زن به‌درستی انجام نمی‌شود.<ref>- السیاسی، حقوق زن و مسئولیت‌های او در خانواده و جامعه، 1386ش، ص299.</ref> یکسانی هویت زن و مرد، یکسانی در آفرینش،<ref>- سوره نجم، آیات 45-46؛ سوره قیامة، آیات 36-39 و آیات 12-14.</ref> همسانی در عبادت خدا<ref>- سوره ذاریات، آیه 56.</ref> و آبادانی زمین، تقسیم وظایف بر اساس تفاوت‌های فیزیکی و جسمانی زن و مرد و معرفی زنان موفق در کنشگری اجتماعی از سوی قرآن مانند مریم، همسر فرعون، ملکه سبا و دختران شعیب، از منظر مسلمانان قائل به عدم ضرورت تفکیک جنسیتی نشان می‌دهد که زنان و مردان در کنار همدیگر موظف به اجرای نقش‌های اجتماعی هستند و نباید با تفکیک زنان و مردان یک قشر را از انجام وظایف محروم کرد.<ref>- شمس‌الدین، «زن و مسئله پوشش و نگاه»، 1384ش، ص127-131.</ref> همچنین تمایز و تفکیک جنسیتی، زمینه‌ساز نابرابری و توجیه‌کننده و مشروعیت‌بخش نابرابری جنسیتی است. از طریق تفکیک، مشاغل زنانه کم‌ارزش‌تر تلقی می‌شود و نابرابری‌ها در جامعه نهادینه خواهد شد.<ref>- سفیری و ایمانیان، جامعه‌شناسی جنسیت، 1392ش، ص199.</ref>
* امامی‌راد، احمد، «بررسی فقهی تفکیک جنسیتی»، مطالعات فقه تربیتی، شماره 1، 1393ش.
 
* انتظاری، علی، «آثار و پیامدهاي تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌هاي دیگر»، علوم اجتماعی، شماره 81، 1396ش.  
به عقیدهٔ برخی تفکیک جنسیتی و اختلاط کمتر مرد و زن، سیاست و راهبردی شایسته و مرجح است و آن را به مجموعه‌ای از روایات مستند می‌کنند.<ref>- حر عاملی، وسائل الشیعه، 1409ق، ج20، ص184 و 235.</ref> برخی معتقدند تفکیک جنسیتی ضروری است؛ چراکه در غیر شرایط ضروری، اسلام مخالف حضور زن در ملاء عام و منظرهای اجتماعی است. مدافعان این نظریه مدعی هستند که از طریق جمع‌آوری قرائن و شواهد مذاق شارع را به‌دست آورده‌اند.<ref>- سلطانی تیرانی، بررسی مذاق شارع در باب حضور زن در ملاء و منظرهای اجتماعی، 1397ش، ص45.</ref> همچنین اجتناب از انحرافات اخلاقی، جلوگیری از افت تحصیلی دانش‌آموزان،<ref>- بستان، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی، 1390ش، ص148.</ref> پیشگیری از آزار زنان در محیط اشتغال،<ref>- بستان، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی، 1390ش، ص160.</ref> توجه به تفاوت‌های طبیعی زن و مرد و انتظارات متفاوت از دو جنس، برخی آیات قرآن<ref>- سوره احزاب، آیه33.</ref> و روایات،<ref>- کلینی، اصول کافی، 1369ش، ج5، ص519.</ref> تفکیک جنسیتی را ضروری می‌سازد.
* «تفکیک جنسیتی از نگاه اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.
 
* «تفکیک جنسیتی در عرصه عمومی»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.
برخی معتقدند آیات و روایات ضرورت تفکیک با متون دیگر دینی و همچنین سیره پیشوایان دینی تعارض دارد و عمومیت آن از اعتبار ساقط است؛ بنابراین توصیه‌های تفکیک باید به توصیه‌های اخلاقی فروکاسته شود و تنها شرط اختلاط، حفظ حرمت و حریم زنان و مردان است.<ref>- مطهری، مسئله حجاب، 1389ش، ص216 و 220.</ref> این نظریه به سیرهٔ اهل‌بیت استناد می‌کند، نظیر این‌که پیامبر زنان خود را به نوبت با خود به سفر می‌برد.<ref>- بخاری، صحیح، 1410ق، ج7، ص43.</ref> همچنین پیامبر دستور داده است که نباید مانع رفتن زنان به مسجد شد.<ref>- مجلسی، بحار الانوار، 1362ش، ج87، ص354.</ref> نمونه دیگر شرکت زنان در نماز بر میت در زمان پیامبر است، هرچند توصیه‌ای بر شرکت زنان در نماز میت وجود ندارد، اما منعی نیز از حضور آنها نشده است.<ref>- حر عاملی، وسائل الشیعه، 1414ق، ج1، ص156.</ref> در تاریخ ذکر شده است که پیامبر عده‌ای از زنان را با خود در جنگ‌ها برای کمک به زخمی‌ها و آب‌رسانی می‌برد.<ref>- ابوداوود، سنن، 1420ق، ج1، ص202.</ref>
* تولایی و همکاران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی»، تحلیل اجتماعی نظم و نابرابری اجتماعی، شماره 69، 1394ش.
* «چهار مزایای مدارس تک جنسیتی»، وب‌سایت eferrit، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.
* خانی، محمدحسین و محمدی، محسن، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، پژوهش‌های تربیتی، شماره 30، 1394ش.
* «خوبی‌های تفکیک جنسیتی»، وب‌سایت انتخاب حق شماست، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.
* «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روانشناسی«فیلیا»، تاریخ بازدید: 16 آبان 1401ش.
* «معایب و مزایای تفکیک جنسیتی»، وب2سایت هنر زندگی، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.
ویکی زندگی


<big>'''تفکیک جنسیتی'''</big>؛ جداسازی زنان و مردان در عرصه‌های مختلف اجتماعی.  
برخی، تفکیک جنسیتی را اصل اولی در روابط زن و مرد می‌دانند و اختلاط را فقط در صورت اضطرار یا ضرورت می‌پذیرند. اکثر سلفی‌ها با تبعیت ازاندیشه‌های ابن‌تیمیه هرگونه حضور و فعالیت اجتماعی زن را که به اختلاط با مردان بنیجامد حرام می‌دانند؛ از جمله وهابی‌ها<ref>عثیمین، فتاوی نور علی الدرب، بی‌تا، ج2، ص24.</ref>و گروه طالبان که به زنان اجازه تحصیل در مدارس و دانشگاه‌ها، حضور در مکان‌های عمومی و اشتغال در ادارات و کارخانه‌ها نمی‌دهد. در مقابل این دیدگاه، لیبرالیست‌ها که به‌دنبال برابری و آزادی مطلق هستند تفکیک جنسیتی را منافی آزادی و برابری می‌دانند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/198856/کاتوزیانتفکیک‌جنسیتی‌توهین‌به‌جامعه‌دانشگاهی‌است کاتوزیان، «تفکیک جنسیتی، توهین به جامعه دانشگاهی» وب‌سایت تابناک.]</ref> دیدگاه سوم با اصالت دادن به [[عفاف]] و [[حیا]]، روابط سالم و بدون آسیب زن و مرد را پیگیری می‌کند. بسیار ازاندیشمندان مسلمان با تکیه بر آموزه‌های اسلام به اختلاط و حضور زن در جامعه اگر به رابطهٔ نامشروع نینجامد و موجب تضییع حقوق [[خانواده]] نشود، مهر تأیید زده‌اند.<ref>غزالی، اسلام پاسخ می‌دهد، 1392ش، ص575. قرضاوی، فقه سیاسی، 1379ش، ص165.</ref> [[امام خمینی]]، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، نه‌تنها مشارکت فعال زنان در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و حتی نظامی را تأیید کرده است، بلکه آمادگی نظامی زنان را برای دفاع از اسلام، واجب می‌داند.<ref>خمینی، صحیفه نور، 1371ش، ج7، ص340.</ref> وی حتی با ایجاد فاصلهٔ فیزیکی میان دختران و پسران در دانشگاه مخالفت کرد.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/610967-دانشجویان-پرده-کشی-دیوارکشی-امام-خمینی-دانشگاه-تهران «دستور شبانه و فوری امام خمینی برای برچیدن پرده‌کشی میان دانشجویان دختر و پسر»،  وب‌سایت اعتماد.]</ref>


تفکیک جنسیتی، بیشتر در دو حوزه اشتغال و تحصیلات نمود می‌یابد، اما تفکیک در وسائل نقلیه عمومی، رستوران‌ها، پارک‌ها، کلوپ‌های ورزشی، مراکز درمانی و فضاهای فراوان دیگر نیز همواره مورد توجه بوده است. تحقیقات داخلی و خارجی، تبیین‌ها و پیامدهای متفاوتی برای تفکیک جنسیتی ذکر کرده‌اند.  
عنصر کانونی در نگاه اسلام؛ تفاوت زن و مرد در نحوهٔ آفرینش و وظایف طبیعی آنها است، بر همین مبنا؛ مدافع [[هویت جنسیتی|هویت]] نقش‌های جنسیتی بوده و به همان میزان که معترض تبعیض جنسیتی است، تشابه جنسیتی را نیز به ضرر زنان دانسته و [[عدالت آموزشی]] را در آموزش تک‌جنسیتی متناسب با ویژگی‌های زنانه و مردانه و معطوف به نقش‌های جنسیتی آنها می‌داند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/304989/آیا-باید-جنسیت-در-آموزش-رسمی-لحاظ-شود جیریایی، «آیا باید جنسیت در آموزش رسمی لحاظ شود؟»، وب‌سایت تابناک.]</ref> اسلام با تأیید این ضرورت‌ها، آموزش تک‌جنسیتی را برای تقویت [[اخلاق جنسی]] در جامعه مفید و لازم تلقی می‌کند؛ زیرا آزادی جنسی و از خودبیگانگی زنان با هویت [[زنانگی|زنانگی‌شان]] را دارای پیامدهای ویرانگر برای افراد، جامعه و به‌ویژه نهاد [[خانواده]] می‌داند.<ref>[https://alefbalib.com/index.aspx?pid=256&PdfID=910550 محبی، «مردمی‌شدن خانواده؛ فرایند آسیب‌دیدگی و بحران خانوادگی»، 1402ش، ص93.]</ref>


==مفهوم‌شناسی==
[[پرونده:1400110308573217624592544.jpg|جایگزین=واگن بانوان مترو|بندانگشتی|واگن بانوان مترو]]
تفکیک جنسیتی فرایند جداسازی فضای حضور و فعالیت افراد، بر اساس جنس است که به دنبال آن برای افراد نقش‌های متمایزی در نظر می‌گیرند.<ref>میرزایی، فرهنگی توصیفی علوم اجتماعی، 1393ش، ص404.</ref>


==تفکیک جنسیتی در جهان==
=== فیلسوفان ===
برخی تحقیقات نشان می‌دهد که اهتمام به تفکیک جنسیتی در برخی کشورها مانند فرانسه، اتریش، لهستان، ایران و بلاروس، بیش از کشورهای دیگر است. در کشورهای غربی تفکیک جنسیتی بیشتر ناظر به تفکیک شغلی بر مبنای جنسیت است. شغل‌هایی نظیر نجاری، لوله‌کشی، رانندگی کامیون و تعمیر‌ ماشین به مردان و مشاغلی نظیر معلمی، پرستاری، مراقبت از کودک و منشی‌گری به زنان اختصاص دارد یا حضور زنان در آن مشاغل بیش از مردان است. در اولین تحقیقات توسط بیلی و بارون، وضعیت 393 شرکت در کالیفرنیا در سال‌های 1959 تا سال 1979 میلادی بررسی شد و حدود 93. 4 درصد تفکیک جنسیتی گزارش شد. تفکیک شغلی بر مبنای جنسیت تا دهه 1970 در غرب بسیار شدید بود. در تحقیق دیگری در زمینۀ تفکیک شغلی بر مبنای جنسیت از سال 1972 تا سال 2002م، نشان می‌دهد که میزان تفکیک از حدود 48درصد در سال 1972م، به 32درصد در سال 2002م، کاهش یافته است، چراکه بیشتر تفکیک‌های شغلی به مشاغل اجرایی، اداری، مدیریتی و حرفه‌های تخصصی مربوط بوده و در سال 2002م، زنان وارد مشاغل سنتی مردان شده بودند. البته با وجود کاهش میزان تفکیک، میزان نابرابری درآمدی زنان و مردان تا حد زیادی باقی مانده است. به‌عنوان مثال در مشاغلی نظیر مشاوره امور تحصیلی و آموزشی، روانشناسی و کامپیوتر تفاوت فراوانی از لحاظ درآمد بین مردان و زنان وجود دارد.<ref>- هوفمن و اورت، زنان و اقتصاد خانواده کار و در آمد، 1389ش، ص324-327.</ref> در ایران تفکیک جنسیتی در عرصه‌های مختلفی مثل فضاهای آموزشی، تفریحی، عبادی، ورزشی و حمل‌ونقل عمومی وجود دارد.<ref>- فکوهی و دیگران، «جایگاه فضاهای اوقات فراغتی تفکیک شده در برساخت هویت دختران: مطالعه موردی بوستان نرگس قم» 1398ش، ص76.</ref>
ضرورت آموزش منفک، ناشی از تفاوت‌های طبیعی زنان و مردان است؛ از نظر افلاطون؛ عقلانیت در مردان و احساس در زنان غالب است؛ ارسطو؛ مرد را منشأ روح و [[زن]] را منشأ جسم می‌داند؛ روسو؛ به قدرت استدلال، جسارت جنسی و گستاخی مرد اشاره کرده و تأکید بر سرشت فریبندگی، شرمساری و مقاومت زن دارد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/304989/آیا-باید-جنسیت-در-آموزش-رسمی-لحاظ-شود جیریایی، «آیا باید جنسیت در آموزش رسمی لحاظ شود؟»، وب‌سایت تابناک.]</ref>


==رویکردهای نظری- دینی==
=== زیست‌شناسان ===
===1. ضرورت‌نداشتن تفکیک جنسیتی===
زیست‌شناسی نیز تفاوت‌های جسمی فراوانی را میان زن و مرد اثبات می‌کند.<ref>'''.''' [http://mohsenzade.com/zm/ravanshenasi_3/ غلامی، «زن، مرد؛ تفاوت‌ها»، وب‌سایت حجت‌الاسلام محسن‌زاده.]</ref> زنان و مردان به‌تبع تفاوت‌های فیزیکی دارای دستگاه‌های نسبتاً متفاوت روانی،<ref>مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج‏19، ص184.</ref> ادراکی و [[هویت جنسیتی]] هستند؛<ref>محبی، «صورت‌بندی مفهوم جنسیت در انگاره اسلامی»، 1403ش، ص78.</ref> لذا آموزش تک‌جنسیتی ضروری دانسته می‌شود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/304989/آیا-باید-جنسیت-در-آموزش-رسمی-لحاظ-شود جیریایی، «آیا باید جنسیت در آموزش رسمی لحاظ شود؟»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
برخی تفکیک‌ جنسیتی را عامل از خود‌بیگانگی زنان می‌شمارند<ref>- فکوهی و دیگران، «جایگاه فضاهای اوقات فراغتی تفکیک شده در برساخت هویت دختران: مطالعه موردی بوستان نرگس قم» 1398ش، ص76.</ref> و بر این باورند که تفکیک جنسیتی در روابط روزمره باید به موارد ضروری محدود شود.<ref>- ایمانی و نرسیسیانس، «تفکیک جنسیتی فضای شهری و روابط صمیمانه بین جنیسیتی: ‌مطالعه مقایسه‌ای تفکیک منعطف و غیر منعطف»،  1400ش، ص228.</ref> از این منظر تاکید بر تفکیک در عرصه آموزش بی‌معنا است و کشش زنان و مردان به همدیگر در محیط آموزشی تغییر نمی‌کند. علاوه بر این تفکیک نیازمند سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی دقیق است و بدون فراهم شدن زمینه، ‌ چنین سیاستی عقیم خواهد بود.<ref>- شهریاری، «اجرای طرح تفکیک جنسیتی در دانشگاه آزاد»،  1383ش، ص44-48.</ref> از این دیدگاه بر مسئله اجتناب از سیاست‌های آمرانه در آموزش تاکید می‌شود، در حالی که موافقان با تاکید بر تربیت، از تفکیک جنسیتی دفاع می‌کنند.<ref>- ‌ یاره و محمدنژاد، «بررسی ابعاد و پیامدهای طرح تفکیک جنسیتی دانشجویان در دانشگاه‌ها و راهکارهای اجرای طرح» 1391ش، ص625.</ref> برخی فقها با استشهاد به روایت نبوی که همگان را مسئول سرنوشت جامعه می‌شمارد، <ref>کلینی، اصول کافی، ج2، 1369ش، ص163.</ref> تفکیک جنسیتی را لازم نمی‌دانند و بر این باورند که در پرتو همین نگرش، قرآن مشارکت‌های مهم زنان در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی را نقل می‌کند. از این دیدگاه، کار برای زن در خارج از خانه منعی ندارد، به‌شرطی که مشکل خاصی برای زن ایجاد نکند.<ref>- زند اقطاعی، الگوی اسلامی ورزش بانوان (بررسی ورزش زنان از دیدگاه فقه شیعه)،  1396ش، ص44.</ref> دلیل این مسئله نیاز به حضور زن در اجتماع است و بسیاری از کارها بدون حضور زن به‌درستی انجام نمی‌شود.<ref>- السیاسی، حقوق زن و مسئولیت‌های او در خانواده و جامعه، 1386ش، ص299.</ref> یکسانی هویت زن و مرد، یکسانی در آفرینش، <ref> - سوره نجم، آیات 45-46؛ سوره قیامة، آیات 36-39 و آیات 12-14.</ref> همسانی در عبادت خدا<ref>- سوره ذاریات، آیه 56.</ref> و آبادانی زمین، تقسیم وظایف بر اساس تفاوت‌های فیزیکی و جسمانی زن و مرد و معرفی زنان موفق در کنشگری اجتماعی از سوی قرآن مانند مریم، همسر فرعون، ملکه سبا و دختران شعیب، از منظر مسلمانان قائل به عدم ضرورت تفکیک جنسیتی نشان می‌دهد که زنان و مردان در کنار همدیگر موظف به اجرای نقش‌های اجتماعی هستند و نباید با تفکیک زنان و مردان یک قشر را از انجام وظایف محروم کرد.<ref>- شمس‌الدین، «زن و مساله پوشش و نگاه»،  1384ش، ص127-131.</ref> همچنین تمایز و تفکیک جنسیتی، زمینه‌ساز نابرابری و توجیه‌کننده و مشروعیت‌بخش نابرابری جنسیتی است. از طریق تفکیک، مشاغل زنانه کم‌ارزش‌تر تلقی می‌شود و نابرابری‌ها در جامعه نهادینه خواهد شد.<ref>- سفیری و ایمانیان، جامعه‌شناسی جنسیت، 1392ش، ص199.</ref>


===2. ترجیح یا ضرورت تفکیک جنسیتی===
=== روان‌شناسان ===
به عقیدۀ برخی تفکیک جنسیتی و اختلاط کمتر مرد و زن، سیاست و راهبردی شایسته و مرجح است و آن را به مجموعه‌ای از روایات مستند می‌کنند.<ref>- حر عاملی، وسائل الشیعه، 1409ق، ج20، ص184 و 235.</ref> برخی معتقدند تفکیک جنسیتی ضروری است؛ چراکه در غیر شرایط ضروری، اسلام مخالف حضور زن در ملاء عام و منظرهای اجتماعی است. مدافعان این نظریه مدعی هستند که از طریق جمع‌آوری قرائن و شواهد مذاق شارع را به‌دست آورده‌اند.<ref>- سلطانی تیرانی، بررسی مذاق شارع در باب حضور زن در ملاء و منظرهای اجتماعی، 1397ش، ص45.</ref> همچنین اجتناب از انحرافات اخلاقی، جلوگیری از افت تحصیلی دانش‌آموزان، <ref>- بستان، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی، 1390ش، ص148.</ref> پیشگیری از آزار زنان در محیط اشتغال، <ref>- بستان، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی، 1390ش، ص160.</ref> توجه به تفاوت‌های طبیعی زن و مرد و انتظارات متفاوت از دو جنس، برخی آیات قرآن<ref>- سوره احزاب، آیه33.</ref> و روایات، <ref>- کلینی، اصول کافی، 1369ش، ج5، ص519.</ref> تفکیک جنسیتی را ضروری می‌سازد.
برخی به منظور رهایی دختران از سیطرهٔ نظام آموزشی مردانه، خواهان مکان‌های جداگانه آموزشی هستند.<ref>[https://journals.iau.ir/article_689946_ae8b6dd72277f8ac30470fede4cd35b9.pdf خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص48.]</ref> به اعتقاد محققین؛ جذابیت‌های فضای آموزشی نیز برای دختران و پسران متفاوت بوده و هرکدام به امور خاصی علاقه‌مند هستند؛ دختران بیشتر از پسران از رنگ‌ها استفاده می‌کنند. دختران به رنگ‌های گرم و پسران به رنگ‌های سرد گرایش بیشتری دارند. پسران رزمی و دختران بزمی بوده و حیاط مدرسه باید متناسب با نیازهای دخترانه و پسرانه طراحی شود.<ref>[https://jria.iust.ac.ir/article-1-1548-fa.pdf یگانه و دیگران، «تأثیر جنسیت کودکان بر طراحی فضای باز مهدکودک و پیش‌دبستانی براساس آموزه‌های اسلامی«، 1400ش، ص115- 114.]</ref>


===3. جواز اختلاط جنسیتی با حفظ حریم===
=== فمنیست‌ها ===
برخی معتقدند آیات و روایات ضرورت تفکیک با متون دیگر دینی و همچنین سیره پیشوایان دینی تعارض دارد و عمومیت آن از اعتبار ساقط است. بنابراین توصیه‌های تفکیک باید به توصیه‌های اخلاقی فروکاسته شود و تنها شرط اختلاط، حفظ حرمت و حریم زنان و مردان است.<ref>- مطهری، مسئله حجاب، 1389ش، ص216 و 220.</ref> این نظریه به سیرۀ اهل‌بیت استناد می‌کند، نظیر این‌که پیامبر زنان خود را به نوبت با خود به سفر می‌برد.<ref>- بخاری، صحیح، 1410ق، ج7، ص43.</ref> همچنین پیامبر دستور داده است که نباید مانع رفتن زنان به مسجد شد.<ref>- مجلسی، بحار الانوار، 1362ش، ج87، ص354.</ref> نمونه دیگر شرکت زنان در نماز بر میت در زمان پیامبر است، هرچند توصیه‌ای بر شرکت زنان در نماز میت وجود ندارد، اما منعی نیز از حضور آنها نشده است.<ref>- حر عاملی، وسائل الشیعه، 1414ق، ج1، ص156.</ref> در تاریخ ذکر شده است که پیامبر عده‌ای از زنان را با خود در جنگ‌ها برای کمک به زخمی‌ها و آب‌رسانی می‌برد.<ref>- ابوداوود، سنن، 1420ق، ج1، ص202.</ref>
تفکیک جنسیت از موضوعات مورد توجه [[فمینیسم]] است؛ برخی فیمنیست‌ها، ایجاد اماکن تفریحی برای بانوان را موجب همبستگی بیشتر و تقویت تفکرات فمینیستی در آنان می‌دانند. دیدگاه دوم؛ تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی و وارد کردن زنان به [[حوزه خصوصی در امر جنسی|عرصهٔ خصوصی]] را باعث فاصله‌گرفتن آنها از [[حوزه عمومی در امر جنسی|عرصه‌های عمومی]] دانسته و معتقدند؛ در هیچ مکان عمومی نباید جداسازی صورت گیرد؛ چرا که باعث کاهش حضور زنان در فضای عمومی و مردانه‌شدن هرچه بیشتر این فضا می‌شود؛<ref>[https://jsoa.sbu.ac.ir/article_99214_435271cb9c1f6e8ac7469d3bf90e909d.pdf تولایی و دیگران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی )با تکیه بر پارکها)»، 1394ش، ص40-41.]</ref> آنها؛ تفکیک [[جنسیت]] در اماکن تفریحی را بازتابی از نگاه مردسالارانه در نهاد [[خانواده]] می‌دانند که منجر به بازتولید آن در حوزه‌های عمومی می‌شود و نشانه‌های آن را در توجیهات طرفداران تفکیک جنسیت جست‌وجو می‌کنند.<ref>[http://www.isa.org.ir/گزارش-نشست-ها/378-گزارش-نشست-جامعه‌شناسی-زنان-و-جنسیت/3740-تفکیک-جنسیتی-در-عرصه-عمومی اعزازی، «تفکیک جنسیتی در عرصه عمومی»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران.]</ref>


==سیاست‌گذاری‌ها==
کریستین میران و آلما یانگ؛ تفکیک جنسیت در اماکن تفریحی را از این جهت مطلوب می‌دانند که فضای مختلط را مردانه و تهدیدی برای زنان دانسته و معتقدند که زندگی زنان در فضاهای شهری عمدتاً توسط مرزهای رویت‌پذیر و نامرئی که با ساختارهای جداکنندهٔ شهر به لحاظ جنسیتی مربوط می‌شوند، شکل می‌پذیرند. [[خشونت علیه زنان|خشونت در برابر زنان]] یکی از مکانیزم‌های این دوگانگی به‌شمار می‌رود؛ زیرا زنان را در فضاهای عمومی درگیر ترس کرده و به مردها اجازه اعمال خشونت می‌دهد. زنانی که وارد فضاهای عمومی با غلبه مردان می‌شوند، ممکن است محدودیت‌های بیشتری را تجربه کنند.<ref>[https://upk.guilan.ac.ir/article_3280_05ddca7eb6ee61a0fceeca75f343e902.pdf اسدی محل‌چالی و دیگران، «بیین فرهنگ جنسیتی فضا در گذرهای شهر اسلامی- ایرانی»، 1398ش، ص22.]</ref>
تفکیک جنسیتی در ایران پس از انقلاب اسلامی، موجب اختصاص فضاهای فراونی به زنان شد. با این حال برخی سیاست‌‌های تفکیک جنسیتی در ایران، به‌طور کامل اجرا نشده است و این نقصان موجب می‌شود که موافقان به آثار مثبت تفکیک جنسیتی استناد کنند و مخالفان به پیامدهای منفی آن توجه کنند.<ref>- قمشیان، «تحلیل سیاست تفکیک جنسیتی دانشگاه‌ها از منظر علم سیاستگذاری»،  1393ش، ص102.</ref> برخی بر این باورند که اگر تفکیک بدون انعطاف و فراهم‌شدن زمینه‌های مناسب انجام شود، دارای تبعات منفی است. همچنین باید در فرایند تفکیک تغییر شرایط زمانی و مکانی و نیازمندی اعضای جامعه در نظر گرفته شود.<ref>- ایمانی و نرسیسیانس، «تفکیک جنسیتی فضای شهری و روابط صمیمانه بین جنیسیتی: ‌مطالعه مقایسه‌ای تفکیک منعطف و غیر منعطف»،  1400ش، ص227.</ref> بر این اساس همراه با تفکیک در محیط‌های تحصیلی و شغلی، فرهنگ‌سازی لازم است و رسانه‌ها نقش موثری در نهادینه‌سازی آن دارند.<ref>- صدیقی و نیکوییان، «تاملی در تفکیک جنسیتی آموزش و مشاغل بانوان»،  1389ش، ص129.</ref> برخی دیگر تاثیر تفکیک بر آزادی زنان از سلطه مردان را مورد بررسی قرار داده‌اند. از منظر ایشان، صرف تفکیک تاثیر مهمی ندارد و کنترل، رؤیت‌پذیری و هنجارسازی از اهمیت بیشتری برخوردار هستند. به‌گمان این گروه تاکید و سرمایه‌گذاری بر تفکیک تاثیر مهمی بر بهبود وضعیت زنان در جامعه ندارد، <ref>- توانا و شعیفی، «تفکیک جنسیتی در فضای شهری: مطالعه بوستان شهر مادران تهران»،  1394ش، ص133.</ref> چراکه موقعیت‌زنان در ساختار اجتماعی و سیستم ارزشی انسان‌ها با تفکیک جنسیتی ارتباط دارد و تفکیک جنسیتی غیراصولی منجر به تشدید نابرابری شغلی خواهد شد.<ref>- مختاری و فاضلی، «تفکیک جنسیتی شغلی در میان کارکنان نهاد کنابخانه‌های عمومی اهواز»،  1395ش، ص82.</ref>


==استقبال عمومی از تفکیک جنسیتی==
برخی اندیشمندان؛ تفکیک جنسیت را متناسب با فرهنگ‌های متفاوت، معنا کرده و معتقدند؛ جنسیتی شدن یک فضا زمانی به‌عنوان مشکل مطرح می‌شود که بنا به دلایلی یکی از دوجنس (زن/ مرد) مجبور به ترک یک فضای عمومی شده و از حق بهره‌برداری از آن فضا محروم شوند در حالی‌که امکان بهره‌مندی مطلوب از فضاهای شهری و عمومی ازحقوق اولیه [[شهروندی زنان در ایران|شهروندی]] محسوب می‌شود.<ref>[https://www.jgeoqeshm.ir/article_89025_33998640f6917f60bf4851b8b4ef8719.pdf سلیمانی و دیگران، «طراحی فضاهای شهری با ارزیابی نگرش جنسیتی(مطالعه موردی: پارک بانوان نرگس ارومیه)»، 1398ش، ص163-162.]</ref> اگر تفکیک جنسیتی موجب چنین تبعیضی نشود ایجاد اماکن تفریحی اختیاری برای زنان مطلوب است؛ زیرا به زنان هویتی خارج از خانه و خانواده می‌بخشند و برای‌شان یک فضای امن شمرده می‌شوند.<ref>[http://www.jsi-isa.ir/article_21113_ee53987713dd224f416ec59bf3a82d14.pdf توانا و شفیعی، «تفکیک جنسیتی در فضای شهری: مطالعﺔ بوستان بهشت مادران تهران»، تابستان1394ش، ص108.]</ref>[[پرونده:Imamzadeh Hilal ibn Ali in 2014-Isfahan Province-Shia muslim-Mustafa Meraji 24.jpg|جایگزین=ردیف‌های جداگانه زن و مرد - اماکن مذهبی و مساجد ایران|بندانگشتی|ردیف‌های جداگانه زن و مرد در اماکن مذهبی و مساجد ایران]][[پرونده:File.jpg|جایگزین=سرویس بهداشتی - مشهد |بندانگشتی|سرویس بهداشتی در مشهد]]
به طور کلی زنان هم در ایران و هم در بسیاری از کشورهای پیشرفته، بیشتر از مردان خواهان تفکیک جنسیتی در برخی از فضاها هستند؛ اما بیشترین اختلاف نظر در خصوص فضاهای آموزشی وجود دارد. برخی تحقیقات حاکی از این است که دانشجویان در دانشگاه‌های مختلط تهران، بیشتر مخالف تفکیک هستند در حالی که در دانشگاه‌های تک‌جنسیتی، اغلب دانشجویان موافق تفکیک هستند.<ref>- انتظاری، «آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبایی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»،  1397ش، ص211.</ref> همچنین بررسی‌ها نشان داده است دانش‌آموزانی که در مدارس تک‌جنسیتی تحصیل کرده‌اند نسبت به کسانی که در مدارس مختلط بوده‌اند، پیشرفت تحصیلی بهتری داشته‌اند.<ref>- خانی و محمدی، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»،  1394ش، ص94.</ref>


==تفکیک جنسیتی در مسابقات ورزشی==
== مزایای تفکیک جنسیتی ==
[[پرونده:تفکیک جنسیتی.mp4|بندانگشتی|533x533پیکسل]]
=== در فضای آموزش ===
آموزش تک‌جنسیتی از طریق تشویق دختران و پسران به انجام رفتارهای دخترانه و پسرانه، به استحکام جامعه کمک می‌کند.<ref>[https://jria.iust.ac.ir/article-1-1548-fa.pdf یگانه و دیگران، «تأثیر جنسیت کودکان بر طراحی فضای باز مهدکودک و پیش‌دبستانی براساس آموزه‌های اسلامی«، 1400ش، ص107.]</ref> برخی با رویکرد آموزشی بر این نکته تأکید دارند که آموزش تک‌جنسیتی، عمدتاً به نفع دختران است و آنها در چنین محیطی جدی‌تر درس می‌خوانند.<ref>[https://journals.iau.ir/article_689946_ae8b6dd72277f8ac30470fede4cd35b9.pdf خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص51-50.]</ref> بر مبنای پژوهش خانی و محمدی؛ مدرسه تک‌جنسیتی، تأثیر معناداری در پیشرفت تحصیلی [[دانش‌آموزان دختر|دانش‌آموزان]] دارد. همچنین، این پژوهش نشان‌داد که دختران نسبت به پسران، به شکلی معنادار، معدل بیشتری کسب می‌کنند.<ref>[https://erj.khu.ac.ir/article-1-40-fa.html خانی و محمدی، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، 1394ش، ص114-113.]</ref>


تفکیک جنسیتی در [[ورزش بانوان|ورزش]] به‌ویژه ورزش‌هایی که مستلزم تماس بدنی است، مورد تاکید اخلاقی و شرعی است. تلاش برخی برای به تصویر کشیدن پیامدهای مثبت ورزش‌ مختلط و ترویج آن نیز مبنای علمی ندارد<ref>حکمت‌نیا، حقوق و مسئولیت‌های فردی و اجتماعی زن، 1390ش، ص302.</ref> و با مخالفت‌های بسیاری از سوی زنان روبه‌رو شده است. اختلاط با ترنس‌ها نیز چالش جدیدی است که تبعیض جنسیتی را افزایش داده است. به‌عنوان نمونه می‌توان به نتیجه مسابقات دوچرخه‌سواری زنان در شیکاگو اشاره کرد که به‌صورتی مضحک حاکی از دست‌یابی تنها یک زن به مدال برنز بود، چراکه دو مدال طلا و نقره را ترنس‌ها از آن خود کردند. ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه، با امضای قانون ممنوعیت همجنس‌گرایی در روسیه، گفت: افراد [[ترنسجندر|تراجنسیتی]] مثل جهش‌های کرونا، متنوع شده‌اند. اگر مردی با عمل [[تغییرجنسیت|تغییر جنسیت]] به زن تبدیل شود، در مسابقات ورزشی زنان برنده می‌شود و با ادامه این جریان، ورزش زنان نابود خواهد شد.<ref>خبرگزاری صدا و سیما، 3 مرداد 1402.</ref>
به اعتقاد برخی محققین؛ مدارس دخترانه؛ گفتمان تازه‌ای را پدیدآورده‌اند؛ چون این مدارس جایی برای شنیده شدن صدای دختران و مکانی است که زنان در همهٔ جنبه‌های زندگی دخیل بوده و الگویی از جهانی است که دختران خواهان و سزاوار آن هستند. این مدارس در راستای جامعه‌ای معتدل و متوازن از زنان و مردان عمل می‌کنند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/110692/رویکرد-دوباره-به-فضاهای-تک-جنسیتی-در-حوزه-آموزش مصباحی، «رویکرد دوباره به فضاهای تک جنسیتی در حوزه آموزش»، 1385ش، بی‌ص.]</ref>


==پانویس==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}


==منابع==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
* قرآن کریم
* ابن‌بابویه، محمّد، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
* بیدار، مینا و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، فصلنامه علمی پژوهشی معماری و شهرسازی، شمارهٔ ۸۵، تابستان ۱۳۹۸ش.
* پاینده‏، ابوالقاسم، نهج الفصاحهٔ مجموعه کلمات قصار حضرت رسول، تهران، ‏ دنیای دانش، ‏۱۳۸۲ش.
* پوراحمد، احمد و سالاروندیان، فاطمه، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، زن در توسعه و سیاست، دورهٔ دهم، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۱ش.
* «چرا زنان محیط‌های تجاری را به همه جا ترجیح می‌دهند؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
* خرمی‌روز، ریحانه و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران (مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه ۲، پاساژ کویتی‌های رضا)»، هویت شهر، شمارهٔ ۴۳، پاییز ۱۳۹۹ش.
* دگانگ، مارگارت، «نقش جنسیت خریداران در فرایند فروش»، ترجمه زینب مهدی‌پور، وب‌سایت خویه، تاریخ بازدید مطلب: ۱ مرداد ۱۴۰۴ش.
* سهراب‌زاده، ندا و دیگران، «بررسی نقش جنسیت در ادراک طراحی معماری مجتمع‌های تجاری در حوزه جغرافیایی چابهار»، فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال سیزدهم، شماره ۱، زمستان ۱۴۰۱ش.
* طهمورثی، رحمت، «اما و اگرهای اشتغال زنان در مراکز تجاری»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳ اسفند ۱۳۹۸ش.
* عزیزی، محمدمهدی و اسدی، رضا، «تحلیلی بر ریخت‌شناسی مجتمع‌های تجاری مطالعه موردی: مجتمع تجاری کوروش، منطقه ۵ تهران»، مطالعات شهری، شماره ۲۴، پاییز ۱۳۹۶ش.
* فلسفی، ‏محمدتقی، الحدیث، تهران، فرهنگ اسلامی‏، ۱۳۶۸ش.
* کامل، آتنا، «فضاهای شهری و جنسیت»، وب‌سایت فضا و دیالیکتیک، تاریخ بازدید مطلب: ۱ مرداد ۱۴۰۴ش.
* کلانتری‌خلیل‌آباد، حسین و دیگران، «برنامه‌ریزی فضاهای امن شهری مبتنی برتفکیک جنسیتی با رویکرد CPTED (نمونه موردی: محله فرهنگیان، شهر بناب)»، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شمارهٔ ۱۲، تابستان ۱۳۹۲ش.
* اسدی محل‌چالی، مسعود و دیگران، «بیین فرهنگ جنسیتی فضا در گذرهای شهر اسلامی- ایرانی»، دانش شهرسازی شماره۱، بهار ۱۳۹۸ش.
* اعزازی، شهلا، «تفکیک جنسیتی در عرصه عمومی»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آبان ۱۳۹۷ش.
* ایمانی، نفیسه و نرسیسیانس، امیلیا، «تفکیک جنسیتی فضای شهری و روابط صمیمانهٔ بین‌جنسیتی: مطالعهٔ مقایسه‌ای تفکیک منعطف و غیرمنعطف»، زن در فرهنگ و هنر، دورهٔ سیزدهم، شمارهٔ ۲، تابستان ۱۴۰۰ش.
* «پارک بانوان؛ درمان نشاط اجتماعی»، وب‌سایت پیشخوان، تاریخ درج مطلب: ۲۱ خرداد ۱۳۹۸ش.
* پوراحمد، احمد و سالاروندیان، فاطمه، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، زن در توسعه و سیاست، دورهٔ دهم، شماره۳، پاییز ۱۳۹۱ش.
* توانا، سهیل و شفیعی، معصومه، «تفکیک جنسیتی در فضای شهری: مطالعﺔ بوستان بهشت مادران تهران»، مجلهٔ جامعه‌شناسی ایران، دورهٔ شانزدهم، شمارهٔ ۲، تابستان۱۳۹۴ش.
* تولایی، نوین و دیگران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی) با تکیه بر پارکها)»، مجلهٔ تحلیل اجتماعی، شمارهٔ ۲، فروردین ۱۳۹۴ش.
* جلالی، ام‌البنین و دیگران، «تأثیر جنسیت و تفکیک جنسیتی بر رخداد چرخش انگیزه‌های فردی در فعالیت‌های گروهی: رهیافت آزمایشگاهی اقتصاد رفتاری مبتنی بر نظریه بازی‌ها»، فصلنامه علمی پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، سال دهم، شمارهٔ ۳۸، بهار ۱۳۹۹ش.
* سفیری، خدیجه و مدیری، فاطمه، «تفاوت‌های جنسیتی در اوقات فراغت»، مجله تحلیل اجتماعی، شمارهٔ ۱، اسفند ۱۳۸۹ش.
* سلیمانی، علیرضا و دیگران، «طراحی فضاهای شهری با ارزیابی نگرش جنسیتی (مطالعه موردی: پارک بانوان نرگس ارومیه)»، فصلنامه علمی پژوهشی جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، سال نهم، شمارهٔ ۲، بهار ۱۳۹۸ش.
* قنبریان، محسن، «منطق جداسازی سالن‌های مردانه و زنانه در ایران و غرب!»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۸ تیر ۱۳۹۶ش.
* کریمی‌نیا، شهاب و دیگران، «تأثیر فمینیست و تفکیک جنسیتی برفضاهای معماری و شهرسازی»، همایش: کنفرانس سالانه پژوهش‌های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری، ۱۳۹۵ش.
* کلانتری‌خلیل‌آباد، حسین و دیگران، «برنامه‌ریزی فضاهای امن شهری مبتنی برتفکیک جنسیتی با رویکردCPTED (نمونه موردی: محله فرهنگیان، شهر بناب»، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شمارهٔ ۱۲، تابستان ۱۳۹۲ش.
* مطهری، مرتضی‏، مجموعه آثار، ج‏۱۹، تهران- قم، ‏ صدرا، ۱۳۷۷ش.
* ورمقانی، حسنا و دیگران، «رابطهٔ جنسیت و فضا در عرصه‌های خصوصی و عمومی دورهٔ قاجار»، باغ‌نظر؛ دورهٔ دوازدهم، شمارهٔ ۳۷، بهمن و اسفند ۱۳۹۴ش.
* افتخاری، لاله، «چه دانشگاه‌هایی تفکیک جنسیتی می‌شوند؟»، وب‌سایت مشرق نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۲ تیر ۱۳۹۰ش.
* بستان (نجفی)، حسین، «جنسیت در آموزش و پرورش از دیدگاه جامعه‌شناسی اسلامی»، دوفصلنامه اسلام و علوم اجتماعی، سال پنجم، شماره ۱۰، پاییز و زمستان ۱۳۹۲ش.
* پورخزایی، سعیده و دیگران، «مناسبات نظام آموزش عالی و جنسیت: تجربه زیسته در دانشگاه تک‌جنسیتی الزهرا»، فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، شماره ۶۰، پاییز ۱۴۰۲ش.
* جیریایی، معصومه، «آیا باید جنسیت در آموزش رسمی لحاظ شود؟»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۶ اسفند ۱۳۹۱ش.
* خاکسار، زینب و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، فصلنامه مطالعات میان‌فرهنگی، سال شانزدهم، شمارهٔ ۴۸، پاییز ۱۴۰۰ش.
* خانی، محمدحسین و محمدی، محسن، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، پژوهش‌های تربیتی، شمارهٔ سی‌ام، بهار و تابستان ۱۳۹۴ش.
* «دانشگاه‌ها و کالج‌های تک‌جنسیتی دنیا»، پایگاه خبری تحلیلی صراط، تاریخ درج مطلب: ۱۵ تیر ۱۳۹۰ش.
* سعیدی، سیران، «آموزش تک‌جنسیتی و تأثیر آن بر فرایند آموزش»، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، تاریخ درج مطلب: ۶ شهریور ۱۳۹۵ش.
* غلامی، علی، «زن، مرد؛ تفاوت‌ها»، وب‌سایت حجت‌الاسلام محسن‌زاده، تاریخ بازدید: ۷ خرداد ۱۴۰۳ش.
* محبی، محمدعارف، «صورت‌بندی مفهوم جنسیت در انگاره اسلامی»، معرفت‌فرهنگی، شمارهٔ ۶۱، زمستان ۱۴۰۳ش.
* محبی، محمدعارف، «مردمی شدن خانواده؛ فرایند آسیب‌دیدگی و بحران خانوادگی»، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال پانزدهم، شماره اول، زمستان ۱۴۰۲ش.
* مصباحی، نسرین، «رویکرد دوباره به فضاهای تک‌جنسیتی در حوزه آموزش»، حوراء، شماره ۲۲، سال ۱۳۸۵ش.
* «معرفی دانشگاه‌های تک‌جنسیتی کشور»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مرداد ۱۳۹۲ش.
* مطهری، مرتضی، ‏مجموعه آثار شهید مطهری‏ (نظام حقوق زن در اسلام)، تهران- قم‏، صدرا، ۱۳۷۷ش‏.
* یگانه، ریحانه‌سادات طباطبایی و دیگران، «تأثیر جنسیت کودکان بر طراحی فضای باز مهدکودک و پیش‌دبستانی براساس آموزه‌های اسلامی»، فصلنامه پژوهش‌های معماری اسلامی، شماره ۳۵، پاییز ۱۴۰۰ش.
* آیتی، محمدابراهیم، چکیده تاریخ پیامبر اسلام، تهران، سمت، ۱۳۷۸ش.
* پین، مایکل، اندیشه انتقادی از روشنگری تا مدرنیته، ترجمه پیام یزدان‌جو، تهران، آگاه، ۱۳۹۴ش.
* تولایی، نوین و دیگران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضای عمومی»، مجله تحلیل اجتماعی شماره ۴، ۱۳۶۹ش.
* جاحظ، عمر بن محمد، رسائل، تحقیق عبدالسلام‌هارون، بیروت، دارالجمیل، ۱۴۱۱ق.
* جمشیدی، اسدالله، «تاریخچه حجاب دراسلام»، تاریخ درآینه پژوهش، شماره ۷، پاییز ۱۳۸۴ش.
* جوادی آملی، عبداﷲ، زن درآینه جمال و جلال، قم، اسراء، ۱۳۸۲ش.
* کاتوزیان، حمیدرضا، «تفکیک جنسیتی، توهین به جامعه دانشگاهی است»، وب‌سایت تابناک، تاریخ نشر: ۳۰ مهر ۱۳۹۰ش.
* خانی، فضیله، جنسیت و توسعه، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، ۱۳۸۵ش.
* خمینی، روح‌الله، صحیفه نور، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، ۱۳۷۱ش.
* «دستور شبانه و فوری امام برای برچیدن پرده‌کشی میان دانشجویان دختر و پسر»، وب‌سایت اعتماد، تاریخ نشر: ۱۴ اردبهشت ۱۴۰۲ش.
* رفیعی، ناصر، «ویژگی‌های حضرت خدیجه»، مجله فقه و اصول، ۱۳۹۷ش.
* طبری، محمّد بن جریر، تاریخ طبری، بیروت، دارالتراث، ۱۳۷۸ق.
* طبری، محمّد بن جریر، دلائل الامامه، تحقیق قسم الدراسات الاسلامیه، قم، مؤسسه بعثت، ۱۴۱۳ق.
* عثیمین، محمد صالح، فتاوی نور علی الدرب، در نرم‌افزار مکتبه الشامله، تاریخ بازدید: ۳ شهریور ۱۴۰۳ش.
* غزالی، محمد، اسلام پاسخ می‌دهد، ترجمه محمود ابراهیمی، سنندج، مردم‌سالاری، ۱۳۹۲ش.
* علویون، سید محمدرضا، کار زنان در حقوق ایران و حقوق بین‌المللی کار، تهران، روشنگران و مطالعات زنان، ۱۳۸۱ش.
* قرضاوی، یوسف، دیدگاه‌های فقهی معاصر، ترجمه احمد نعمتی، تهران، احسان، ۱۳۹۴ش.
* قرضاوی، یوسف، فقه سیاسی، ترجمه عبدالعزیز سلیمی، تهران، احسان، ۱۳۷۹ش.
* کلینی، محمّد بن یعقوب، فروع کافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۵۰ش.
* مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
* نصراللهی، محمدصادق و کافی، محمدسجاد، «تحلیل فرهنگی- ارتباطی اختلاط جنسی؛ مبتنی بر دیدگاه اسلامی»، دوفصلنامه دین و ارتباطات، شماره ۶۴، پاییز و زمستان ۱۴۰۲ش.
* النیسابوری، مسلم، المسند الصحیح المختصر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
* «آیا امام خمینی با تفکیک جنسیتی دانشگاه‌ها مخالف بود؟»، وب‌سایت کانون فرهنگی تبلیغی مردم امین، تاریخ بازدید: ۲۷ آبان ۱۴۰۱ش.
* امامی‌راد، احمد، «بررسی فقهی تفکیک جنسیتی»، مطالعات فقه تربیتی، شماره ۱، ۱۳۹۳ش.
* انتظاری، علی، «آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، علوم اجتماعی، شماره ۸۱، ۱۳۹۶ش.
* «تفکیک جنسیتی از نگاه اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: ۲۷ آبان ۱۴۰۱ش.
* «تفکیک جنسیتی در عرصه عمومی»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
* تولایی و همکاران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی»، تحلیل اجتماعی نظم و نابرابری اجتماعی، شماره ۶۹، ۱۳۹۴ش.
* «چهار مزایای مدارس تک جنسیتی»، وب‌سایت eferrit، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
* خانی، محمدحسین و محمدی، محسن، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، پژوهش‌های تربیتی، شماره ۳۰، ۱۳۹۴ش.
* «خوبی‌های تفکیک جنسیتی»، وب‌سایت انتخاب حق شماست، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
* «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روان‌شناسی «فیلیا»، تاریخ بازدید: ۱۶ آبان ۱۴۰۱ش.
* «معایب و مزایای تفکیک جنسیتی»، وب۲سایت هنر زندگی، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
* ابوداوود، سلیمان بن اشعث، سنن، بیروت، مکبته عصریه، ۱۴۲۰ق.
*انتظاری، علی، «آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبایی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، نشریه علوم اجتماعی، ش۸۱، ۱۳۹۷ش.
* ایمانی، نفیسه و نرسیسیانس، امیلیا، «تفکیک جنسیتی فضای شهری و روابط صمیمانه بین جنیسیتی: مطالعه مقایسه‌ای تفکیک منعطف و غیر منعطف»، زن در فرهنگ و هنر، دوره ۱۳، ش۲، ۱۴۰۰ش.
* بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح، مصر، وزارة الاوقاف، ۱۴۱۰ق.
* بستان، حسین، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی، تهران، پروهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۰ش.
* توانا، سهیل و شعیفی، معصومه، «تفکیک جنسیتی در فضای شهری: مطالعه بوستان شهر مادران تهران»، جامعه‌شناسی ایران، ش۲، ۱۳۹۴ش.
* حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۹ق.
* خانی، محمدحسین و محمدی، محسن، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، پژوهش‌های تربیتی، ش۳۰، ۱۳۹۴ش.
* زند اقطاعی، فاطمه، الگوی اسلامی ورزش بانوان (بررسی ورزش زنان از دیدگاه فقه شیعه)، مشهد، مرندیز، ۱۳۹۶ش.
* سفیری، خدیجه و ایمانیان، سارا، جامعه‌شناسی جنسیت، تهران، جامعه‌شناسان، ۱۳۹۲ش.
* سلطانی تیرانی، سمیه، «بررسی مذاق شارع در باب حضور زن در ملاء و منظرهای اجتماعی اجتماعی»، چکیده مقالات همایش بین‌المللی جایگاه زن و خانواده در تحقق حیات طیبه از دیدگاه فقه مذاهب اسلامی، قم، مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی، ۱۳۹۷ش.
* السیاسی، احمد بن سعود، «حقوق زن و مسئولیت‌های او در خانواده و جامعه»، مجموعه مقالات حقوق و مسئولیت‌های زن در نظام اسلامی، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، ۱۳۸۶ش.
* شمس‌الدین، مهدی، «زن و مسئله پوشش و نگاه»، ترجمه ابوالفضل شکوری، فصلنامه تخصصی بنیاد تاریخ انقلاب اسلام ایران، (اسلام و فمینسم: نگاه تاریخی)، ش۷۵، ۱۳۸۴ش.
* شهریاری، معصومه، «اجرای طرح تفکیک جنسیتی در دانشگاه آزاد»، بازتاب‌اندیشه، شماره۵۴، ۱۳۸۳ش.
* صدیقی، زینب و نیکوییان، آرزو، «تأملی در تفکیک جنسیتی آموزش و مشاغل بانوان»، فرهنگ پویا، ش۱۸، ۱۳۸۹ش.
* فکوهی، ناصر و دیگران «جایگاهی فضاهای اوقات فراغتی تفکیک شده در برساخت هویت دختران: مطالعه موردی بوستان نرگس قم»، مجله پژوهش‌های انسان‌شناسی، دوره ۹، شماره ۲، ۱۳۹۸ش.
* قمشیان، میثم، «تحلیل سیاست تفکیک جنسیتی دانشگاه‌ها از منظر علم سیاستگذاری»، دین و سیاست فرهنگی، ش۲، ۱۳۹۳ش.
* کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، تهران، علمیه اسلامیه، ۱۳۶۹ش.
* مجلسی، محمدتقی، بحار الانوار، تهران، دارالکتب اسلامیه، ۱۳۶۲ش.
* مختاری، مریم و فاضلی، عبدالله، «تفکیک جنسیتی شغلی در میان کارکنان نهاد کنابخانه‌های عمومی اهواز»، زن در توسعه و سیاست، ش۱، ۱۳۹۵ش.
* مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، تهران، صدرا، ۱۳۸۹ش.
* میرزایی، خلیل، فرهنگی توصیفی علوم اجتماعی، تهران، فوژان، ۱۳۹۳ش.
* هوفمن، سول و اورت، سوزان، زنان و اقتصاد خانواده کار و درآمد، مترجمان محمود دانشور کاخکی و دیگران، مشهد، دانشگاه فردوسی، ۱۳۸۹ش.
* یاره، شعیب و محمدنژاد، حبیب، «بررسی ابعاد و پیامدهای طرح تفکیک جنسیتی دانشجویان در دانشگاه‌ها و راهکارهای اجرای طرح» فصلنامه فرهنگ در دانشگاه اسلامی، شماره۵، ۱۳۹۱ش.
{{پایان منابع}}


*قرآن کریم.
{{جنسیت}}
*ابوداوود، سلیمان بن اشعث، سنن، بیروت، مکبته عصریه، 1420ق.
*انتظاری، علی، «آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبایی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»،  نشریه علوم اجتماعی، ش81، 1397ش.
*ایمانی، نفیسه و نرسیسیانس، امیلیا، «تفکیک جنسیتی فضای شهری و روابط صمیمانه بین جنیسیتی: ‌مطالعه مقایسه‌ای تفکیک منعطف و غیر منعطف»،  زن در فرهنگ و هنر، دوره 13، ش2، 1400ش.
*بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح، مصر، وزارة الاوقاف، 1410ق.
*بستان، حسین، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی، تهران، ‌ پروهشگاه حوزه و دانشگاه، 1390ش.
*توانا، سهیل و شعیفی، معصومه، «تفکیک جنسیتی در فضای شهری: مطالعه بوستان شهر مادران تهران»،  جامعه‌شناسی ایران، ش2، 1394ش.
*حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، موسسه آل البیت، 1409ق.
*خانی، محمدحسین و محمدی، محسن، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»،  پژوهش‌های تربیتی، ش30، 1394ش.
*زند اقطاعی، فاطمه، الگوی اسلامی ورزش بانوان (بررسی ورزش زنان از دیدگاه فقه شیعه)،  مشهد، مرندیز، 1396ش.
*سفیری، خدیجه و ایمانیان، سارا، جامعه‌شناسی جنسیت، تهران، جامعه‌شناسان، 1392ش.
*سلطانی تیرانی، سمیه، «بررسی مذاق شارع در باب حضور زن در ملاء و منظرهای اجتماعی اجتماعی»،  چکیده مقالات همایش بین‌المللی جایگاه زن و خانواده در تحقق حیات طیبه از دیدگاه فقه مذاهب اسلامی، قم، مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی، 1397ش.
*السیاسی، احمد بن سعود، «حقوق زن و مسئولیت‌های او در خانواده و جامعه»،  مجموعه مقالات حقوق و مسئولیت‌های زن در نظام اسلامی، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، 1386ش.
*شمس‌الدین، مهدی، «زن و مساله پوشش و نگاه»،  ترجمه ابوالفضل شکوری، فصلنامه تخصصی بنیاد تاریخ انقلاب اسلام ایران، (اسلام و فمینسم: نگاه تاریخی)،  ش75، 1384ش.
*شهریاری، معصومه، «اجرای طرح تفکیک جنسیتی در دانشگاه آزاد»،  بازتاب‌اندیشه، شماره54، 1383ش.
*صدیقی، زینب و نیکوییان، آرزو، «تاملی در تفکیک جنسیتی آموزش و مشاغل بانوان»،  فرهنگ پویا، ش18، 1389ش.
*فکوهی، ناصر و دیگران «جایگاهی فضاهای اوقات فراغتی تفکیک شده در برساخت هویت دختران: مطالعه موردی بوستان نرگس قم»،  مجله پژوهش‌های انسان شناسی، دوره 9، شماره 2، 1398ش.
*قمشیان، میثم، «تحلیل سیاست تفکیک جنسیتی دانشگاه‌ها از منظر علم سیاستگذاری»،  دین و سیاست فرهنگی، ش2، 1393ش.
*کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، تهران، علمیه اسلامیه، 1369ش.
*مجلسی، محمدتقی، بحار الانوار، تهران، دارالکتب اسلامیه، 1362ش.
*مختاری، مریم و فاضلی، عبدالله، «تفکیک جنسیتی شغلی در میان کارکنان نهاد کنابخانه‌های عمومی اهواز»،  زن در توسعه و سیاست، ش1، 1395ش.
*مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، تهران، صدرا، 1389ش.
*میرزایی، خلیل، فرهنگی توصیفی علوم اجتماعی، تهران، فوژان، 1393ش.
*هوفمن، سول و اورت، سوزان، زنان و اقتصاد خانواده کار و در آمد، مترجمان محمود دانشور کاخکی و دیگران، مشهد، دانشگاه فردوسی، 1389ش.
*یاره، شعیب‌ و محمدنژاد، حبیب، «بررسی ابعاد و پیامدهای طرح تفکیک جنسیتی دانشجویان در دانشگاهها و راهکارهای اجرای طرح» فصلنامه فرهنگ در دانشگاه اسلامی، شماره5، 1391ش.
ویکی جنسیت

نسخهٔ کنونی تا ۱۴ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۲۳

تفکیک جنسیتی؛ جداسازی زنان و مردان در عرصه‌های مختلف اجتماعی.

تفکیک جنسیتی نوعی جداسازی بر اساس جنس است که در محیط‌های مختلف میان مرد و زن ایجاد می‌شود. کاربرد تفکیک جنسیتی بیشتر مختص محیط‌های آموزشی (مدارس و دانشگاه)، مکان‌های تفریحی و مکان‌های عمومی است. محققان و کارشناسان به مزایا و معایب تفکیک جنسیتی، توجه ویژه‌ای دارند. گفته شده که هدف آن، کاهش آسیب‌های ناشی از اختلاط با نامحرم است.

مفهوم‌شناسی

تفکیک جنسیتی فرایند جداسازی فضای حضور و فعالیت افراد، بر اساس جنس است که به دنبال آن برای افراد نقش‌های متمایزی در نظر می‌گیرند.[۱] این اقدام با هدف جلوگیری از اختلاط غیر ضروری زن و مرد و افزایش امنیت زنان در برابر آزارهای جنسی صورت می‌گیرد.[۲]

جنس؛ به‌معنای مجموعه‌ای از ویژگی‌ها، تمایزات فیزیکی و زیست‌شناسی ثابت است که به‌صورت ظاهری در افراد مانند اندام‌های جنسی قابل مشاهده است؛ اما جنسیت؛ به‌معنای ویژگی‌های شخصیتی و باطنی است که در بستر جامعه ساخته شده و شکل می‌گیرد. نقش جنسیتی فرد به‌واسطهٔ نقش‌های اجتماعی وی و با توجه به فرهنگی‌های مختلف به‌شکل متفاوتی بروز می‌کند.

تفکیک جنسیتی در جهان

انسان‌ها در طول تاریخ، تفکیک جنسیتی را به‌طور معمول در فعالیت‌های اجتماعی زنان و مردان اعمال می‌کردند. حتی در جوامع بدوی، زنان در محیط خانه و مزرعه به کوزه‌گری، بافندگی، تهیه پوشاک، جمع‌آوری گیاهان خوراکی، عسل، قارچ و غلات مشغول بودند. در مقابل وظایفی چون شکار، صید ماهی، تهیهٔ غذا و دفاع از قبیله و خانواده به عهده مردان بود.[۳] در دورهٔ فئودالی در اروپا، سکونت‌گاه زنان کارگر از مردان جدا بود و در کارگاه‌ها نیز هیچ راهی برای اختلاط مرد با زن وجود نداشت. با پیشرفت صنعت در قرن نوزدهم میلادی، فعالیت زنان به کارخانه‌ها و اداره‌ها منتقل شد اختلاط زنان و مردان در محیط‌های کار و آموزش و فضاهای عمومی بیشتر شد.[۴] زنان در جامعهٔ عرب قبل از اسلام توجه اندکی به تفکیک جنسیتی و هنجارهای آن در پوشش و روابط اجتماعی داشتند،[۵] بدون حجاب در جامعه ظاهر می‌شدند و گاهی خانه خدا را برهنه، طواف می‌کردند.[۶]

برخی تحقیقات نشان می‌دهد که اهتمام به تفکیک جنسیتی در برخی کشورها مانند فرانسه، اتریش، لهستان، ایران و بلاروس، بیش از کشورهای دیگر است. در کشورهای غربی تفکیک جنسیتی بیشتر ناظر به تفکیک شغلی بر مبنای جنسیت است. شغل‌هایی نظیر نجاری، لوله‌کشی، رانندگی کامیون و تعمیر ماشین به مردان و مشاغلی نظیر معلمی، پرستاری، مراقبت از کودک و منشی‌گری به زنان اختصاص دارد یا حضور زنان در آن مشاغل بیش از مردان است. در اولین تحقیقات توسط بیلی و بارون، وضعیت ۳۹۳ شرکت در کالیفرنیا در سال‌های ۱۹۵۹ تا سال ۱۹۷۹ میلادی بررسی شد و حدود ۹۳. ۴ درصد تفکیک جنسیتی گزارش شد. تفکیک شغلی بر مبنای جنسیت تا دهه ۱۹۷۰ در غرب بسیار شدید بود. در تحقیق دیگری در زمینهٔ تفکیک شغلی بر مبنای جنسیت از سال ۱۹۷۲ تا سال ۲۰۰۲م، نشان می‌دهد که میزان تفکیک از حدود ۴۸درصد در سال ۱۹۷۲م، به ۳۲درصد در سال ۲۰۰۲م، کاهش یافته است، چراکه بیشتر تفکیک‌های شغلی به مشاغل اجرایی، اداری، مدیریتی و حرفه‌های تخصصی مربوط بوده و در سال ۲۰۰۲م، زنان وارد مشاغل سنتی مردان شده بودند. البته با وجود کاهش میزان تفکیک، میزان نابرابری درآمدی زنان و مردان تا حد زیادی باقی مانده است. به‌عنوان مثال در مشاغلی نظیر مشاوره امور تحصیلی و آموزشی، روان‌شناسی و کامپیوتر تفاوت فراوانی از لحاظ درآمد بین مردان و زنان وجود دارد.[۷]

مدارس تک جنسیتی

تفکیک جنسیتی در غرب عمدتاً بر مبنای عدالت جنسیتی و برخورداری زن از امکانات برابر با مردان توجیه می‌شود.[۸] هرچند آموزش و پرورش مختلط در دهه‌های زیادی، در کشورهای غربی و بسیاری از کشورهای دیگر، به‌عنوان هنجار پذیرفته شدهٔ در نظام آموزشی مطرح بوده است؛ اما سابقه طولانی مدارس تک‌جنسیتی در آمریکا و برخی از کشورهای اروپایی حاکی از وجوه تاریخی و بین‌المللی این موضوع است. در فرایند تحولات اجتماعی؛ نگرانی از افت تحصیلی دانش‌آموزان و نتایج آزمون‌های بین‌المللی، زمینه‌های قانونی گسترش مدارس تک‌جنسیتی در این کشورها را فراهم کرد.[۹]

در کانون دفاعیات حامیان مدارس تک‌جنسیتی این دیدگاه وجود دارد که چنین مدارسی نقش مؤثری در افزایش عدالت‌جنسیتی یعنی بهره‌مندی زنان از آموزش، تجربه‌های دانشگاهی و رشد سلامت روحی آنها دارد.[۱۰] امروزه برخی کشورها در حال افزایش دادن مدارس غیر مختلط هستند. در کشورهایی نظیر آمریکا و انگلیس، تعداد این مدارس و کلاس‌های تفکیک‌شده رو به افزایش بوده و دلیل آن ارتقای کیفیت آموزشی برای دانش‌آموزان بیان می‌شود.[۱۱]

در ایران

دوره پهلوی

در ایران تفکیک جنسیتی در عرصه‌های مختلفی مثل فضاهای آموزشی، تفریحی، عبادی، ورزشی و حمل‌ونقل عمومی وجود دارد.[۱۲] در ایران پهلوی و بر مبنای منابع تاریخی فضاهای عمومی در ایران عبارت بودند از اماکن مذهبی، بازار، مکتب‌خانه‌ها، باغ‌های خصوصی، حمام‌ها و گذرهای عمومی.[۱۳] تفریحات عمدتاً جنبه مردانه داشته و تفریحات زنان، در سطح رفتن به زیارت، شرکت در مهمانی‌ها و مجالس مذهبی زنانه و حمام محدود می‌شد.[۱۴] رفتن به حمام یا مزار خویشان برای زنان به منزلهٔ محل تفریح و ملاقات به‌شمار می‌آمد.[۱۵] تجدد موجب کوچکتر شدن فضای خصوصی شد با فاصله گرفتن محل کار از خانه، اوقات فراغت افزایش یافته و موجب پیدایش اماکن تفریحی از قبیل؛ رستوران‌ها، کافه‌ها، کلوپ‌ها، ورزشگاه‌ها، سالن‌های فرهنگی و پارک‌ها شد.[۱۶] به‌رغم این تحول؛ تفکیک جنسیتی همچنان در مواردی از جمله؛ سینماها، مراکز تفریحی شبانه و رستوان‌ها اعمال می‌شد، به‌عنوان نمونه در رستوان‌ها، لژهای خانوادگی برای خانواده‌ها و نیز برای دخترانی که تنها به رستوران می‌آمدند در نظر گرفته می‌شد.[۱۷] در دورهٔ پهلوی هرچند تلاش برای حضور زنان به‌طور مختلط با مردان در مکان‌های عمومی بود؛ اما لژهای خانوادگی در رستوران‌ها حفظ و استخرهای جداگانه برای زنان و مردان تأسیس شد.[۱۸] در این دوره؛ فضای اجتماعی شامل عرصه‌های سه‌گانه؛ زنانه، مردانه و عرصه‌های مشترک می‌شد؛ منتها فقدان امنیت و قوانین مملکتی، بسیاری از فضاها را مردانه ساخته، حضور زنان در آنها را دشوار یا ممتنع می‌ساخت.[۱۹]

دوره جمهوری اسلامی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی، زنان موظف به رعایت حجاب برای ورود در عرصه‌های عمومی از جمله اماکن تفریحی شدند. برای امنیت و آسایش بانوان موضوع تفکیک جنسیتی جدی‌تر مطرح شد و فضاهای فراغتی جدیدی به‌وجود آمدند؛ امروزه فضاهای فراغتی سه‌گانه؛ منحصراً زنانه، مردانه و مختلط با امکانات بیشتر و محدودیت‌های کمتری وجود دارند، به این معنا که برخی اماکن از قبیل؛ پارک‌ها، پارک‌های آبی، سالن‌های مد، لباس، آرایش، کنسرت‌های موسیقی برای بانوان ایجاد شده است؛ برخی اماکن نیز مردانه هستند از قبیل؛ قهوه‌خانه‌ها، زورخانه‌ها و استادیوم‌های ورزشی؛ برخی اماکن مشترک برای زنان و مردان هستند؛ مانند پارک‌ها، مراسم‌های ملی، سینماها و تئاترها.[۲۰] در این میان پارک‌های بانوان که پدیده جدیدی شمرده می‌شود، با تأمین رضایت بسیاری از زنان، مورد اقبال افکار و فرهنگ عمومی قرار گرفته است.[۲۱] با احداث این پارک‌ها، امنیت اجتماعی زنان به اندازه لازم تأمین شده است و بر اساس نظرسنجی‌های به‌عمل آمده، پارک بانوان توانسته است که محل جذاب و مناسبی برای تفریح، ورزش یا دورهمی‌های زنانه باشد.[۲۲]

پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، در مدارس تفکیک جنسیتی صورت گرفت[۲۳] و این رویکرد تا کنون مورد توجه و اقبال عمومی قرار گرفته است؛[۲۴] زیرا دانش‌آموزان با آرامش و امنیت بیشتری به تحصیل علم، دانش می‌پردازند و به بلوغ فکری و تحصیلی می‌رسند.[۲۵] پژوهش‌ها نیز کامیابی این رویکرد را تأیید می‌کند.[۲۶] کلاس‌های دانشگاه‌ها در ایران عمدتاً به‌صورت مختلط برپا می‌شوند. تعداد دانشگاه‌هایی که فقط یک جنس در آنها حضور دارد بسیار اندک است.[۲۷] از جمله دانشگاه‌های تک جنسیتی در ایران، دانشگاه الزهرا و امام صادق است. تفکیک جنسیتی در دانشگاه نیز موجب تمرکز حواس، پرهیز از مسائل حاشیه‌ای و اهتمام جدی‌تر و عمیق‌تر دانشجویان بوده است.[۲۸] دانشگاه علامه طباطبایی و دانشگاه صنعتی امیرکبیر نیز به‌صورت داوطلبانه خواستار اجرای طرح تفکیک جنسیتی شده‌اند.[۲۹]

تفکیک جنسیتی در ایران پس از انقلاب اسلامی، موجب اختصاص فضاهای فراونی به زنان شد. با این حال برخی سیاست‌های تفکیک جنسیتی در ایران، به‌طور کامل اجرا نشده است و این نقصان موجب می‌شود که موافقان به آثار مثبت تفکیک جنسیتی استناد کنند و مخالفان به پیامدهای منفی آن توجه کنند.[۳۰] برخی بر این باورند که اگر تفکیک بدون انعطاف و فراهم‌شدن زمینه‌های مناسب انجام شود، دارای تبعات منفی است. همچنین باید در فرایند تفکیک تغییر شرایط زمانی و مکانی و نیازمندی اعضای جامعه در نظر گرفته شود.[۳۱] بر این اساس همراه با تفکیک در محیط‌های تحصیلی و شغلی، فرهنگ‌سازی لازم است و رسانه‌ها نقش مؤثری در نهادینه‌سازی آن دارند.[۳۲] برخی دیگر تأثیر تفکیک بر آزادی زنان از سلطه مردان را مورد بررسی قرار داده‌اند. از منظر ایشان، صرف تفکیک تأثیر مهمی ندارد و کنترل، رؤیت‌پذیری و هنجارسازی از اهمیت بیشتری برخوردار هستند. به‌گمان این گروه تأکید و سرمایه‌گذاری بر تفکیک تأثیر مهمی بر بهبود وضعیت زنان در جامعه ندارد،[۳۳] چراکه موقعیت‌زنان در ساختار اجتماعی و سیستم ارزشی انسان‌ها با تفکیک جنسیتی ارتباط دارد و تفکیک جنسیتی غیراصولی منجر به تشدید نابرابری شغلی خواهد شد.[۳۴]

فضاهای شهری ایران، در دهه ۱۳۷۰ش، به دلایل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با افزایش تعداد زنان مواجه شده است.[۳۵] متخصصین بر فضاسازی‌ای متناسب با نیازها، احساسات و ترجیحات گروه‌های مختلفی که از فضاهای بازار استفاده می‌کنند، تأکید دارند.[۳۶] چنین معماری‌ای نیازمند تمهیدات خاص برای تسهیل استفاده از بازار است.[۳۷] به اعتقاد پژوهشگران؛ ضمن تمهید امکانات ویژه بانوان در فضا، ضروری است که مکان‌یابی نیز سازماندهی شود تا حضور بی‌دغدغه بانوان را میسر سازد.[۳۸] برای مثال، در پاساژها اتاق مخصوص کودکان و مادران در نظر گرفته شود تا بانوان بتوانند به نوزادان خود رسیدگی کنند.[۳۹]

در ادیان

اسلام

آموزه‌های اسلام بر تعادل در روابط اجتماعی تأکید کرده و مخالف روابط اجتماعی سالم و منطقی نیست.[۴۰] از این منظر، تفکیک جنسیتی، احترام اجتماعی به زنان را به‌دنبال دارد و با صیانت از حقوق شهروندی، تأثیر مثبتی بر پایداری و استحکام بنیان خانواده‌ها دارد.[۴۱] در برخی روایات با هدف جلوگیری از آسیب‌های روابط ناسالم، بر تفکیک جنسیتی تأکید شده[۴۲] و عدم اختلاط و فاصله‌گرفتن از نامحرمان در سیرهٔ اهل بیت و به‍ویژه حضرت فاطمه زهرا، نیز مورد توجه بوده است.[۴۳]

از منظر فقه اسلامی، روابط زن و مرد باید قانون‌مند باشد. بر اساس ادله فقهی، تفکیک جنسیتی در مراودات اجتماعی و مراکز آموزشی، مطلوب بوده و اختلاط جنسیتی که به گناه بینجامد، حرام است.[۴۴] از این منظر، اختلاط دختر و پسر دانشجو، مجاز است به شرط آن‌که منجر به فساد و گناه نشود.[۴۵]

اسلام باتوجه به تفاوت‌هایی در ساختار فیزیکی، دستگاه‌های روانی و ادراکی و به تبع آنها نقش‌های متفاوت زنان و مردان در عرصه زندگی، معتقد به حریم جنسیتی است.[۴۶] اسلام تمایل طبیعی زن به زینت و جلوه‌گری را به رسمیت شناخته،[۴۷] همان‌گونه که ورزش اختصاصی زنان را ضروری می‌داند، سالن‌های عروسی جداگانه و دیگر اماکن تفریحی منحصراً زنانه را نیز از نیازهای آنها می‌شمارد. زنان به مکان‌های تفریحی‌ای نیازمندند که بتوانند با هویت زنانگی خود بدون هیچ‌گونه مزاحمتی در آنها حضور یابند. از سوی دیگر؛ زنان در برابر آسیب‌های اخلاقی و حیثیتی، آسیب‌پذیرتر از مردان بوده و بیشتر در معرض خودنمایی قرار دارند؛ پس همان‌گونه که آسیب‌پذیرتر بودن زن در قوای بدنی موجب حق ورزش اختصاصی و تفکیکی می‌شود؛ تفاوت در قوای جنسی و عاطفی‌اش نیز چنین حقی را برایش ثابت می‌کند؛[۴۸] منتها گذران اوقات فراغت همانند فعالیت‌های دیگر، تابع مقررات حاکم بر جامعه است. اسلام حضور زنان در اماکن تفریحی را همراه با شرایطی بلا مانع می‌داند و یکی از مهم‌ترین این شرایط رعایت عفت و حجاب است، به‌همین دلیل موضوع تفکیک فضاهای تفریحی زنان و مردان در جوامع اسلامی موضوعیت جدی می‌یابد.[۴۹]

در آیات قرآن برای حضور اجتماعی زنان و معاشرت آنها با مردان، هنجارهای ارتباطی با هدف پیشگیری از فساد و فتنه، مشخص شده است؛[۵۰] اما ارتباط سالم زن و مرد، پذیرفته شده است، مانند گفت‌وگوی زکریّا با مریم،[۵۱] گفت‌وگوی سلیمان با ملکه سبا،[۵۲] گفت‌وگوی موسی با دختران شعیب،[۵۳] گفت‌وگوی خواهر موسی با مأموران فرعون[۵۴] و گفت‌وگوی مردم با مریم.[۵۵] آموزه‌های روایی نیز بیانگر آن است که زنان و مردان می‌توانند با حفظ دستورات شریعت در یک محیط قرار بگیرند و با همدیگر ارتباط کلامی داشته باشند، مانند گفت‌وگوی سلمان فارسی با فاطمه زهرا[۵۶] یا کمک سلمان به فاطمه در کارهای خانه.[۵۷] امام صادق نیز تعامل زن و مرد را در چارچوب احکام شریعت، تأیید کرده است.[۵۸] دسته‌ای از روایات نیز مردان و زنان را از هم‌سخن‌شدن بیهوده نهی کرده است.[۵۹] در سیرهٔ پیامبر و اهل‌بیت، تفکیک جنسیتی مانع حضور و فعالیت اجتماعی دانسته نمی‌شود؛ از جمله در دورهٔ پیامبر، برخی زنان به‌همراه مردان در میدان جنگ حاضر شده و به فعالیت‌هایی مانند پختن غذا، مداوای مجروحان، مراقبت از بیماران،[۶۰] انتقال پیکر شهیدان[۶۱] و حتی جنگیدن با دشمن می‌پرداختند.[۶۲] همچنین برخی زنان مسلمان با فعالیت فرهنگی و سرودن شعر به تقویت جایگاه اجتماعی مسلمانان در دورهٔ پیامبر پرداخته‌اند.[۶۳] برخی زنان، راوی احادیث پیامبر هستند[۶۴] و برخی همچون خدیجه، همسر پیامبر، از فعالان اقتصادی و از تاجران سرشناس روزگار خود بود.[۶۵]

انواع تفکیک جنسیتی

بر اساس مدل تفکیک، تفکیک جنسیت را تقسیم‌بندی کرده‌اند. بر این اساس به‌دلیل تفاوت‌های جنسی، تفکیک جنسیت در برخی عرصه‌ها بر مبنای یکی از الگوهای اجباری، قانونی و اختیاری اعمال می‌شود:

  • اجباری: مانند تفکیک جنسیتی اماکن و مسابقات ورزشی، دستشویی‌ها، زندان‌ها و برخی فضاهای نظامی؛
  • قانونی: مثل حق قانونی تفتیش‌شدن توسط همجنس در گیت‌های بازرسی، حق درمان با کادر پزشکی و پرستاری همجنس، حق ساعت اختصاصی زنان برای برخی مکان‌ها مثل پیست اسکی؛
  • داوطلبانه: مثل تاکسی ویژه بانوان.[۶۶]

همچنین بر اساس محل تفکیک جنسیتی، انواع تفکیک جنسیتی مرسوم عبارتند از:

  • تفکیک جنسیتی در مراکز آموزشی
  • تفکیک جنسیتی در مکان‌های تجاری
  • تفکیک جنسیتی در فضای اجتماعی
  • تفکیک جنسیتی در فضای تفریحی
  • تفکیک جنسیتی ورزشی
  • تفکیک جنسیتی مجازی

تفکیک جنسیتی در مراکز آموزشی

مراد از مکان‌های آموزشی؛ مدارس، دانشگاه‌ها و دیگر محل‌های آموزشی است که به دو شکل منفک و مختلط وجود دارند؛ مدرسهٔ منفک، اشاره به مدرسه‌ای دارد که در آن دانش‌آموزان منحصراً پسر یا دختر هستند. در مدرسهٔ مختلط، دانش‌آموزان دختر و پسر با هم در یک مدرسه و در یک کلاس درس می‌خوانند.[۶۷] هرکدام از این سیستم‌های آموزشی دارای مبانی، پیش‌فرض‌ها و برنامه‌های متفاوت و بعضاً متضادی هستند.[۶۸] هدف مدارس منفک، تعقیب فرایند آموزشی بر مبنای جنسیت است؛ افراد در فرایند آموزشی؛ ارزش‌ها، انگیزه‌ها، و رفتارهایی را که در یک فرهنگ، ویژهٔ پسر یا دختر تلقی می‌شوند؛ کسب می‌کنند.[۶۹] آموزش منفک یا مختلط شامل تمام دوره‌های آموزشی از مهدکودک تا دانشگاه می‌شود.[۷۰]

مدافعان تفکیک جنسیت در حوزه آموزش، این ایده را در سطح آموزش عالی نیز دنبال کرده‌اند؛ برخی فمینیست‌ها تأسیس دانشگاه‌های تک‌جنسیتی را یک راه‌حل موقت برای جبران نابرابری آموزشی میان مردان و زنان در آموزش عالی دانسته و معتقدند؛ در دانشگاه‌های تک‌جنسیتی زنان فرصت تحصیل در تمام رشته‌ها را پیدا می‌کنند؛ برای زنان الگوهای زنانه ارائه شده و موجب توسعه دوستی میان زنان می‌شود. زنان در این محیط کمتر اسیر کلیشه‌های جنسیتی می‌شوند و محیط تحصیلی برای آنها راحت‌تر است.[۷۱] امروزه دانشگاه‌های تک‌جنسیتی زیادی در قاره‌های آفریقا، آسیا، اقیانوسیه، اروپا و آمریکا فعال هستند.[۷۲] کشور آمریکا دارای قدیمی‌ترین کالج‌های مخصوص زنان است که در ابتدای قرن ۱۹ و با هدف پاسخ گویی به نیاز آموزش بین زنان به‌ویژه در سطح آموزش عالی تأسیس شده‌اند.[۷۳] در تاریخ جهان اسلام؛ هرگز آموزش مختلط در شکل کنونی آن سابقه نداشته و این‌گونه آموزش، منحصر در آموزش خردسالان بوده و آموزش بزرگسالان به وسیلهٔ معلم غیرهمجنس یعنی آموزش زنان توسط معلم مرد و آموزش مردان توسط معلم زن بوده است.[۷۴]

سیستم آموزشی جمهوری اسلامی ایران، در سطح آموزش عمومی تک‌جنسیتی است.[۷۵] در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش (۱۳۹۰ش) بر ایجاد و متناسب‌سازی فضاهای تربیتی با ویژگی‌های جنسیتی، نیازهای ویژهٔ دانش‌آموزان و رعایت الگوی معماری اسلامی ایرانی و شرایط اقلیمی، فرهنگی و جغرافیایی تأکید شده است.[۷۶] در سطح آموزش‌عالی هرچند الگوی مختلط، رایج است؛ اما در عین‌حال الگوی تک‌جنسیتی نیز تعقیب می‌شود؛ در شرایط فعلی، دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی زیادی در استان‌های مختلف ایران وجود دارند که تک‌جنسیتی بوده و منحصراً به دانشجویان پسر یا دختر، خدمات آموزشی ارائه می‌کنند؛ البته بیشترین آنها مربوط به دختران می‌شود.[۷۷] برخی مراکز آموزش‌عالی هرچند تک‌جنسیتی نیستند؛ اما تفکیک جنسیت در آنها اعمال شده و کلاس‌های درس برای دختران و پسران، جداگانه برگزار می‌شوند.[۷۸]

الگوی غالب در فرهنگ مدرن، آموزش مختلط دختران و پسران است. جریان اصلی فمینیسم از مدافعان مهم و برجستهٔ آن به‌شمار می‌آید و آن را شیوهٔ مناسب برای دستیابی زنان و دختران به امکانات و فرصت‌های آموزشی برابر و نزدیک به عدالت‌جنسیتی می‌دانند.[۷۹] فمینیست‌ها با انکار تفاوت‌های طبیعی میان دختران و پسران، از آموزش مختلط آنها دفاع کرده و معتقدند؛ دو جنس باید تحت آموزش یکسان قرار گیرند، تا یکسان عمل کنند.[۸۰] از دیدگاه آنها؛ محیط مدارس تک‌جنسیتی، مصنوعی بوده و دانش‌آموزان را برای زندگی در اجتماع آماده نمی‌سازد.[۸۱] به اعتقاد مدافعان آموزش مختلط؛ مدارس تک‌جنسیتی، به کلیشه‌سازی‌های جنسیتی منفی در جامعه دامن می‌زنند.[۸۲]

طیف‌های متفاوتی از اندیشمندان با آموزش و پرورش تک‌جنسیتی موافق‌اند؛ برخی فمینیست‌ها با استناد به پژوهش‌های انجام شده، الگوی آموزش مختلط را مردانه و به زیان دختران دانسته‌اند. آنان به مزایای نظام آموزش غیر مختلط به‌طور خاص در دبیرستان‌ها و برنامه‌های خاص دختران به‌ویژه در ریاضیات و علوم تأکید کرده‌اند که در آنها سطح پیشرفت دختران در مقایسه با پسران پایین‌تر است. به‌نظر آنان؛ دلیل حفظ مدارس مختلط در جوامع مردسالار امتیازهایی است که برای پسران به همراه دارند. نقش دختران در این مدارس تقویت تصویر مثبت پسران از خویش است و در واقع مدارس مختلط مدارس پسرانه است که دختران اجازهٔ ورود به آنها را یافته‌اند؛ اما در مدارس غیر مختلط، دختران آزادی داشته و مجبور نیستند که همواره تسلیم پسران بوده و ناتوان‌تر از آنها به‌نظر آیند.[۸۳]

برخی موافقان با استناد به تفاوت‌های طبیعی زنان و مردان بر آموزش تک‌جنسیتی تأکید داشته و معتقدند؛ دختران و پسران، متفاوت یادمی‌گیرند و باید در محیط‌های آموزشی متفاوتی آموزش ببینند تا سطح مطلوب‌تری از منافع آموزشی برای آنها حاصل شود. پژوهش‌های علمی نیز نشاندهندهٔ پیشرفت تحصیلی بهتری دانش‌آموزان دختر و پسر در این‌گونه مدارس است و از منظر محققین؛ جنبه‌های زیست‌محیطی آموزش، عامل اصلی این موفقیت به‌شمار می‌آید.[۸۴] اندیشمندان غربی، عمدتاً آموزش تک‌جنسیتی را برمبنای اعتقاد به تشابه جنسیتی تعقیب می‌کنند و عدالت جنسیتی را در توزیع امکانات و فرصت‌های آموزشی یکسان دانسته و دغدغه آنها جبران محرومیت‌های آموزشی یک گروه جنسیتی که عموماً زنان و دختران را شامل می‌شود، از طریق ارائهٔ خدمات آموزشی اختصاصی در یک محیط تک‌جنسیتی است.[۸۵]

تفکیک جنسیتی در مکان‌های تجاری

مکان‌های تجاری به محیط‌هایی از قبیل مجتمع‌های خرید، مراکز کسب‌وکار و محدوده‌های خرده‌فروشی، اطلاق می‌شود و بخشی از فضای شهری است.[۸۶] مراد از فضای شهری، فضای مادی با ابعاد اجتماعی و روان‌شناسی است.[۸۷] فضا به خودی خود جنسیت ندارد، اما مکان‌ها و فضاها می‌توانند حامل نشانه‌ها، کدها و حتی جایگاه‌های متفاوتی برای زنان و مردان باشند.[۸۸] جنسیت و فضا ارتباط متقابل دارند؛ تفاوت‌های جنسیتی بر فضا تأثیر می‌گذارد و جنسیت نیز متأثر از فضا است. نحوه استفاده زنان و مردان از اماکن تجاری متأثر از فرهنگ حاکم بر جامعه است.[۸۹] فضا محصول روابط تجربهٔ استفاده‌کنندگان محیط با فضای ذهنی متخصصان و محیط فیزیکی است. همان‌گونه که حضور زنان در بازار، بر شکل‌دهی آن تأثیر می‌گذارد، محیط بازار نیز تجربه زنان از فضاها را متأثر می‌سازد. منظور از جنسیت‌دار شدن فضا، تخصیص محدوده‌های آن برای حضور جنسیت خاص است، برخی فضاها به‌طور خنثی توسط هر دو جنس استفاده می‌شوند.[۹۰]

مقوله جنسیت و معماری عمدتاً در نگرش‌های فمینیستی به‌منظور برابری زنان با مردان تعقیب می‌شود. در رویکردهای فرهنگی دیگر نیز این مسئله مطرح است و اندیشمندان؛ متناسب با نظام‌های فرهنگی، نسبت جنسیت با فضاهای عمومی را تعیین کرده[۹۱] و معتقدند؛ مکان‌های تجاری به‌گونه‌ای باشند که زنان و مردان، بدون محدودیت‌های فردی و اجتماعی در این مکان‌ها حضور یابند.[۹۲] لوفور معتقد است مردم مراکز خرید را تصاحب می‌کنند تا در مقابل استراتژی قدرت برای کنترل فضا، فضا را مطابق رویه‌های زندگی خودشان به مصرف برسانند. زنان می‌توانند، با حضور متمرکز و مداوم‌شان، ضوابط حاکم بر فضایی را که سال‌ها برای حضور و استفاده مردان شکل گرفته، در هم شکسته و از آن به شیوه خودشان استفاده کنند. چیزی که دوسرتو و میول از آن به «مقاومت» تعبیر می‌کنند.[۹۳] اسلام بر مبنای نوع نگرشی که دربارهٔ حفظ عفت عمومی و کرامت انسانی دارد؛ رابطه جنسیت با اماکن تجاری را بر مبنای اصل حریم و محرمیت، رعایت حجاب،[۹۴] اجتناب از چشم‌چرانی،[۹۵] تخیل جنسی،[۹۶] تماس جسمی[۹۷] و خلوت با نامحرم،[۹۸] تعیین می‌کند.

بر مبنای تحقیقات انجام شده؛ زنان نسبت به موارد آزاردهنده محیطی حساس‌تر بوده و با دقت بیشتری، فضا را انتخاب می‌کنند. به‌دلیل قوی‌تر بودن حس جهت‌یابی در مردان، آنها راحت‌تر فضاهای مورد نیاز خود را می‌یابند؛ لذا خوانایی فضا در بخش آدرس‌یابی، برای زنان از اهمیت بیشتری برخوردار است.[۹۹] لوفور معتقد است؛ مردان به‌طور سنتی قدرت بیشتری داشته و فضاهای عمومی را بر اساس نیازهای‌شان طراحی کرده‌اند و زنان به‌دلیل تأثیر این نیروهای مسلط دچار محرومیت و نابرابری فضایی شده‌اند.[۱۰۰] برخی معتقدند؛ زنان در حین استفاده از فضا منفعل نیستند و گاهی در برابر عدم بهره‌مندی از فضای مناسب، مقاومت کرده و فعالانه فضای مورد نیاز خود را تولید می‌کنند. به‌عنوان نمونه؛ برای امنیت خود از برخی مسیرها چشم‌پوشی کرده و مسیرهای دیگری را انتخاب می‌کنند یا به‌صورت گروهی از مراکز تجاری دیدن می‌کنند و در صورت نیاز به استراحت، از پله‌ها یا سکوهای موجود در این اماکن استفاده می‌کنند. چنین رفتارهایی که از آنها به بازآفرینی فضا تعبیر می‌شود در افراد مختلف متناسب به ادراک آنان از فضا و نیازهای‌شان متفاوت است.[۱۰۱]

بر مبنای گزارش‌های علمی؛ ساختار مغزی زنان و مردان متفاوت است. نیم‌کره سمت چپ مغز بیش‌تر برای مسایل منطقی استفاده می‌شود؛ اما نیم‌کره سمت راست بیش‌تر با مفاهیم بصری و احساسات درگیر است. زنان در حین تصمیم خرید هر دو نیم‌کره مغزشان درگیر است و مردان بیش‌تر از نیم‌کره سمت چپ مغز خود استفاده می‌کنند. این تفاوت ساختاری در مغز به هنگام تصمیم خرید موجب می‌شود، مردان خرید را بیش‌تر به‌صورت یک فعالیت هدف‌دار دنبال کرده و آن را یک وظیفه تلقی کنند؛ اما خرید برای زنان یک فرایند لذت‌بخش است و می‌خواهند با پرس‌وجو و تحقیق به نتیجه بهتری برسند.[۱۰۲]

مردان می‌دانند چه چیزی می‌خواهند و وقت زیادی را صرف نگاه کردن به اجناس مغازه نکرده و سریع تصمیم می‌گیرند؛ اما زنان با احساس خرید می‌کنند، آمارها نشان می‌دهد که خریدهای بیش از نیمی از زنان متأثر از دوستان و صاحب‌نظرانی است که به آنها اعتماد دارند و اگر او از خرید خود راضی باشد این تجربه را با دوستان خود نیز در میان می‌گذارد. اصولاً مردان خیلی نگران قیمت جنس نیستند. ولی زنان توجه بیشتری روی قیمت دارند. زنان، خریداران کار کشته‌ای هستند؛ آنها ممکن است به خریدهای اضافی هم بپردازند، مثلاً اگر قصد خرید یک سرویس غذاخوری را داشته باشند، یک قالیچه و رومیزی هم می‌خرند و تزئینات جدیدی را نیز انجام می‌دهند تا فضا و محیط را از همه نظر کامل کنند. به اعتقاد بسیاری از کارشناسان، زنان بزرگ‌ترین جمعیت خریداران هستند چون نه‌تنها برای خود که برای خانواده خود نیز خرید می‌کنند؛ لذا بسیاری از فروشندگان با هدف جذب خریداران زن، بازاریابی خود را عمدتاً معطوف به زنان می‌کنند.[۱۰۳]

به اعتقاد محققین؛ زن امروزی تنها یک زن خانه‌دار نیست بلکه یک فروشنده و بازاریاب باهوش نیز هستکه مشتریان را با زیرکی راهنمایی و ترغیب به خرید می‌کند؛[۱۰۴] لذا اشتغال زنان در فضاهای تجاری همانند پاساژها و کافی‌شاپ‌ها رو به افزایش است. پاساژ، صحنه نمایشی از فعالیت‌های اجتماعی زنان و مردان است. بر مبنای تحقیقات انجام شده، زنانی که در پاساژها به‌عنوان فروشنده مشغول به کار می‌شوند اکثراً از طبقات پایین جامعه هستند که برای تأمین معیشت خود مجبور به کار هستند. گروهی دیگر برای کسب وجهه اجتماعی، استقلال مالی و دور شدن از فضای محدود خانه و خانواده ترجیح می‌دهند که در جایی مشغول به کار شوند. گروه کثیری به‌عنوان فعالیت اقتصادی به این شغل‌ها روی می‌آورند. برخی محققین؛ مزایای اشتغال زنان را افزایش سرمایه اجتماعی و اعتمادبه‌نفس زنان دانسته و در ارتباط با پیامدهای فردی و اجتماعی آن به دستمزد کم، خشونت جنسی و جسمی، نگرش منفی مردم و کاهش اشتغال مردان اشاره می‌کنند.[۱۰۵]

بر اساس تحقیقات انجام شده؛ زنان در بازارها و پاساژها نه به‌عنوان فعالیت تجاری؛ بلکه عمدتاً برای گذران اوقات فراغت حضور می‌یابند.[۱۰۶] بنا بر یافته‌های پژوهشگران علوم اجتماعی، اکنون فضاهای خرید چندمنظوره با اهدافی به‌جز خرید توسط زنان استفاده می‌شوند. نتایج آمار سال ۱۳۸۳ش نشان می‌دهد که در بازار تهران، حدود ۱۱٫۷٪ از مراجعان زنان هستند. همچنین بر مبنای نتایج یک پیمایش دربارهٔ فرهنگ خرید شهروندان تهرانی ۷٪ صرفاً برای تفریح، ۳۷٪ برای خرید تفریحی و ۵۳٪ برای خرید ضروری به بازار تهران مراجعه کرده بودند. مشاهدات عینی پژوهشگران در این بازار و نتایج این پیمایش نشانگر این واقعیت است که بازار و اماکن تجاری امروزه برای مخاطبانش فقط در امر خریدوفروش خلاصه نمی‌شود که گستره‌ای از فعالیت‌های ضروری و غیر ضروری در آن به وقوع می‌پیوندد.[۱۰۷]

با توجه به تحقیقات انجام شده؛ امروزه حضور زنان در بازارها نسبت به سابق به‌گونه‌ای چشم‌گیری افزایش یافته و فضاها در حال تبدیل شدن به فضاهای زنانه هستند.[۱۰۸] کیفیت حضور زنان در اماکن تجاری نیز با گذشته متفاوت شده است و برخی از این فضاها هنوز حضور زنان را محدود می‌کند.[۱۰۹]

مطالعات جنسیتی در فضاهای شهری نشان می‌دهد که به‌دلیل روابط بیشتر زنان با محیط‌های عمومی و صرف زمان بیشتر در این فضاها، فضاهای شهری به‌ویژه اماکن تجاری اثر بیشتری در زندگی روزانه آنها نسبت به مردان دارند؛ به‌ویژه که زنان حساسیت‌های بیشتری نیز نسبت به محیط دارند.[۱۱۰] با این شرایط و به‌دلیل این‌که؛ فضاها عمدتاً برای مردان شکل گرفته، حضور زنان در بازار با محدودیت‌های جدی مواجه است.[۱۱۱]

زنان، از حضور در فضاهای عمومی ترس داشته و فکر می‌کنند که دیده‌شدن در این اماکن ممکن است برای‌شان مشکل‌ساز باشد. شرایط کالبدی بازارها نیز به‌گونه‌ای است که آنها نمی‌توانند در جایی رفع خستگی کنند.[۱۱۲] چنین محدویتی معمولاً برای مردها احساس نشده و آنها به‌راحتی در جایی نشسته یا به میله‌ها تکیه می‌دهند. اگر زنان بخواهند مانند مردها رفع خستگی کنند، نگاه‌های خیره مردانه موجب ناراحتی و آزار آنها می‌شود.[۱۱۳]

تفکیک جنسیتی در فضای اجتماعی

فضای اجتماعی، قلمرویی است که زندگی فرهنگی جامعه در آن هدایت می‌شود. فضا شکل‌هایی از کنش متقابل را ترغیب یا منع کرده و ساختارهایی اجتماعی را پدیدمی‌آورد.[۱۱۴] لیپتون، فضای عمومی را به‌عنوان «اتاق زندگی بیرونی» و «مرکز تفریح و فراغت بیرون از خانه» تعریف می‌کند.[۱۱۵]

تفکیک جنسیتی در فضای تفریحی

مکان تفریحی دارای دو مؤلفه ایمنی و امنیت است؛ مؤلفه ایمنی، اشاره به عوامل محیطی دارد که در صورت عدم تأمین شرایط مطلوب وقوع حوادث اجتناب‌ناپذیر می‌شود و مؤلفهٔ امنیت ناظر به جرایم علیه اشخاص و اموال آنها است.[۱۱۶] تفکیک جنسیتی در اماکن تفریحی، فرایندی است که به‌منظور تأمین امنیت و جلوگیری از اختلاط غیر ضروری زن و مرد، اعمال می‌شود. تفکیک جنسیتی گاهی دستوری و قانونی و در مواردی به‌صورت اختیاری انجام می‌شود.[۱۱۷]

تفریح از نیازهای طبیعی زنان و مردان است؛ در گذشته وجود فضاهایی مشترک بین منازل، محلی برای دورهمی‌های زنانه شمرده می‌شد؛[۱۱۸] اما امروزه، فضاهای شهری عمدتاً بر اساس جنسیت شکل‌گرفته و زنان کمتر به فضاهای عمومی دسترسی دارند؛ لذا برخی بر ایجاد فضاهای تفریحی زنانه تأکید دارند.[۱۱۹] این فضاها از بسترهای زندگی افراد است و باید با توجه به شباهت‌ها و تفاوت‌های میان گروه‌های جنسی شکل‌گیرند تا به‌عنوان محیطی امن، پایدار و جذاب بتوانند به نیازهای آنها پاسخ مناسب بدهند. برخی فضاهای شهری ناامنی را به افراد و به‌ویژه زنان القا می‌کنند.[۱۲۰] در این فضاها زنان مورد انواع مختلفی آزارهای جنسی (دیداری، کلامی و رفتاری) قرار می‌گیرند.[۱۲۱] تحقیقات نیز نشان می‌دهد که اکثریت زنان ایرانی، به‌دلیل کمبود امکانات و فضاهای مناسب، بیشتر اوقات فراغت خود را در خانه می‌گذرانند.[۱۲۲] برخی کارشناسان؛ ایجاد پارک‌های بانوان را فرصتی برای تفریح زنان دانسته[۱۲۳] و ایجاد چنین مکان‌های را برای آنها عقلایی می‌دانند.[۱۲۴]

تفکیک جنسیتی ورزشی

تفکیک جنسیتی در ورزش به‌ویژه ورزش‌هایی که مستلزم تماس بدنی است، مورد تأکید اخلاقی و شرعی است. تلاش برخی برای به تصویر کشیدن پیامدهای مثبت ورزش مختلط و ترویج آن نیز مبنای علمی ندارد[۱۲۵] و با مخالفت‌های بسیاری از سوی زنان روبه‌رو شده است. اختلاط با ترنس‌ها نیز چالش جدیدی است که تبعیض جنسیتی را افزایش داده است. به‌عنوان نمونه می‌توان به نتیجه مسابقات دوچرخه‌سواری زنان در شیکاگو اشاره کرد که به‌صورتی مضحک حاکی از دست‌یابی تنها یک زن به مدال برنز بود، چراکه دو مدال طلا و نقره را ترنس‌ها از آن خود کردند. ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه، با امضای قانون ممنوعیت همجنس‌گرایی در روسیه، گفت: افراد تراجنسیتی مثل جهش‌های کرونا، متنوع شده‌اند. اگر مردی با عمل تغییر جنسیت به زن تبدیل شود، در مسابقات ورزشی زنان برنده می‌شود و با ادامه این جریان، ورزش زنان نابود خواهد شد.[۱۲۶]

تفکیک جنسیتی مجازی

در گذشته، جداسازی زنان و مردان در فضاهای حقیقی صورت می‌گرفت؛ اما امروزه در پی گسترش فضای مجازی، شاخص‌های سبک زندگی پیرامون چگونگی ارتباط زنان و مردان در این فضا نیز مورد توجه قرار گرفته است.[۱۲۷]

دیدگاه‌ها

دیدگاه عمومی

به‌طور کلی زنان بیشتر از مردان خواهان تفکیک جنسیتی در برخی از فضاها هستند؛ اما بیشترین اختلاف نظر در خصوص فضاهای آموزشی وجود دارد. برخی تحقیقات حاکی از این است که دانشجویان در دانشگاه‌های مختلط تهران، بیشتر مخالف تفکیک هستند در حالی که در دانشگاه‌های تک‌جنسیتی، اغلب دانشجویان موافق تفکیک هستند.[۱۲۸] همچنین بررسی‌ها نشان داده است دانش‌آموزانی که در مدارس تک‌جنسیتی تحصیل کرده‌اند نسبت به کسانی که در مدارس مختلط بوده‌اند، پیشرفت تحصیلی بهتری داشته‌اند.[۱۲۹]

تفاوت در نحوه خلقت، نیازهای زنان و مردان را متفاوت ساخته و فضاهای عمومی به‌گونه‌های متفاوتی توسط آنها ادراک می‌شوند؛ لذا توجه به نیازهای جنسیتی و نحوه ادراک زنانه و مردانه در معماری اماکن تجاری ضرورت می‌یابد. تفکیک آگاهانه و اختیاری فضاها بر مبنای جنسیت باعث افزایش دسترسی زنان به فضای عمومی می‌شود.[۱۳۰] برمبنای گزارشی؛ ادراک از ویژگی‌های ساختمان تجاری با خرید بازدید کنندگان ارتباط معناداری دارد.[۱۳۱] تحقیقات نشان می‌دهد که مردان و زنان نه‌تنها به شیوه‌های متفاوتی از فضا استفاده می‌کنند بلکه تجارب آنها در فضا نیز متفاوت است. از واضح‌ترین نمونه‌ها جهت ادراک تفاوت‌ها، تفاوت در احساس امنیت بین دو گروه جنسیتی است. برای نمونه، همان‌گونه که ادراک یک مرد جوان از یک کوچه تاریک با ادراک دختر نوجوان یا تجربه یک زن منتظر در کنار اتوبان با تجربه یک فرد در مرکز شهر یکی نیست،[۱۳۲] در فضاهای تجاری نیز مقوله امنیت و احساس آرامش زنان و مردان متفاوت است.[۱۳۳]

جامعه‌شناسان

برخی جامعه‌شناسان معتقدند که تفکیک جنسیتی، معمولاً به شکل اختصاص قلمرو خانواده به زنان و قلمرو اجتماع به مردان است. این رویکرد اگرچه با هدف تقسیم کار جنسی آغاز شد؛ اما با گذشت زمان، سبب کم‌رنگ شدن حضور اجتماعی زنان و محدودکردن آنها در خانه شد. هدف اصلی تفکیک جنسیتی در اجتماع، ایجاد فضایی اخلاقی‌تر و سالم‌تر در جامعه بوده است. نظریه کارکردگرایی هرچند اعتنایی به تفاوت‌های طبیعی زنان و مردان ندارد؛ اما تقسیم‌جنسیتی کار را دارای مزایای جدی برای جامعه دانسته و از این منظر، آموزش تک‌جنسیتی را برای جامعه مفید می‌داند.[۱۳۴] از منظر کارشناسان، تفکیک جنسیتی در محیط‌های عمومی، مزایای زیر را به‌دنبال دارد:

  1. جلوگیری از آزار جنسی و فساد اجتماعی ناشی از روابط ناسالم میان دو جنس مخالف؛[۱۳۵]
  2. افزایش توانمندی و اعتمادبه‌نفس افراد در مکان‌های آموزشی تک‌جنسیتی؛[۱۳۶]
  3. کاهش روحیه تنوع‌طلبی در جوانان و در پی آن، کاهش سن ازدواج و تحکیم خانواده؛[۱۳۷]
  4. افزایش حس آرامش و امنیت در جنس مؤنث و مذکر؛[۱۳۸]
  5. راحتی دختران نسبت به پوشش خود در کنار هم جنس‌های خود در سنین کودکی، نوجوانی و جوانی؛
  6. آرامش و امنیت روانی والدین در خصوص فرزندان‌شان در محیط‌های عمومی؛[۱۳۹]
  7. افزایش یادگیری افراد در محیط‌های تک‌جنسیتی؛
  8. از دیدگاه برخی محققان محیط‌های تک‌جنسیتی سبب افزایش ادراک زنان از خودشان شده و این امکان را به آنها می‌دهد که با افزایش اعتماد به نفس، نقش رهبری یک گروه را بپذیرند. امروزه جهان شاهد افزایش تحصیلات دانشگاهی زنان در محیط‌های آموزشی تک‌جنسیتی است.[۱۴۰] همچنین تفکیک جنسیتی در برخی فضاهای عمومی و تفریحی سبب افزایش امنیت فضاهای شهری برای زنان شده است.[۱۴۱]

در مقابل کارشناسانی که با تفکیک جنسیتی در مکان‌های عمومی مخالف هستند، اجرای این طرح را سبب ایجاد وقایع مختلف در بستر جامعه و خانواده دانسته‌اند که عبارت‌اند از:

  1. افزایش ارتباطات با جنس مخالف در فضای مجازی؛
  2. افزایش ازدواج‌های اینترنتی؛
  3. پایمال کردن حق حضور اجتماعی زنان؛[۱۴۲]
  4. کاهش قدرت اجتماعی زنان؛[۱۴۳]
  5. بی‌اخلاقی و افزایش روابط خیابانی خارج از کنترل؛

این دسته از کارشناسان معتقدند وجود دو جنس مخالف در یک مکان آموزشی سبب افزایش رقابت و پیشرفت تحصیلی می‌شود.[۱۴۴] همچنین تعامل دو جنس مخالف به‌خصوص در محیط‌های علمی، باعث رشد ایده‌های خلاقانه و انگیزهٔ علمی آنها می‌شود.[۱۴۵] از این منظر، سیاست‌های تفکیک جنسیتی برای ایجاد توازن بین مردان وزنان، ناموفق بوده و نابرابری جنسی و توزیع ناعادلانه فرصت‌ها را به‌دنبال داشته است.[۱۴۶]

برخی معتقدند؛ مردان تفریح زنان و دختران خود را کنترل می‌کنند و گاهی اعمال خشونت شوهران علیه همسران در این خصوص دیده شده است. مضاف بر آن، زنان خود نیز از تنها بیرون رفتن احساس ناراحتی و ترس دارند. پارکر معتقد است؛ اوقات فراغت زنان نسبت به مردان کمتر است؛ لذا طیف فعالیت‌های تفریحی آنان نیز محدودتر است و زنان کمتر از مردان به ورزش می‌پردازند. برخی از فمینیست‌ها مدعی هستند؛ زنان تمایل دارند زمان زیادی را برای فرزندان خود بگذرانند؛ لذا میان زنان مجرد و متأهل تفاوت‌های در این خصوص وجود دارد.[۱۴۷] زن‌ها غالباً تأمین نیازهای خانواده را ترجیح می‌دهند.[۱۴۸]

به‌گزارش محققین؛ جنسیت در نوع تفریح نیز مؤثر است؛ تحقیقات در ایران نشان می‌دهد که پسران بیشتر به فراغت جسمانی و دختران بیشتر به فراغت‌های عملی توجه دارند.[۱۴۹] گنیزی و همکارانش دریافتند که مردان به مشوق‌هایی از نوع تورنمنت واکنش نشان می‌دهند؛ اما زنان عملکردشان را فقط وقتی که با زنان رقابت می‌کنند بهبود می‌دهند.[۱۵۰]

اسلام‌پژوهان

برخی تفکیک جنسیتی را عامل از خودبیگانگی زنان می‌شمارند[۱۵۱] و بر این باورند که تفکیک جنسیتی در روابط روزمره باید به موارد ضروری محدود شود.[۱۵۲] از این منظر تأکید بر تفکیک در عرصه آموزش بی‌معنا است و کشش زنان و مردان به همدیگر در محیط آموزشی تغییر نمی‌کند. علاوه بر این تفکیک نیازمند سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی دقیق است و بدون فراهم شدن زمینه، چنین سیاستی عقیم خواهد بود.[۱۵۳] از این دیدگاه بر مسئله اجتناب از سیاست‌های آمرانه در آموزش تأکید می‌شود، در حالی که موافقان با تأکید بر تربیت، از تفکیک جنسیتی دفاع می‌کنند.[۱۵۴] برخی فقها با استشهاد به روایت نبوی که همگان را مسئول سرنوشت جامعه می‌شمارد،[۱۵۵] تفکیک جنسیتی را لازم نمی‌دانند و بر این باورند که در پرتو همین نگرش، قرآن مشارکت‌های مهم زنان در عرصه‌های اجتماعی و سیاسی را نقل می‌کند. از این دیدگاه، کار برای زن در خارج از خانه منعی ندارد، به‌شرطی که مشکل خاصی برای زن ایجاد نکند.[۱۵۶] دلیل این مسئله نیاز به حضور زن در اجتماع است و بسیاری از کارها بدون حضور زن به‌درستی انجام نمی‌شود.[۱۵۷] یکسانی هویت زن و مرد، یکسانی در آفرینش،[۱۵۸] همسانی در عبادت خدا[۱۵۹] و آبادانی زمین، تقسیم وظایف بر اساس تفاوت‌های فیزیکی و جسمانی زن و مرد و معرفی زنان موفق در کنشگری اجتماعی از سوی قرآن مانند مریم، همسر فرعون، ملکه سبا و دختران شعیب، از منظر مسلمانان قائل به عدم ضرورت تفکیک جنسیتی نشان می‌دهد که زنان و مردان در کنار همدیگر موظف به اجرای نقش‌های اجتماعی هستند و نباید با تفکیک زنان و مردان یک قشر را از انجام وظایف محروم کرد.[۱۶۰] همچنین تمایز و تفکیک جنسیتی، زمینه‌ساز نابرابری و توجیه‌کننده و مشروعیت‌بخش نابرابری جنسیتی است. از طریق تفکیک، مشاغل زنانه کم‌ارزش‌تر تلقی می‌شود و نابرابری‌ها در جامعه نهادینه خواهد شد.[۱۶۱]

به عقیدهٔ برخی تفکیک جنسیتی و اختلاط کمتر مرد و زن، سیاست و راهبردی شایسته و مرجح است و آن را به مجموعه‌ای از روایات مستند می‌کنند.[۱۶۲] برخی معتقدند تفکیک جنسیتی ضروری است؛ چراکه در غیر شرایط ضروری، اسلام مخالف حضور زن در ملاء عام و منظرهای اجتماعی است. مدافعان این نظریه مدعی هستند که از طریق جمع‌آوری قرائن و شواهد مذاق شارع را به‌دست آورده‌اند.[۱۶۳] همچنین اجتناب از انحرافات اخلاقی، جلوگیری از افت تحصیلی دانش‌آموزان،[۱۶۴] پیشگیری از آزار زنان در محیط اشتغال،[۱۶۵] توجه به تفاوت‌های طبیعی زن و مرد و انتظارات متفاوت از دو جنس، برخی آیات قرآن[۱۶۶] و روایات،[۱۶۷] تفکیک جنسیتی را ضروری می‌سازد.

برخی معتقدند آیات و روایات ضرورت تفکیک با متون دیگر دینی و همچنین سیره پیشوایان دینی تعارض دارد و عمومیت آن از اعتبار ساقط است؛ بنابراین توصیه‌های تفکیک باید به توصیه‌های اخلاقی فروکاسته شود و تنها شرط اختلاط، حفظ حرمت و حریم زنان و مردان است.[۱۶۸] این نظریه به سیرهٔ اهل‌بیت استناد می‌کند، نظیر این‌که پیامبر زنان خود را به نوبت با خود به سفر می‌برد.[۱۶۹] همچنین پیامبر دستور داده است که نباید مانع رفتن زنان به مسجد شد.[۱۷۰] نمونه دیگر شرکت زنان در نماز بر میت در زمان پیامبر است، هرچند توصیه‌ای بر شرکت زنان در نماز میت وجود ندارد، اما منعی نیز از حضور آنها نشده است.[۱۷۱] در تاریخ ذکر شده است که پیامبر عده‌ای از زنان را با خود در جنگ‌ها برای کمک به زخمی‌ها و آب‌رسانی می‌برد.[۱۷۲]

برخی، تفکیک جنسیتی را اصل اولی در روابط زن و مرد می‌دانند و اختلاط را فقط در صورت اضطرار یا ضرورت می‌پذیرند. اکثر سلفی‌ها با تبعیت ازاندیشه‌های ابن‌تیمیه هرگونه حضور و فعالیت اجتماعی زن را که به اختلاط با مردان بنیجامد حرام می‌دانند؛ از جمله وهابی‌ها[۱۷۳]و گروه طالبان که به زنان اجازه تحصیل در مدارس و دانشگاه‌ها، حضور در مکان‌های عمومی و اشتغال در ادارات و کارخانه‌ها نمی‌دهد. در مقابل این دیدگاه، لیبرالیست‌ها که به‌دنبال برابری و آزادی مطلق هستند تفکیک جنسیتی را منافی آزادی و برابری می‌دانند.[۱۷۴] دیدگاه سوم با اصالت دادن به عفاف و حیا، روابط سالم و بدون آسیب زن و مرد را پیگیری می‌کند. بسیار ازاندیشمندان مسلمان با تکیه بر آموزه‌های اسلام به اختلاط و حضور زن در جامعه اگر به رابطهٔ نامشروع نینجامد و موجب تضییع حقوق خانواده نشود، مهر تأیید زده‌اند.[۱۷۵] امام خمینی، بنیان‌گذار جمهوری اسلامی ایران، نه‌تنها مشارکت فعال زنان در عرصه‌های اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و حتی نظامی را تأیید کرده است، بلکه آمادگی نظامی زنان را برای دفاع از اسلام، واجب می‌داند.[۱۷۶] وی حتی با ایجاد فاصلهٔ فیزیکی میان دختران و پسران در دانشگاه مخالفت کرد.[۱۷۷]

عنصر کانونی در نگاه اسلام؛ تفاوت زن و مرد در نحوهٔ آفرینش و وظایف طبیعی آنها است، بر همین مبنا؛ مدافع هویت نقش‌های جنسیتی بوده و به همان میزان که معترض تبعیض جنسیتی است، تشابه جنسیتی را نیز به ضرر زنان دانسته و عدالت آموزشی را در آموزش تک‌جنسیتی متناسب با ویژگی‌های زنانه و مردانه و معطوف به نقش‌های جنسیتی آنها می‌داند.[۱۷۸] اسلام با تأیید این ضرورت‌ها، آموزش تک‌جنسیتی را برای تقویت اخلاق جنسی در جامعه مفید و لازم تلقی می‌کند؛ زیرا آزادی جنسی و از خودبیگانگی زنان با هویت زنانگی‌شان را دارای پیامدهای ویرانگر برای افراد، جامعه و به‌ویژه نهاد خانواده می‌داند.[۱۷۹]

واگن بانوان مترو
واگن بانوان مترو

فیلسوفان

ضرورت آموزش منفک، ناشی از تفاوت‌های طبیعی زنان و مردان است؛ از نظر افلاطون؛ عقلانیت در مردان و احساس در زنان غالب است؛ ارسطو؛ مرد را منشأ روح و زن را منشأ جسم می‌داند؛ روسو؛ به قدرت استدلال، جسارت جنسی و گستاخی مرد اشاره کرده و تأکید بر سرشت فریبندگی، شرمساری و مقاومت زن دارد.[۱۸۰]

زیست‌شناسان

زیست‌شناسی نیز تفاوت‌های جسمی فراوانی را میان زن و مرد اثبات می‌کند.[۱۸۱] زنان و مردان به‌تبع تفاوت‌های فیزیکی دارای دستگاه‌های نسبتاً متفاوت روانی،[۱۸۲] ادراکی و هویت جنسیتی هستند؛[۱۸۳] لذا آموزش تک‌جنسیتی ضروری دانسته می‌شود.[۱۸۴]

روان‌شناسان

برخی به منظور رهایی دختران از سیطرهٔ نظام آموزشی مردانه، خواهان مکان‌های جداگانه آموزشی هستند.[۱۸۵] به اعتقاد محققین؛ جذابیت‌های فضای آموزشی نیز برای دختران و پسران متفاوت بوده و هرکدام به امور خاصی علاقه‌مند هستند؛ دختران بیشتر از پسران از رنگ‌ها استفاده می‌کنند. دختران به رنگ‌های گرم و پسران به رنگ‌های سرد گرایش بیشتری دارند. پسران رزمی و دختران بزمی بوده و حیاط مدرسه باید متناسب با نیازهای دخترانه و پسرانه طراحی شود.[۱۸۶]

فمنیست‌ها

تفکیک جنسیت از موضوعات مورد توجه فمینیسم است؛ برخی فیمنیست‌ها، ایجاد اماکن تفریحی برای بانوان را موجب همبستگی بیشتر و تقویت تفکرات فمینیستی در آنان می‌دانند. دیدگاه دوم؛ تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی و وارد کردن زنان به عرصهٔ خصوصی را باعث فاصله‌گرفتن آنها از عرصه‌های عمومی دانسته و معتقدند؛ در هیچ مکان عمومی نباید جداسازی صورت گیرد؛ چرا که باعث کاهش حضور زنان در فضای عمومی و مردانه‌شدن هرچه بیشتر این فضا می‌شود؛[۱۸۷] آنها؛ تفکیک جنسیت در اماکن تفریحی را بازتابی از نگاه مردسالارانه در نهاد خانواده می‌دانند که منجر به بازتولید آن در حوزه‌های عمومی می‌شود و نشانه‌های آن را در توجیهات طرفداران تفکیک جنسیت جست‌وجو می‌کنند.[۱۸۸]

کریستین میران و آلما یانگ؛ تفکیک جنسیت در اماکن تفریحی را از این جهت مطلوب می‌دانند که فضای مختلط را مردانه و تهدیدی برای زنان دانسته و معتقدند که زندگی زنان در فضاهای شهری عمدتاً توسط مرزهای رویت‌پذیر و نامرئی که با ساختارهای جداکنندهٔ شهر به لحاظ جنسیتی مربوط می‌شوند، شکل می‌پذیرند. خشونت در برابر زنان یکی از مکانیزم‌های این دوگانگی به‌شمار می‌رود؛ زیرا زنان را در فضاهای عمومی درگیر ترس کرده و به مردها اجازه اعمال خشونت می‌دهد. زنانی که وارد فضاهای عمومی با غلبه مردان می‌شوند، ممکن است محدودیت‌های بیشتری را تجربه کنند.[۱۸۹]

برخی اندیشمندان؛ تفکیک جنسیت را متناسب با فرهنگ‌های متفاوت، معنا کرده و معتقدند؛ جنسیتی شدن یک فضا زمانی به‌عنوان مشکل مطرح می‌شود که بنا به دلایلی یکی از دوجنس (زن/ مرد) مجبور به ترک یک فضای عمومی شده و از حق بهره‌برداری از آن فضا محروم شوند در حالی‌که امکان بهره‌مندی مطلوب از فضاهای شهری و عمومی ازحقوق اولیه شهروندی محسوب می‌شود.[۱۹۰] اگر تفکیک جنسیتی موجب چنین تبعیضی نشود ایجاد اماکن تفریحی اختیاری برای زنان مطلوب است؛ زیرا به زنان هویتی خارج از خانه و خانواده می‌بخشند و برای‌شان یک فضای امن شمرده می‌شوند.[۱۹۱]

ردیف‌های جداگانه زن و مرد - اماکن مذهبی و مساجد ایران
ردیف‌های جداگانه زن و مرد در اماکن مذهبی و مساجد ایران
سرویس بهداشتی - مشهد
سرویس بهداشتی در مشهد

مزایای تفکیک جنسیتی

در فضای آموزش

آموزش تک‌جنسیتی از طریق تشویق دختران و پسران به انجام رفتارهای دخترانه و پسرانه، به استحکام جامعه کمک می‌کند.[۱۹۲] برخی با رویکرد آموزشی بر این نکته تأکید دارند که آموزش تک‌جنسیتی، عمدتاً به نفع دختران است و آنها در چنین محیطی جدی‌تر درس می‌خوانند.[۱۹۳] بر مبنای پژوهش خانی و محمدی؛ مدرسه تک‌جنسیتی، تأثیر معناداری در پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان دارد. همچنین، این پژوهش نشان‌داد که دختران نسبت به پسران، به شکلی معنادار، معدل بیشتری کسب می‌کنند.[۱۹۴]

به اعتقاد برخی محققین؛ مدارس دخترانه؛ گفتمان تازه‌ای را پدیدآورده‌اند؛ چون این مدارس جایی برای شنیده شدن صدای دختران و مکانی است که زنان در همهٔ جنبه‌های زندگی دخیل بوده و الگویی از جهانی است که دختران خواهان و سزاوار آن هستند. این مدارس در راستای جامعه‌ای معتدل و متوازن از زنان و مردان عمل می‌کنند.[۱۹۵]

پانویس

  1. ↑ میرزایی، فرهنگی توصیفی علوم اجتماعی، 1393ش، ص404.
  2. ↑ تولایی و همکاران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی»، 1394ش، ص33.
  3. ↑ علویون، «کار زنان در حقوق ایران و حقوق بین‌المللی کار»، 1381ش، ص13.
  4. ↑ خانی، جنسیت و توسعه، 1385ش، ص10.
  5. ↑ جمشیدی، تاریخچه حجاب در اسلام، 1384ش، ص134-158.
  6. ↑ جاحظ، رسائل، 1411ق، ج2، ص150.
  7. ↑ - هوفمن و اورت، زنان و اقتصاد خانواده کار و درآمد، 1389ش، ص324-327.
  8. ↑ توانا و شفیعی، «تفکیک جنسیتی در فضای شهری: مطالعﺔ بوستان بهشت مادران تهران»، تابستان1394ش، ص108.
  9. ↑ خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص50.
  10. ↑ خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص50.
  11. ↑ خانی و محمدی، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، 1394ش، ص106.
  12. ↑ - فکوهی و دیگران، «جایگاه فضاهای اوقات فراغتی تفکیک شده در برساخت هویت دختران: مطالعه موردی بوستان نرگس قم» 1398ش، ص76.
  13. ↑ اسدی محل‌چالی و دیگران، «بیین فرهنگ جنسیتی فضا در گذرهای شهر اسلامی- ایرانی»، 1398ش، ص17.
  14. ↑ پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص58-57.
  15. ↑ ورمقانی و دیگران، «رابطة جنسیت و فضا در عرصه‌های خصوصی و عمومی دورة قاجار»، 1394ش، ص31.
  16. ↑ پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص67-66.
  17. ↑ پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص54-53.
  18. ↑ پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص69-68.
  19. ↑ ورمقانی و دیگران، «رابطة جنسیت و فضا در عرصه‌های خصوصی و عمومی دورة قاجار»، 1394ش، ص31.
  20. ↑ پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص70-68.
  21. ↑ ایمانی و نرسیسیانس، «تفکیک جنسیتی فضای شهری و روابط صمیمانة بین‌جنسیتی: مطالعة مقایسه‌ای تفکیک منعطف و غیرمنعطف»، 1400ش، ص212.
  22. ↑ «پارک بانوان؛ درمان نشاط اجتماعی»، وب‌سایت پیشخوان.
  23. ↑ . «تفکیک جنسیتی از نگاه اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.
  24. ↑ . انتظاری، « آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، 1396ش، ص213.
  25. ↑ . «چهار مزایای مدارس تک جنسیتی»، وب‌سایت eferrit، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.
  26. ↑ . خانی و محمدی، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، 1394ش، ص1.
  27. ↑ . انتظاری، « آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، 1396ش، ص213.
  28. ↑ . «خوبی‌های تفکیک جنسیتی»، وب‌سایت انتخاب حق شماست، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.
  29. ↑ . انتظاری، « آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، 1396ش، ص213.
  30. ↑ - قمشیان، «تحلیل سیاست تفکیک جنسیتی دانشگاه‌ها از منظر علم سیاستگذاری»، 1393ش، ص102.
  31. ↑ - ایمانی و نرسیسیانس، «تفکیک جنسیتی فضای شهری و روابط صمیمانه بین جنیسیتی: مطالعه مقایسه‌ای تفکیک منعطف و غیر منعطف»، 1400ش، ص227.
  32. ↑ - صدیقی و نیکوییان، «تأملی در تفکیک جنسیتی آموزش و مشاغل بانوان»، 1389ش، ص129.
  33. ↑ - توانا و شعیفی، «تفکیک جنسیتی در فضای شهری: مطالعه بوستان شهر مادران تهران»، 1394ش، ص133.
  34. ↑ - مختاری و فاضلی، «تفکیک جنسیتی شغلی در میان کارکنان نهاد کنابخانه‌های عمومی اهواز»، 1395ش، ص82.
  35. ↑ بیدار و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص56.
  36. ↑ بیدار و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص75.
  37. ↑ خرمی‌روز و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه 2، پاساژ کویتی‌های رضا)»، 1399ش، ص65.
  38. ↑ «چرا زنان محیط‌های تجاری را به همه جا ترجیح می‌دهند؟»، خبرگزاری ایسنا.
  39. ↑ طهمورثی، « اما و اگرهای اشتغال زنان در مراکز تجاری»، خبرگزاری ایرنا.
  40. ↑ . «تفکیک جنسیتی از نگاه اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.
  41. ↑ . «آیا امام خمینی با تفکیک جنسیتی دانشگاه‌ها مخالف بود؟»، وب‌سایت کانون فرهنگی تبلیغی مردم امین، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.
  42. ↑ . «تفکیک جنسیتی از نگاه اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.
  43. ↑ . «آیا امام خمینی با تفکیک جنسیتی دانشگاه‌ها مخالف بود؟»، وب‌سایت کانون فرهنگی تبلیغی مردم امین، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.
  44. ↑ . امامی‌راد، «بررسی فقهی تفکیک جنسیتی»، 1393ش، ص1.
  45. ↑ . «تفکیک جنسیتی از نگاه اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: 27 آبان 1401ش.
  46. ↑ . مطهری، مجموعه آثار (مسئله حجاب)، 1377ش، ج‏19، ص551.
  47. ↑ سوره زخرف، آیه 18.
  48. ↑ قنبریان، «منطق جداسازی سالن‌های مردانه و زنانه در ایران و غرب!»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  49. ↑ پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص53- 52.
  50. ↑ سورهٔ احزاب، آیات32، 53، 59. سورهٔ قصص، آیهٔ 23. سورهٔ نور، آیهٔ 31.
  51. ↑ سورهٔ آل‌عمران، آیهٔ 37.
  52. ↑ سورهٔ نمل، آیهٔ 44.
  53. ↑ سورهٔ قصص، آیات 23-25.
  54. ↑ سورهٔ طه، آیهٔ 40.
  55. ↑ سورهٔ مریم آیهٔ 27-29.
  56. ↑ مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج43، ص72.
  57. ↑ طبری، دلائل الامامة، 1413ق، ص14.
  58. ↑ طبری، دلائل الامامة، 1413ش، ص14.
  59. ↑ نوری طبرسی، مستدرک‌الوسائل، بی‌تا، ج14، ص272.
  60. ↑ النیسابوری، المسند الصحیح، بیتا، ج3، ص7441.
  61. ↑ طبری، تاریخ الطبری، 1378ش، ج3، ص66- 76.
  62. ↑ مجلسی، بحار الانوار، 1403ق، ج2، ص45.
  63. ↑ آیتی، چکیده تاریخ پیامبراسلام، 1378ش، ص49.
  64. ↑ جوادی آملی، زن در آیینه جمال، 1382ش، ص713.
  65. ↑ رفیعی، ویژگی‌های حضرت خدیجه، 1397ش، ص611.
  66. ↑ قنبریان، «منطق جداسازی سالن‌های مردانه و زنانه در ایران و غرب!»، وب‌سایت خبرگزاری رسمی حوزه.
  67. ↑ خانی و محمدی، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، 1394ش، ص106.
  68. ↑ خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص33-32.
  69. ↑ یگانه و دیگران، «تأثیر جنسیت کودکان بر طراحی فضای باز مهدکودک و پیش‌دبستانی براساس آموزه‌های اسلامی«، 1400ش، ص109.
  70. ↑ خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص33.
  71. ↑ پورخزایی و دیگران، «مناسبات نظام آموزش عالی و جنسیت: تجربه زیسته در دانشگاه تک جنسیتی الزهرا»، 1402ش، ص149-147.
  72. ↑ «دانشگاه‌ها و کالج‌های تک‌جنسیتی دنیا»، پایگاه خبری تحلیلی صراط.
  73. ↑ پورخزایی و دیگران، «مناسبات نظام آموزش عالی و جنسیت: تجربه زیسته در دانشگاه تک جنسیتی الزهرا»، 1402ش، ص150-149.
  74. ↑ بستان (نجفی)، «جنسیت در آموزش و پرورش از دیدگاه جامعه‌شناسی اسلامی»، 1392ش، ص77.
  75. ↑ خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص33.
  76. ↑ یگانه و دیگران، «تأثیر جنسیت کودکان بر طراحی فضای باز مهدکودک و پیش‌دبستانی براساس آموزه‌های اسلامی«، 1400ش، ص106.
  77. ↑ «معرفی دانشگاه‌های تک‌جنسیتی کشور»، وب‌سایت خبرگزاری دانشجو.
  78. ↑ افتخاری، «چه دانشگاه‌هایی تفکیک جنسیتی می‌شوند؟»، وب‌سایت مشرق نیوز.
  79. ↑ بستان (نجفی)، «جنسیت در آموزش و پرورش از دیدگاه جامعه‌شناسی اسلامی»، 1392ش، ص76.
  80. ↑ جیریایی، «آیا باید جنسیت در آموزش رسمی لحاظ شود؟»، وب‌سایت تابناک.
  81. ↑ خانی و محمدی، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، 1394ش، ص106.
  82. ↑ سعیدی، «آموزش تک‌جنسیتی و تأثیر آن بر فرایند آموزش»، وب‌سایت سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی.
  83. ↑ بستان (نجفی)، «جنسیت در آموزش و پرورش از دیدگاه جامعه‌شناسی اسلامی»، 1392ش، ص77-76.
  84. ↑ خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص51.
  85. ↑ خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص48.
  86. ↑ عزیزی و اسدی، «تحلیلی بر ریختشناسی مجتمع‌های تجاری مطالعه موردی: مجتمع تجاری کوروش، منطقه 5 تهران»، 1396ش.ص56.
  87. ↑ کلانتری خلیل‌آباد و دیگران، «برنامه‌ریزی فضاهای امن شهری مبتنی برتفکیک جنسیتی با رویکرد CPTED (نمونه موردی: محله فرهنگیان، شهر بناب)»، 1392ش، ص16.
  88. ↑ کامل، «فضاهای شهری و جنسیت»، وب‌سایت فضا و دیالیکتیک.
  89. ↑ خرمی‌روز و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران (مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه 2، پاساژ کویتی‌های رضا)»، 1399ش، ص64.
  90. ↑ بیدار و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص57-58.
  91. ↑ سهراب‌زاده و دیگران، «بررسی نقش جنسیت در ادراک طراحی معماری مجتمع‌های تجاری در حوزه جغرافیایی چابهار»، 1401ش، ص829.
  92. ↑ «چرا زنان محیط‌های تجاری را به همه جا ترجیح می‌دهند؟»، خبرگزاری ایسنا.
  93. ↑ بیدار و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص58.
  94. ↑ سوره احزاب، آیه 59.
  95. ↑ سوره نور، آیه 31-30.
  96. ↑ فلسفی، الحدیث، 1368ش، ج‏2، ص116.
  97. ↑ ابن‌بابویه، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج‏3، ص469.
  98. ↑ پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص680.
  99. ↑ خرمی‌روز و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران (مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه 2، پاساژ کویتی‌های رضا)»، 1399ش، ص65.
  100. ↑ کامل، «فضاهای شهری و جنسیت»، وب‌سایت فضا و دیالیکتیک.
  101. ↑ خرمی‌روز و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران (مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه 2، پاساژ کویتی‌های رضا)»، 1399ش، ص73-72.
  102. ↑ سهراب‌زاده و دیگران، «بررسی نقش جنسیت در ادراک طراحی معماری مجتمع‌های تجاری در حوزه جغرافیایی چابهار»، 1401ش، ص829-828.
  103. ↑ دگانگ، «نقش جنسیت خریداران در فرایند فروش»، وب‌سایت خویه.
  104. ↑ دگانگ، «نقش جنسیت خریداران در فرایند فروش»، وب‌سایت خویه.
  105. ↑ طهمورثی، « اما و اگرهای اشتغال زنان در مراکز تجاری»، خبرگزاری ایرنا.
  106. ↑ «چرا زنان محیط‌های تجاری را به همه جا ترجیح می‌دهند؟»، خبرگزاری ایسنا.
  107. ↑ بیدار و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص56-57.
  108. ↑ پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص70.
  109. ↑ بیدار و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص55.
  110. ↑ خرمی‌روز و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران (مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه 2، پاساژ کویتی‌های رضا)»، 1399ش، ص65.
  111. ↑ بیدار و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص56.
  112. ↑ بیدار و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص72.
  113. ↑ بیدار و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، 1398ش، ص66.
  114. ↑ ایمانی و نرسیسیانس، «تفکیک جنسیتی فضای شهری و روابط صمیمانة بین‌جنسیتی: مطالعة مقایسه‌ای تفکیک منعطف و غیرمنعطف»، 1400ش، ص213.
  115. ↑ سلیمانی و دیگران، «طراحی فضاهای شهری با ارزیابی نگرش جنسیتی(مطالعه موردی: پارک بانوان نرگس ارومیه)»، 1398ش، ص160.
  116. ↑ کلانتری‌خلیل‌آباد و دیگران، «برنامه‌ریزی فضاهای امن شهری مبتنی برتفکیک جنسیتی با رویکردCPTED (نمونه موردی: محله فرهنگیان، شهر بناب»، 1392ش، ص17.
  117. ↑ تولایی و دیگران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی )با تکیه بر پارکها)»، 1394ش، ص33.
  118. ↑ کریمی‌نیا. و دیگران، «تأثیر فمینیست و تفکیک جنسیتی برفضاهای معماری و شهرسازی»، دومین کنفرانس سالانه پژوهش‌های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری.
  119. ↑ پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص55.
  120. ↑ سلیمانی و دیگران، «طراحی فضاهای شهری با ارزیابی نگرش جنسیتی(مطالعه موردی: پارک بانوان نرگس ارومیه)»، 1398ش، ص162- 160.
  121. ↑ کلانتری‌خلیل‌آباد و دیگران، «برنامه‌ریزی فضاهای امن شهری مبتنی برتفکیک جنسیتی با رویکردCPTED (نمونه موردی: محله فرهنگیان، شهر بناب»، 1392ش، ص19.
  122. ↑ سفیری و مدیری، «تفاوت‌های جنسیتی در اوقات فراغت»، اسفند 1389ش.ص152.
  123. ↑ «پارک بانوان؛ درمان نشاط اجتماعی»، وب‌سایت پیشخوان.
  124. ↑ قنبریان، «منطق جداسازی سالن‌های مردانه و زنانه در ایران و غرب!»، وب‌سایت خبرگزاری رسمی حوزه.
  125. ↑ حکمت‌نیا، حقوق و مسئولیت‌های فردی و اجتماعی زن، 1390ش، ص302.
  126. ↑ خبرگزاری صدا و سیما، 3 مرداد 1402.
  127. ↑ نصراللهی و کافی، «تحلیل فرهنگی ـ ارتباطی اختلاط جنسی مبتنی بر دیدگاه اسلامی»، 1402ش، ص28-29.
  128. ↑ - انتظاری، «آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبایی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، 1397ش، ص211.
  129. ↑ - خانی و محمدی، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، 1394ش، ص94.
  130. ↑ سهراب‌زاده و دیگران، «بررسی نقش جنسیت در ادراک طراحی معماری مجتمع‌های تجاری در حوزه جغرافیایی چابهار»، 1401ش، ص828-831.
  131. ↑ سهراب‌زاده و دیگران، «بررسی نقش جنسیت در ادراک طراحی معماری مجتمع‌های تجاری در حوزه جغرافیایی چابهار»، 1401ش، ص836.
  132. ↑ خرمی‌روز و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران (مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه 2، پاساژ کویتی‌های رضا)»، 1399ش، ص65.
  133. ↑ خرمی‌روز و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران (مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه 2، پاساژ کویتی‌های رضا)»، 1399ش، ص72-73.
  134. ↑ جیریایی، «آیا باید جنسیت در آموزش رسمی لحاظ شود؟»، وب‌سایت تابناک.
  135. ↑ . «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روان‌شناسی«فیلیا»، تاریخ بازدید: 16 آبان 1401ش.
  136. ↑ . «چهار مزایای مدارس تک جنسیتی»، وب‌سایت eferrit، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.
  137. ↑ . «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روان‌شناسی«فیلیا»، تاریخ بازدید: 16 آبان 1401ش.
  138. ↑ . «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روان‌شناسی«فیلیا»، تاریخ بازدید: 16 آبان 1401ش.
  139. ↑ . «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روان‌شناسی«فیلیا»، تاریخ بازدید: 16 آبان 1401ش.
  140. ↑ . انتظاری، « آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، 1396ش، ص 219 و ص220.
  141. ↑ . تولایی و همکاران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی»، 1394ش، ص1.
  142. ↑ . «تفکیک جنسیتی در عرصه عمومی»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.
  143. ↑ . انتظاری، « آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، 1396ش، ص221.
  144. ↑ . «چهار مزایای مدارس تک جنسیتی»، وب‌سایت eferrit، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.
  145. ↑ . «معایب و مزایای تفکیک جنسیتی»، وب2سایت هنر زندگی، تاریخ بازدید: 26 آبان 1401ش.
  146. ↑ . انتظاری، « آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، 1396ش، ص220.
  147. ↑ سفیری و مدیری، «تفاوت‌های جنسیتی در اوقات فراغت»، اسفند 1389ش.ص151- 150.
  148. ↑ کریمی‌نیا. و دیگران، «تأثیر فمینیست و تفکیک جنسیتی برفضاهای معماری و شهرسازی»، دومین کنفرانس سالانه پژوهش‌های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری.
  149. ↑ سفیری و مدیری، «تفاوت‌های جنسیتی در اوقات فراغت»، اسفند 1389ش.ص152.
  150. ↑ جلالی و دیگران، «تأثیر جنسیت و تفکیک جنسیتی بر رخداد چرخش انگیزه‌های فردی در فعالیت‌های گروهی: رهیافت آزمایشگاهی اقتصاد رفتاری مبتنی بر نظریه بازی‌ها»، 1399ش، ص65.
  151. ↑ - فکوهی و دیگران، «جایگاه فضاهای اوقات فراغتی تفکیک شده در برساخت هویت دختران: مطالعه موردی بوستان نرگس قم» 1398ش، ص76.
  152. ↑ - ایمانی و نرسیسیانس، «تفکیک جنسیتی فضای شهری و روابط صمیمانه بین جنیسیتی: مطالعه مقایسه‌ای تفکیک منعطف و غیر منعطف»، 1400ش، ص228.
  153. ↑ - شهریاری، «اجرای طرح تفکیک جنسیتی در دانشگاه آزاد»، 1383ش، ص44-48.
  154. ↑ - یاره و محمدنژاد، «بررسی ابعاد و پیامدهای طرح تفکیک جنسیتی دانشجویان در دانشگاه‌ها و راهکارهای اجرای طرح» 1391ش، ص625.
  155. ↑ کلینی، اصول کافی، ج2، 1369ش، ص163.
  156. ↑ - زند اقطاعی، الگوی اسلامی ورزش بانوان (بررسی ورزش زنان از دیدگاه فقه شیعه)، 1396ش، ص44.
  157. ↑ - السیاسی، حقوق زن و مسئولیت‌های او در خانواده و جامعه، 1386ش، ص299.
  158. ↑ - سوره نجم، آیات 45-46؛ سوره قیامة، آیات 36-39 و آیات 12-14.
  159. ↑ - سوره ذاریات، آیه 56.
  160. ↑ - شمس‌الدین، «زن و مسئله پوشش و نگاه»، 1384ش، ص127-131.
  161. ↑ - سفیری و ایمانیان، جامعه‌شناسی جنسیت، 1392ش، ص199.
  162. ↑ - حر عاملی، وسائل الشیعه، 1409ق، ج20، ص184 و 235.
  163. ↑ - سلطانی تیرانی، بررسی مذاق شارع در باب حضور زن در ملاء و منظرهای اجتماعی، 1397ش، ص45.
  164. ↑ - بستان، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی، 1390ش، ص148.
  165. ↑ - بستان، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی، 1390ش، ص160.
  166. ↑ - سوره احزاب، آیه33.
  167. ↑ - کلینی، اصول کافی، 1369ش، ج5، ص519.
  168. ↑ - مطهری، مسئله حجاب، 1389ش، ص216 و 220.
  169. ↑ - بخاری، صحیح، 1410ق، ج7، ص43.
  170. ↑ - مجلسی، بحار الانوار، 1362ش، ج87، ص354.
  171. ↑ - حر عاملی، وسائل الشیعه، 1414ق، ج1، ص156.
  172. ↑ - ابوداوود، سنن، 1420ق، ج1، ص202.
  173. ↑ عثیمین، فتاوی نور علی الدرب، بی‌تا، ج2، ص24.
  174. ↑ کاتوزیان، «تفکیک جنسیتی، توهین به جامعه دانشگاهی» وب‌سایت تابناک.
  175. ↑ غزالی، اسلام پاسخ می‌دهد، 1392ش، ص575. قرضاوی، فقه سیاسی، 1379ش، ص165.
  176. ↑ خمینی، صحیفه نور، 1371ش، ج7، ص340.
  177. ↑ «دستور شبانه و فوری امام خمینی برای برچیدن پرده‌کشی میان دانشجویان دختر و پسر»، وب‌سایت اعتماد.
  178. ↑ جیریایی، «آیا باید جنسیت در آموزش رسمی لحاظ شود؟»، وب‌سایت تابناک.
  179. ↑ محبی، «مردمی‌شدن خانواده؛ فرایند آسیب‌دیدگی و بحران خانوادگی»، 1402ش، ص93.
  180. ↑ جیریایی، «آیا باید جنسیت در آموزش رسمی لحاظ شود؟»، وب‌سایت تابناک.
  181. ↑ . غلامی، «زن، مرد؛ تفاوت‌ها»، وب‌سایت حجت‌الاسلام محسن‌زاده.
  182. ↑ مطهری، مجموعه آثار (نظام حقوق زن در اسلام)، 1377ش، ج‏19، ص184.
  183. ↑ محبی، «صورت‌بندی مفهوم جنسیت در انگاره اسلامی»، 1403ش، ص78.
  184. ↑ جیریایی، «آیا باید جنسیت در آموزش رسمی لحاظ شود؟»، وب‌سایت تابناک.
  185. ↑ خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص48.
  186. ↑ یگانه و دیگران، «تأثیر جنسیت کودکان بر طراحی فضای باز مهدکودک و پیش‌دبستانی براساس آموزه‌های اسلامی«، 1400ش، ص115- 114.
  187. ↑ تولایی و دیگران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی )با تکیه بر پارکها)»، 1394ش، ص40-41.
  188. ↑ اعزازی، «تفکیک جنسیتی در عرصه عمومی»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران.
  189. ↑ اسدی محل‌چالی و دیگران، «بیین فرهنگ جنسیتی فضا در گذرهای شهر اسلامی- ایرانی»، 1398ش، ص22.
  190. ↑ سلیمانی و دیگران، «طراحی فضاهای شهری با ارزیابی نگرش جنسیتی(مطالعه موردی: پارک بانوان نرگس ارومیه)»، 1398ش، ص163-162.
  191. ↑ توانا و شفیعی، «تفکیک جنسیتی در فضای شهری: مطالعﺔ بوستان بهشت مادران تهران»، تابستان1394ش، ص108.
  192. ↑ یگانه و دیگران، «تأثیر جنسیت کودکان بر طراحی فضای باز مهدکودک و پیش‌دبستانی براساس آموزه‌های اسلامی«، 1400ش، ص107.
  193. ↑ خاکسار و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، 1400ش، ص51-50.
  194. ↑ خانی و محمدی، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، 1394ش، ص114-113.
  195. ↑ مصباحی، «رویکرد دوباره به فضاهای تک جنسیتی در حوزه آموزش»، 1385ش، بی‌ص.

منابع

  • قرآن کریم
  • ابن‌بابویه، محمّد، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
  • بیدار، مینا و دیگران، «تعامل جنسیت و فضا در بازار تهران، مورد پژوهش: فضاهای سبزه‌میدان و مشیر خلوت»، فصلنامه علمی پژوهشی معماری و شهرسازی، شمارهٔ ۸۵، تابستان ۱۳۹۸ش.
  • پاینده‏، ابوالقاسم، نهج الفصاحهٔ مجموعه کلمات قصار حضرت رسول، تهران، ‏ دنیای دانش، ‏۱۳۸۲ش.
  • پوراحمد، احمد و سالاروندیان، فاطمه، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، زن در توسعه و سیاست، دورهٔ دهم، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۱ش.
  • «چرا زنان محیط‌های تجاری را به همه جا ترجیح می‌دهند؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۶ اردیبهشت ۱۴۰۰ش.
  • خرمی‌روز، ریحانه و دیگران، «خوانش مؤلفه‌های جنسیتی در طراحی مراکز خرید شهر تهران (مطالعه موردی: مرکز خرید پالادیوم، مرکز خرید کوروش، مرکز خرید تیراژه ۲، پاساژ کویتی‌های رضا)»، هویت شهر، شمارهٔ ۴۳، پاییز ۱۳۹۹ش.
  • دگانگ، مارگارت، «نقش جنسیت خریداران در فرایند فروش»، ترجمه زینب مهدی‌پور، وب‌سایت خویه، تاریخ بازدید مطلب: ۱ مرداد ۱۴۰۴ش.
  • سهراب‌زاده، ندا و دیگران، «بررسی نقش جنسیت در ادراک طراحی معماری مجتمع‌های تجاری در حوزه جغرافیایی چابهار»، فصلنامه جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، سال سیزدهم، شماره ۱، زمستان ۱۴۰۱ش.
  • طهمورثی، رحمت، «اما و اگرهای اشتغال زنان در مراکز تجاری»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۳ اسفند ۱۳۹۸ش.
  • عزیزی، محمدمهدی و اسدی، رضا، «تحلیلی بر ریخت‌شناسی مجتمع‌های تجاری مطالعه موردی: مجتمع تجاری کوروش، منطقه ۵ تهران»، مطالعات شهری، شماره ۲۴، پاییز ۱۳۹۶ش.
  • فلسفی، ‏محمدتقی، الحدیث، تهران، فرهنگ اسلامی‏، ۱۳۶۸ش.
  • کامل، آتنا، «فضاهای شهری و جنسیت»، وب‌سایت فضا و دیالیکتیک، تاریخ بازدید مطلب: ۱ مرداد ۱۴۰۴ش.
  • کلانتری‌خلیل‌آباد، حسین و دیگران، «برنامه‌ریزی فضاهای امن شهری مبتنی برتفکیک جنسیتی با رویکرد CPTED (نمونه موردی: محله فرهنگیان، شهر بناب)»، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شمارهٔ ۱۲، تابستان ۱۳۹۲ش.
  • اسدی محل‌چالی، مسعود و دیگران، «بیین فرهنگ جنسیتی فضا در گذرهای شهر اسلامی- ایرانی»، دانش شهرسازی شماره۱، بهار ۱۳۹۸ش.
  • اعزازی، شهلا، «تفکیک جنسیتی در عرصه عمومی»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آبان ۱۳۹۷ش.
  • ایمانی، نفیسه و نرسیسیانس، امیلیا، «تفکیک جنسیتی فضای شهری و روابط صمیمانهٔ بین‌جنسیتی: مطالعهٔ مقایسه‌ای تفکیک منعطف و غیرمنعطف»، زن در فرهنگ و هنر، دورهٔ سیزدهم، شمارهٔ ۲، تابستان ۱۴۰۰ش.
  • «پارک بانوان؛ درمان نشاط اجتماعی»، وب‌سایت پیشخوان، تاریخ درج مطلب: ۲۱ خرداد ۱۳۹۸ش.
  • پوراحمد، احمد و سالاروندیان، فاطمه، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تاکنون در شهر تهران»، زن در توسعه و سیاست، دورهٔ دهم، شماره۳، پاییز ۱۳۹۱ش.
  • توانا، سهیل و شفیعی، معصومه، «تفکیک جنسیتی در فضای شهری: مطالعﺔ بوستان بهشت مادران تهران»، مجلهٔ جامعه‌شناسی ایران، دورهٔ شانزدهم، شمارهٔ ۲، تابستان۱۳۹۴ش.
  • تولایی، نوین و دیگران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی) با تکیه بر پارکها)»، مجلهٔ تحلیل اجتماعی، شمارهٔ ۲، فروردین ۱۳۹۴ش.
  • جلالی، ام‌البنین و دیگران، «تأثیر جنسیت و تفکیک جنسیتی بر رخداد چرخش انگیزه‌های فردی در فعالیت‌های گروهی: رهیافت آزمایشگاهی اقتصاد رفتاری مبتنی بر نظریه بازی‌ها»، فصلنامه علمی پژوهش‌های رشد و توسعه اقتصادی، سال دهم، شمارهٔ ۳۸، بهار ۱۳۹۹ش.
  • سفیری، خدیجه و مدیری، فاطمه، «تفاوت‌های جنسیتی در اوقات فراغت»، مجله تحلیل اجتماعی، شمارهٔ ۱، اسفند ۱۳۸۹ش.
  • سلیمانی، علیرضا و دیگران، «طراحی فضاهای شهری با ارزیابی نگرش جنسیتی (مطالعه موردی: پارک بانوان نرگس ارومیه)»، فصلنامه علمی پژوهشی جغرافیا (برنامه‌ریزی منطقه‌ای)، سال نهم، شمارهٔ ۲، بهار ۱۳۹۸ش.
  • قنبریان، محسن، «منطق جداسازی سالن‌های مردانه و زنانه در ایران و غرب!»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۱۸ تیر ۱۳۹۶ش.
  • کریمی‌نیا، شهاب و دیگران، «تأثیر فمینیست و تفکیک جنسیتی برفضاهای معماری و شهرسازی»، همایش: کنفرانس سالانه پژوهش‌های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری، ۱۳۹۵ش.
  • کلانتری‌خلیل‌آباد، حسین و دیگران، «برنامه‌ریزی فضاهای امن شهری مبتنی برتفکیک جنسیتی با رویکردCPTED (نمونه موردی: محله فرهنگیان، شهر بناب»، فصلنامه مطالعات شهر ایرانی اسلامی، شمارهٔ ۱۲، تابستان ۱۳۹۲ش.
  • مطهری، مرتضی‏، مجموعه آثار، ج‏۱۹، تهران- قم، ‏ صدرا، ۱۳۷۷ش.
  • ورمقانی، حسنا و دیگران، «رابطهٔ جنسیت و فضا در عرصه‌های خصوصی و عمومی دورهٔ قاجار»، باغ‌نظر؛ دورهٔ دوازدهم، شمارهٔ ۳۷، بهمن و اسفند ۱۳۹۴ش.
  • افتخاری، لاله، «چه دانشگاه‌هایی تفکیک جنسیتی می‌شوند؟»، وب‌سایت مشرق نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۲ تیر ۱۳۹۰ش.
  • بستان (نجفی)، حسین، «جنسیت در آموزش و پرورش از دیدگاه جامعه‌شناسی اسلامی»، دوفصلنامه اسلام و علوم اجتماعی، سال پنجم، شماره ۱۰، پاییز و زمستان ۱۳۹۲ش.
  • پورخزایی، سعیده و دیگران، «مناسبات نظام آموزش عالی و جنسیت: تجربه زیسته در دانشگاه تک‌جنسیتی الزهرا»، فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی، شماره ۶۰، پاییز ۱۴۰۲ش.
  • جیریایی، معصومه، «آیا باید جنسیت در آموزش رسمی لحاظ شود؟»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۶ اسفند ۱۳۹۱ش.
  • خاکسار، زینب و دیگران، «جنسیت و آموزش، رویکرد نظام‌های آموزش عمومی به موضوع جنسیت»، فصلنامه مطالعات میان‌فرهنگی، سال شانزدهم، شمارهٔ ۴۸، پاییز ۱۴۰۰ش.
  • خانی، محمدحسین و محمدی، محسن، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، پژوهش‌های تربیتی، شمارهٔ سی‌ام، بهار و تابستان ۱۳۹۴ش.
  • «دانشگاه‌ها و کالج‌های تک‌جنسیتی دنیا»، پایگاه خبری تحلیلی صراط، تاریخ درج مطلب: ۱۵ تیر ۱۳۹۰ش.
  • سعیدی، سیران، «آموزش تک‌جنسیتی و تأثیر آن بر فرایند آموزش»، سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، تاریخ درج مطلب: ۶ شهریور ۱۳۹۵ش.
  • غلامی، علی، «زن، مرد؛ تفاوت‌ها»، وب‌سایت حجت‌الاسلام محسن‌زاده، تاریخ بازدید: ۷ خرداد ۱۴۰۳ش.
  • محبی، محمدعارف، «صورت‌بندی مفهوم جنسیت در انگاره اسلامی»، معرفت‌فرهنگی، شمارهٔ ۶۱، زمستان ۱۴۰۳ش.
  • محبی، محمدعارف، «مردمی شدن خانواده؛ فرایند آسیب‌دیدگی و بحران خانوادگی»، معرفت فرهنگی اجتماعی، سال پانزدهم، شماره اول، زمستان ۱۴۰۲ش.
  • مصباحی، نسرین، «رویکرد دوباره به فضاهای تک‌جنسیتی در حوزه آموزش»، حوراء، شماره ۲۲، سال ۱۳۸۵ش.
  • «معرفی دانشگاه‌های تک‌جنسیتی کشور»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مرداد ۱۳۹۲ش.
  • مطهری، مرتضی، ‏مجموعه آثار شهید مطهری‏ (نظام حقوق زن در اسلام)، تهران- قم‏، صدرا، ۱۳۷۷ش‏.
  • یگانه، ریحانه‌سادات طباطبایی و دیگران، «تأثیر جنسیت کودکان بر طراحی فضای باز مهدکودک و پیش‌دبستانی براساس آموزه‌های اسلامی»، فصلنامه پژوهش‌های معماری اسلامی، شماره ۳۵، پاییز ۱۴۰۰ش.
  • آیتی، محمدابراهیم، چکیده تاریخ پیامبر اسلام، تهران، سمت، ۱۳۷۸ش.
  • پین، مایکل، اندیشه انتقادی از روشنگری تا مدرنیته، ترجمه پیام یزدان‌جو، تهران، آگاه، ۱۳۹۴ش.
  • تولایی، نوین و دیگران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضای عمومی»، مجله تحلیل اجتماعی شماره ۴، ۱۳۶۹ش.
  • جاحظ، عمر بن محمد، رسائل، تحقیق عبدالسلام‌هارون، بیروت، دارالجمیل، ۱۴۱۱ق.
  • جمشیدی، اسدالله، «تاریخچه حجاب دراسلام»، تاریخ درآینه پژوهش، شماره ۷، پاییز ۱۳۸۴ش.
  • جوادی آملی، عبداﷲ، زن درآینه جمال و جلال، قم، اسراء، ۱۳۸۲ش.
  • کاتوزیان، حمیدرضا، «تفکیک جنسیتی، توهین به جامعه دانشگاهی است»، وب‌سایت تابناک، تاریخ نشر: ۳۰ مهر ۱۳۹۰ش.
  • خانی، فضیله، جنسیت و توسعه، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی، ۱۳۸۵ش.
  • خمینی، روح‌الله، صحیفه نور، سازمان مدارک فرهنگی انقلاب اسلامی، ۱۳۷۱ش.
  • «دستور شبانه و فوری امام برای برچیدن پرده‌کشی میان دانشجویان دختر و پسر»، وب‌سایت اعتماد، تاریخ نشر: ۱۴ اردبهشت ۱۴۰۲ش.
  • رفیعی، ناصر، «ویژگی‌های حضرت خدیجه»، مجله فقه و اصول، ۱۳۹۷ش.
  • طبری، محمّد بن جریر، تاریخ طبری، بیروت، دارالتراث، ۱۳۷۸ق.
  • طبری، محمّد بن جریر، دلائل الامامه، تحقیق قسم الدراسات الاسلامیه، قم، مؤسسه بعثت، ۱۴۱۳ق.
  • عثیمین، محمد صالح، فتاوی نور علی الدرب، در نرم‌افزار مکتبه الشامله، تاریخ بازدید: ۳ شهریور ۱۴۰۳ش.
  • غزالی، محمد، اسلام پاسخ می‌دهد، ترجمه محمود ابراهیمی، سنندج، مردم‌سالاری، ۱۳۹۲ش.
  • علویون، سید محمدرضا، کار زنان در حقوق ایران و حقوق بین‌المللی کار، تهران، روشنگران و مطالعات زنان، ۱۳۸۱ش.
  • قرضاوی، یوسف، دیدگاه‌های فقهی معاصر، ترجمه احمد نعمتی، تهران، احسان، ۱۳۹۴ش.
  • قرضاوی، یوسف، فقه سیاسی، ترجمه عبدالعزیز سلیمی، تهران، احسان، ۱۳۷۹ش.
  • کلینی، محمّد بن یعقوب، فروع کافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۵۰ش.
  • مجلسی، محمدباقر، بحار الأنوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  • نصراللهی، محمدصادق و کافی، محمدسجاد، «تحلیل فرهنگی- ارتباطی اختلاط جنسی؛ مبتنی بر دیدگاه اسلامی»، دوفصلنامه دین و ارتباطات، شماره ۶۴، پاییز و زمستان ۱۴۰۲ش.
  • النیسابوری، مسلم، المسند الصحیح المختصر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، بیتا.
  • «آیا امام خمینی با تفکیک جنسیتی دانشگاه‌ها مخالف بود؟»، وب‌سایت کانون فرهنگی تبلیغی مردم امین، تاریخ بازدید: ۲۷ آبان ۱۴۰۱ش.
  • امامی‌راد، احمد، «بررسی فقهی تفکیک جنسیتی»، مطالعات فقه تربیتی، شماره ۱، ۱۳۹۳ش.
  • انتظاری، علی، «آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبائی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، علوم اجتماعی، شماره ۸۱، ۱۳۹۶ش.
  • «تفکیک جنسیتی از نگاه اسلام»، خبرگزاری مهر، تاریخ بازدید: ۲۷ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «تفکیک جنسیتی در عرصه عمومی»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
  • تولایی و همکاران، «بررسی رضایت‌مندی از تفکیک جنسیتی در فضاهای عمومی»، تحلیل اجتماعی نظم و نابرابری اجتماعی، شماره ۶۹، ۱۳۹۴ش.
  • «چهار مزایای مدارس تک جنسیتی»، وب‌سایت eferrit، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
  • خانی، محمدحسین و محمدی، محسن، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، پژوهش‌های تربیتی، شماره ۳۰، ۱۳۹۴ش.
  • «خوبی‌های تفکیک جنسیتی»، وب‌سایت انتخاب حق شماست، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «مزایا و معایب تفکیک جنسیتی کودکان»، وب‌سایت مشاوره روان‌شناسی «فیلیا»، تاریخ بازدید: ۱۶ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «معایب و مزایای تفکیک جنسیتی»، وب۲سایت هنر زندگی، تاریخ بازدید: ۲۶ آبان ۱۴۰۱ش.
  • ابوداوود، سلیمان بن اشعث، سنن، بیروت، مکبته عصریه، ۱۴۲۰ق.
  • انتظاری، علی، «آثار و پیامدهای تفکیک جنسی در دانشگاه علامه طباطبایی در مقایسه با دانشگاه‌های دیگر»، نشریه علوم اجتماعی، ش۸۱، ۱۳۹۷ش.
  • ایمانی، نفیسه و نرسیسیانس، امیلیا، «تفکیک جنسیتی فضای شهری و روابط صمیمانه بین جنیسیتی: مطالعه مقایسه‌ای تفکیک منعطف و غیر منعطف»، زن در فرهنگ و هنر، دوره ۱۳، ش۲، ۱۴۰۰ش.
  • بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح، مصر، وزارة الاوقاف، ۱۴۱۰ق.
  • بستان، حسین، اسلام و تفاوت‌های جنسیتی، تهران، پروهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۰ش.
  • توانا، سهیل و شعیفی، معصومه، «تفکیک جنسیتی در فضای شهری: مطالعه بوستان شهر مادران تهران»، جامعه‌شناسی ایران، ش۲، ۱۳۹۴ش.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۹ق.
  • خانی، محمدحسین و محمدی، محسن، «نقش تفکیک جنسیتی بر پیشرفت تحصیلی و مقبولیت اجتماعی در مدارس ابتدایی»، پژوهش‌های تربیتی، ش۳۰، ۱۳۹۴ش.
  • زند اقطاعی، فاطمه، الگوی اسلامی ورزش بانوان (بررسی ورزش زنان از دیدگاه فقه شیعه)، مشهد، مرندیز، ۱۳۹۶ش.
  • سفیری، خدیجه و ایمانیان، سارا، جامعه‌شناسی جنسیت، تهران، جامعه‌شناسان، ۱۳۹۲ش.
  • سلطانی تیرانی، سمیه، «بررسی مذاق شارع در باب حضور زن در ملاء و منظرهای اجتماعی اجتماعی»، چکیده مقالات همایش بین‌المللی جایگاه زن و خانواده در تحقق حیات طیبه از دیدگاه فقه مذاهب اسلامی، قم، مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی، ۱۳۹۷ش.
  • السیاسی، احمد بن سعود، «حقوق زن و مسئولیت‌های او در خانواده و جامعه»، مجموعه مقالات حقوق و مسئولیت‌های زن در نظام اسلامی، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، ۱۳۸۶ش.
  • شمس‌الدین، مهدی، «زن و مسئله پوشش و نگاه»، ترجمه ابوالفضل شکوری، فصلنامه تخصصی بنیاد تاریخ انقلاب اسلام ایران، (اسلام و فمینسم: نگاه تاریخی)، ش۷۵، ۱۳۸۴ش.
  • شهریاری، معصومه، «اجرای طرح تفکیک جنسیتی در دانشگاه آزاد»، بازتاب‌اندیشه، شماره۵۴، ۱۳۸۳ش.
  • صدیقی، زینب و نیکوییان، آرزو، «تأملی در تفکیک جنسیتی آموزش و مشاغل بانوان»، فرهنگ پویا، ش۱۸، ۱۳۸۹ش.
  • فکوهی، ناصر و دیگران «جایگاهی فضاهای اوقات فراغتی تفکیک شده در برساخت هویت دختران: مطالعه موردی بوستان نرگس قم»، مجله پژوهش‌های انسان‌شناسی، دوره ۹، شماره ۲، ۱۳۹۸ش.
  • قمشیان، میثم، «تحلیل سیاست تفکیک جنسیتی دانشگاه‌ها از منظر علم سیاستگذاری»، دین و سیاست فرهنگی، ش۲، ۱۳۹۳ش.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، اصول کافی، تهران، علمیه اسلامیه، ۱۳۶۹ش.
  • مجلسی، محمدتقی، بحار الانوار، تهران، دارالکتب اسلامیه، ۱۳۶۲ش.
  • مختاری، مریم و فاضلی، عبدالله، «تفکیک جنسیتی شغلی در میان کارکنان نهاد کنابخانه‌های عمومی اهواز»، زن در توسعه و سیاست، ش۱، ۱۳۹۵ش.
  • مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، تهران، صدرا، ۱۳۸۹ش.
  • میرزایی، خلیل، فرهنگی توصیفی علوم اجتماعی، تهران، فوژان، ۱۳۹۳ش.
  • هوفمن، سول و اورت، سوزان، زنان و اقتصاد خانواده کار و درآمد، مترجمان محمود دانشور کاخکی و دیگران، مشهد، دانشگاه فردوسی، ۱۳۸۹ش.
  • یاره، شعیب و محمدنژاد، حبیب، «بررسی ابعاد و پیامدهای طرح تفکیک جنسیتی دانشجویان در دانشگاه‌ها و راهکارهای اجرای طرح» فصلنامه فرهنگ در دانشگاه اسلامی، شماره۵، ۱۳۹۱ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=تفکیک_جنسیتی&oldid=50213»