سیمین بهبهانی: تفاوت میان نسخه‌ها

'''<big>سیمین بهبهانی</big>'''؛ نویسنده و غزل‌سرای معاصر ایرانی.

'''سیمین بهبهانی''' شاعر، نویسنده و غزل‌سرای برجستۀ معاصر ایرانی و از اعضای کانون نویسندگان ایران بود. وی که به نیمای غزل یا بانوی غزل ایران، شهرت دارد، با نوآوری در اوزان بی‌سابقۀ غزل فارسی، نقش مؤثری در تحول این قالب شعری ایفا کرد. او در طول حیات ادبی خود بیش از ۶۰۰ غزل سرود که در قالب بیست کتاب منتشر شده‌اند. مضامین شعرهای او عشق به میهن، وقایع اجتماعی چون انقلاب و جنگ، انتقاد از فقر و تن‌فروشی، دفاع از آزادی بیان و مطالبۀ حقوق برابر برای زنان را در بر می‌گرفت. بهبهانی در سطح جهانی نیز شناخته شده بود و در سال‌های ۱۹۹۹م و ۲۰۰۲م، نامزد دریافت جایزۀ نوبل ادبیات شد. همچنین چندین جایزۀ معتبر بین‌المللی را کسب کرد.

سیمین خلیلی، معروف به سیمین بهبهانی، در ۲۸ تیر ۱۳۰۶ش در تهران زاده شد. او در خانواده‌ای کاملاً فرهنگی و ادبی رشد کرد. پدرش، عباس خلیلی دیپلمات، روزنامه‌نگار (مدیر روزنامۀ اقدام) و رمان‌نویس بود. او به دو زبان فارسی و عربی شعر می‌گفت و شخصیتی سیاسی داشت. مادرش، فخرعظمی ارغون، زنی بسیار پیشرو، شاعر، معلم زبان فرانسه و از مؤسسان کانون بانوان بود. خانوادهٔ ادبی سیمین، زمینهٔ رشد هنری او را از همان ابتدا فراهم کرد و به‌همین خاطر، از سنین بسیار کم به شعر علاقه‌مند شد، تا جایی که در ۱۴ سالگی موفق به انتشار اولین شعرش شد.<ref>[https://www.andishmandpub.com/mainPage/Article/details/624+%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87_%D9%88_%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1_%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86_%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «زندگی‌نامه و آثار سیمین بهبهانی»، وب‌سایت انتشارات اندیشمند.]</ref>

پدر و مادر سیمین در سال ۱۳۰۳ش ازدواج کردند، اما این ازدواج، پس از مدت‌کوتاهی در سال ۱۳۰۹ش و در دوران خردسالی سیمین به جدایی انجامید. او پس از جدایی والدین، تحت سرپرستی مادرش قرار گرفت و تأثیر عمیق مادر بر شکل‌گیری شخصیت مستقل و مبارزه‌جوی او به مراتب پررنگ‌تر از نقش پدر بود.

سیمین بهبهانی در 19 سالگی با حسن بهبهانی ازدواج کرد. نام اصلی او سیمین خلیلی بود، اما پس از ازدواج، نام خانوادگی همسرش را برگزید و با نام بهبهانی، به شهرت رسید و حتی پس از طلاق نیز آن را تغییر نداد. ثمرۀ این ازدواج سه فرزند بود؛ دو پسر به نام‌های علی و حسین و یک دختر به نام امید. سیمین، نام دخترش را به‌خاطر علاقۀ زیادی که به شعر مهدی اخوان ثالث، (م. امید) داشت، امید گذاشت. زندگی مشترک سیمین با حسن بهبهانی، حدود ۲۴ سال طول کشید، اما در نهایت در سال ۱۳۴۹ش به جدایی انجامید. گفته می‌شود تفاوت‌های فکری در این جدایی بی‌تأثیر نبوده است.<ref>[https://palizbook.ir/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C/ «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت پالیزبوک.]</ref>

سیمین بهبهانی در همان سال، پس از طلاق، با منوچهر کوشیار ازدواج کرد. منوچهر کوشیار هم‌کلاسی دوران دانشکدۀ حقوق سیمین بود. آن‌ها سال‌ها یکدیگر را می‌شناختند. این ازدواج ۱۴ سال دوام داشت و دورانی آرام و عاشقانه برای سیمین بود. منوچهر کوشیار در تیرماه ۱۳۶۳ش بر اثر سکتۀ قلبی ناگهانی، درگذشت. مرگ او ضربۀ روحی بسیار سنگینی به سیمین زد و بازتاب این اندوه و تنهایی در اشعار دهۀ ۶۰ و ۷۰ او، مانند مجموعه «خطی ز سرعت و از آتش»، کاملاً مشهود است. او پس از کوشیار دیگر ازدواج نکرد.<ref>[https://www.imna.ir/news/434242/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1 «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی از زن تا کولی+عکس و اشعار»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>

سیمین بهبهانی تحصیلات رسمی خود را در تهران گذراند. او پس از پایان دورهٔ دبیرستان، وارد مدرسهٔ مامایی شد و مدت کمی در این رشته تحصیل کرد. با این حال، به‌دلیل نوشتن و انتشار مطالب انتقادی و اجتماعی، از ادامهٔ تحصیل در این رشته بازماند. پس از آن، بهبهانی تحصیلات دانشگاهی خود را در دانشکدهٔ حقوق دانشگاه تهران ادامه داد و موفق به دریافت مدرک کارشناسی حقوق شد. هرچند او تحصیلات حقوقی داشت، اما مسیر اصلی زندگی‌اش را در ادبیات، شعر و آموزش دنبال کرد و سال‌ها به‌عنوان دبیر در آموزش و پرورش، فعالیت داشت.<ref>[https://vminds.info/@tajahmadi/108pa1exx78y تاج احمدی، «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت دهکده اندیشه‌ها.]</ref>

 

تحصیلات او، به‌ویژه آشنایی با حقوق و مسائل اجتماعی، تأثیر مستقیمی بر نگاه عدالت‌خواهانه و اجتماعی اشعارش گذاشت و در شکل‌گیری شخصیت فکری و ادبی‌ او نقش مهمی ایفا کرد.<ref>[https://ketabrah.com/author/64148-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی»، وب‌سایت کتابراه.]</ref>

 

* حقوق زنان و برابری جنسیتی؛

* عدالت اجتماعی؛

* تأثیر جنگ و انقلاب در زندگی مردم؛

* آزادی بیان؛<ref>[https://ghalamabi.ir/simin-behbahani-biography/ «سیمین بهبهانی؛ بانوی غزل معاصر ایران و صدای زنانه در شعر فارسی»، وب‌سایت قلم آبی.]</ref>

* فقر، تنهایی و امید انسان‌ها.<ref>[https://ketabrah.com/author/64148-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی»، وب‌سایت کتابراه.]</ref>

او فرم‌های کلاسیک شعر فارسی، به‌ویژه غزل را احیا و بازآفرینی کرد<ref>[https://sanad.iau.ir/fa/Article/910924?FullText=FullText#%2Ffa%2FJournal%2FDownloadFile%2F910924 یوسف‌پور سیفی، «سیمین بهبهانی و نوگرایی در تصویر شعری»، 1402ش، ص26.]</ref> و با استفاده از زبان امروزی و دیدگاه یک زن، موضوعات اجتماعی را در این قالب‌ها گنجاند. او سنت‌های ادبی قدیم را با دیدگاه مدرن و زنانه همراه کرد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/525341/fa#downloadbottom درویشی و زیرک‌ساز، «زن در اشعار سیمین بهبهانی»، 1399ش، ص239-242.]</ref> سیمین به نام‌های '''بانوی غزل'''<ref>[https://ketabrah.com/author/64148-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی»، وب‌سایت کتابراه.]</ref> و '''نیمای غزل''' ایران شناخته شده است.<ref>[https://www.imna.ir/news/434242/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1 «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی از زن تا کولی+عکس و اشعار»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>

سیمین بهبهانی بیش از ۱۹ کتاب شعر منتشر کرد که برخی از شناخته‌شده‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:

# خطی ز سرعت و از آتش (۱۳۶۰ش)؛

# آن مرد، مرد همراهم (1369ش)؛

# کولی و نامه و عشق (1373ش)؛

# عاشق تر از همیشه بخوان (۱۳۷۳ش)؛

# یکی مثلاً اینکه (۱۳۸۴ش)، شامل شعرهای سپید.<ref>[https://palizbook.ir/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C/ «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت پالیزبوک.]</ref>

# آتش در افسار (۱۳۶۸ش)، اشعار اجتماعی و عاشقانه؛

# با مادرم همراه (1390ش)، زندگی‌نامه خودنوشت.<ref>[https://www.ihcs.ac.ir/100yearspersianliterature/fa/page/3179/%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «سیمین بهبهانی»، وب‌سایت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.]</ref>

سیمین بهبهانی در سال ۱۳۴۲ش به عضویت انجمن ادبی ایران درآمد و یکی از معدود زنان عضو این انجمن بود. به‌همین ترتیب فعالیت‌های ادبی او تداوم یافت تا این‌که در سال ۱۳۴۸ش به شورای شعر و موسیقی راه پیدا کرد؛ شورایی که با حضور چهره‌های شاخصی چون هوشنگ ابتهاج، نادر نادرپور، یدالله رؤیایی، بیژن جلالی، فریدون مشیری و خود سیمین اداره می‌شد. وی پیش از انقلاب ۱۳۵۷ش نیز مدتی عضو شورای موسیقی رادیو و تلویزیون ملی ایران بود و برای رادیو ترانه می‌سرود. همچنین سیمین در سال ۱۳۵۷ش عضویت در کانون نویسندگان ایران را پذیرفت.<ref>[https://www.aran-papers.ir/%D8%AF%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88%D8%AF/14276/%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%84%D9%87-%D8%B1%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «سیمین بهبهانی»، وب‌سایت آران پیپر.]</ref> همچنین اشعار سیمین با استقبال گسترده‌ای از سوی خوانندگان موسیقی ایرانی روبه‌رو شد و هنرمندان بزرگی آنها را اجرا کردند. از جملۀ این خوانندگان می‌توان به محمدرضا شجریان، همایون شجریان و فرامرز اصلانی، اشاره کرد.<ref>[https://ketabrah.com/author/64148-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی»، وب‌سایت کتابراه.]</ref>

سیمین بهبهانی، علاوه‌بر جایگاه ادبی به‌عنوان یکی از شاعران مؤثر معاصر، نقشی اجتماعی و سیاسی ایفا کرد. اشعار و مواضع او به‌وضوح بر دفاع از حقوق زنان و آزادی‌های مدنی متمرکز بود. وی با آگاهی از ریسک‌های احتمالی نظیر سانسور یا مواجهه با محدودیت‌ها، به بیان این مواضع در قالب شعر و سخن ادامه داد. این پایداری، سبب شد تا آثار و شخصیت بهبهانی به‌عنوان بخشی از گفتمان اصلاح‌طلبانه و انتقادی در جامعۀ ادبی و فراتر از آن شناخته شود.<ref>[https://ghalamabi.ir/simin-behbahani-biography/ «سیمین بهبهانی؛ بانوی غزل معاصر ایران و صدای زنانه در شعر فارسی»، وب‌سایت قلم آبی.]</ref> او از شرکت‌کنندگان در جنبش‌های اجتماعی بود، از جمله در روز جهانی زن و در سال‌های پایانی عمرش در برخی تجمعات مسالمت‌آمیز با پلیس مواجه شد و حتی چند بار در موقعیت‌های محدودکننده قرار گرفت.<ref>[https://ghalamabi.ir/simin-behbahani-biography/ «سیمین بهبهانی؛ بانوی غزل معاصر ایران و صدای زنانه در شعر فارسی»، وب‌سایت قلم آبی.]</ref>  

# مدال کارل فون اوسیتسکی از جوایز حقوق بشری معتبر در آلمان، به‌خاطر فعالیت‌های حقوق بشری و آزادی بیان در سال 1999م.  

# جایزهٔ آزادی بیان از اتحادیهٔ نویسندگان نروژ به‌خاطر شجاعت در بیان آزاد و دفاع از آزادی ادبی در سال 2006م.<ref>[https://ketabrah.com/author/64148-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی»، وب‌سایت کتابراه.]</ref>

# جایزهٔ یانوس پانونیوس از انجمن قلم مجارستان به‌خاطر نقش فرهنگی و ادبی و تلاش در گفت‌و‌گوی بین فرهنگ‌ها در سال 2013م.

# جایزهٔ میراث فرهنگی از بنیاد فرهنگی در آمریکا؛ تقدیر از مشارکت فرهنگی و ادبی سیمین بهبهانی در سال 2011م؛

# جایزۀ زن و آزادی سیمون دو بووار در سال ۲۰۰۹م؛<ref>[https://asre-nou.net/php/view.php?objnr=1967 رستمی، «مراسم اهدای جایزۀ سیمون دوبووار به سیمین بهبهانی»، وب‌سایت عصر نو.]</ref>

# مدال بین‌المللی صلح در سال 1331ش به سبب سرودن شعر «ناشناس» به پیشنهاد نیمایوشیج.<ref>[https://www.ihcs.ac.ir/100yearspersianliterature/fa/page/3179/%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C «سیمین بهبهانی»، وب‌سایت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.]</ref>

 

سیمین بهبهانی در ۲۸ مرداد ۱۳۹۳ش در سن ۸۷ سالگی به علت بیماری تنفسی و قلبی در تهران درگذشت. پیکر او پس از مراسم تشییع در بهشت زهرا، در مقبرهٔ خانوادگی و در کنار پدرش، عباس خلیلی، به خاک سپرده شد. مراسم تشییع وی با حضور گستردهٔ دوستداران و چهره‌های فرهنگی همراه بود. در این مراسم، شهرام ناظری غزل معروف «دوباره می‌سازمت وطن» و همایون شجریان نیز غزل «رفت آن سوار کولی»، سرودهٔ سیمین بهبهانی را اجرا کردند.<ref>[https://www.imna.ir/news/434242/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1 «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی از زن تا کولی+عکس و اشعار»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>

سیمین بهبهانی غزل معروف '''«دوباره می‌سازمت وطن»''' را در سال ۱۳۶۰ش و در فضای سیاسیِ به‌شدت ملتهب و متشنج آن دوره سرود. در آن برهه، اختلافات سیاسی و عقیدتی میان گروه‌های فعال در ایران به سطحی از تنش رسیده بود که گاه به تقابل‌های مسلحانه در عرصۀ عمومی کشیده می‌شد. در چنین شرایطی که فضای یأس و خشم بر بخشی از جامعۀ روشنفکری سایه افکنده بود، بهبهانی با رویکردی امیدوارانه و برخاسته از حس عمیق میهن‌دوستی، این سروده را به مثابه بیانیه‌ای شاعرانه از عشق به وطن و با لحنی مادرانه<ref>[https://vminds.info/@tajahmadi/108pa1exx78y تاج احمدی، «بیوگرافی سیمین بهبهانی»، وب‌سایت دهکده اندیشه‌ها.]</ref> ارائه کرد:<ref>[https://www.imna.ir/news/434242/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87%D8%A8%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%DA%A9%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1 «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی از زن تا کولی+عکس و اشعار»، خبرگزاری ایمنا.]</ref>

}}غزل '''«دلم گرفته ای دوست، هوای گریه با من»'''، از مشهورترین آثار سیمین بهبهانی است. همایون شجریان این غزل را با آواز و تنظیمی احساسی اجرا کرده که بر شهرت و تأثیر آن افزوده است. برخی بر این باورند که این اجرا، ارتباط عمیق موسیقی اصیل ایرانی با شعر معاصر را نشان می‌دهد و در میان دوستداران هر دو هنر، جایگاه ویژه‌ای دارد.

|پلکانی = 1

دلم گرفته ای دوست! هوای گریه با من\\گر از قفس گریزم، کجا روم  کجا  من؟  

کجا روم، که راهی به گلشنی ندانم\\که دیده بر گشودم به کنج تنگنا، من  

نه بسته ام به کس دل، نه بسته کس به من دل\\چو تخته پاره بر موج رها رها رها  من  

ز من هرآنکه او دور  چو دل به سینه نزدیک\\به من هر آنکه نزدیک  از او جدا  جدا  من  

نه چشم دل به سویی نه باده در سبویی\\که تر کنم گلویی به یاد آشنا من  

ز بودنم چه افزود؟ نبودنم چه کاهد؟\\که گویدم به پاسخ که زنده ام چرا من؟  

ستاره ها نهفتم در آسمان ابری\\دلم گرفته  ای دوست! هوای گریه با من

* رستمی، شهلا، «مراسم اهدای جایزۀ سیمون دوبووار به سیمین بهبهانی»، وب‌سایت عصر نو، تاریخ درج مطلب: 3 بهمن 1387ش.

* «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی از زن تا کولی+عکس و اشعار»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: 28 تیر 1399ش.

* «زندگی‌نامه سیمین بهبهانی»، وب‌سایت کتابراه، تاریخ بازدید: 16 بهمن 1404ش.

* «سیمین بهبهانی»، وب‌سایت آران پیپر، تاریخ بازدید: 20 بهمن 1404ش.

* «سیمین بهبهانی؛ بانوی غزل معاصر ایران و صدای زنانه در شعر فارسی»، وب‌سایت قلم آبی، تاریخ درج مطلب: 22 آبان 1404ش.

* یوسف‌پور سیفی، فاطمه، «سیمین بهبهانی و نوگرایی در تصویر شعری»، نشریه زیبایی‌شناسی ادبی، دوره 14، شماره 57، 1402ش.