بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۸۳: | خط ۸۳: | ||
=== حیوانات و طیور === | === حیوانات و طیور === | ||
علاوهبر حیوانات اهلی، حیوانات وحشی گرگ، شغال، روباه، خرگوش، خوک، جیره، موش، خارپشت، پشک کوهی، گوزن، آهوی مارخور، آهوی رنگ، آهوی غزال، موش صحرایی و موش خرما در این ولایت پیدا میشود. همچنین | علاوهبر حیوانات اهلی، حیوانات وحشی گرگ، شغال، روباه، خرگوش، خوک، جیره، موش، خارپشت، پشک کوهی، گوزن، آهوی مارخور، آهوی رنگ، آهوی غزال، موش صحرایی و موش خرما در این ولایت پیدا میشود. همچنین پرندگانی مانند: عقاب، باشه، باز، مینا، موسیچه، بوم - جغد، قمری، کبوتر، کبک، مرغابی، یورمه دغدغ، مرغ کلنگ، گنجشک، بلبل، ساهره، بودنه، زاغ، هدهد و برخی دیگر از انوع پرندگان در غزنی وجود دارند. این جانوران نقش حیاتی در حفظ تعادل اکوسیستم منطقه داشته و بهعنوان بخشی جداییناپذیر از سبک زندگی روستایی و عشایری، در معیشت، فرهنگ و باورهای درمانی سنتی مردم غزنی تأثیر عمیقی بر جای گذاشته است.<ref>[https://www.mail.gov.af/sites/default/files/2020-01/معرفی%20یک%20ولایت،%20غزنی.doc «زراعت و زمینهها در غزنی باستان»، وبسایت وزارت رزاعت، آبیاری و مالداری.]</ref> | ||
=== آبوهوای غزنی === | === آبوهوای غزنی === | ||
ولایت غزنی دارای | ولایت غزنی دارای آبوهوای نیمهصحرایی و کوهستانی با تنوع دمایی قابل توجه است که در تنوع سبک زندگی، معماری و الگوی معیشت مردم منطقه نقش مهم دارد. برای مثال در دشت ناهور در شمال غزنی، دمای هوا در تابستان به ۲۵ تا ۳۰ درجهٔ سانتیگراد میرسد، در حالی که [[زمستان]]<nowiki/>های بسیار سردی دارد با دمای منفی ۲۵ درجهٔ سانتیگراد و این سرما شرایطی دشوار برای سکونت ایجاد میکند.<ref>جمعی از نویسندگان، غزنی بستر تمدن شرق اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۴، ص۴۱۹.</ref> | ||
منطقهٔ آبایستاده در جنوب غزنی با حداقل دمای منفی ۱۵ درجه در زمستان، هوای معتدلتری دارد. دورهٔ گرم سال در برخی مناطق غزنی ۱۸۸ روز به طول میانجامد و دورهٔ سرد و بارانی از ۱۲ اکتبر تا ۱۰ آوریل ادامه دارد. میانگین بارندگی سالانه | منطقهٔ آبایستاده در جنوب غزنی با حداقل دمای منفی ۱۵ درجه در زمستان، هوای معتدلتری دارد. دورهٔ گرم سال در برخی مناطق غزنی ۱۸۸ روز به طول میانجامد و دورهٔ سرد و بارانی از ۱۲ اکتبر تا ۱۰ آوریل ادامه دارد. میانگین بارندگی سالانه ۲۲۹/۶ میلیمتر که بر الگوی کشاورزی و سبک زندگی ساکنان تأثیر مستقیم دارد.<ref>[https://www.mail.gov.af/sites/default/files/2020-01/معرفی%20یک%20ولایت،%20غزنی.doc «زراعت و زمینهها در غزنی باستان»، وبسایت وزارت رزاعت، آبیاری و مالداری.]</ref> | ||
== جمعیتشناسی غزنی == | == جمعیتشناسی غزنی == | ||
| خط ۱۱۶: | خط ۱۱۶: | ||
# زَنهخان: ولسوالی زنهخان یا زینهخان ۳۲۴ کیلومتر مربع مساحت دارد و جمعیت آن در ۱۳۹۹ش حدود ۱۴٬۲۱۵ نفر بوده است. | # زَنهخان: ولسوالی زنهخان یا زینهخان ۳۲۴ کیلومتر مربع مساحت دارد و جمعیت آن در ۱۳۹۹ش حدود ۱۴٬۲۱۵ نفر بوده است. | ||
# غزنی: این ولسوالی در ۱۳۵ کیلومتری جنوب غرب کابل موقعیت دارد و حدود ۱۷۷ هزار نفر در آن زندگی میکنند. بیشتر ساکنان غزنی را هزارهها تشکیل میدهند که با زبان فارسی دری گویش هزارگی صحبت میکنند. | # غزنی: این ولسوالی در ۱۳۵ کیلومتری جنوب غرب کابل موقعیت دارد و حدود ۱۷۷ هزار نفر در آن زندگی میکنند. بیشتر ساکنان غزنی را هزارهها تشکیل میدهند که با زبان فارسی دری گویش هزارگی صحبت میکنند. | ||
# گیلان: این ولسوالی ۸۹۹ کیلومترمربع مساحت دارد و جمعیت آن حدود ۷۸ هزار نفر بوده است. اهالی این ولسوالی بهترتیب پشتونها، تاجیکها و | # گیلان: این ولسوالی ۸۹۹ کیلومترمربع مساحت دارد و جمعیت آن حدود ۷۸ هزار نفر بوده است. اهالی این ولسوالی بهترتیب پشتونها، تاجیکها و هزارهها هستند. | ||
# گیرو: ولسوالی گیرو، در ۶۰ کیلومتری شهر غزنی با زرغون شهر، یوسف خیل و ولسوالی شرنه پکتیکا مرز مشترک دارد. | # گیرو: ولسوالی گیرو، در ۶۰ کیلومتری شهر غزنی با زرغون شهر، یوسف خیل و ولسوالی شرنه پکتیکا مرز مشترک دارد. | ||
# مالستان: ولسوالی مالستان با حدود ۹۲٬۷۳۶ نفر جمعیت در ۱۱۰ کیلومتری شهر غزنی موقعیت دارد. [[مالستان]] یکی از ولسوالیهای هزارهنشین در ولایت غزنی است. | # مالستان: ولسوالی مالستان با حدود ۹۲٬۷۳۶ نفر جمعیت در ۱۱۰ کیلومتری شهر غزنی موقعیت دارد. [[مالستان]] یکی از ولسوالیهای هزارهنشین در ولایت غزنی است. | ||
| خط ۱۴۱: | خط ۱۴۱: | ||
برای پاسخگویی به چالشهای موجود، طرح استراتژیک (ماستر پلان) جدیدی برای شهر غزنی تهیه و توسط وزارت شهرسازی و مسکن در ۱۴۰۴ش تأیید و برای اجرا به شهرداری غزنی سپرده شده است. بر اساس گزارشها، این طرح که یک استراتژی ۲۰ ساله است، توسعهٔ سرکهای داخلی، تعیین ساحات اختصاصی برای امور تجاری، صنعتی، صحی (بهداشتی) و خدمات عامه را در بر میگیرد و برای نخستینبار، اجازهٔ ساخت ساختمانهای بلندمرتبه (از ۳ تا ۱۵ طبقه) در چارچوب این طرح صادر شده است.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan-195407 «پلانهای استراتیژیک و اصلاحی غزنی به شهرداری این ولایت سپرده شد»، وبسایت طلوع نیوز.]</ref> | برای پاسخگویی به چالشهای موجود، طرح استراتژیک (ماستر پلان) جدیدی برای شهر غزنی تهیه و توسط وزارت شهرسازی و مسکن در ۱۴۰۴ش تأیید و برای اجرا به شهرداری غزنی سپرده شده است. بر اساس گزارشها، این طرح که یک استراتژی ۲۰ ساله است، توسعهٔ سرکهای داخلی، تعیین ساحات اختصاصی برای امور تجاری، صنعتی، صحی (بهداشتی) و خدمات عامه را در بر میگیرد و برای نخستینبار، اجازهٔ ساخت ساختمانهای بلندمرتبه (از ۳ تا ۱۵ طبقه) در چارچوب این طرح صادر شده است.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan-195407 «پلانهای استراتیژیک و اصلاحی غزنی به شهرداری این ولایت سپرده شد»، وبسایت طلوع نیوز.]</ref> | ||
== اقتصاد | == اقتصاد غزنی == | ||
=== کشاورزی و دامداری === | === کشاورزی و دامداری === | ||
بیش از ۸۵ درصد از ساکنان ولایت غزنی به فعالیتهای زراعی و دامداری اشتغال دارند که این امر، پایههای اقتصاد و سبک زندگی در این منطقه را تشکیل میدهد. محصولات عمده شامل گندم، [[سیب زمینی|سیبزمینی]] (کچالو)، آلوبخارا، [[انگور]] و جو است که انگور و آلوبخارای غزنی بهویژه در قالب کشمش و آلوی خشکشده به بازارهای جهانی صادر میشوند.<ref>جمعی از نویسندگان، غزنی بستر تمدن شرق اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۴، ص۴۵۶؛ [http://sefvatollah.blogfa.com/post/33 «غزنی پایتخت فرهنگی جهان اسلام»، وبسایت پایگاه فرهنگی- سیاسی سحر.]</ref> | بیش از ۸۵ درصد از ساکنان ولایت غزنی به فعالیتهای زراعی و دامداری اشتغال دارند که این امر، پایههای اقتصاد و سبک زندگی در این منطقه را تشکیل میدهد. محصولات عمده شامل گندم، [[سیب زمینی|سیبزمینی]] (کچالو)، آلوبخارا، [[انگور]] و جو است که انگور و آلوبخارای غزنی بهویژه در قالب کشمش و آلوی خشکشده به بازارهای جهانی صادر میشوند.<ref>جمعی از نویسندگان، غزنی بستر تمدن شرق اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۴، ص۴۵۶؛ [http://sefvatollah.blogfa.com/post/33 «غزنی پایتخت فرهنگی جهان اسلام»، وبسایت پایگاه فرهنگی- سیاسی سحر.]</ref> | ||
| خط ۱۴۹: | خط ۱۴۹: | ||
==== نقش کشاورزی در سبک زندگی امروزی ==== | ==== نقش کشاورزی در سبک زندگی امروزی ==== | ||
کشاورزی و | کشاورزی و دامداری در غزنی علاوهبر منبع درآمد، بخشی از هویت فرهنگی و اجتماعی مردم غزنی عمل میکند. الگوی کشت محصولات بومی که به روشهای سنتی فرآوری میشوند، نشان از تداوم دانش بومی و انطباق با شرایط محیطی دارد. این فعالیتها همچنین نقش کلیدی در امنیت غذایی، ایجاد اشتغال و حفظ پیوندهای اجتماعی ایفا میکند. با این حال، تغییرات آبوهوایی و چالشهای مدیریت آب، سبک زندگی متکی بر کشاورزی را با مخاطراتی مواجه ساخته است.<ref>[https://www.mail.gov.af/sites/default/files/2020-01/معرفی%20یک%20ولایت،%20غزنی.doc «زراعت و زمینهها در غزنی باستان»، وبسایت وزارت رزاعت، آبیاری و مالداری.]</ref> | ||
=== معادن غزنی === | === معادن غزنی === | ||
| خط ۲۰۰: | خط ۲۰۰: | ||
* در مناطق مختلف شیعهنشین ولایت غزنی ۴۵ [[مدرسه علمیه]] فعال وجود دارد که مدرسهٔ علمیهٔ جعفریه در اوتقول جاغوری بهعنوان نخستین نهاد آموزشی شیعی، در ۱۳۱۸ش تأسیس شده و بسیاری از عالمان دینی برجسته از آن فارغالتحصیل شدهاند. این مراکز با ارائه آموزشهای نظاممند دینی به تقویت بنیانهای اعتقادی و اخلاقی جامعه کمک شایانی کردهاند. از طریق برگزاری مراسم مذهبی، مناسک جمعی و برنامههای آموزشی، این نهادها در تحکیم پیوندهای اجتماعی و تقویت هویت مذهبی ساکنان محلی نقش ایفا میکنند. آموزشهای ارائه شده در این مدارس بر سبک زندگی مبتنی بر آموزههای اسلامی تأثیر مستقیم داشته و الگوهای مصرف، پوشش و تعاملات اجتماعی را شکل میدهند. همچنین، این مراکز با ترویج فرهنگ مواسات اسلامی و امور خیریه، در توسعهٔ فعالیتهای عامالمنفعه و تقویت همبستگی اجتماعی در منطقه مشارکت فعالانهای دارند.<ref>جمعی از نویسندگان، غزنی بستر تمدن شرق اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۴، ص۴۰۶.</ref> | * در مناطق مختلف شیعهنشین ولایت غزنی ۴۵ [[مدرسه علمیه]] فعال وجود دارد که مدرسهٔ علمیهٔ جعفریه در اوتقول جاغوری بهعنوان نخستین نهاد آموزشی شیعی، در ۱۳۱۸ش تأسیس شده و بسیاری از عالمان دینی برجسته از آن فارغالتحصیل شدهاند. این مراکز با ارائه آموزشهای نظاممند دینی به تقویت بنیانهای اعتقادی و اخلاقی جامعه کمک شایانی کردهاند. از طریق برگزاری مراسم مذهبی، مناسک جمعی و برنامههای آموزشی، این نهادها در تحکیم پیوندهای اجتماعی و تقویت هویت مذهبی ساکنان محلی نقش ایفا میکنند. آموزشهای ارائه شده در این مدارس بر سبک زندگی مبتنی بر آموزههای اسلامی تأثیر مستقیم داشته و الگوهای مصرف، پوشش و تعاملات اجتماعی را شکل میدهند. همچنین، این مراکز با ترویج فرهنگ مواسات اسلامی و امور خیریه، در توسعهٔ فعالیتهای عامالمنفعه و تقویت همبستگی اجتماعی در منطقه مشارکت فعالانهای دارند.<ref>جمعی از نویسندگان، غزنی بستر تمدن شرق اسلامی، ۱۳۹۳ش، ج۴، ص۴۰۶.</ref> | ||
=== | === کتابخانه عمومی === | ||
[[پرونده:غزنی17.jpg|جایگزین=کتابخانه عمومی معارف غزنی|بندانگشتی|کتابخانه عمومی معارف غزنی، ساختهشده توسط جمهوری اسلامی ایران ]] | [[پرونده:غزنی17.jpg|جایگزین=کتابخانه عمومی معارف غزنی|بندانگشتی|کتابخانه عمومی معارف غزنی، ساختهشده توسط جمهوری اسلامی ایران ]] | ||
کتابخانه عامه در مرکز غزنی که توسط جمهوری اسلامی [[ایران]] بنا شده، بزرگترین کتابخانه شهر بهشمار میرود. کتابخانهٔ [[فیضمحمد کاتب هزاره]] در جاغوری، کتابخانهٔ صوتی نابینایان، کتابخانهٔ ویژهٔ بانوان و کتابخانهٔ دانشگاه غزنی از جمله مراکزی هستند که در این ولایت فعالیت داشته و روزانه مراجعین زیادی دارند.<ref>[https://mandegardaily.com/?p=27793 «رشد فرهنگ مطالعه در بین جوانان ولایت غزنی»، روزنامه ماندگار.]</ref> همچنین کتابخانههای محلی و کوچک در سطح ولسوالیهای این ولایت وجود دارد که امروزه بهدلیل | کتابخانه عامه در مرکز غزنی که توسط جمهوری اسلامی [[ایران]] بنا شده، بزرگترین کتابخانه شهر بهشمار میرود. کتابخانهٔ [[فیضمحمد کاتب هزاره]] در جاغوری، کتابخانهٔ صوتی نابینایان، کتابخانهٔ ویژهٔ بانوان و کتابخانهٔ دانشگاه غزنی از جمله مراکزی هستند که در این ولایت فعالیت داشته و روزانه مراجعین زیادی دارند.<ref>[https://mandegardaily.com/?p=27793 «رشد فرهنگ مطالعه در بین جوانان ولایت غزنی»، روزنامه ماندگار.]</ref> همچنین کتابخانههای محلی و کوچک در سطح ولسوالیهای این ولایت وجود دارد که امروزه بهدلیل بهروزنبودن منابع آنها و تسلط فضای مجازی، مراجعهکنندگان کمتری نسبت به گذشته دارد.<ref>[http://www.bonyadesaba.com/index.php/2013-07-14-02-31-52/40-shahidbasir اکبری، «مالستان در یک نگاه»، وبسایت سروش صبا، 18 مهر 1401ش.]</ref> | ||
=== مساجد === | === مساجد === | ||
مساجد در ولایت غزنی بهعنوان کانون اصلی حیات [[معنویت|معنوی]]، نقش محوری در تقویت باورهای دینی و انسجام اجتماعی مردم دارد. این نهادها همچنین با برگزاری مراسم مذهبی و آموزشی، به حفظ و انتقال ارزشهای فرهنگی و هویت جمعی جامعه کمک شایانی مینمایند. در این ولایت بیش از ۴۰۰ باب مسجد وجود دارد که بیشتر آنها توسط مردم ساخته شده و همه توسط عالمان دینی مدیریت میشود. از جملهٔ آنها ۱۱۴ باب مسجد تحت پوشش دولت قرار دارد و امامان آنها از سوی وزارت ارشاد، [[حج]] و اوقاف معاش میگیرند.<ref>[https://www.avapress.com/fa/news/128772/غزنی-تنها-۱۱۴-مسجد-تحت-پوشش-حکومت «در غزنی تنها ۱۱۴ مسجد تحت پوشش حکومت است»، خبرگزاری آوا.]</ref> | مساجد در ولایت غزنی بهعنوان کانون اصلی حیات [[معنویت|معنوی]]، نقش محوری در تقویت باورهای دینی و انسجام اجتماعی مردم دارد. این نهادها همچنین با برگزاری مراسم مذهبی و آموزشی، به حفظ و انتقال ارزشهای فرهنگی و هویت جمعی جامعه کمک شایانی مینمایند. در این ولایت بیش از ۴۰۰ باب مسجد وجود دارد که بیشتر آنها توسط مردم ساخته شده و همه توسط عالمان دینی مدیریت میشود. از جملهٔ آنها ۱۱۴ باب مسجد تحت پوشش دولت قرار دارد و امامان آنها از سوی وزارت ارشاد، [[حج]] و اوقاف معاش میگیرند.<ref>[https://www.avapress.com/fa/news/128772/غزنی-تنها-۱۱۴-مسجد-تحت-پوشش-حکومت «در غزنی تنها ۱۱۴ مسجد تحت پوشش حکومت است»، خبرگزاری آوا.]</ref> | ||
=== | === مناسبتهای ملی و مذهبی در غزنی === | ||
[[پرونده:غزنی16.jpg|جایگزین=برگزاری جشن نوروز- حومه شهر غزنی|بندانگشتی|برگزاری جشن نوروز در زیارتگاه موسوم به نظرگاه حضرت علی در حومه شهر غزنی. ]] | [[پرونده:غزنی16.jpg|جایگزین=برگزاری جشن نوروز- حومه شهر غزنی|بندانگشتی|برگزاری جشن نوروز در زیارتگاه موسوم به نظرگاه حضرت علی در حومه شهر غزنی. ]] | ||
| خط ۲۲۷: | خط ۲۲۷: | ||
=== ورزش و بازیهای محلی === | === ورزش و بازیهای محلی === | ||
[[پرونده:غزنی12.jpg|جایگزین=برگزاری مسابقۀ ملی نیزهزنی در غزنی|بندانگشتی|برگزاری مسابقۀ ملی نیزهزنی در غزنی، مهر 1404ش]] | [[پرونده:غزنی12.jpg|جایگزین=برگزاری مسابقۀ ملی نیزهزنی در غزنی|بندانگشتی|برگزاری مسابقۀ ملی نیزهزنی در غزنی، مهر 1404ش]] | ||
توپبازی (انواع بازی با توپ)، تاشهبازی، گرگ- گوسفند، سنگ چاقو، چشم تشکی، قطار بازی، دوازدهبزه بازی، هشتخین بازی، لنگی بازی، چارمغز بازی، تاریکی بازی، چو بازی، پشتی بازی، تشکی بازی، بازی سه پرش، کولهدبه و کفشدبه، تشله بازی، هفتسنگ بازی، طنابکشی، شاهدزد بازی، سوختم بازی، چشم پوتک بازی، شیر و بز، دستمال پشتی، شیغی بازی، غارشیطان بازی، سنگگیرک، گیرگزنی و غیره از بازیهای سنتی در مناطق مختلف ولایت غزنی بهویژه ولسوالیهای هزارهنشین | توپبازی (انواع بازی با توپ)، تاشهبازی، گرگ- گوسفند، سنگ چاقو، چشم تشکی، قطار بازی، دوازدهبزه بازی، هشتخین بازی، لنگی بازی، چارمغز بازی، تاریکی بازی، چو بازی، پشتی بازی، تشکی بازی، بازی سه پرش، کولهدبه و کفشدبه، تشله بازی، هفتسنگ بازی، طنابکشی، شاهدزد بازی، سوختم بازی، چشم پوتک بازی، شیر و بز، دستمال پشتی، شیغی بازی، غارشیطان بازی، سنگگیرک، گیرگزنی و غیره از بازیهای سنتی در مناطق مختلف ولایت غزنی بهویژه ولسوالیهای هزارهنشین محسوب میشود.<ref name=":1">[http://jaghori1.blogfa.com/post/236/ «درنگی بر بازیهای هزارگی»، وبلاک جاغوری یک، تاریخ انتشار: ۹ اسفند ۱۳۸۸ش.]</ref> | ||
ورزشهای جدید مانند فوتبال، والیبال، کاراته، کانکفوتوآ، بوکس، فریفایت، تکواندو نیز از جمله ورزشهای پرطرفدار در ولایت غزنی محسوب میشود.<ref>[https://swn.af/local-and-traditional-sports-in-ghazni-have-grown-significantly-in-the-past-year/ «ورزشهای محلی و سنتی در غزنی در یک سال گذشته رشد چشمگیر داشته است»، خبرگزاری سلام وطندار].</ref> | ورزشهای جدید مانند فوتبال، والیبال، کاراته، کانکفوتوآ، بوکس، فریفایت، تکواندو نیز از جمله ورزشهای پرطرفدار در ولایت غزنی محسوب میشود.<ref>[https://swn.af/local-and-traditional-sports-in-ghazni-have-grown-significantly-in-the-past-year/ «ورزشهای محلی و سنتی در غزنی در یک سال گذشته رشد چشمگیر داشته است»، خبرگزاری سلام وطندار].</ref> | ||
