پرش به محتوا

اوقات فراغت زنان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
دیداریویکی‌متن
زهرا فاضل (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۴۰۵ ویرایش‌ها
صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''اوقات فراغت زن'''</big>؛ فرصت‌های فراغت و تفریح زنان. اوقات فراغت زن، فرصتی برای انتقال عناصر فرهنگی و تقویت انسجام و نشاط اجتماعی است. چگونگی گذراندن این زمان‌ها و بهره‌گیری از این فرصت‌ها به شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه بستگی د...» ایجاد کرد
 
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۲۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۸ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''اوقات فراغت زن'''</big>؛ فرصت‌های فراغت و تفریح زنان.
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =اوقات فراغت زنان.jpg
| زیرنویس تصویر    =گروهی از زنان در حال گذران اوقات فراغت در یکی از پارک‌های تهران
| image_alt        =گروهی از زنان در حال گذران اوقات فراغت در یکی از پارک‌های تهران
| فایل پادکست      =اوقات فراغت زنان.ogg
| حجم فایلپادکست    =۱۱/۲
| تاریخ پادکست      =۹-۴-۱۴۰۵
| زیرنویس عنوان    =
| عنوان اصلی        =
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان عربی        =
| عنوان علمی        =
| شاخه علمی        =
| نوع مفهوم        =
| معنای اصطلاحی      =
| حوزه کاربرد      =
| گستره جغرافیایی  =
| منشأ تاریخی      =
| نخستین کاربرد    =
| ریشه واژه        =
| مرتبط با          =
| اهمیت            =
| مبدع              =
| مروج              =
| مقدس برای        =
| مورد احترام      =
| آثار مرتبط        =
}}
{{درشت|'''اوقات فراغت زنان'''}}؛ فرصت‌های فراغت و تفریح زنان.


اوقات فراغت زن، فرصتی برای انتقال عناصر فرهنگی و تقویت انسجام و نشاط اجتماعی است. چگونگی گذراندن این زمان‌ها و بهره‌گیری از این فرصت‌ها به شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه بستگی داشته و کیفیت استفادۀ مطلوب از آن، در بهبود کیفیت زندگی اجتماعی زنان تأثیرگذار است.
[[اوقات فراغت]]، بخش جدایی‌ناپذیر از زندگی انسان‌ها است؛ زمانی برای استراحت، [[تفریح]]، رشد فردی و دور شدن از فشارهای روزمره. در بسیاری از جوامع، اوقات فراغت برای [[زن|زنان]]، تفاوت‌های آشکاری با اوقات فراغت مردانه دارد. مطالعات جامعه‌شناختی نشان می‌دهد که مفهوم فراغت برای زنان پیچیده‌تر از یک زمان آزاد ساده است؛ همچنین فراغت زنان هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی با محدودیت‌هایی روبه‌رو است که ریشه در ساختارهای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی دارد. این در حالی است که چگونگی بهره‌مندی زنان از اوقات فراغت، نقشی مستقیم در کیفیت زندگی آنان دارد. اوقات فراغت زنان، معیاری برای سنجش [[عدالت اجتماعی]] در یک جامعه است. فراغت، زمانی است که زنان می‌توانند در آن به خود بازگردند، استعدادهای پنهان خود را کشف کنند و از بودن در کنار دیگران لذت ببرند. توجه به این نیاز، به توانمندتر شدن زنان کمک می‌کند و به پویایی و سلامت خانواده و جامعه نیز می‌انجامد.
==تاریخچه==
 
امروزه، توجه زنان به فعالیت‌های بدنی با هدف دستیابی به تناسب اندام و نیز سرگرم شدن با محتوای اینترنت و گوشی‌های هوشمند، بخش مهمی از اوقات فراغت آنها را پوشش می‌دهد. اما در دوران گذشته که بیشتر جمعیت ایران کشاورز بودند، فقط در مناسبت‌هایی همچون [[نوروز]]، اعیاد دینی، عزاداری‌های [[محرم]] یا رویدادهای خانوادگی همچون عروسی، تولد نوزاد و مرگ، فرصت‌هایی برای زنان فراهم می‌شد تا دست از کار روزمره بردارند. رفتن به زیارت، عزاداری، روضه، [[تعزیه]] و نیز رفتن به قبرستان، از شکل‌های پسندیدۀ اجتماعی برای گذران اوقات فراغت زنان بود که متأثر از [[دین]] و مذهب شکل می‌گرفت. در ساعت‌های استراحت روزانه نیز فراوان‌ترین شکل گذران اوقات فراغت زنان در ایران، یک‌جا نشستن و گپ‌زدن با خانواده و دوستان بود. در دوران صفویه و قاجاریه، زنان طبقۀ بالا که وظیفۀ خانه‌داری و بچه‌داری را برعهده نداشتند، به هنرهایی همچون نقاشی، موسیقی و خطاطی مشغول می‌شدند. زنان طبقات متوسط جامعه نیز بیشتر به مهمانی‌های زنانه سرگرم می‌شدند. پس از انقلاب مشروطه، با ایجاد کارخانجات و ادارات مختلف، مرز بین کار و فراغت پررنگ‌تر شد و در شهرهای بزرگ، رفتن به رستوران، سینما و تئاتر در اوقات فراغت رایج شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2 شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref>
== عوامل مؤثر ==
==موانع و چالش‌ها==
اوقات فراغت زنان تحت‌تأثیر عوامل گوناگونی قرار دارد؛ ازجمله: تحصیلات، درآمد، شغل همسر، سن، سابقه کاری، تعداد فرزندان، تحصیلات همسر، نوع [[شغل‌های زنانه|شغل زنان]]، نوع مالکیت مسکن، ساعت کاری، امکانات رفاهی و میزان کار خانگی.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/بررسی-عوامل-اجتماعی-و-اقتصادی-مرتبط-با-میزان-و-نحوه-ی-گذران-اوقات-فراغت-زنان-مطالعه-موردی-زنان-متأهل-شاغل-شهر-نورآباد-ممسنی- عنایت و نره­ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»،  1393ش، ص51.]</ref> بر این اساس، [[زنان شهری]] تمایل بیشتری به استفاده از فضاهای عمومی مانند پارک‌ها، [[کتابخانه‌|کتابخانه‌ها]] و باشگاه‌های ورزشی دارند، در حالی که در مناطق روستایی، فراغت اغلب در فضای خانه یا محله و در قالب دورهمی‌های خانوادگی رخ می‌دهد. همچنین، زنان با تحصیلات عالی‌تر، معمولاً به فعالیت‌های فراغتی هدفمندتر مانند شرکت در کلاس‌های آموزشی، مطالعه یا گردشگری فرهنگی روی می‌آورند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55522/fa فرضی‌زاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص103-105.]</ref><ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_2211.html کفاشی و پیرجلیلی، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، 1395ش، ص105.]</ref>
از منظر کارشناسان، فراغت زنان متأهل، به‌دلیل مسئولیت بیشتر با چالش‌های بیشتری همراه است.<ref>[https://jsmas.modares.ac.ir/article-9-55944-fa.html مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref> مشکلات مربوط به خانه، مسائل اقتصادی، امنیت اجتماعی، زمان‌بندی شخصی، سنن فرهنگی، مسئولیت‌های شخصی، مهارت و علائق شخصی، امنیت و سلامت شخصی، فراغت زنان را با چالش روبرو می‌کند.<ref>[https://urb.dehaghan.iau.ir/article_674869.html جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص124.]</ref> آمارها نشان می‌دهند که اوقات فراغت زنان در شهرها، به‌خصوص کلان‌شهرها، بسیار کمتر از اوقات فراغت مردان بوده و با محدودیت‌های جدی در امکانات تفریحی، ورزشی و فراغتی مواجه هستند.<ref>[https://jsmas.modares.ac.ir/article-9-55944-fa.html مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref>  
 
==راهکارهای حل مشکلات اوقات فراغت زن==
== رویکردها ==
#افزایش امنیت اجتماعی تا زنان از نظر روانی و جسمی در آرامش بوده و امکان حضور در عرصه‌های مختلف اجتماعی را داشته باشند.
گئورگ زیمل، جامعه‌شناس آلمانی، نخستین نظریه‌پردازی بود که به ارتباط میان [[اوقات فراغت|فراغت]] و [[مصرف]] توجه کرد. در ادامه، اندیشمندان [[فمینیسم|فمینیست]]، بر این نکته تأکید ورزیدند که اوقات فراغت زنانه نادیده گرفته می‌شود<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/بررسی-عوامل-اجتماعی-و-اقتصادی-مرتبط-با-میزان-و-نحوه-ی-گذران-اوقات-فراغت-زنان-مطالعه-موردی-زنان-متأهل-شاغل-شهر-نورآباد-ممسنی- عنایت و نره‌­ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»،  1393ش، ص39.]</ref> و فراغت، ابزار بازتولید [[مردسالاری]] شده است. [[فمینیسم لیبرال|فمینیست‌های لیبرال]] کوشیدند که در سیاست‌گذاری فرهنگی و ورزشی، فرصت‌های برابر برای زن و مرد فراهم شود.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها، تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متاثل شهر تهران»،  1399ش، ص7.]</ref>
#آموزش مهارت‌های زندگی شامل ویژگی‌های روان‌شناختی (افزایش نشاط، افزایش [[اعتماد به نفس]] و خودشناسی) و مهارت‌های کاربردی زندگی (مدیریت زمان و مدیریت منابع مالی).
 
#بازنگری در قانون فراغت زنان.
برخی اسلام‌پژوهان معتقدند که زنان و مردان می‌بایست بخشی از زندگی خود را به فعالیت‌های فراغتی اختصاص دهند. فراغت در این دیدگاه، پاسخی به نیاز فطری انسان یا ضرورتی برآمده از زیستِ اجتماعی است. در متون دینی، سیرهٔ پیشوایان دین و آرای بیشتر فقیهان، شواهد بسیاری بر اختصاص بخشی از زندگی روزمره انسان به فراغت و فعالیت‌های فراغتی، وجود دارد.<ref>شرف‌الدین، سبک اهل‌بیت در تفریحات و اوقات فراغت، 1394ش، ص51.</ref>
#تولیدات فرهنگی فاخر و آموزش سواد رسانه‌ای برای استفادۀ مطلوب و بهینه (به‌خصوص در زمینۀ فضای مجازی).
 
#احداث مجموعه‌های چندمنظوره مانند پارک‌ها و فضاهای فراغتی، راه‌اندازی مراکز تفریحی ورزشی چندمنظوره که امکان خدمات‌رسانی به زنان خانه‌دار و زنان شاغل دارای فرزندان خردسال را فراهم کند.
در ایران با تأکید بر [[تفکیک جنسیتی]]، فضاهای ویژه گذران اوقات فراغت به سه دستهٔ مردانه-زنانه، منحصراً مردانه و منحصراً زنانه تقسیم شده است. زنان ایرانی، اوقات فراغت خود را در فضاهای گوناگونی، سپری می‌کنند، ازجمله: [[لژ خانوادگی]] در [[رستوران]]‌ها، پارک‌ها و [[بوستان بانوان|فضای سبز مخصوص بانوان]]، [[کافی‌شاپ]]‌ها، ورزشگاه‌ها و سالن‌های ورزشی، مکان‌های بازی در آموزشگاه‌ها، دانشگاه‌ها و مدارس، سالن‌های [[کنسرت]]، [[تئاتر]]، [[سینما]]، [[کتابخانه]]، [[فرهنگ‌سرا]]، [[بازار]]ها و مراکز خرید.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»،  1391ش، ص57-67.]</ref> [[شورای عالی انقلاب فرهنگی]] در سال ۱۳۸۱ش، سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران را تصویب کرد. هدف این مصوبه، عبارت است از: تجهیز و گسترش امکانات فرهنگی ورزشی و جهت‌دهی به فعالیت‌های زنان در راستای تأمین سلامت جسمی و بهداشت روانی، کاهش [[جنسیت‌پذیری اضطراب|اضطراب]] و خستگی، کسب نشاط و شادی، شناسایی و رشد استعدادها، تقویت تمایلات دینی و اخلاقی و هویت دینی و ملی زنان.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101089 «سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»،  وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
#حمل‌ونقل آسان، ایمن و ارزان متناسب با شرایط مادران و زنان.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/01/30/1383668/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D9%81%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 «پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
 
==اوقات فراغت زن از نظر اسلام==
== بهینه‌سازی فعالیت‌های فراغتی زنان ==
دین‌پژوهان با تکیه بر دلایل متعدد عقلی و نقلی، نه‌تنها اسلام را مخالف اوقات فراغت زنان نمی‌دانند بلکه باورد دارند که آموزه‌های اسلام به شیوه‌های مختلف، همه افراد (زنان و مردان) را به اختصاص بخشی از عمر خود به تفریح و فراغت از کار سفارش و ترغیب کرده است. اسلام از این منظر، با فراغت و تفریح به‌عنوان یک نیاز فطری و غریزی یا یک ضرورت ناشی از زیست اجتماعی انسان موافق است. شواهد بسیاری در متون دینی، سیرۀ بزرگان، عرف شریعت‌شناسان و دیدگاه بیشتر فقهای اسلامی مبنی بر تأیید مشروط و مقید فراغت وجود دارد.<ref>شرف‌الدین، سبک اهل بیت در تفریحات و اوقات فراغت، 1394ش، ص51.</ref>  
به باور کارشناسان، زنان متأهل به‌دلیل مسئولیت‌های بیشتر، با دشواری‌های بیشتری در گذران اوقات فراغت روبرو هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/کیفی-سازی-اوقات-فراغت-زنان-و-دختران-در-خانواده-با-رویکرد-مبتنی-بر-فعالیت-های-جسمانی-در-استان-اصفهان-ارایه-الگو مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref> فعالیت‌های فشردهٔ [[خانه‌داری]] و محدودیت‌های زمانی، مسائل اقتصادی، نبود امنیت اجتماعی، رسوم فرهنگی، کمبود مهارت و علاقه و نیز نگرانی‌های مربوط به سلامت و امنیت فردی، از موانع فعالیت‌های فراغتی زنان به‌شمار می‌روند.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص124.]</ref> آمارها نشان می‌دهد که اوقات فراغت زنان به‌مراتب کمتر از اوقات فراغت مردان است و با کمبود جدی امکانات تفریحی و ورزشی مواجه هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/کیفی-سازی-اوقات-فراغت-زنان-و-دختران-در-خانواده-با-رویکرد-مبتنی-بر-فعالیت-های-جسمانی-در-استان-اصفهان-ارایه-الگو مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref> ازاین‌رو، کارشناسان با هدف بهبود وضعیت اوقات فراغت زنان، موارد زیر را پیشنهاد کرده‌اند:
==ورزش زن==  
* افزایش امنیت اجتماعی برای ایجاد آرامش روانی و جسمی زنان و تسهیل حضور آنان در عرصه‌های اجتماعی؛
فعالیت‌های اوقات فراغت مبتنی بر ورزش با هدف بهبود شرایط جسمانی و روانی، یکی از مؤثرترین فعالیت‌های تفریحی شناخته شده است. امروزه، ورزش‌های تفریحی زنان، به‌دلیل اهمیت خود زنان و نقش آنها در جامعه، از اساسی‌ترین موضوعات در حیطۀ ورزش بوده که اهمیت آن در ایران، علاوه بر موضوع سلامت و نشاط جامعه، از منظر دینی نیز مورد تأکید قرارگرفته است.<ref>[https://jsmas.modares.ac.ir/article-9-55944-fa.html مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص2.]</ref>
* آموزش مهارت‌های زندگی شامل تقویت نشاط، اعتمادبه‌نفس و خودشناسی (مهارت‌های روان‌شناختی) و نیز مدیریت زمان و منابع مالی (مهارت‌های کاربردی)؛
 
* بازنگری در قوانین مرتبط با اوقات فراغت زنان؛
فعالیت بدنی برای زنان دارای فواید بسیاری از جمله کاهش مرگ زودرس، کاهش بیماری‌هایی همچون بیماری‌های قلبی- عروقی، سکته مغزی، انواع [[سرطان]]، دیابت و پوکی استخوان است. علاوه بر آن، بهبود سلامت روان نیز در گرو افزایش فعالیت‌های بدنی است. به‌همین دلیل، اوقات فراغت یکی از راه‌هایی است که به زنان کمک می‌کند تا علاوه بر شرکت در فعالیت‌های فراغتی، وظایف مادری و شهروندی خود را نیز بهتر انجام دهند.<ref>Madani, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, 2017, V1(3), P107.</ref>  دفتر امور زنان در وزارت بهداشت ایران از کم‌تحرکی زنان در ایران خبر داده و اعلام کرده‌ است که بیش از 60 درصد زنان ایرانی اوقات فراغت ورزشی ندارند.<ref>[https://jsmas.modares.ac.ir/article-9-55944-fa.html مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص4.]</ref>
* تولید محتوای فرهنگی فاخر و آموزش سواد رسانه‌ای برای استفادهٔ بهینه از فضای مجازی؛
* ایجاد حمل‌ونقل آسان، ایمن و ارزان متناسب با نیازهای مادران و زنان.
پژوهش‌های صورت‌گرفته در ایران نشان داده‌اند تمهیدات حمایتی از ورزش تفریحی زنان، نهادینه‌سازی فعالیت‌ها، آموزش و فرهنگ‌سازی، ترویج و توسعۀ فعالیت‌های جسمانی، ارج نهادن به کرامت زنان و دختران، عدالت در اجرای فعالیت‌ها، حمایت رسانه‌ای، توانمندسازی فردی و جمعی و افزایش مشارکت‌پذیری، در توسعۀ اوقات فراغت مبتنی بر ورزش زنان تأثیرگذار است.<ref>[https://jsmas.modares.ac.ir/article-9-55944-fa.html مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص11-12.]</ref>  
* احداث مجموعه‌های چندمنظوره مانند پارک‌ها و مراکز تفریحی-ورزشی که به زنان خانه‌دار و شاغل دارای فرزند خردسال، خدمات مناسبی ارائه دهند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1396/01/30/1383668/پیامدهای-غفلت-از-اوقات-فراغت-زنان «پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
==اوقات فراغت زن روستایی==
 
در جوامع روستایی، مرز مشخصی میان کار و اوقات فراغت وجود ندارد و فراغت، معمولا حول وظایف ضروری روزمره تحقق می‌یابد.<ref> [https://www.sid.ir/paper/55522/fa فرضی‌زاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص103.]</ref>  بسیاری از زنان روستایی، علاوه بر انجام کارهای خانه، دوشادوش مردان به فعالیت‌های کشاورزی و سایر کارهای معمولی زندگی روستایی می‌پردازند و فرصت چندانی برای تفنن ندارند. در بسیاری از مناطق روستایی، حتی اوقات فراغت زنان نیز صرف کارهای تولیدی می‌شود؛ در برخی  روستاهای ایران، زنان در اوقات فراغت، انواع مختلف پارچه، چادرشب‌های ابریشمی و نخی، حوله، ملحفه، گلیم و خورجین می‌بافند. گاهی زنان به‌صورت خانوادگی به زیارت یا شب‌نشینی می‌روند. عده‌ای از زنان نیز با جمع‌شدن بر سر تنور، جمع‌شدن بر سر کوچه‌ها، رفتن به [[مسجد]] برای ادای فریضه‌های مذهبی و یا شرکت در مراسم‌های مذهبی در خانه‌های همسایگان، اوقات فراغت خود را سپری می‌کنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55522/fa فرضی‌زاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص104-105.]</ref> 
== پیشینه فعالیت‌های فراغتی زنان ایرانی ==
==اوقات فراغت زن در فضای مجازی==
در گذشته، به‌ویژه زمانی که بیشتر جمعیت ایران کشاورز بودند، زنان ایرانی در [[نوروز]] و اعیاد دینی، عزاداری‌های محرم، [[مراسم عروسی|عروسی]]، تولد نوزاد و مرگ خویشان، فرصت می‌یافتند تا دست از کار روزمره بردارند. رفتن به زیارت و حضور در مجالس [[عزاداری]]، [[روضه خانگی زنانه|روضه]]، [[تعزیه]] و قبرستان، از شکل‌های رایج گذران اوقات فراغت زنان بود. در ساعت‌های استراحت روزانه نیز یک‌جا نشستن و گپ‌زدن با خانواده و دوستان، فراوان‌ترین شکل گذران اوقات فراغت بود.<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/شیوه-های-گذران-اوقات-فراغت-زنان-از-دیروز-تا-امروز شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref>
امروزه، بسیاری از زنان ترجیح می‌دهند تا اوقات فراغت خود را در فضای مجازی سپری کنند. کارشناسان، از جمله دلایل اصلی این اقدام را ارتباط آسان و بی‌وقفه با دوستان و آشنایان، امکان کسب داده‌ها (خبرها)، امکان حضور همزمان در گروه‌های گوناگون (مانند گروه‌های آشپزی، موسیقی و خیاطی)، به‌روز بودن، موفقیت بیشتر در تربیت فرزندان (با عضویت در گروه‌های تربیتی مفید و کارآمد)، آشنایی با طرز فکر دیگران، توسعۀ دایرۀ تعاملات افراد و کم‌هزینه بودن آن می‌دانند.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_2211.html کفاشی و پیرجلیلی، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، 1395ش، ص105.]</ref>
 
==اوقات فراغت زن در کلان‌شهرها==
در [[ایران در دوران صفویه|دوران صفویه]] و [[ایران در دوران قاجاریه|قاجاریه]]، الگوی گذران اوقات فراغت زنان به طبقهٔ اجتماعی آنان وابسته بود. زنان در طبقات بالای اجتماعی به [[نقاشی]]، [[موسیقی]] و [[خطاطی]] می‌پرداختند و زنان طبقات متوسط به مهمانی‌های زنانه سرگرم می‌شدند. بسیاری از زنان، اوقات فراغت خود را با حضور در بازار یا حضور در طبیعت سپری می‌کردند.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»،  1391ش، ص57-67.]</ref> پس‌از [[نهضت مشروطه|انقلاب مشروطه]]، در شهرهای بزرگ، رفتن به رستوران، سینما و تئاتر در اوقات فراغت رایج شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/شیوه-های-گذران-اوقات-فراغت-زنان-از-دیروز-تا-امروز شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref>
شیوۀ گذران اوقات فراغت زنان در کلان‌شهرها دارای ریشه‌های فرهنگی گوناگون بوده و گاهی متأثر از کژتابی مفهومی نسبت به زن و اوقات فراغت آنها است.<ref>[https://urb.dehaghan.iau.ir/article_674869.html جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص123-124.]</ref> کارشناسان در بررسی اوقات فراغت زنان در کلان‌شهرهای ایران، به موارد زیر توجه کرده‌اند:
 
#ضرورت نگاه ویژه به اوقات فراغت زنان و خارج شدن آنها از حاشیۀ سیاست‌گذاری‌ها به متن؛<ref>[https://urb.dehaghan.iau.ir/article_674869.html جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص135-136.]</ref>  در تنظیم اسناد بالادستی باید موجودیت مستقل زنان پذیرفته شود و از آنها برای تدوین سیاست‌ها و قوانین ویژه زنان، بهره گرفته شود تا در مرحلۀ اجرا نیز توجه و بودجۀ کافی به فراغت زنان، اختصاص یابد.<ref>حبیب‌پور گتابی و دیگران، «مقایسۀ مصرف فراغت در بین زنان شاغل و خانه دار در شهر ساری»، 1391ش، ص105-108.</ref> بدین ترتیب، بی‌تفاوتی اجتماعی زنان نیز کاهش می‌یابد و آنها برای بهبود وضعیت خود، تلاش می‌کنند<ref>علمدار و دیگران، «فرآیند خلق بی‌تفاوتی اجتماعی در بافت تعاملی ایرانیان»، 1397ش، ص181.</ref> و جامعه از ظرفیت و توان مدیریتی و اجرایی زنان به صورت واقعی بهره‌مند می‌شود.<ref>موسوی راد و دیگران، «اولویت‌بندی موانع مدیریت زنان در ورزش به روش تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP)»، 1395ش، ص105-106.</ref>
== شیوه‌های گذران اوقات فراغت ==
#غلبۀ مصرف؛ امروزه بسیاری از زنان در کلان‌شهرهای ایران این انگاره را پذیرفته‌اند که فرد می‌تواند آزادی و حق انتخاب خود را در قالب شیوۀ مصرف بروز دهد. مصرف تظاهری معمولاً از طبقات بالا به پایین اجتماعی تسری پیدا می‌کند و پاساژگردی و مدلینگ به شیوۀ رایج گذران اوقات فراغت تبدیل شده است.<ref>روجک، نظریۀ فراغت: اصول و تجربه‌ها، 1395ش، ص150.</ref>
مهمانی‌رفتن، تماشای تلویزیون و دیدن فیلم، از شیوه‌های رایج گذران اوقات فراغت میان زنان است.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/بررسی-عوامل-اجتماعی-و-اقتصادی-مرتبط-با-میزان-و-نحوه-ی-گذران-اوقات-فراغت-زنان-مطالعه-موردی-زنان-متأهل-شاغل-شهر-نورآباد-ممسنی- عنایت و نره‌ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»،  1391ش، ص50.]</ref> در فرهنگ ایرانی، به فعالیت‌های تفریحی زنان و توجه آنها به تندرستی نیز سفارش شده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/کیفی-سازی-اوقات-فراغت-زنان-و-دختران-در-خانواده-با-رویکرد-مبتنی-بر-فعالیت-های-جسمانی-در-استان-اصفهان-ارایه-الگو مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص2.]</ref> تا عملکرد بهتری در نقش‌های [[مادری]] و [[زنانگی]] داشته باشند؛<ref>Madani, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, 2017, V1(3), P107.</ref> بااین‌حال، دفتر امور زنان وزارت بهداشت ایران از کم‌تحرکی زنان و بی‌توجهی ۶۰درصد زنان ایرانی به فعالیت‌های ورزشی خبر می‌دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/کیفی-سازی-اوقات-فراغت-زنان-و-دختران-در-خانواده-با-رویکرد-مبتنی-بر-فعالیت-های-جسمانی-در-استان-اصفهان-ارایه-الگو مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص4.]</ref>
#محدودیت خودانگارانه؛ برخی زنان که همچنان به نقش‌های سنتی خود مانند مسئولیت مراقبت از اعضای [[خانواده]]، حضور و در دسترس بودن تمام‌وقت مادر، کار خانگی تمام وقت و تک‌مسئولیتی بودن نگهداری از فرزندان، پای‌بند هستند در برابر اقتضائات زندگی امروزی، دچار نوعی سردرگمی شده و به‌دلیل آن‌که حق فراغتی برای خود قائل نیستند، اگر زمانی را به سرگرمی و فراغت از مسئولیت‌ها سپری کنند دچار عذاب وجدان می‌شوند.<ref>[https://urb.dehaghan.iau.ir/article_674869.html جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص141-142.]</ref>
 
#انباشت فراغت؛ برخی زنان در تعیین میزان فراغت به افراط می‌گرایند؛ توجه بیش از حد به زیبایی و نمایش بدن، صرف وقت زیاد برای خرید، غلبۀ فرهنگ مصرفی و زیاده‌روی در فراغت مجازی، از مصادیق انباشت فراغت است.<ref>Arai, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, 1997, V29 (2), P179-180.</ref>  این افراط گاهی تا اختلال در تعریف ارزش و اختلال در تعریف بدن مشروع پیش می‌رود و زن را به‌سوی زیباسازی فزایندۀ بدن با هدف دریافت تشویق از دیگران و نمایش برتری و بی‌توجهی به ارزش‌های متعالی و معنوی سوق می‌دهد.<ref>[https://urb.dehaghan.iau.ir/article_674869.html جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص144.]</ref>
امروزه بسیاری از زنان خانه‌دار ایرانی به‌دلیل فعالیت‌های متراکم و دائمی در خانه<ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سایر-رسانه-ها-61/430679-بیشترین-زمان-مردان-زنان-ایرانی-صرف-چه-کارهایی-می-شود «بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی می‌شود؟»، وب‌سایت اقتصادنیوز.]</ref> با کمبود فراغت روبرو هستند؛<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/بررسی-عوامل-اجتماعی-و-اقتصادی-مرتبط-با-میزان-و-نحوه-ی-گذران-اوقات-فراغت-زنان-مطالعه-موردی-زنان-متأهل-شاغل-شهر-نورآباد-ممسنی- عنایت و نره‌ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»،  1391ش، ص51.]</ref> پایبندی آنها به مراقبت تمام‌وقت از خانواده و پذیرش تک‌مسئولیتی در انجام کارهای خانه، موجب می‌شود که برای خود حق فراغتی قائل نباشند و در صورت پرداختن به [[تفریح|سرگرمی]]، دچار عذاب وجدان شوند.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص141-142.]</ref> در جوامع روستایی که مرز مشخصی میان کار و فراغت وجود ندارد، زنان افزون‌بر کارهای خانه و [[مشارکت زنان در کشاورزی|کشاورزی]]، در اوقات فراغت نیز به فعالیت‌های تولیدی می‌پردازند و گاهی به [[زیارت]] یا [[مسجد]] می‌روند یا به [[شب‌نشینی]] و دورهمی در کوچه‌ها یا کنار [[تنور]] سرگرم می‌شوند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55522/fa فرضی‌زاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص103-105.]</ref>
==پانویس==
 
زنان در کلان‌شهرهای ایران، [[آزادی]] و حق [[انتخاب]] خود را در [[الگوی مصرف زنانه|شیوهٔ مصرف]] بروز می‌دهند و پاساژگردی، شیوه‌ای رایج در گذران فراغت آنها است.<ref>روجک، نظریهٔ فراغت: اصول و تجربه‌ها، 1395ش، ص150.</ref> برخی از آنها توجه فزاینده‌ای به [[زیبایی]] و [[بدن‌نمایی|نمایش بدن]]، صرف وقت زیاد برای خرید، و [[پرسه‌زنی در فضای مجازی]] دارند.<ref>Arai, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, 1997, V29 (2), P179-180.</ref> با توجه به گسترش گوشی‌های هوشمند،<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/شیوه-های-گذران-اوقات-فراغت-زنان-از-دیروز-تا-امروز شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> امروزه بسیاری از زنان، [[زن در فضای مجازی|فضای مجازی]] را برای گذران اوقات فراغت خود ترجیح می‌دهند. یک بررسی در سال ۲۰۰۳م نشان می‌دهد که زنان ایرانی بالاترین نرخ کاربری اینترنت را در [[خاورمیانه]] دارند.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»،  1391ش، ص71.]</ref> کارشناسان، دلایل اصلی این گرایش را ارتباط آسان و مداوم با دوستان، دسترسی به داده‌ها و اخبار، امکان حضور هم‌زمان در گروه‌های گوناگون ([[آشپزی]]، [[موسیقی]]، [[خیاطی]]) و هزینهٔ پایین آن برشمرده‌اند.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_2211.html کفاشی و پیرجلیلی، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، 1395ش، ص105.]</ref>
 
== نگارخانه ==
<gallery>
پرونده:اوقات فراغت زنان۱.png|گروهی از بانوان در قالب یک اردوی زیارتی، در کنار ضریح یکی از اماکن مذهبی
پرونده:اوقات فراغت زنان۲.png|گروهی از زنان در حال بازی فوتبال‌دستی در پارک
پرونده:اوقات فراغت زنان۳.jpg|جایگزین=پاساژگردی زنان در یکی از مراکز خرید|پاساژگردی زنان در یکی از مراکز خرید.
</gallery>
 
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
==منابع==  
 
*«پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: 30 فروردین 1396ش.
== منابع ==
*جعفری هفت‌خوانی، نادر و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، دوره 10، شماره 34، 1399ش.
{{آغاز منابع}}
*حبیب‌پور گتابی، کرم و دیگران، «مقایسۀ مصرف فراغت دربین زنان شاغل و خانه دار در شهر ساری»، مطالعات راهبردی زنان، دوره 15، شماره 58، 1391ش.
* «بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی می‌شود؟»، وب‌سایت اقتصادنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مرداد ۱۴۰۰ش.
*روجک، کریس، نظریۀ فراغت: اصول و تجربه‌ها، به‌ترجمۀ عباس مخب، تهران، تیسا، 1395شک
* پوراحمد، احمد و سالاروندیان، فاطمه، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تا کنون در شهر تهران»، زن در توسعه و سیاست، دوره ۱۰، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۱ش.
*شرف‌الدین، حسین، سبک اهل بیت در تفریحات و اوقات فراغت، مطالعات اسلام و روان‌شناسی، دوره 9، شماره 16، 1394ش.
* «پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: ۳۰ فروردین ۱۳۹۶ش.
*«شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ بارگذاری: 23 آبان 1396ش.
* جعفری هفت‌خوانی، نادر و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، دوره ۱۰، شماره ۳۴، ۱۳۹۹ش.
*علمدار، فاطمه و دیگران، «فرآیند خلق بی‌تفاوتی اجتماعی در بافت تعاملی ایرانیان»، بررسی مسائل اجتماعی ایران (نامۀ علوم اجتماعی)»، دوره 9، شماره 1، 1397ش.
* ذکایی، محمدسعید، فراغت، مصرف و جامعه، تهران، تیسا، ۱۳۹۱ش.
*فرضی‌زاده، زهرا و بابایی، محبوبه، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، نشریۀ زن در توسعه وسیاست، دوره 15، شماره 1، 1396ش.
* روجک، کریس، نظریهٔ فراغت: اصول و تجربه‌ها، به‌ترجمهٔ عباس مخبر، تهران، تیسا، ۱۳۹۵ش.
*کفاشی، مجید و پیرجلیلی، زهرا، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، فصلنامۀ زن و جامعه، دوره 7، 1395ش.
* «سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۵ خرداد ۱۴۰۳ش.
*مستحفظیان، مینا و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، دوره 2، شماره 6، 1400ش.
* شرف‌الدین، حسین، سبک اهل‌بیت در تفریحات و اوقات فراغت، مطالعات اسلام و روان‌شناسی، دوره ۹، شماره ۱۶، ۱۳۹۴ش.
*موسوی راد، طاهره و دیگران، «اولویت‌بندی موانع مدیریت زنان در ورزش به روش تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP)»، پژوهش‌های کاربردی در مدیریت ورزش، دوره 5، شماره 17، 1395ش.
* «شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ بارگذاری: ۲۳ آبان ۱۳۹۶ش.
*Arai, S. M., & Pedlar, A. M, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, Journal of leisure Research, 1997.
* عنایت، حلیمه و نره‌ای، نرجس، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان نحوه گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، فصلنامه جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، دوره اول، شماره ۴، پاییز ۱۳۹۳ش.
*Madani, B., & Azani, M, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, Spatial Planning, 2017.
* فرضی‌زاده، زهرا و بابایی، محبوبه، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعهٔ روستایی»، نشریهٔ زن در توسعه وسیاست، دوره ۱۵، شماره ۱، ۱۳۹۶ش.
* کفاشی، مجید و پیرجلیلی، زهرا، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، فصلنامهٔ زن و جامعه، دوره ۷، ۱۳۹۵ش.
* مستحفظیان، مینا و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، دوره ۲، شماره ۶، ۱۴۰۰ش.
{{آغاز چپ‌چین}}
* Arai, S. M. , & Pedlar, A. M, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, Journal of leisure Research, 1997.
* Madani, B. , & Azani, M, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, Spatial Planning, 2017.
{{پایان چپ‌چین}}
{{پایان منابع}}

نسخهٔ کنونی تا ۱۱ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۴۴

اوقات فراغت زنان
گروهی از زنان در حال گذران اوقات فراغت در یکی از پارک‌های تهران
گروهی از زنان در حال گذران اوقات فراغت در یکی از پارک‌های تهران


اوقات فراغت زنان؛ فرصت‌های فراغت و تفریح زنان.

اوقات فراغت، بخش جدایی‌ناپذیر از زندگی انسان‌ها است؛ زمانی برای استراحت، تفریح، رشد فردی و دور شدن از فشارهای روزمره. در بسیاری از جوامع، اوقات فراغت برای زنان، تفاوت‌های آشکاری با اوقات فراغت مردانه دارد. مطالعات جامعه‌شناختی نشان می‌دهد که مفهوم فراغت برای زنان پیچیده‌تر از یک زمان آزاد ساده است؛ همچنین فراغت زنان هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی با محدودیت‌هایی روبه‌رو است که ریشه در ساختارهای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی دارد. این در حالی است که چگونگی بهره‌مندی زنان از اوقات فراغت، نقشی مستقیم در کیفیت زندگی آنان دارد. اوقات فراغت زنان، معیاری برای سنجش عدالت اجتماعی در یک جامعه است. فراغت، زمانی است که زنان می‌توانند در آن به خود بازگردند، استعدادهای پنهان خود را کشف کنند و از بودن در کنار دیگران لذت ببرند. توجه به این نیاز، به توانمندتر شدن زنان کمک می‌کند و به پویایی و سلامت خانواده و جامعه نیز می‌انجامد.

عوامل مؤثر

اوقات فراغت زنان تحت‌تأثیر عوامل گوناگونی قرار دارد؛ ازجمله: تحصیلات، درآمد، شغل همسر، سن، سابقه کاری، تعداد فرزندان، تحصیلات همسر، نوع شغل زنان، نوع مالکیت مسکن، ساعت کاری، امکانات رفاهی و میزان کار خانگی.[۱] بر این اساس، زنان شهری تمایل بیشتری به استفاده از فضاهای عمومی مانند پارک‌ها، کتابخانه‌ها و باشگاه‌های ورزشی دارند، در حالی که در مناطق روستایی، فراغت اغلب در فضای خانه یا محله و در قالب دورهمی‌های خانوادگی رخ می‌دهد. همچنین، زنان با تحصیلات عالی‌تر، معمولاً به فعالیت‌های فراغتی هدفمندتر مانند شرکت در کلاس‌های آموزشی، مطالعه یا گردشگری فرهنگی روی می‌آورند.[۲][۳]

رویکردها

گئورگ زیمل، جامعه‌شناس آلمانی، نخستین نظریه‌پردازی بود که به ارتباط میان فراغت و مصرف توجه کرد. در ادامه، اندیشمندان فمینیست، بر این نکته تأکید ورزیدند که اوقات فراغت زنانه نادیده گرفته می‌شود[۴] و فراغت، ابزار بازتولید مردسالاری شده است. فمینیست‌های لیبرال کوشیدند که در سیاست‌گذاری فرهنگی و ورزشی، فرصت‌های برابر برای زن و مرد فراهم شود.[۵]

برخی اسلام‌پژوهان معتقدند که زنان و مردان می‌بایست بخشی از زندگی خود را به فعالیت‌های فراغتی اختصاص دهند. فراغت در این دیدگاه، پاسخی به نیاز فطری انسان یا ضرورتی برآمده از زیستِ اجتماعی است. در متون دینی، سیرهٔ پیشوایان دین و آرای بیشتر فقیهان، شواهد بسیاری بر اختصاص بخشی از زندگی روزمره انسان به فراغت و فعالیت‌های فراغتی، وجود دارد.[۶]

در ایران با تأکید بر تفکیک جنسیتی، فضاهای ویژه گذران اوقات فراغت به سه دستهٔ مردانه-زنانه، منحصراً مردانه و منحصراً زنانه تقسیم شده است. زنان ایرانی، اوقات فراغت خود را در فضاهای گوناگونی، سپری می‌کنند، ازجمله: لژ خانوادگی در رستوران‌ها، پارک‌ها و فضای سبز مخصوص بانوان، کافی‌شاپ‌ها، ورزشگاه‌ها و سالن‌های ورزشی، مکان‌های بازی در آموزشگاه‌ها، دانشگاه‌ها و مدارس، سالن‌های کنسرت، تئاتر، سینما، کتابخانه، فرهنگ‌سرا، بازارها و مراکز خرید.[۷] شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۸۱ش، سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران را تصویب کرد. هدف این مصوبه، عبارت است از: تجهیز و گسترش امکانات فرهنگی ورزشی و جهت‌دهی به فعالیت‌های زنان در راستای تأمین سلامت جسمی و بهداشت روانی، کاهش اضطراب و خستگی، کسب نشاط و شادی، شناسایی و رشد استعدادها، تقویت تمایلات دینی و اخلاقی و هویت دینی و ملی زنان.[۸]

بهینه‌سازی فعالیت‌های فراغتی زنان

به باور کارشناسان، زنان متأهل به‌دلیل مسئولیت‌های بیشتر، با دشواری‌های بیشتری در گذران اوقات فراغت روبرو هستند.[۹] فعالیت‌های فشردهٔ خانه‌داری و محدودیت‌های زمانی، مسائل اقتصادی، نبود امنیت اجتماعی، رسوم فرهنگی، کمبود مهارت و علاقه و نیز نگرانی‌های مربوط به سلامت و امنیت فردی، از موانع فعالیت‌های فراغتی زنان به‌شمار می‌روند.[۱۰] آمارها نشان می‌دهد که اوقات فراغت زنان به‌مراتب کمتر از اوقات فراغت مردان است و با کمبود جدی امکانات تفریحی و ورزشی مواجه هستند.[۱۱] ازاین‌رو، کارشناسان با هدف بهبود وضعیت اوقات فراغت زنان، موارد زیر را پیشنهاد کرده‌اند:

  • افزایش امنیت اجتماعی برای ایجاد آرامش روانی و جسمی زنان و تسهیل حضور آنان در عرصه‌های اجتماعی؛
  • آموزش مهارت‌های زندگی شامل تقویت نشاط، اعتمادبه‌نفس و خودشناسی (مهارت‌های روان‌شناختی) و نیز مدیریت زمان و منابع مالی (مهارت‌های کاربردی)؛
  • بازنگری در قوانین مرتبط با اوقات فراغت زنان؛
  • تولید محتوای فرهنگی فاخر و آموزش سواد رسانه‌ای برای استفادهٔ بهینه از فضای مجازی؛
  • ایجاد حمل‌ونقل آسان، ایمن و ارزان متناسب با نیازهای مادران و زنان.
  • احداث مجموعه‌های چندمنظوره مانند پارک‌ها و مراکز تفریحی-ورزشی که به زنان خانه‌دار و شاغل دارای فرزند خردسال، خدمات مناسبی ارائه دهند.[۱۲]

پیشینه فعالیت‌های فراغتی زنان ایرانی

در گذشته، به‌ویژه زمانی که بیشتر جمعیت ایران کشاورز بودند، زنان ایرانی در نوروز و اعیاد دینی، عزاداری‌های محرم، عروسی، تولد نوزاد و مرگ خویشان، فرصت می‌یافتند تا دست از کار روزمره بردارند. رفتن به زیارت و حضور در مجالس عزاداری، روضه، تعزیه و قبرستان، از شکل‌های رایج گذران اوقات فراغت زنان بود. در ساعت‌های استراحت روزانه نیز یک‌جا نشستن و گپ‌زدن با خانواده و دوستان، فراوان‌ترین شکل گذران اوقات فراغت بود.[۱۳]

در دوران صفویه و قاجاریه، الگوی گذران اوقات فراغت زنان به طبقهٔ اجتماعی آنان وابسته بود. زنان در طبقات بالای اجتماعی به نقاشی، موسیقی و خطاطی می‌پرداختند و زنان طبقات متوسط به مهمانی‌های زنانه سرگرم می‌شدند. بسیاری از زنان، اوقات فراغت خود را با حضور در بازار یا حضور در طبیعت سپری می‌کردند.[۱۴] پس‌از انقلاب مشروطه، در شهرهای بزرگ، رفتن به رستوران، سینما و تئاتر در اوقات فراغت رایج شد.[۱۵]

شیوه‌های گذران اوقات فراغت

مهمانی‌رفتن، تماشای تلویزیون و دیدن فیلم، از شیوه‌های رایج گذران اوقات فراغت میان زنان است.[۱۶] در فرهنگ ایرانی، به فعالیت‌های تفریحی زنان و توجه آنها به تندرستی نیز سفارش شده است[۱۷] تا عملکرد بهتری در نقش‌های مادری و زنانگی داشته باشند؛[۱۸] بااین‌حال، دفتر امور زنان وزارت بهداشت ایران از کم‌تحرکی زنان و بی‌توجهی ۶۰درصد زنان ایرانی به فعالیت‌های ورزشی خبر می‌دهد.[۱۹]

امروزه بسیاری از زنان خانه‌دار ایرانی به‌دلیل فعالیت‌های متراکم و دائمی در خانه[۲۰] با کمبود فراغت روبرو هستند؛[۲۱] پایبندی آنها به مراقبت تمام‌وقت از خانواده و پذیرش تک‌مسئولیتی در انجام کارهای خانه، موجب می‌شود که برای خود حق فراغتی قائل نباشند و در صورت پرداختن به سرگرمی، دچار عذاب وجدان شوند.[۲۲] در جوامع روستایی که مرز مشخصی میان کار و فراغت وجود ندارد، زنان افزون‌بر کارهای خانه و کشاورزی، در اوقات فراغت نیز به فعالیت‌های تولیدی می‌پردازند و گاهی به زیارت یا مسجد می‌روند یا به شب‌نشینی و دورهمی در کوچه‌ها یا کنار تنور سرگرم می‌شوند.[۲۳]

زنان در کلان‌شهرهای ایران، آزادی و حق انتخاب خود را در شیوهٔ مصرف بروز می‌دهند و پاساژگردی، شیوه‌ای رایج در گذران فراغت آنها است.[۲۴] برخی از آنها توجه فزاینده‌ای به زیبایی و نمایش بدن، صرف وقت زیاد برای خرید، و پرسه‌زنی در فضای مجازی دارند.[۲۵] با توجه به گسترش گوشی‌های هوشمند،[۲۶] امروزه بسیاری از زنان، فضای مجازی را برای گذران اوقات فراغت خود ترجیح می‌دهند. یک بررسی در سال ۲۰۰۳م نشان می‌دهد که زنان ایرانی بالاترین نرخ کاربری اینترنت را در خاورمیانه دارند.[۲۷] کارشناسان، دلایل اصلی این گرایش را ارتباط آسان و مداوم با دوستان، دسترسی به داده‌ها و اخبار، امکان حضور هم‌زمان در گروه‌های گوناگون (آشپزی، موسیقی، خیاطی) و هزینهٔ پایین آن برشمرده‌اند.[۲۸]

نگارخانه

  • گروهی از بانوان در قالب یک اردوی زیارتی، در کنار ضریح یکی از اماکن مذهبی
    گروهی از بانوان در قالب یک اردوی زیارتی، در کنار ضریح یکی از اماکن مذهبی
  • گروهی از زنان در حال بازی فوتبال‌دستی در پارک
    گروهی از زنان در حال بازی فوتبال‌دستی در پارک
  • پاساژگردی زنان در یکی از مراکز خرید
    پاساژگردی زنان در یکی از مراکز خرید.

پانویس

  1. ↑ عنایت و نره­ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1393ش، ص51.
  2. ↑ فرضی‌زاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص103-105.
  3. ↑ کفاشی و پیرجلیلی، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، 1395ش، ص105.
  4. ↑ عنایت و نره‌­ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1393ش، ص39.
  5. ↑ جعفری و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها، تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متاثل شهر تهران»، 1399ش، ص7.
  6. ↑ شرف‌الدین، سبک اهل‌بیت در تفریحات و اوقات فراغت، 1394ش، ص51.
  7. ↑ پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص57-67.
  8. ↑ «سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
  9. ↑ مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.
  10. ↑ جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص124.
  11. ↑ مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.
  12. ↑ «پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم.
  13. ↑ شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.
  14. ↑ پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص57-67.
  15. ↑ شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.
  16. ↑ عنایت و نره‌ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1391ش، ص50.
  17. ↑ مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص2.
  18. ↑ Madani, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, 2017, V1(3), P107.
  19. ↑ مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص4.
  20. ↑ «بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی می‌شود؟»، وب‌سایت اقتصادنیوز.
  21. ↑ عنایت و نره‌ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1391ش، ص51.
  22. ↑ جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص141-142.
  23. ↑ فرضی‌زاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص103-105.
  24. ↑ روجک، نظریهٔ فراغت: اصول و تجربه‌ها، 1395ش، ص150.
  25. ↑ Arai, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, 1997, V29 (2), P179-180.
  26. ↑ شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.
  27. ↑ پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص71.
  28. ↑ کفاشی و پیرجلیلی، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، 1395ش، ص105.

منابع

  • «بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی می‌شود؟»، وب‌سایت اقتصادنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مرداد ۱۴۰۰ش.
  • پوراحمد، احمد و سالاروندیان، فاطمه، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تا کنون در شهر تهران»، زن در توسعه و سیاست، دوره ۱۰، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۱ش.
  • «پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: ۳۰ فروردین ۱۳۹۶ش.
  • جعفری هفت‌خوانی، نادر و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، دوره ۱۰، شماره ۳۴، ۱۳۹۹ش.
  • ذکایی، محمدسعید، فراغت، مصرف و جامعه، تهران، تیسا، ۱۳۹۱ش.
  • روجک، کریس، نظریهٔ فراغت: اصول و تجربه‌ها، به‌ترجمهٔ عباس مخبر، تهران، تیسا، ۱۳۹۵ش.
  • «سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۵ خرداد ۱۴۰۳ش.
  • شرف‌الدین، حسین، سبک اهل‌بیت در تفریحات و اوقات فراغت، مطالعات اسلام و روان‌شناسی، دوره ۹، شماره ۱۶، ۱۳۹۴ش.
  • «شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ بارگذاری: ۲۳ آبان ۱۳۹۶ش.
  • عنایت، حلیمه و نره‌ای، نرجس، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان نحوه گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، فصلنامه جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، دوره اول، شماره ۴، پاییز ۱۳۹۳ش.
  • فرضی‌زاده، زهرا و بابایی، محبوبه، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعهٔ روستایی»، نشریهٔ زن در توسعه وسیاست، دوره ۱۵، شماره ۱، ۱۳۹۶ش.
  • کفاشی، مجید و پیرجلیلی، زهرا، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، فصلنامهٔ زن و جامعه، دوره ۷، ۱۳۹۵ش.
  • مستحفظیان، مینا و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، دوره ۲، شماره ۶، ۱۴۰۰ش.
  • Arai, S. M. , & Pedlar, A. M, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, Journal of leisure Research, 1997.
  • Madani, B. , & Azani, M, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, Spatial Planning, 2017.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=اوقات_فراغت_زنان&oldid=71196»