پرش به محتوا

اوقات فراغت زنان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۵ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{{جعبه اطلاعات مفهوم
{{جعبه اطلاعات مفهوم
| تصویر            =
| تصویر            =اوقات فراغت زنان.jpg
| زیرنویس تصویر    =
| زیرنویس تصویر    =گروهی از زنان در حال گذران اوقات فراغت در یکی از پارک‌های تهران
| image_alt        =
| image_alt        =گروهی از زنان در حال گذران اوقات فراغت در یکی از پارک‌های تهران
| فایل پادکست      =اوقات فراغت زنان.ogg
| فایل پادکست      =اوقات فراغت زنان.ogg
| حجم فایلپادکست    =۱۱/۲
| حجم فایلپادکست    =۱۱/۲
| تاریخ پادکست      =۹-۴-۱۴۰۵
| تاریخ پادکست      =۹-۴-۱۴۰۵
| زیرنویس عنوان    =
| زیرنویس عنوان    =
 
| عنوان اصلی        =
| عنوان اصلی        =  
| عنوان انگلیسی    =
| عنوان انگلیسی    =  
| عنوان عربی        =
| عنوان عربی        =  
| عنوان علمی        =
| عنوان علمی        =  
| شاخه علمی        =
| شاخه علمی        =  
| نوع مفهوم        =
| نوع مفهوم        =  
| معنای اصطلاحی      =
| معنای اصطلاحی      =  
| حوزه کاربرد      =
| حوزه کاربرد      =  
| گستره جغرافیایی  =
| گستره جغرافیایی  =  
| منشأ تاریخی      =
| منشأ تاریخی      =  
| نخستین کاربرد    =
 
| ریشه واژه        =
| نخستین کاربرد    =  
| مرتبط با          =
| ریشه واژه        =  
| اهمیت            =
| مرتبط با          =  
| مبدع              =
| اهمیت            =  
| مروج              =
| مبدع              =  
| مقدس برای        =
| مروج              =  
| مورد احترام      =
| مقدس برای        =  
| آثار مرتبط        =
| مورد احترام      =  
| آثار مرتبط        =  
}}
}}
<big>'''اوقات فراغت زنان'''</big>؛ فرصت‌های فراغت و تفریح زنان.
{{درشت|'''اوقات فراغت زنان'''}}؛ فرصت‌های فراغت و تفریح زنان.
 
اوقات فراغت به زمان آزاد از کار و فعالیت‌های روزمره گفته می‌شود که با انگیزه‌ای درونی و برای سرگرمی، [[تفریح]] و بازآفرینی نیروی جسمی و روانی سپری می‌شود. این فرصت، افزون‌بر جنبهٔ فردی، بستری برای انتقال عناصر فرهنگی، تقویت انسجام اجتماعی و افزایش نشاط جمعی به‌شمار می‌رود. چگونگی گذراندن این اوقات، به شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه وابسته است و کیفیت بهره‌مندی از آن، نقشی مستقیم در بهبود کیفیت زندگی اجتماعی زنان دارد.
 
==مفهوم‌­شناسی==
فراغت در لغت به معنای آسودگی و رهایی از کار و شغل است<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه فراغت.]</ref> و در اصطلاح به زمان آزاد از کار و فعالیت‌های روزمره گفته می‌شود؛ یعنی فرصتی که پس‌از پایان‌دادن به وظایف شغلی باقی می‌ماند و معمولاً با سرگرمی و تفریح همراه است.<ref>[https://www.tebyan.net/news/172059/%D8%AA%D8%B9%D8%B1%DB%8C%D9%81-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA ­فروزان‌­کیا، «تعریف اوقات فراغت»،  وب­سایت تبیان.]</ref> اوقات فراغت به‌معنای بیکاری یا فقدان فعالیت نیست، اما فعالیت‌های اوقات فراغت نه از روی نیاز مالی یا اجبار، بلکه با انگیزه‌ای درونی و برای ارضای خواست شخصی صورت می‌گیرد و گاه در همین زمان، بیشترین انرژی و خلاقیت انسان به کار گرفته می‌شود که نتیجه‌ای با کیفیت بالا به‌همراه دارد.<ref>ساروخانی، دائره‌المعارف علوم اجتماعی، 1370ش، ج1، ص834.</ref>[[پرونده:اوقات-فراغت-زنان1.jpg|بندانگشتی|تاسیس پارک‌های مخصوص بانوان حاکی از تحولات در اوقات فراغت است]]
 
== عوامل مؤثر بر اوقات فراغت زنان ==
اوقات فراغت زنان تحت‌تأثیر عوامل گوناگونی قرار دارد. عوامل اصلی عبارتند از: تحصیلات، درآمد، شغل همسر، سن، سابقه کاری و تعداد فرزندان. عوامل فرعی نیز شامل تحصیلات همسر، نوع شغل زنان، نوع مالکیت مسکن، ساعت کاری، امکانات رفاهی و میزان کار خانگی می‌شود.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%B4%D8%A7%D8%BA%D9%84-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%85%D8%B3%D9%86%DB%8C- عنایت و نره­ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»،  1393ش، ص51.]</ref>
 
==رویکردها==
در برخی رویکردهای نظری، اوقات فراغت به‌عنوان دنباله‌ای بر کار تعریف شده و به‌دلیل نقش فزایندهٔ آن در جوامع مدرن، امروزه فراغت به‌عنوان پدیده‌ای مستقل و شایستهٔ مطالعهٔ جدی مورد توجه قرار گرفته است. اهمیت این پدیده به‌حدی است که به‌عنوان یکی از ارکان اصلی سبک زندگی مدرن، در طبقه‌بندی اقشار جامعه نیز کاربرد یافته است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/416766/fa اباذری و کاظمی، «رویکردهای نظری خرید: از جامعه‌شناسی تا مطالعات فرهنگی»،  1384ش، ص12-16.]</ref> جامعه‌شناسان با بهره‌گیری از شاخص‌های تفریحی و عادت‌واره‌های مصرفی مانند نوع موسیقی، انتخاب رستوران‌ها یا سبک‌های ورزشی مورد علاقه، به تحلیل و طبقه‌بندی افراد و فرهنگ آن‌ها می‌پردازند. مفاهیمی نظیر فرهنگ توده‌ای عامه‌پسند در برابر فرهنگ والای نخبگانی نیز برآمده از همین رهیافت طبقه‌بندی است.<ref>چنی، سبک زندگی، 1382ش، ص111-113.</ref>
 
گئورگ زیمل، جامعه‌شناس آلمانی، نخستین نظریه‌پردازی بود که به ارتباط میان فراغت و مصرف توجه کرد. در ادامه، اندیشمندان فمینیست با تمرکز بر تفاوت معنای فراغت برای زنان و مردان، بر این نکته تأکید ورزیدند که در بسیاری از تعاریف رایج، جایگاه زنان نادیده گرفته می‌شود.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%B4%D8%A7%D8%BA%D9%84-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%85%D8%B3%D9%86%DB%8C- عنایت و نره‌­ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»،  1393ش، ص39.]</ref> در میان جریان‌های فمینیستی، برخی رویکردها، فراغت را ابزاری برای بازتولید نظام پدرسالاری و تشدید سلطهٔ مردان بر زنان می‌دانند. در نقطهٔ مقابل، فمینیست‌های لیبرال بر این باورند که سیاست‌گذاری فرهنگی و ورزشی باید زمینه‌ساز ایجاد فرصت‌های برابر برای هر دو جنس باشد.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها، تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متاثل شهر تهران»،  1399ش، ص7.]</ref>
 
=== رویکرد اسلامی ===
برخی از دین‌پژوهان با استناد به ادلهٔ عقلی و نقلی، معتقدند که آموزه‌های اسلامی نه‌تنها با بهره‌مندی زنان از اوقات فراغت مخالفتی ندارند، بلکه همگان (زنان و مردان) را به اختصاص بخشی از عمر به تفریح و فراغت از کار تشویق می‌کنند. در این دیدگاه، فراغت به‌عنوان پاسخی به نیاز فطری و غریزی انسان یا ضرورتی برآمده از زیستِ اجتماعی، امری مقبول و مطلوب شمرده می‌شود. به ادعای این پژوهشگران، شواهد متعددی در متون دینی، سیرهٔ پیشوایان دین، عرفِ رایج نزد فقیهان و نیز آرای بیشتر فقهای اسلامی بر تأییدِ مشروط و مقیدِ اوقات فراغت وجود دارد.<ref>شرف‌الدین، سبک اهل‌بیت در تفریحات و اوقات فراغت، 1394ش، ص51.</ref>
 
=== رویکرد حقوقی ===
سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران، در شورای‌ عالی انقلاب فرهنگی، با هدف ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌ها، آگاهی‌بخشی و ارتقای سطح مهارت افراد، توسعه و تجهیز و گسترش امکانات فرهنگی ورزشی و جهت‌دهی به فعالیت‌های زنان در راستای تامین [[حق سلامتی زنان|سلامت]] جسمی و بهداشت روانی، کاهش [[جنسیت‌پذیری اضطراب|اضطراب]] و خستگی، کسب نشاط و شادی، شناسایی و رشد استعدادها، تقویت تمایلات دینی و اخلاقی و هویت دینی و ملی زنان در سال 1381ش، به تصویب رسید.<ref> [https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101089 «سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»،  وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
 
== کارکردهای اجتماعی ==
در دنیای امروز، افراد از طریق فعالیت‌های فراغتی، خود را نشان داده و هویت‌شان را بروز می‌دهند. انتخاب‌های آنها در مورد چگونگی گذراندن اوقات فراغت، نشان‌دهندهٔ ارزش‌ها، سلیقه و علایق آنها است. به عبارت دیگر، نوع تفریحی که هر کس انتخاب می‌کند، آینهٔ فرهنگ و جایگاه اجتماعی او به‌شمار می‌رود.<ref>ذکایی، فراغت، مصرف و جامعه، 1391ش، ص104.</ref>
 
=== شیوه‌های رایج گذران فراغت در میان زنان ایران ===
مهمانی‌رفتن از شیوه‌های رایج گذران اوقات فراغت در میان زنان ایرانی است. تماشای تلوزیون، مطالعه، رادیو، دیدن تلویزیون‌های ماهواره‌ای، و تماشای فیلم از دیگر شیوه‌های گذران اوقات فراغت است.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%B4%D8%A7%D8%BA%D9%84-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%85%D8%B3%D9%86%DB%8C- عنایت و نره‌ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»،  1391ش، ص50.]</ref> براساس یک آمار مربوط به سال ۲۰۰۳ میلادی، ۱۱٫۵ میلیون زن ایرانی، نزدیک به ۵۰درصد کل کاربران کشور، از اینترنت استفاده می‌کردند که بالاترین نرخ در خاورمیانه محسوب می‌شود.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»،  1391ش، ص71.]</ref>
 
=== ورزش و فعالیت‌های بدنی ===
فعالیت‌های ورزشیِ تفریحی، به‌دلیل تأثیر مثبت بر سلامت جسمانی و روانی، از مؤثرترین گونه‌های فراغت به‌شمار می‌روند. در ایران، پرداختن زنان به این نوع فعالیت‌ها، افزون‌بر جنبهٔ سلامت و نشاط، از منظر دینی نیز مورد تأکید قرار گرفته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88 مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص2.]</ref> فواید فعالیت بدنی برای زنان شامل کاهش مرگ زودرس، کاهش بیماری‌های قلبی-عروقی، سکتهٔ مغزی، [[سرطان]]، دیابت و پوکی استخوان و نیز بهبود سلامت روان است. اوقات فراغتِ ورزشی به زنان کمک می‌کند تا عملکرد بهتری در نقش‌های مادری و شهروندی خود داشته باشند.<ref>Madani, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, 2017, V1(3), P107.</ref> بااین‌حال، دفتر امور زنان وزارت بهداشت ایران از کم‌تحرکی زنان خبر داده و اعلام کرده است که بیش از ۶۰درصد زنان ایرانی، اوقات فراغت ورزشی ندارند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88 مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص4.]</ref> پژوهش‌ها نشان داده‌اند که عواملی همچون نهادینه‌سازی فعالیت‌ها، آموزش و فرهنگ‌سازی، ترویج فعالیت‌های جسمانی، ارج نهادن به کرامت زنان، عدالت در اجرا، حمایت رسانه‌ای، توانمندسازی فردی و جمعی و افزایش مشارکت‌پذیری، در توسعهٔ اوقات فراغت مبتنی بر ورزش زنان مؤثر هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88 مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص11-12.]</ref>
 
=== اوقات فراغت زنان روستایی ===
در جوامع روستایی، مرز مشخصی میان کار و فراغت وجود ندارد و فراغت معمولاً حول وظایف ضروری روزمره تحقق می‌یابد. زنان روستایی افزون‌بر کارهای خانه و کشاورزی، فرصت چندانی برای تفنن ندارند و حتی اوقات فراغت آن‌ها نیز غالباً صرف فعالیت‌های تولیدی مانند بافندگی پارچه، چادرشب، حوله، ملحفه، گلیم و خورجین می‌شود. برخی دیگر نیز اوقات خود را به‌صورت خانوادگی به زیارت، شب‌نشینی، گردهمایی در کوچه‌ها یا کنار تنور، شرکت در مراسم مذهبی در [[مسجد]] یا خانه‌های همسایگان می‌گذرانند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55522/fa فرضی‌زاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص103-105.]</ref>


=== اوقات فراغت زنان در کلان‌شهرها ===
[[اوقات فراغت]]، بخش جدایی‌ناپذیر از زندگی انسان‌ها است؛ زمانی برای استراحت، [[تفریح]]، رشد فردی و دور شدن از فشارهای روزمره. در بسیاری از جوامع، اوقات فراغت برای [[زن|زنان]]، تفاوت‌های آشکاری با اوقات فراغت مردانه دارد. مطالعات جامعه‌شناختی نشان می‌دهد که مفهوم فراغت برای زنان پیچیده‌تر از یک زمان آزاد ساده است؛ همچنین فراغت زنان هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی با محدودیت‌هایی روبه‌رو است که ریشه در ساختارهای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی دارد. این در حالی است که چگونگی بهره‌مندی زنان از اوقات فراغت، نقشی مستقیم در کیفیت زندگی آنان دارد. اوقات فراغت زنان، معیاری برای سنجش [[عدالت اجتماعی]] در یک جامعه است. فراغت، زمانی است که زنان می‌توانند در آن به خود بازگردند، استعدادهای پنهان خود را کشف کنند و از بودن در کنار دیگران لذت ببرند. توجه به این نیاز، به توانمندتر شدن زنان کمک می‌کند و به پویایی و سلامت خانواده و جامعه نیز می‌انجامد.
کارشناسان، شیوهٔ گذران اوقات فراغت زنان در کلان‌شهرهای ایران را متأثر از ریشه‌های فرهنگی گوناگون و گاهی کژتابی مفهومی دانسته<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص123-124.]</ref> و به چهار محور اصلی توجه کرده‌اند:


# '''ضرورت سیاست‌گذاری ویژه''': زنان باید از حاشیه به متن سیاست‌گذاری‌ها وارد شوند<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص135-136.]</ref> و اسناد بالادستی با مشارکت آنان تدوین شود.<ref>[https://www.jwss.ir/article_12220_96752f0608aff8b3436a1b5a5099c0ce.pdf?lang=en حبیب‌پور گتابی و دیگران، «مقایسۀ مصرف فراغت در بین زنان شاغل و خانه دار در شهر ساری»، 1391ش، ص105-108.]</ref> اختصاص بودجه و توجه کافی به فراغت زنان، ضمن کاهش بی‌تفاوتی اجتماعی، امکان بهره‌مندی واقعی جامعه<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/609504/%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AE%D9%84%D9%82-%D8%A8%DB%8C-%D8%AA%D9%81%D8%A7%D9%88%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%AA%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 علمدار و دیگران، «فرآیند خلق بی‌تفاوتی اجتماعی در بافت تعاملی ایرانیان»، 1397ش، ص181.]</ref> از توان مدیریتی و اجرایی آنان را فراهم می‌آورد.<ref>[https://journals.pnu.ac.ir/article_2989_5.html موسوی‌راد و دیگران، «اولویت‌بندی موانع مدیریت زنان در ورزش به روش تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP)»، 1395ش، ص105-106.]</ref>
== عوامل مؤثر ==
# '''غلبهٔ مصرف تظاهری''': امروزه بسیاری از زنان در کلان‌شهرها، آزادی و حق انتخاب خود را در قالب شیوهٔ مصرف بروز می‌دهند. این الگو که معمولاً از طبقات بالا به پایین تسری می‌یابد، پاساژگردی و مدلینگ را به شیوه‌ای رایج در گذران فراغت تبدیل کرده است.<ref>روجک، نظریۀ فراغت: اصول و تجربه‌ها، 1395ش، ص150.</ref>
اوقات فراغت زنان تحت‌تأثیر عوامل گوناگونی قرار دارد؛ ازجمله: تحصیلات، درآمد، شغل همسر، سن، سابقه کاری، تعداد فرزندان، تحصیلات همسر، نوع [[شغل‌های زنانه|شغل زنان]]، نوع مالکیت مسکن، ساعت کاری، امکانات رفاهی و میزان کار خانگی.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/بررسی-عوامل-اجتماعی-و-اقتصادی-مرتبط-با-میزان-و-نحوه-ی-گذران-اوقات-فراغت-زنان-مطالعه-موردی-زنان-متأهل-شاغل-شهر-نورآباد-ممسنی- عنایت و نره­ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»،  1393ش، ص51.]</ref> بر این اساس، [[زنان شهری]] تمایل بیشتری به استفاده از فضاهای عمومی مانند پارک‌ها، [[کتابخانه‌|کتابخانه‌ها]] و باشگاه‌های ورزشی دارند، در حالی که در مناطق روستایی، فراغت اغلب در فضای خانه یا محله و در قالب دورهمی‌های خانوادگی رخ می‌دهد. همچنین، زنان با تحصیلات عالی‌تر، معمولاً به فعالیت‌های فراغتی هدفمندتر مانند شرکت در کلاس‌های آموزشی، مطالعه یا گردشگری فرهنگی روی می‌آورند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55522/fa فرضی‌زاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص103-105.]</ref><ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_2211.html کفاشی و پیرجلیلی، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، 1395ش، ص105.]</ref>
# '''محدودیت خودانگارانه و عذاب وجدان''': پایبندی برخی زنان به نقش‌های سنتی مانند مراقبت تمام‌وقت از خانواده، انجام کارهای خانه و تک‌مسئولیتی در نگهداری از فرزندان، موجب می‌شود که برای خود حق فراغتی قائل نباشند و در صورت پرداختن به سرگرمی، دچار عذاب وجدان شوند.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص141-142.]</ref>
# '''انباشت فراغت و افراط‌گرایی''': در مقابل، برخی دیگر با افراط در فراغت مانند توجه بیش‌ازحد به زیبایی و نمایش بدن، صرف وقت زیاد برای خرید، و زیاده‌روی در فراغت مجازی مواجه‌ هستند.<ref>Arai, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, 1997, V29 (2), P179-180.</ref> گاهی این موضوع چنان پیش می‌رود که فرد به‌جای توجه به ارزش‌های واقعی و معنوی، تنها به فکر زیبایی ظاهری و جلب تحسین دیگران می‌افتد و این کار را تا حد زیاده‌روی و افراط ادامه می‌دهد.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص144.]</ref>


=== اوقات فراغت زنان در فضای مجازی ===
== رویکردها ==
امروزه بسیاری از زنان، فضای مجازی را برای گذران اوقات فراغت خود ترجیح می‌دهند. کارشناسان، دلایل اصلی این گرایش را ارتباط آسان و مداوم با دوستان، دسترسی به داده‌ها و اخبار، امکان حضور هم‌زمان در گروه‌های گوناگون (آشپزی، موسیقی، خیاطی)، به‌روز بودن، بهره‌مندی از گروه‌های تربیتی در زمینهٔ فرزندپروری، آشنایی با دیدگاه‌های دیگران، گسترش دایرهٔ تعاملات و هزینهٔ پایین آن برشمرده‌اند.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_2211.html کفاشی و پیرجلیلی، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، 1395ش، ص105.]</ref>
گئورگ زیمل، جامعه‌شناس آلمانی، نخستین نظریه‌پردازی بود که به ارتباط میان [[اوقات فراغت|فراغت]] و [[مصرف]] توجه کرد. در ادامه، اندیشمندان [[فمینیسم|فمینیست]]، بر این نکته تأکید ورزیدند که اوقات فراغت زنانه نادیده گرفته می‌شود<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/بررسی-عوامل-اجتماعی-و-اقتصادی-مرتبط-با-میزان-و-نحوه-ی-گذران-اوقات-فراغت-زنان-مطالعه-موردی-زنان-متأهل-شاغل-شهر-نورآباد-ممسنی- عنایت و نره‌­ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»،  1393ش، ص39.]</ref> و فراغت، ابزار بازتولید [[مردسالاری]] شده است. [[فمینیسم لیبرال|فمینیست‌های لیبرال]] کوشیدند که در سیاست‌گذاری فرهنگی و ورزشی، فرصت‌های برابر برای زن و مرد فراهم شود.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها، تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متاثل شهر تهران»،  1399ش، ص7.]</ref>


== چالش‌ها و موانع ==
برخی اسلام‌پژوهان معتقدند که زنان و مردان می‌بایست بخشی از زندگی خود را به فعالیت‌های فراغتی اختصاص دهند. فراغت در این دیدگاه، پاسخی به نیاز فطری انسان یا ضرورتی برآمده از زیستِ اجتماعی است. در متون دینی، سیرهٔ پیشوایان دین و آرای بیشتر فقیهان، شواهد بسیاری بر اختصاص بخشی از زندگی روزمره انسان به فراغت و فعالیت‌های فراغتی، وجود دارد.<ref>شرف‌الدین، سبک اهل‌بیت در تفریحات و اوقات فراغت، 1394ش، ص51.</ref>
به باور کارشناسان، زنان متأهل به‌دلیل مسئولیت‌های بیشتر، با دشواری‌های بیشتری در گذران اوقات فراغت روبرو هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88 مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref> عواملی مانند مشکلات خانه‌داری، مسائل اقتصادی، نبود امنیت اجتماعی، محدودیت‌های زمانی، رسوم فرهنگی، مسئولیت‌های شخصی، کمبود مهارت و علاقه، و نیز نگرانی‌های مربوط به سلامت و امنیت فردی، از موانع اصلی فراغت زنان به‌شمار می‌روند.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص124.]</ref> آمارها نشان می‌دهد که اوقات فراغت زنان در شهرها، به‌ویژه در کلان‌شهرها، به‌مراتب کمتر از اوقات فراغت مردان است و آنان با کمبود جدی امکانات تفریحی، ورزشی و فراغتی مواجه‌ هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%A8%D8%A7-%D8%B1%D9%88%DB%8C%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D8%A8%D8%AA%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D8%B9%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B5%D9%81%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%DA%AF%D9%88 مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref>


== زمینه‌های بهبود اوقات فراغت زنان ==
در ایران با تأکید بر [[تفکیک جنسیتی]]، فضاهای ویژه گذران اوقات فراغت به سه دستهٔ مردانه-زنانه، منحصراً مردانه و منحصراً زنانه تقسیم شده است. زنان ایرانی، اوقات فراغت خود را در فضاهای گوناگونی، سپری می‌کنند، ازجمله: [[لژ خانوادگی]] در [[رستوران]]‌ها، پارک‌ها و [[بوستان بانوان|فضای سبز مخصوص بانوان]]، [[کافی‌شاپ]]‌ها، ورزشگاه‌ها و سالن‌های ورزشی، مکان‌های بازی در آموزشگاه‌ها، دانشگاه‌ها و مدارس، سالن‌های [[کنسرت]]، [[تئاتر]]، [[سینما]]، [[کتابخانه]]، [[فرهنگ‌سرا]]، [[بازار]]ها و مراکز خرید.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»،  1391ش، ص57-67.]</ref> [[شورای عالی انقلاب فرهنگی]] در سال ۱۳۸۱ش، سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران را تصویب کرد. هدف این مصوبه، عبارت است از: تجهیز و گسترش امکانات فرهنگی ورزشی و جهت‌دهی به فعالیت‌های زنان در راستای تأمین سلامت جسمی و بهداشت روانی، کاهش [[جنسیت‌پذیری اضطراب|اضطراب]] و خستگی، کسب نشاط و شادی، شناسایی و رشد استعدادها، تقویت تمایلات دینی و اخلاقی و هویت دینی و ملی زنان.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/101089 «سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»،  وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.]</ref>
برای بهبود وضعیت اوقات فراغت زنان، کارشناسان موارد زیر را پیشنهاد کرده‌اند:


* افزایش امنیت اجتماعی برای ایجاد آرامش روانی و جسمی زنان و تسهیل حضور آنان در عرصه‌های اجتماعی؛[[پرونده:اوقات-فراغت-زنان.jpg|بندانگشتی|357x357پیکسل|زمان، فضا و فعالیت، سه عامل کلیدی در گذران اوقات فراغت است.]]
== بهینه‌سازی فعالیت‌های فراغتی زنان ==
به باور کارشناسان، زنان متأهل به‌دلیل مسئولیت‌های بیشتر، با دشواری‌های بیشتری در گذران اوقات فراغت روبرو هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/کیفی-سازی-اوقات-فراغت-زنان-و-دختران-در-خانواده-با-رویکرد-مبتنی-بر-فعالیت-های-جسمانی-در-استان-اصفهان-ارایه-الگو مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref> فعالیت‌های فشردهٔ [[خانه‌داری]] و محدودیت‌های زمانی، مسائل اقتصادی، نبود امنیت اجتماعی، رسوم فرهنگی، کمبود مهارت و علاقه و نیز نگرانی‌های مربوط به سلامت و امنیت فردی، از موانع فعالیت‌های فراغتی زنان به‌شمار می‌روند.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص124.]</ref> آمارها نشان می‌دهد که اوقات فراغت زنان به‌مراتب کمتر از اوقات فراغت مردان است و با کمبود جدی امکانات تفریحی و ورزشی مواجه هستند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/کیفی-سازی-اوقات-فراغت-زنان-و-دختران-در-خانواده-با-رویکرد-مبتنی-بر-فعالیت-های-جسمانی-در-استان-اصفهان-ارایه-الگو مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.]</ref> ازاین‌رو، کارشناسان با هدف بهبود وضعیت اوقات فراغت زنان، موارد زیر را پیشنهاد کرده‌اند:
* افزایش امنیت اجتماعی برای ایجاد آرامش روانی و جسمی زنان و تسهیل حضور آنان در عرصه‌های اجتماعی؛
* آموزش مهارت‌های زندگی شامل تقویت نشاط، اعتمادبه‌نفس و خودشناسی (مهارت‌های روان‌شناختی) و نیز مدیریت زمان و منابع مالی (مهارت‌های کاربردی)؛
* آموزش مهارت‌های زندگی شامل تقویت نشاط، اعتمادبه‌نفس و خودشناسی (مهارت‌های روان‌شناختی) و نیز مدیریت زمان و منابع مالی (مهارت‌های کاربردی)؛
* بازنگری در قوانین مرتبط با اوقات فراغت زنان؛
* بازنگری در قوانین مرتبط با اوقات فراغت زنان؛
* تولید محتوای فرهنگی فاخر و آموزش سواد رسانه‌ای برای استفادهٔ بهینه از فضای مجازی؛
* تولید محتوای فرهنگی فاخر و آموزش سواد رسانه‌ای برای استفادهٔ بهینه از فضای مجازی؛
* ایجاد حمل‌ونقل آسان، ایمن و ارزان متناسب با نیازهای مادران و زنان.
* ایجاد حمل‌ونقل آسان، ایمن و ارزان متناسب با نیازهای مادران و زنان.
* احداث مجموعه‌های چندمنظوره مانند پارک‌ها و مراکز تفریحی-ورزشی که به زنان خانه‌دار و شاغل دارای فرزند خردسال، خدمات مناسبی ارائه دهند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1396/01/30/1383668/%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%85%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%BA%D9%81%D9%84%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86 «پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
* احداث مجموعه‌های چندمنظوره مانند پارک‌ها و مراکز تفریحی-ورزشی که به زنان خانه‌دار و شاغل دارای فرزند خردسال، خدمات مناسبی ارائه دهند.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1396/01/30/1383668/پیامدهای-غفلت-از-اوقات-فراغت-زنان «پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
 
== پیشینه فعالیت‌های فراغتی زنان ایرانی ==
در گذشته، به‌ویژه زمانی که بیشتر جمعیت ایران کشاورز بودند، زنان ایرانی در [[نوروز]] و اعیاد دینی، عزاداری‌های محرم، [[مراسم عروسی|عروسی]]، تولد نوزاد و مرگ خویشان، فرصت می‌یافتند تا دست از کار روزمره بردارند. رفتن به زیارت و حضور در مجالس [[عزاداری]]، [[روضه خانگی زنانه|روضه]]، [[تعزیه]] و قبرستان، از شکل‌های رایج گذران اوقات فراغت زنان بود. در ساعت‌های استراحت روزانه نیز یک‌جا نشستن و گپ‌زدن با خانواده و دوستان، فراوان‌ترین شکل گذران اوقات فراغت بود.<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/شیوه-های-گذران-اوقات-فراغت-زنان-از-دیروز-تا-امروز شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref>
 
در [[ایران در دوران صفویه|دوران صفویه]] و [[ایران در دوران قاجاریه|قاجاریه]]، الگوی گذران اوقات فراغت زنان به طبقهٔ اجتماعی آنان وابسته بود. زنان در طبقات بالای اجتماعی به [[نقاشی]]، [[موسیقی]] و [[خطاطی]] می‌پرداختند و زنان طبقات متوسط به مهمانی‌های زنانه سرگرم می‌شدند. بسیاری از زنان، اوقات فراغت خود را با حضور در بازار یا حضور در طبیعت سپری می‌کردند.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»،  1391ش، ص57-67.]</ref> پس‌از [[نهضت مشروطه|انقلاب مشروطه]]، در شهرهای بزرگ، رفتن به رستوران، سینما و تئاتر در اوقات فراغت رایج شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/شیوه-های-گذران-اوقات-فراغت-زنان-از-دیروز-تا-امروز شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref>
 
== شیوه‌های گذران اوقات فراغت ==
مهمانی‌رفتن، تماشای تلویزیون و دیدن فیلم، از شیوه‌های رایج گذران اوقات فراغت میان زنان است.<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/بررسی-عوامل-اجتماعی-و-اقتصادی-مرتبط-با-میزان-و-نحوه-ی-گذران-اوقات-فراغت-زنان-مطالعه-موردی-زنان-متأهل-شاغل-شهر-نورآباد-ممسنی- عنایت و نره‌ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»،  1391ش، ص50.]</ref> در فرهنگ ایرانی، به فعالیت‌های تفریحی زنان و توجه آنها به تندرستی نیز سفارش شده است<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/کیفی-سازی-اوقات-فراغت-زنان-و-دختران-در-خانواده-با-رویکرد-مبتنی-بر-فعالیت-های-جسمانی-در-استان-اصفهان-ارایه-الگو مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص2.]</ref> تا عملکرد بهتری در نقش‌های [[مادری]] و [[زنانگی]] داشته باشند؛<ref>Madani, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, 2017, V1(3), P107.</ref> بااین‌حال، دفتر امور زنان وزارت بهداشت ایران از کم‌تحرکی زنان و بی‌توجهی ۶۰درصد زنان ایرانی به فعالیت‌های ورزشی خبر می‌دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2220933/کیفی-سازی-اوقات-فراغت-زنان-و-دختران-در-خانواده-با-رویکرد-مبتنی-بر-فعالیت-های-جسمانی-در-استان-اصفهان-ارایه-الگو مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص4.]</ref>


==اوقات فراغت زنان در ایران==
امروزه بسیاری از زنان خانه‌دار ایرانی به‌دلیل فعالیت‌های متراکم و دائمی در خانه<ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سایر-رسانه-ها-61/430679-بیشترین-زمان-مردان-زنان-ایرانی-صرف-چه-کارهایی-می-شود «بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی می‌شود؟»، وب‌سایت اقتصادنیوز.]</ref> با کمبود فراغت روبرو هستند؛<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/بررسی-عوامل-اجتماعی-و-اقتصادی-مرتبط-با-میزان-و-نحوه-ی-گذران-اوقات-فراغت-زنان-مطالعه-موردی-زنان-متأهل-شاغل-شهر-نورآباد-ممسنی- عنایت و نره‌ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»،  1391ش، ص51.]</ref> پایبندی آنها به مراقبت تمام‌وقت از خانواده و پذیرش تک‌مسئولیتی در انجام کارهای خانه، موجب می‌شود که برای خود حق فراغتی قائل نباشند و در صورت پرداختن به [[تفریح|سرگرمی]]، دچار عذاب وجدان شوند.<ref>[https://sid.ir/paper/402042/fa جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص141-142.]</ref> در جوامع روستایی که مرز مشخصی میان کار و فراغت وجود ندارد، زنان افزون‌بر کارهای خانه و [[مشارکت زنان در کشاورزی|کشاورزی]]، در اوقات فراغت نیز به فعالیت‌های تولیدی می‌پردازند و گاهی به [[زیارت]] یا [[مسجد]] می‌روند یا به [[شب‌نشینی]] و دورهمی در کوچه‌ها یا کنار [[تنور]] سرگرم می‌شوند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/55522/fa فرضی‌زاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص103-105.]</ref>


=== پیشینه ===
زنان در کلان‌شهرهای ایران، [[آزادی]] و حق [[انتخاب]] خود را در [[الگوی مصرف زنانه|شیوهٔ مصرف]] بروز می‌دهند و پاساژگردی، شیوه‌ای رایج در گذران فراغت آنها است.<ref>روجک، نظریهٔ فراغت: اصول و تجربه‌ها، 1395ش، ص150.</ref> برخی از آنها توجه فزاینده‌ای به [[زیبایی]] و [[بدن‌نمایی|نمایش بدن]]، صرف وقت زیاد برای خرید، و [[پرسه‌زنی در فضای مجازی]] دارند.<ref>Arai, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, 1997, V29 (2), P179-180.</ref> با توجه به گسترش گوشی‌های هوشمند،<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/شیوه-های-گذران-اوقات-فراغت-زنان-از-دیروز-تا-امروز شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> امروزه بسیاری از زنان، [[زن در فضای مجازی|فضای مجازی]] را برای گذران اوقات فراغت خود ترجیح می‌دهند. یک بررسی در سال ۲۰۰۳م نشان می‌دهد که زنان ایرانی بالاترین نرخ کاربری اینترنت را در [[خاورمیانه]] دارند.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»،  1391ش، ص71.]</ref> کارشناسان، دلایل اصلی این گرایش را ارتباط آسان و مداوم با دوستان، دسترسی به داده‌ها و اخبار، امکان حضور هم‌زمان در گروه‌های گوناگون ([[آشپزی]]، [[موسیقی]]، [[خیاطی]]) و هزینهٔ پایین آن برشمرده‌اند.<ref>[https://jzvj.marvdasht.iau.ir/article_2211.html کفاشی و پیرجلیلی، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، 1395ش، ص105.]</ref>
در دوران گذشته، به‌ویژه زمانی که بیشتر جمعیت ایران کشاورز بودند، زنان تنها در مناسبت‌هایی همچون [[نوروز]]، اعیاد دینی، عزاداری‌های محرم یا رویدادهای خانوادگی مانند عروسی، تولد نوزاد و مرگ فرصت می‌یافتند تا دست از کار روزمره بردارند. در این دوره، رفتن به زیارت، عزاداری، روضه، [[تعزیه]] و قبرستان، از شکل‌های رایج و پسندیدهٔ اجتماعی برای گذران اوقات فراغت زنان بود که متأثر از [[دین]] و مذهب شکل می‌گرفت. در ساعت‌های استراحت روزانه نیز فراوان‌ترین شکل گذران اوقات فراغت، یک‌جا نشستن و گپ‌زدن با خانواده و دوستان بود. اما امروزه اوقات فراغت زنان در ایران، دستخوش تحولات چشم‌گیری شده است و بخش مهمی از آن به فعالیت‌های بدنی برای تناسب اندام و نیز سرگرمی با محتوای اینترنت و گوشی‌های هوشمند اختصاص پیدا کرده است.<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2 شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref>


=== تحولات تاریخی ===
== نگارخانه ==
در [[ایران در دوران صفویه|دوران صفویه]] و [[ایران در دوران قاجاریه|قاجاریه]]، الگوی گذران اوقات فراغت زنان براساس طبقهٔ اجتماعی تفاوت می‌یافت. زنان طبقهٔ بالا که وظیفهٔ خانه‌داری و بچه‌داری را بر عهده نداشتند، به هنرهایی چون نقاشی، موسیقی و خطاطی مشغول می‌شدند و زنان طبقات متوسط نیز بیشتر به مهمانی‌های زنانه سرگرم می‌شدند. در این دوره، فضاهای تفریحی زنان عمدتاً به حضور در بازار، جشن‌ها و عزاداری‌های عمومی، اماکن [[سفر زیارتی|زیارتی]] و مذهبی، مجالس روضه‌خوانی یا قرائت قرآن، و حضور در طبیعت به‌ویژه در روزهایی مثل سیزده‌به‌در محدود می‌شد.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»،  1391ش، ص57-67.]</ref> پس‌از انقلاب مشروطه، با ایجاد کارخانجات و ادارات مختلف، مرز بین کار و فراغت پررنگ‌تر شد و در شهرهای بزرگ، رفتن به رستوران، سینما و تئاتر در اوقات فراغت رایج شد.<ref>[https://www.isna.ir/news/96082313490/%D8%B4%DB%8C%D9%88%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2 شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> بااین‌حال، بسیاری از زنان ایرانی همچنان با مشکل کمبود فرصت برای فراغت مواجه‌ هستند<ref>[https://www.ensani.ir/fa/article/357707/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%B7-%D8%A8%D8%A7-%D9%85%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%DB%8C-%DA%AF%D8%B0%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%BA%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84-%D8%B4%D8%A7%D8%BA%D9%84-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%85%D8%B3%D9%86%DB%8C- عنایت و نره‌ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»،  1391ش، ص51.]</ref> و بیشترین وقت خود را صرف نگهداری و مراقبت از دیگران و کار خانگی، هم‌زمان با استفاده از رسانه‌های جمعی، می‌کنند.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%87%D8%A7-61/430679-%D8%A8%DB%8C%D8%B4%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B5%D8%B1%D9%81-%DA%86%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF «بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی می‌شود؟»، وب‌سایت اقتصادنیوز.]</ref>
<gallery>
پرونده:اوقات فراغت زنان۱.png|گروهی از بانوان در قالب یک اردوی زیارتی، در کنار ضریح یکی از اماکن مذهبی
پرونده:اوقات فراغت زنان۲.png|گروهی از زنان در حال بازی فوتبال‌دستی در پارک
پرونده:اوقات فراغت زنان۳.jpg|جایگزین=پاساژگردی زنان در یکی از مراکز خرید|پاساژگردی زنان در یکی از مراکز خرید.
</gallery>


=== تحولات معاصر ===
== پانویس ==
امروزه فضاهای تفریحی در ایران به سه دستهٔ مردانه-زنانه، منحصراً مردانه و منحصراً زنانه تقسیم می‌شوند. تحولات عصر حاضر در عرصهٔ فراغت زنان شامل پدیده‌هایی چون لژ خانوادگی در رستوران‌ها، پارک‌ها و فضای سبز مخصوص بانوان، رستوران‌ها و کافی‌شاپ‌ها، ورزشگاه‌ها و سالن‌های [[ورزش زنان|ورزشی]]، فضاهای بازی در آموزشگاه‌ها، دانشگاه‌ها و مدارس، و فضاهای فرهنگی مانند سالن‌های کنسرت، تئاتر، سینما، کتابخانه، فرهنگسرا، بازارها و مراکز خرید است. این تحولات از یک‌سو حاکی از [[تفکیک جنسیتی]] فضاهای اوقات فراغت و از سوی دیگر نشان‌دهندهٔ گسترش امکانات و بهبود وضعیت زنان در این عرصه است.<ref>[https://jwdp.ut.ac.ir/article_29482.html پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»،  1391ش، ص57-67.]</ref>
==پانویس==
{{پانویس}}
{{پانویس}}


==منابع==
== منابع ==
{{آغاز منابع}}
{{آغاز منابع}}
*اباذری، یوسف و کاظمی، عباس، «رویکردهای نظری خرید: از جامعه‌شناسی تا مطالعات فرهنگی»،  نشریه‌نامه علوم اجتماعی، شماره 25، بهار 1384ش.
* «بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی می‌شود؟»، وب‌سایت اقتصادنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مرداد ۱۴۰۰ش.
*«بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی می‌شود؟»، وب‌سایت اقتصادنیوز، تاریخ درج مطلب: 12 مرداد 1400ش.
* پوراحمد، احمد و سالاروندیان، فاطمه، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تا کنون در شهر تهران»، زن در توسعه و سیاست، دوره ۱۰، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۱ش.
*پوراحمد، احمد و سالاروندیان، فاطمه، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تا کنون در شهر تهران»، زن در توسعه و سیاست، دوره 10، شماره 3، پاییز 1391ش.
* «پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: ۳۰ فروردین ۱۳۹۶ش.
*«پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: 30 فروردین 1396ش.
* جعفری هفت‌خوانی، نادر و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، دوره ۱۰، شماره ۳۴، ۱۳۹۹ش.
*جعفری هفت‌خوانی، نادر و دیگران، «فراغت زنان در کلان شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، دوره 10، شماره 34، 1399ش.
* ذکایی، محمدسعید، فراغت، مصرف و جامعه، تهران، تیسا، ۱۳۹۱ش.
*چنی، دیوید، سبک زندگی، ترجمه حسن چاوشیان، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، دبیرخانه شورای فرهنگ عمومی، 1382ش.
* روجک، کریس، نظریهٔ فراغت: اصول و تجربه‌ها، به‌ترجمهٔ عباس مخبر، تهران، تیسا، ۱۳۹۵ش.
*حبیب‌پور گتابی، کرم و دیگران، «مقایسۀ مصرف فراغت دربین زنان شاغل و خانه دار در شهر ساری»، مطالعات راهبردی زنان، دوره 15، شماره 58، 1391ش.
* «سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۵ خرداد ۱۴۰۳ش.
*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 26 تیر 1405ش.
* شرف‌الدین، حسین، سبک اهل‌بیت در تفریحات و اوقات فراغت، مطالعات اسلام و روان‌شناسی، دوره ۹، شماره ۱۶، ۱۳۹۴ش.
*ذکایی، محمدسعید، فراغت، مصرف و جامعه، تهران، تیسا، 1391ش.
* «شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ بارگذاری: ۲۳ آبان ۱۳۹۶ش.
*روجک، کریس، نظریۀ فراغت: اصول و تجربه‌ها، به‌ترجمۀ عباس مخبر، تهران، تیسا، 1395ش.
* عنایت، حلیمه و نره‌ای، نرجس، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان نحوه گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، فصلنامه جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، دوره اول، شماره ۴، پاییز ۱۳۹۳ش.
*ساروخانی، باقر، دائره‌المعارف علوم اجتماعی، تهران، موسسه کیهان، 1370ش.
* فرضی‌زاده، زهرا و بابایی، محبوبه، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعهٔ روستایی»، نشریهٔ زن در توسعه وسیاست، دوره ۱۵، شماره ۱، ۱۳۹۶ش.
*«سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: 15 خرداد 1403ش.
* کفاشی، مجید و پیرجلیلی، زهرا، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، فصلنامهٔ زن و جامعه، دوره ۷، ۱۳۹۵ش.
*شرف‌الدین، حسین، سبک اهل‌بیت در تفریحات و اوقات فراغت، مطالعات اسلام و روان‌شناسی، دوره 9، شماره 16، 1394ش.
* مستحفظیان، مینا و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، دوره ۲، شماره ۶، ۱۴۰۰ش.
* «شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ بارگذاری: ۲۳ آبان ۱۳۹۶ش.*علمدار، فاطمه و دیگران، «فرآیند خلق بی‌تفاوتی اجتماعی در بافت تعاملی ایرانیان»، بررسی مسائل اجتماعی ایران (نامۀ علوم اجتماعی)»، دوره 9، شماره 1، 1397ش.
*عنایت، حلیمه و نره‌ای، نرجس، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان نحوه گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متاهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، فصلنامه جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، دوره اول، شماره 4، پاییز 1393ش.
*فرضی‌زاده، زهرا و بابایی، محبوبه، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، نشریۀ زن در توسعه وسیاست، دوره 15، شماره 1، 1396ش.
*فروزان‌کیا، مریم، «تعریف اوقات فراغت»،  وب­سایت تبیان، تاریخ درج مطلب: 20 تیر1390ش.
*کفاشی، مجید و پیرجلیلی، زهرا، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، فصلنامۀ زن و جامعه، دوره 7، 1395ش.
*مستحفظیان، مینا و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، دوره 2، شماره 6، 1400ش.
*موسوی‌راد، طاهره و دیگران، «اولویت‌بندی موانع مدیریت زنان در ورزش به روش تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP)»، پژوهش‌های کاربردی در مدیریت ورزش، دوره 5، شماره 17، 1395ش.
{{آغاز چپ‌چین}}
{{آغاز چپ‌چین}}
*Arai, S. M., & Pedlar, A. M, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, Journal of leisure Research, 1997.
* Arai, S. M. , & Pedlar, A. M, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, Journal of leisure Research, 1997.
*Madani, B., & Azani, M, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, Spatial Planning, 2017.
* Madani, B. , & Azani, M, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, Spatial Planning, 2017.
{{پایان چپ‌چین}}
{{پایان چپ‌چین}}
{{پایان منابع}}
{{پایان منابع}}

نسخهٔ کنونی تا ۱۱ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۷:۴۴

اوقات فراغت زنان
گروهی از زنان در حال گذران اوقات فراغت در یکی از پارک‌های تهران
گروهی از زنان در حال گذران اوقات فراغت در یکی از پارک‌های تهران


اوقات فراغت زنان؛ فرصت‌های فراغت و تفریح زنان.

اوقات فراغت، بخش جدایی‌ناپذیر از زندگی انسان‌ها است؛ زمانی برای استراحت، تفریح، رشد فردی و دور شدن از فشارهای روزمره. در بسیاری از جوامع، اوقات فراغت برای زنان، تفاوت‌های آشکاری با اوقات فراغت مردانه دارد. مطالعات جامعه‌شناختی نشان می‌دهد که مفهوم فراغت برای زنان پیچیده‌تر از یک زمان آزاد ساده است؛ همچنین فراغت زنان هم از نظر کمی و هم از نظر کیفی با محدودیت‌هایی روبه‌رو است که ریشه در ساختارهای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی دارد. این در حالی است که چگونگی بهره‌مندی زنان از اوقات فراغت، نقشی مستقیم در کیفیت زندگی آنان دارد. اوقات فراغت زنان، معیاری برای سنجش عدالت اجتماعی در یک جامعه است. فراغت، زمانی است که زنان می‌توانند در آن به خود بازگردند، استعدادهای پنهان خود را کشف کنند و از بودن در کنار دیگران لذت ببرند. توجه به این نیاز، به توانمندتر شدن زنان کمک می‌کند و به پویایی و سلامت خانواده و جامعه نیز می‌انجامد.

عوامل مؤثر

اوقات فراغت زنان تحت‌تأثیر عوامل گوناگونی قرار دارد؛ ازجمله: تحصیلات، درآمد، شغل همسر، سن، سابقه کاری، تعداد فرزندان، تحصیلات همسر، نوع شغل زنان، نوع مالکیت مسکن، ساعت کاری، امکانات رفاهی و میزان کار خانگی.[۱] بر این اساس، زنان شهری تمایل بیشتری به استفاده از فضاهای عمومی مانند پارک‌ها، کتابخانه‌ها و باشگاه‌های ورزشی دارند، در حالی که در مناطق روستایی، فراغت اغلب در فضای خانه یا محله و در قالب دورهمی‌های خانوادگی رخ می‌دهد. همچنین، زنان با تحصیلات عالی‌تر، معمولاً به فعالیت‌های فراغتی هدفمندتر مانند شرکت در کلاس‌های آموزشی، مطالعه یا گردشگری فرهنگی روی می‌آورند.[۲][۳]

رویکردها

گئورگ زیمل، جامعه‌شناس آلمانی، نخستین نظریه‌پردازی بود که به ارتباط میان فراغت و مصرف توجه کرد. در ادامه، اندیشمندان فمینیست، بر این نکته تأکید ورزیدند که اوقات فراغت زنانه نادیده گرفته می‌شود[۴] و فراغت، ابزار بازتولید مردسالاری شده است. فمینیست‌های لیبرال کوشیدند که در سیاست‌گذاری فرهنگی و ورزشی، فرصت‌های برابر برای زن و مرد فراهم شود.[۵]

برخی اسلام‌پژوهان معتقدند که زنان و مردان می‌بایست بخشی از زندگی خود را به فعالیت‌های فراغتی اختصاص دهند. فراغت در این دیدگاه، پاسخی به نیاز فطری انسان یا ضرورتی برآمده از زیستِ اجتماعی است. در متون دینی، سیرهٔ پیشوایان دین و آرای بیشتر فقیهان، شواهد بسیاری بر اختصاص بخشی از زندگی روزمره انسان به فراغت و فعالیت‌های فراغتی، وجود دارد.[۶]

در ایران با تأکید بر تفکیک جنسیتی، فضاهای ویژه گذران اوقات فراغت به سه دستهٔ مردانه-زنانه، منحصراً مردانه و منحصراً زنانه تقسیم شده است. زنان ایرانی، اوقات فراغت خود را در فضاهای گوناگونی، سپری می‌کنند، ازجمله: لژ خانوادگی در رستوران‌ها، پارک‌ها و فضای سبز مخصوص بانوان، کافی‌شاپ‌ها، ورزشگاه‌ها و سالن‌های ورزشی، مکان‌های بازی در آموزشگاه‌ها، دانشگاه‌ها و مدارس، سالن‌های کنسرت، تئاتر، سینما، کتابخانه، فرهنگ‌سرا، بازارها و مراکز خرید.[۷] شورای عالی انقلاب فرهنگی در سال ۱۳۸۱ش، سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران را تصویب کرد. هدف این مصوبه، عبارت است از: تجهیز و گسترش امکانات فرهنگی ورزشی و جهت‌دهی به فعالیت‌های زنان در راستای تأمین سلامت جسمی و بهداشت روانی، کاهش اضطراب و خستگی، کسب نشاط و شادی، شناسایی و رشد استعدادها، تقویت تمایلات دینی و اخلاقی و هویت دینی و ملی زنان.[۸]

بهینه‌سازی فعالیت‌های فراغتی زنان

به باور کارشناسان، زنان متأهل به‌دلیل مسئولیت‌های بیشتر، با دشواری‌های بیشتری در گذران اوقات فراغت روبرو هستند.[۹] فعالیت‌های فشردهٔ خانه‌داری و محدودیت‌های زمانی، مسائل اقتصادی، نبود امنیت اجتماعی، رسوم فرهنگی، کمبود مهارت و علاقه و نیز نگرانی‌های مربوط به سلامت و امنیت فردی، از موانع فعالیت‌های فراغتی زنان به‌شمار می‌روند.[۱۰] آمارها نشان می‌دهد که اوقات فراغت زنان به‌مراتب کمتر از اوقات فراغت مردان است و با کمبود جدی امکانات تفریحی و ورزشی مواجه هستند.[۱۱] ازاین‌رو، کارشناسان با هدف بهبود وضعیت اوقات فراغت زنان، موارد زیر را پیشنهاد کرده‌اند:

  • افزایش امنیت اجتماعی برای ایجاد آرامش روانی و جسمی زنان و تسهیل حضور آنان در عرصه‌های اجتماعی؛
  • آموزش مهارت‌های زندگی شامل تقویت نشاط، اعتمادبه‌نفس و خودشناسی (مهارت‌های روان‌شناختی) و نیز مدیریت زمان و منابع مالی (مهارت‌های کاربردی)؛
  • بازنگری در قوانین مرتبط با اوقات فراغت زنان؛
  • تولید محتوای فرهنگی فاخر و آموزش سواد رسانه‌ای برای استفادهٔ بهینه از فضای مجازی؛
  • ایجاد حمل‌ونقل آسان، ایمن و ارزان متناسب با نیازهای مادران و زنان.
  • احداث مجموعه‌های چندمنظوره مانند پارک‌ها و مراکز تفریحی-ورزشی که به زنان خانه‌دار و شاغل دارای فرزند خردسال، خدمات مناسبی ارائه دهند.[۱۲]

پیشینه فعالیت‌های فراغتی زنان ایرانی

در گذشته، به‌ویژه زمانی که بیشتر جمعیت ایران کشاورز بودند، زنان ایرانی در نوروز و اعیاد دینی، عزاداری‌های محرم، عروسی، تولد نوزاد و مرگ خویشان، فرصت می‌یافتند تا دست از کار روزمره بردارند. رفتن به زیارت و حضور در مجالس عزاداری، روضه، تعزیه و قبرستان، از شکل‌های رایج گذران اوقات فراغت زنان بود. در ساعت‌های استراحت روزانه نیز یک‌جا نشستن و گپ‌زدن با خانواده و دوستان، فراوان‌ترین شکل گذران اوقات فراغت بود.[۱۳]

در دوران صفویه و قاجاریه، الگوی گذران اوقات فراغت زنان به طبقهٔ اجتماعی آنان وابسته بود. زنان در طبقات بالای اجتماعی به نقاشی، موسیقی و خطاطی می‌پرداختند و زنان طبقات متوسط به مهمانی‌های زنانه سرگرم می‌شدند. بسیاری از زنان، اوقات فراغت خود را با حضور در بازار یا حضور در طبیعت سپری می‌کردند.[۱۴] پس‌از انقلاب مشروطه، در شهرهای بزرگ، رفتن به رستوران، سینما و تئاتر در اوقات فراغت رایج شد.[۱۵]

شیوه‌های گذران اوقات فراغت

مهمانی‌رفتن، تماشای تلویزیون و دیدن فیلم، از شیوه‌های رایج گذران اوقات فراغت میان زنان است.[۱۶] در فرهنگ ایرانی، به فعالیت‌های تفریحی زنان و توجه آنها به تندرستی نیز سفارش شده است[۱۷] تا عملکرد بهتری در نقش‌های مادری و زنانگی داشته باشند؛[۱۸] بااین‌حال، دفتر امور زنان وزارت بهداشت ایران از کم‌تحرکی زنان و بی‌توجهی ۶۰درصد زنان ایرانی به فعالیت‌های ورزشی خبر می‌دهد.[۱۹]

امروزه بسیاری از زنان خانه‌دار ایرانی به‌دلیل فعالیت‌های متراکم و دائمی در خانه[۲۰] با کمبود فراغت روبرو هستند؛[۲۱] پایبندی آنها به مراقبت تمام‌وقت از خانواده و پذیرش تک‌مسئولیتی در انجام کارهای خانه، موجب می‌شود که برای خود حق فراغتی قائل نباشند و در صورت پرداختن به سرگرمی، دچار عذاب وجدان شوند.[۲۲] در جوامع روستایی که مرز مشخصی میان کار و فراغت وجود ندارد، زنان افزون‌بر کارهای خانه و کشاورزی، در اوقات فراغت نیز به فعالیت‌های تولیدی می‌پردازند و گاهی به زیارت یا مسجد می‌روند یا به شب‌نشینی و دورهمی در کوچه‌ها یا کنار تنور سرگرم می‌شوند.[۲۳]

زنان در کلان‌شهرهای ایران، آزادی و حق انتخاب خود را در شیوهٔ مصرف بروز می‌دهند و پاساژگردی، شیوه‌ای رایج در گذران فراغت آنها است.[۲۴] برخی از آنها توجه فزاینده‌ای به زیبایی و نمایش بدن، صرف وقت زیاد برای خرید، و پرسه‌زنی در فضای مجازی دارند.[۲۵] با توجه به گسترش گوشی‌های هوشمند،[۲۶] امروزه بسیاری از زنان، فضای مجازی را برای گذران اوقات فراغت خود ترجیح می‌دهند. یک بررسی در سال ۲۰۰۳م نشان می‌دهد که زنان ایرانی بالاترین نرخ کاربری اینترنت را در خاورمیانه دارند.[۲۷] کارشناسان، دلایل اصلی این گرایش را ارتباط آسان و مداوم با دوستان، دسترسی به داده‌ها و اخبار، امکان حضور هم‌زمان در گروه‌های گوناگون (آشپزی، موسیقی، خیاطی) و هزینهٔ پایین آن برشمرده‌اند.[۲۸]

نگارخانه

  • گروهی از بانوان در قالب یک اردوی زیارتی، در کنار ضریح یکی از اماکن مذهبی
    گروهی از بانوان در قالب یک اردوی زیارتی، در کنار ضریح یکی از اماکن مذهبی
  • گروهی از زنان در حال بازی فوتبال‌دستی در پارک
    گروهی از زنان در حال بازی فوتبال‌دستی در پارک
  • پاساژگردی زنان در یکی از مراکز خرید
    پاساژگردی زنان در یکی از مراکز خرید.

پانویس

  1. ↑ عنایت و نره­ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1393ش، ص51.
  2. ↑ فرضی‌زاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص103-105.
  3. ↑ کفاشی و پیرجلیلی، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، 1395ش، ص105.
  4. ↑ عنایت و نره‌­ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1393ش، ص39.
  5. ↑ جعفری و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها، تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متاثل شهر تهران»، 1399ش، ص7.
  6. ↑ شرف‌الدین، سبک اهل‌بیت در تفریحات و اوقات فراغت، 1394ش، ص51.
  7. ↑ پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص57-67.
  8. ↑ «سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی.
  9. ↑ مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.
  10. ↑ جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص124.
  11. ↑ مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص3.
  12. ↑ «پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم.
  13. ↑ شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.
  14. ↑ پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص57-67.
  15. ↑ شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.
  16. ↑ عنایت و نره‌ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1391ش، ص50.
  17. ↑ مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص2.
  18. ↑ Madani, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, 2017, V1(3), P107.
  19. ↑ مستحفظیان و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، 1400ش، ص4.
  20. ↑ «بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی می‌شود؟»، وب‌سایت اقتصادنیوز.
  21. ↑ عنایت و نره‌ای، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان و نحو گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، 1391ش، ص51.
  22. ↑ جعفری هفت‌خوانی و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، 1399ش، ص141-142.
  23. ↑ فرضی‌زاده و بابایی، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعۀ روستایی»، 1396ش، ص103-105.
  24. ↑ روجک، نظریهٔ فراغت: اصول و تجربه‌ها، 1395ش، ص150.
  25. ↑ Arai, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, 1997, V29 (2), P179-180.
  26. ↑ شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران.
  27. ↑ پوراحمد و سالاروندیان، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجار تاکنون در شهر تهران»، 1391ش، ص71.
  28. ↑ کفاشی و پیرجلیلی، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، 1395ش، ص105.

منابع

  • «بیشترین زمان مردان و زنان ایرانی صرف چه کارهایی می‌شود؟»، وب‌سایت اقتصادنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مرداد ۱۴۰۰ش.
  • پوراحمد، احمد و سالاروندیان، فاطمه، «روند تحولات تاریخی فضاهای گذران اوقات فراغت زنان از قاجاریه تا کنون در شهر تهران»، زن در توسعه و سیاست، دوره ۱۰، شماره ۳، پاییز ۱۳۹۱ش.
  • «پیامدهای غفلت از اوقات فراغت زنان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: ۳۰ فروردین ۱۳۹۶ش.
  • جعفری هفت‌خوانی، نادر و دیگران، «فراغت زنان در کلان‌شهرها؛ تبیین مسائل اوقات فراغت زنان متأهل شهر تهران»، مطالعات جامعه‌شناختی شهری، دوره ۱۰، شماره ۳۴، ۱۳۹۹ش.
  • ذکایی، محمدسعید، فراغت، مصرف و جامعه، تهران، تیسا، ۱۳۹۱ش.
  • روجک، کریس، نظریهٔ فراغت: اصول و تجربه‌ها، به‌ترجمهٔ عباس مخبر، تهران، تیسا، ۱۳۹۵ش.
  • «سیاست‌های بهبود وضع گذران اوقات فراغت زنان و دختران»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۵ خرداد ۱۴۰۳ش.
  • شرف‌الدین، حسین، سبک اهل‌بیت در تفریحات و اوقات فراغت، مطالعات اسلام و روان‌شناسی، دوره ۹، شماره ۱۶، ۱۳۹۴ش.
  • «شیوه‌های گذران اوقات فراغت زنان از دیروز تا امروز»، خبرگزاری دانشجویان ایران، تاریخ بارگذاری: ۲۳ آبان ۱۳۹۶ش.
  • عنایت، حلیمه و نره‌ای، نرجس، «بررسی عوامل اجتماعی و اقتصادی مرتبط با میزان نحوه گذران اوقات فراغت زنان، مطالعه موردی زنان متأهل شاغل شهر نورآباد ممسنی»، فصلنامه جامعه‌شناسی نهادهای اجتماعی، دوره اول، شماره ۴، پاییز ۱۳۹۳ش.
  • فرضی‌زاده، زهرا و بابایی، محبوبه، «بررسی وضعیت اوقات فراغت زنان درجامعهٔ روستایی»، نشریهٔ زن در توسعه وسیاست، دوره ۱۵، شماره ۱، ۱۳۹۶ش.
  • کفاشی، مجید و پیرجلیلی، زهرا، «گذران اوقات فراغت زنان در فضای مجازی»، فصلنامهٔ زن و جامعه، دوره ۷، ۱۳۹۵ش.
  • مستحفظیان، مینا و دیگران، «کیفی‌سازی اوقات فراغت زنان و دختران در خانواده با رویکرد مبتنی بر فعالیت‌های جسمانی در استان اصفهان»، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، دوره ۲، شماره ۶، ۱۴۰۰ش.
  • Arai, S. M. , & Pedlar, A. M, “Building communities through leisure: Citizen Participation in a healthy communities initiative”, Journal of leisure Research, 1997.
  • Madani, B. , & Azani, M, “Evaluation of woman’s recreation centers in 5th and 6th Isfahan regions using the SWOT models and strategic factors”, Spatial Planning, 2017.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=اوقات_فراغت_زنان&oldid=71196»