دعا: تفاوت میان نسخهها
جز ویکی سازی و تمیزکاری |
|||
| (۴ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۳ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۲: | خط ۲: | ||
'''{{درشت|دعا؛}}''' نیایش با خدا و درخواست از او همراه با فروتنی. | '''{{درشت|دعا؛}}''' نیایش با خدا و درخواست از او همراه با فروتنی. | ||
دعا، از مفاهیم قدسی پرکاربرد در سبک زندگی | دعا، از مفاهیم قدسی پرکاربرد در سبک زندگی اسلامیایرانی و دارای آدابورسوم ویژه و جلوههای عینی است. به باور صاحبنظران دعا ماهیت روابط انسان را با خدا و دیگران، سامان میدهد و به آن معنی میبخشد. امروزه در سبک زندگی اسلامیایرانی، برخی دعاها مانند [[دعای کمیل]]، [[دعای توسل]]، [[دعای ندبه]] و [[دعای عرفه]] بهصورت فردی و دستجمعی خوانده میشود و در تعالی اجتماعی ایرانیان، اثرگذار است. | ||
== واژهشناسی دعا == | == واژهشناسی دعا == | ||
«دعا» در لغت، هم به معنای خواندن و درخواست کردن از دیگری به کار رفته است<ref>راغب اصفهانی، مفردات الفاظ قرآن، 1416ق، ج1، ص761-764.</ref> و هم از ریشهٔ «دعو» مشتق شده که به معنای متمایل کردن چیزی به سمت خویشتن بهوسیلهٔ صدا و بیان میباشد.<ref>ابنفارس، معجم مقاییس اللغه، ج۲، 1404ق، ص۳۵۸.</ref> همچنین واژهٔ «نیایش» در [[زبان فارسی]]، در معنای لغوی خود بر دعا، ستایش و آفرین دلالت دارد<ref>[https://www.vajehyab.com/dehkhoda/نیایش دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه نیایش]؛ [https://www.vajehyab.com/?q=نیایش&f=moein معین، فرهنگ معین، ذیل واژه نیایش].</ref> و در [[زبان عربی]] مترادف با واژهٔ «دعا» محسوب میشود. | |||
در کاربرد اصطلاحی، دعا به درخواست فروتنانهٔ یک مقام فروتر از مقام برتر اطلاق میشود و بهطور ویژه، به سخنگفتن با خداوند همراه با اعلام نیازمندی به او اشاره دارد.<ref>مهدویراد و حسنی، «مولفههای حقیقت دعا از نظر شیعه و کاتولیک؛ وجوه شباهت و افتراق»، 1398ش، ص9.</ref> در تعریفی جامعتر، نیایش یا دعا عبارت است از درخواستی که با خضوع، تضرع و خاکساری بنده در برابر پروردگار خویش همراه باشد.<ref>حلی، عدة الداعی، 1407ق، ص۹؛ نجفی جواهری، جواهر الکلام، ج7، 1362ش، ص۲۰۰.</ref> | |||
== پیشینه دعا == | == پیشینه دعا == | ||
| خط ۱۴: | خط ۱۶: | ||
* دعای ربانی مسیحیان که در همهٔ مذاهب [[مسیحیت]] مشهور و مورد استفاده است.<ref>توفیقی، آشنایی با ادیان بزرگ جهان، 1381ش، ص156.</ref> | * دعای ربانی مسیحیان که در همهٔ مذاهب [[مسیحیت]] مشهور و مورد استفاده است.<ref>توفیقی، آشنایی با ادیان بزرگ جهان، 1381ش، ص156.</ref> | ||
* شِماع یهودیان که فرازی از تورات در آن خوانده میشود؛ در این بخش از تورات، آموزه توحید، پاداش و مجازات الهی و توجه به احکام خداوند مورد تأکید قرار گرفته است.<ref>«نماز در یهود»، در سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1391ش.</ref> | * شِماع یهودیان که فرازی از تورات در آن خوانده میشود؛ در این بخش از تورات، آموزه توحید، پاداش و مجازات الهی و توجه به احکام خداوند مورد تأکید قرار گرفته است.<ref>«نماز در یهود»، در سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1391ش.</ref> | ||
* در آیین | * در آیین [[زرتشت|زردشت]]، نیایشهای بسیاری هست که با [[آداب]] خاص خوانده میشود، مانند نیایش «تندرستی»، نیایش «سروش یشت» و نیایش «سروش هادخت یشت».<ref>«سروش یشت»، در وبسایت تاریخ پارسی؛ «نماز و نیایش در آئین زرتشتی»، در وبسایت اَمُرداد: تارنمای خبری زرتشتیان.</ref> | ||
* در مذهب [[شیعه]] نیز دعاهای زیادی وارد شده که برخی از آنها به این قرار است: [[دعا کمیل|کمیل]]، سمات، مجیر، [[دعا عرفه|عرفه]]، [[دعا ندبه|ندبه]]، ابوحمزه ثمالی، [[دعای جوشن کبیر|جوشن کبیر]] و توسل. هرچند مفهوم این دعاها فراگیر است و به زمان خاصی اختصاص ندارد، اما خواندن هرکدامشان در روز یا شب یا ماه خاصی سفارش شده است.<ref>[https://www.faraketab.ir/blog/%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%AF%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81/ خوش انگشت، «انواع دعاهای معروف»، وبسایت فراکتاب.]</ref> | * در مذهب [[شیعه]] نیز دعاهای زیادی وارد شده که برخی از آنها به این قرار است: [[دعا کمیل|کمیل]]، سمات، مجیر، [[دعا عرفه|عرفه]]، [[دعا ندبه|ندبه]]، ابوحمزه ثمالی، [[دعای جوشن کبیر|جوشن کبیر]] و توسل. هرچند مفهوم این دعاها فراگیر است و به زمان خاصی اختصاص ندارد، اما خواندن هرکدامشان در روز یا شب یا ماه خاصی سفارش شده است.<ref>[https://www.faraketab.ir/blog/%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B9-%D8%AF%D8%B9%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%88%D9%81/ خوش انگشت، «انواع دعاهای معروف»، وبسایت فراکتاب.]</ref> | ||
== انواع دعا == | == انواع دعا == | ||
دعا در فرهنگ مسلمانان به انواع مختلف تقسیم میشود؛ مانند دعاهای ماثور (منقول از پیامبر یا ائمه) و غیر ماثور، قرآنی و غیر قرآنی،<ref>ابنطاووس، اقبال الاعمال، 1409ق، ص32.</ref> دعا هنگام [[عبادت]] (مثل قنوت در [[نماز]]) و غیر عبادت، دعای انفرادی و جمعی، دعای مربوط به زمان، مکان یا گرفتاری و کارهای خاص مانند دعای سفر، گشایش رزق، درمان بیماری و شروع کار و دعاهای عام.<ref>صدری، «تحلیل و تبیین مفهوم و قلمرو دعا»، 1389ش، ص84.</ref> | دعا در [[فرهنگ]] مسلمانان به انواع مختلف تقسیم میشود؛ مانند دعاهای ماثور (منقول از پیامبر یا ائمه) و غیر ماثور، قرآنی و غیر قرآنی،<ref>ابنطاووس، اقبال الاعمال، 1409ق، ص32.</ref> دعا هنگام [[عبادت]] (مثل قنوت در [[نماز]]) و غیر عبادت، دعای انفرادی و جمعی، دعای مربوط به زمان، مکان یا گرفتاری و کارهای خاص مانند دعای سفر، گشایش رزق، درمان بیماری و شروع کار و دعاهای عام.<ref>صدری، «تحلیل و تبیین مفهوم و قلمرو دعا»، 1389ش، ص84.</ref> | ||
روانشناسان [[دین]]،<ref>اسپیلکا و همکاران، روانشناسی دین: بر اساس رویکرد تجربی، 1397ش، ص۶۷۵.</ref> نیایش را به چهار تا نُه گونه تقسیم کردهاند. مشخّصترین نوع نیایشها عبارت است از: حاجتمندانه، آیینگرایانه، مراقبهای، اعترافی، شکرگزارانه، شفاعتخواهانه، اصلاح نفس و عادتی. مردم در نیایشهای خود گزینشگرند و در شرایط مختلف ممکن است از انواع نیایشها یا همزمان از چند نوع آن استفاده کنند. برای مثال، بیمارانی که پس از تشخیص ابتدایی [[سرطان]]، زنده میمانند، بر نیایش شکرگزارانه تأکید میکنند. نیایشهای حاجتمندانه | روانشناسان [[دین]]،<ref>اسپیلکا و همکاران، روانشناسی دین: بر اساس رویکرد تجربی، 1397ش، ص۶۷۵.</ref> نیایش را به چهار تا نُه گونه تقسیم کردهاند. مشخّصترین نوع نیایشها عبارت است از: حاجتمندانه، آیینگرایانه، مراقبهای، اعترافی، شکرگزارانه، شفاعتخواهانه، اصلاح نفس و عادتی. مردم در نیایشهای خود گزینشگرند و در شرایط مختلف ممکن است از انواع نیایشها یا همزمان از چند نوع آن استفاده کنند. برای مثال، بیمارانی که پس از تشخیص ابتدایی [[سرطان]]، زنده میمانند، بر نیایش شکرگزارانه تأکید میکنند. نیایشهای حاجتمندانه بهمثابه قدیمیترین و رایجترین نیایشها، برای مواجهه با ناکامی و خطر بهکار میروند، حال آنکه نیایشهای متفکّرانه با هدف برقراری ارتباط عمیق با خداوند صورت میگیرند و به ظاهر به انسجام درونی نیایشگر کمک میکنند. نیایشهای مراقبهای به ارتباط انسان با خدا توجّه دارند و در ظاهر از [[خشم]] و [[اضطراب]] میکاهند و بر آسودگی خاطر و آرامش درون میافزایند.<ref>اسپیلکا و همکاران، روانشناسی دین: بر اساس رویکرد تجربی، 1397ش، ص 676-677.</ref> | ||
== اهمیت و جایگاه دعا == | == اهمیت و جایگاه دعا == | ||
| خط ۲۶: | خط ۲۸: | ||
== جلوههای اجتماعی دعا == | == جلوههای اجتماعی دعا == | ||
[[پرونده:دعا (2).jpg|جایگزین=دعای کمیل در حرم حضرت ابوالفضل العباس (علیه السلام)|بندانگشتی|مراسم دعای کمیل در حرم حضرت ابوالفضل العباس | [[پرونده:دعا (2).jpg|جایگزین=دعای کمیل در حرم حضرت ابوالفضل العباس (علیه السلام)|بندانگشتی|مراسم دعای کمیل در حرم حضرت ابوالفضل العباس در شب جمعه، ۲۰۲۴م]] | ||
در حالحاضر جلوههای اجتماعی دعا در مراسمهای مذهبی و آیینهای ملی اسلامی- | در حالحاضر جلوههای اجتماعی دعا در مراسمهای مذهبی و آیینهای ملی اسلامی- شیعی و مخصوصاً ایرانیان حضور فراگیر و اثرگذار دارد، مانند برگزاری دعای دستجمعی در ایام مشخص، مثل خواندن دعای توسل در شبهای چهارشنبه؛ [[دعای کمیل]] در شبهای جمعه؛ دعای ندبه در صبحهای [[جمعه]] در مکانهای مذهبی؛ [[دعای عرفه]] در ایام [[حج]]؛ دعای سلامتی و فرج [[امام مهدی|امام زمان]] در مراسمهای مختلف مذهبی؛ دعای سفره بعد از صرف غذا؛ دعا بعد از سخنرانیها؛ دعا برای خوشبختی و کامیابی هنگام بردن عروس به [[خانه]] [[بخت]] یا انتصاب افراد در مقام و موقعیت؛ دعای سفر و برخی دعاهای دستجمعی برای حل مشکلات.<ref>[https://pasokhgoo.ir/content/مراسم-دعای-دست-جمعی-در-زمان-ائمه-علیهمالسلام «مراسم دعای دستجمعی در زمان ائمه»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی.]</ref> همچنین دعای تحویل سال از جلوههای اجتماعی دعا میان آیینهای ملی ایرانیان است.<ref>«شرح دعای تحویل سال»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله مکارم شیرازی.</ref> در برخی مناطق ایران رسم بر این است که بزرگ خاندان یا [[امام جماعت]]، دعای تحویل سال را قرائت میکند و دیگران همراه او دعا را زمزمه میکنند.<ref>کریمیان سردشتی، «دعای تحویل سال»، 1379ش، ص39.</ref> امروزه خواندن این دعا به یک آیین تبدیل شده و از رسانههای رسمی ایران نیز پخش میشود.<ref>سپنتا، «نگاهی به پیشینهٔ نیایش گردش سال»، 1388ش، ص11.</ref> | ||
== ابعاد دعا == | == ابعاد دعا == | ||
دعا در ادیان مختلف تجلی دو بعد نیاز و عشق انسان است، اما در سبک زندگی اسلامی- ایرانی، دعا سه بعد دارد: بعد نیازمندی به خداوند؛ بعد [[احساس]] عاشقانه و عارفانه برای رهایی از زندان نفس و بعد آموزش اعتقادی. به نظر محققان، این بعد سوم دعا، نوعی آگاهی نسبت به جهان و عرصهٔ نیازهای انسانی بوده و نماد جهاد و مبارزهٔ اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در یک وضعیت نابهنجار اجتماعی محسوب شود. این بعد دعا در فرهنگ شیعی، در | دعا در ادیان مختلف تجلی دو بعد نیاز و عشق انسان است، اما در سبک زندگی اسلامی- ایرانی، دعا سه بعد دارد: بعد نیازمندی به خداوند؛ بعد [[احساس]] عاشقانه و عارفانه برای رهایی از زندان نفس و بعد آموزش اعتقادی. به نظر محققان، این بعد سوم دعا، نوعی آگاهی نسبت به جهان و عرصهٔ نیازهای انسانی بوده و نماد جهاد و مبارزهٔ اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در یک وضعیت نابهنجار اجتماعی محسوب شود. این بعد دعا در فرهنگ شیعی، در [[صحیفه سجادیه]] تجلی کرده است که مجموعهای از دعاهای [[امام سجاد]] در آن گردآوری شده است.<ref>نجاتی حسینی، «دعا: یک کنش اجتماعی دینی مؤثر، مستمر، فراگیر (تحلیل ادبیات دعا پژوهی)»، 1392ش، ص43.</ref> | ||
هدف از نیایش، جستن ارتباط با موجودیتی است که | هدف از نیایش، جستن ارتباط با موجودیتی است که فرد نیایشگر او را بهعنوان آفریدگار خود یا موجودی روحانی میداند. معمولاً فرد نیایشگر در دعاهای خود خواستهای از مخاطب نیایش طلب یا از او سپاسگزاری میکند. نیایشگران از سر نیازمندی با خدای خود راز و نیاز میکنند. نیاز آنها ممکن است متعالی، روانی یا برآمده از مشکلات شخصی باشد. نیایشگران با خداوند متعال در قالب گفتوگویی یکسویه یا دوسویه ارتباط برقرار میکنند. نتیجهٔ نیایش، در هر زمان (گاه و بیگاه)، مکان (خانه یا [[مسجد]] یا غیر آن) و به هر شیوه (تنها یا با دیگران، با صدای آهسته یا بلند) که باشد، مایهٔ آرامش است.<ref>خطیب، مهارتهای زندگی، 1396ش، ص325.</ref> | ||
== دعا برای دیگران == | == دعا برای دیگران == | ||
| خط ۳۸: | خط ۴۰: | ||
== درخواست دعا از دیگران (التماس دعا) == | == درخواست دعا از دیگران (التماس دعا) == | ||
درخواست دعای خیر از دیگران در فرهنگ ایرانیان، تبدیل به یک رویهٔ عمومی در زندگی روزمره شده و اصطلاح «[[التماس دعا]]» هنگام ملاقاتهای صمیمانه، هنگام خداحافظی و بهویژه از کسی که به مکانهای زیارتی میرود یا عبادت و کار خیری انجام میدهد، رواج گسترده دارد.<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1390ش، ج1، ص528 -529.</ref> | {{اصلی|التماس دعا}} | ||
درخواست دعای خیر از دیگران در فرهنگ ایرانیان، تبدیل به یک رویهٔ عمومی در زندگی روزمره شده و اصطلاح «[[التماس دعا]]» هنگام ملاقاتهای صمیمانه، هنگام خداحافظی و بهویژه از کسی که به مکانهای زیارتی میرود یا عبادت و کار خیری انجام میدهد، رواج گسترده دارد.<ref>انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1390ش، ج1، ص528 -529.</ref> روایات اسلامی به التماس دعای عیادتکننده از مریض سفارش کردهاند.<ref>نجفی، جواهر الکلام، 1362ش، ج4، ص5.</ref> همچنین سفارش شده است که هنگام کمک به فقیر، از او درخواست دعای خیر شود؛ زیرا دعای فقیر در حق کسی که به او کمک کرده، قبول میشود.<ref>حر عاملی، هدایة الامة، 1412ق، ج4، ص123.</ref> تقویت ارزشهای نیکو، همدلی و همگرایی، از کارکردهای اجتماعی التماس دعا است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/97978/بررسي-كاركردهاي-اجتماعي-درخواست-دعا-از-ديگران «بررسی کارکردهای اجتماعی درخواست دعا از دیگران»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | |||
== آداب دعا == | == آداب دعا == | ||
| خط ۴۵: | خط ۴۸: | ||
# مؤثر دیدن خداوند در دعا و مستقل نپنداشتن اسباب در تاثیر؛<ref>جوادی آملی، حکمت عبادات، 1379ش، 230-231.</ref> | # مؤثر دیدن خداوند در دعا و مستقل نپنداشتن اسباب در تاثیر؛<ref>جوادی آملی، حکمت عبادات، 1379ش، 230-231.</ref> | ||
# آغازکردن دعا با حمد و ثنای الهی؛<ref>ابنطاووس، فلاح السائل و نجاح المسائل، 1406ق، ص35.</ref> | # آغازکردن دعا با حمد و ثنای الهی؛<ref>ابنطاووس، فلاح السائل و نجاح المسائل، 1406ق، ص35.</ref> | ||
# صلوات بر پیامبر و [[اهلبیت|آل پیامبر]] در آغاز دعا و پس از دعا؛<ref>ملکی تبریزی، المراقبات، 1416ق، ص195.</ref> | # [[صلوات]] بر پیامبر و [[اهلبیت|آل پیامبر]] در آغاز دعا و پس از دعا؛<ref>ملکی تبریزی، المراقبات، 1416ق، ص195.</ref> | ||
# قادر دانستن خداوند بر هر چیزی و عالم شمردن او به حال خود؛<ref>ابنطاووس، فلاح السائل و نجاح المسائل، 1406ق، ص31.</ref> | # قادر دانستن خداوند بر هر چیزی و عالم شمردن او به حال خود؛<ref>ابنطاووس، فلاح السائل و نجاح المسائل، 1406ق، ص31.</ref> | ||
# دعا در زمانهای خاص مانند روز | # دعا در زمانهای خاص مانند [[روز عرفه]]، [[رمضان|ماه رمضان]]، روز [[جمعه]]، وقت سحر، هنگام نزول باران و هنگام اقامهٔ [[نماز]] واجب؛ | ||
# رو به قبلهبودن هنگام دعا؛<ref>فیض کاشانی، المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، 1417ق، ج2، ص285ـ 288.</ref> | # رو به قبلهبودن هنگام دعا؛<ref>فیض کاشانی، المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، 1417ق، ج2، ص285ـ 288.</ref> | ||
# پیداکردن حال تضرع و خشوع هنگام دعا؛<ref>نراقی، معراج السعاده، 1378ش، ص842.</ref> | # پیداکردن حال تضرع و خشوع هنگام دعا؛<ref>نراقی، معراج السعاده، 1378ش، ص842.</ref> | ||
| خط ۵۳: | خط ۵۶: | ||
# اصرار در دعا.<ref>فیض کاشانی، المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، 1417ق، ج2، ص294.</ref> | # اصرار در دعا.<ref>فیض کاشانی، المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، 1417ق، ج2، ص294.</ref> | ||
== | == عوامل مؤثر بر قبولی دعا == | ||
براساس آموزههای دینی، دعا در برخی زمانها، مکانها و حالات، تأثیر بیشتری دارد، مانند دعا هنگام [[عیادت]] مریض، روز جمعه،<ref>[https://sotor.com/الدعاء:_تعريفه_وأنواعه_والمستحب_منه_والمكروه_منه بنیارشید، «الدعاء: تعریفه وانواعه والمستحب منه والمکروه منه»، وبسایت سطور.]</ref> هنگام قرائت [[قرآن]]، موقع جهاد، زمان باریدن باران، هنگام ظهر، طلوع فجر، بعد از نماز، هنگام سجده و [[افطاری|افطار]].<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/254890/دعا-چیست-و-چگونه-دعا-کنیم عرفان، «دعا چیست و چگونه دعا کنیم؟»، خبرگزاری حوزه.]</ref> همچنین دعای مریض، دعا در حال [[حج]] و عمره، دعای رهبر عادل، دعا در حال روزهداری، دعای والدین برای فرزند، دعای فرزند صالح برای والدین، دعای مؤمنین در حق یکدیگر، دعا برای همگان نه فقط برای خود، دعا در [[شب قدر]] و روز عرفه، دعا در سرزمین عرفات، کعبه، [[مسجد]]، [[حرم]] [[امام حسین]] و خواندن دعاهای ماثور از عوامل قبولی دعا ذکر شده است.<ref>ابنفهد حلی، آیین بندگی و نیایش (ترجمهٔ عده الداعی)، 1375ش، ص609.</ref> | براساس آموزههای دینی، دعا در برخی زمانها، مکانها و حالات، تأثیر بیشتری دارد، مانند دعا هنگام [[عیادت]] مریض، روز جمعه،<ref>[https://sotor.com/الدعاء:_تعريفه_وأنواعه_والمستحب_منه_والمكروه_منه بنیارشید، «الدعاء: تعریفه وانواعه والمستحب منه والمکروه منه»، وبسایت سطور.]</ref> هنگام قرائت [[قرآن]]، موقع جهاد، زمان باریدن باران، هنگام ظهر، طلوع فجر، بعد از نماز، هنگام سجده و [[افطاری|افطار]].<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/254890/دعا-چیست-و-چگونه-دعا-کنیم عرفان، «دعا چیست و چگونه دعا کنیم؟»، خبرگزاری حوزه.]</ref> همچنین دعای مریض، دعا در حال [[حج]] و عمره، دعای رهبر عادل، دعا در حال روزهداری، دعای والدین برای فرزند، دعای فرزند صالح برای والدین، دعای مؤمنین در حق یکدیگر، دعا برای همگان نه فقط برای خود، دعا در [[شب قدر]] و روز عرفه، دعا در سرزمین عرفات، کعبه، [[مسجد]]، [[حرم]] [[امام حسین]] و خواندن دعاهای ماثور از عوامل قبولی دعا ذکر شده است.<ref>ابنفهد حلی، آیین بندگی و نیایش (ترجمهٔ عده الداعی)، 1375ش، ص609.</ref> | ||
== موانع قبولی دعا == | == موانع قبولی دعا == | ||
در آموزههای دینی دعاکردن بدون حضور قلب؛ توجه و [[امید]] به اسباب مادی به جای خداوند؛<ref>[https://www.islamquest.net/fa/phrases/fa-375 «دعا، دعوت»، وبسایت اسلام کوئیست.]</ref> نبود مصلحت در استجابت؛ ارتکاب گناهانی مثل زنا، ظلم، عاق والدین، شرابخواری و قطع رحم؛ وفانکردن به پیمان و سبک شمردن نماز از موانع قبول دعا محسوب | در آموزههای دینی دعاکردن بدون حضور قلب؛ توجه و [[امید]] به اسباب مادی به جای خداوند؛<ref>[https://www.islamquest.net/fa/phrases/fa-375 «دعا، دعوت»، وبسایت اسلام کوئیست.]</ref> نبود مصلحت در استجابت؛ ارتکاب گناهانی مثل زنا، ظلم، عاق والدین، شرابخواری و قطع رحم؛ وفانکردن به پیمان و سبک شمردن نماز از موانع قبول دعا محسوب شده است.<ref>«موانع اجابت دعا»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حدیث شیعه.</ref> | ||
== کارکردهای دعا == | == کارکردهای دعا == | ||
| خط ۶۷: | خط ۷۰: | ||
== دعانویسی == | == دعانویسی == | ||
دعانویسی، بهمنظور پیشگیری از مشکلات، علاج رویدادهای نامطلوب یا دستیابی به امور مطلوب این جهانی انجام میشود. برخی از دعانویسی برای دورکردن جنیان و دفع عوارض ناشی از تأثیر آنها نیز استفاده میکنند.<ref>موسیپور، «دعانویسی»، 1391ش، ج17، ص781-783.</ref> دعانویسی با روشهای معمول دعاکردن که بهطور عادی در زندگی افراد دیندار جریان دارد، متفاوت دانسته شده است.<ref>جواهری، «مطالعه جامعهشناختی پدیده دعانویسی در ایران»، ص66.</ref> به نظر کارشناسان امروزه روش رایج دعانویسی در جامعهٔ ایران پیوند محکمی با «[[ | دعانویسی، بهمنظور پیشگیری از مشکلات، علاج رویدادهای نامطلوب یا دستیابی به امور مطلوب این جهانی انجام میشود. برخی از دعانویسی برای دورکردن جنیان و دفع عوارض ناشی از تأثیر آنها نیز استفاده میکنند.<ref>موسیپور، «دعانویسی»، 1391ش، ج17، ص781-783.</ref> دعانویسی با روشهای معمول دعاکردن که بهطور عادی در زندگی افراد دیندار جریان دارد، متفاوت دانسته شده است.<ref>جواهری، «مطالعه جامعهشناختی پدیده دعانویسی در ایران»، ص66.</ref> به نظر کارشناسان امروزه روش رایج دعانویسی در جامعهٔ ایران پیوند محکمی با «[[خرافهگرایی|خرافه]]» پیدا کرده و مبنای دینی ندارد؛<ref>[https://www.magiran.com/article/2085769 «تفرشی، «نگاهی به پدیده دعا نویسی در جامعه و معضلات ناشی از آن»، روزنامه رسالت.]</ref> زیرا عدهای افراد سودجو با استناد به برخی گزارههای دینی و سوءاستفاده از سادگی و اضطرار مردم گرفتار، خود را منشأ تأثیر معرفی میکنند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/12/06/1948597/آیا-دعانویسی-در-احکام-اسلامی-جایگاهی-دارد-از-چشمه-زلال-دین-تا-مرداب-دعانویسان «آیا دعانویسی در احکام اسلامی جایگاهی دارد؟/ از چشمه زلال دین تا مرداب دعانویسان»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱۷ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۲۱
.jpg){kind=link}
دعا؛ نیایش با خدا و درخواست از او همراه با فروتنی.
دعا، از مفاهیم قدسی پرکاربرد در سبک زندگی اسلامیایرانی و دارای آدابورسوم ویژه و جلوههای عینی است. به باور صاحبنظران دعا ماهیت روابط انسان را با خدا و دیگران، سامان میدهد و به آن معنی میبخشد. امروزه در سبک زندگی اسلامیایرانی، برخی دعاها مانند دعای کمیل، دعای توسل، دعای ندبه و دعای عرفه بهصورت فردی و دستجمعی خوانده میشود و در تعالی اجتماعی ایرانیان، اثرگذار است.
واژهشناسی دعا
«دعا» در لغت، هم به معنای خواندن و درخواست کردن از دیگری به کار رفته است[۱] و هم از ریشهٔ «دعو» مشتق شده که به معنای متمایل کردن چیزی به سمت خویشتن بهوسیلهٔ صدا و بیان میباشد.[۲] همچنین واژهٔ «نیایش» در زبان فارسی، در معنای لغوی خود بر دعا، ستایش و آفرین دلالت دارد[۳] و در زبان عربی مترادف با واژهٔ «دعا» محسوب میشود.
در کاربرد اصطلاحی، دعا به درخواست فروتنانهٔ یک مقام فروتر از مقام برتر اطلاق میشود و بهطور ویژه، به سخنگفتن با خداوند همراه با اعلام نیازمندی به او اشاره دارد.[۴] در تعریفی جامعتر، نیایش یا دعا عبارت است از درخواستی که با خضوع، تضرع و خاکساری بنده در برابر پروردگار خویش همراه باشد.[۵]
پیشینه دعا
انسانها در طول تاریخ، با دعا، نیایش و رازونیاز آشنا بودهاند.[۶] دعا در ادیان آغازین، در قالب سرود ظاهر شد، مانند دعاهای آیین هندو[۷] و گاتها در آیین زرتشت.[۸] یهودیان در روز شنبه مناجاتِ کتابهای مقدس انبیا و اوراق تورات را میخوانند.[۹] مسیحیان نیز دعا را یک تکلیف دینی میدانند[۱۰] و در مراسمهای مذهبی آنها مانند عشای ربانی، دعا نقش ویژهای دارد.[۱۱] آیات قرآن نیز مسلمانان را به دعا در پیشگاه خداوند سفارش کرده[۱۲] و دعا را سبب اعتنای خداوند به بندگان معرفی کرده است.[۱۳]
در ادیان مختلف دعاهای فراوان با کاربردهای گوناگون وجود دارد که به برخی از آنها در زیر اشاره میشود:
- دعای ربانی مسیحیان که در همهٔ مذاهب مسیحیت مشهور و مورد استفاده است.[۱۴]
- شِماع یهودیان که فرازی از تورات در آن خوانده میشود؛ در این بخش از تورات، آموزه توحید، پاداش و مجازات الهی و توجه به احکام خداوند مورد تأکید قرار گرفته است.[۱۵]
- در آیین زردشت، نیایشهای بسیاری هست که با آداب خاص خوانده میشود، مانند نیایش «تندرستی»، نیایش «سروش یشت» و نیایش «سروش هادخت یشت».[۱۶]
- در مذهب شیعه نیز دعاهای زیادی وارد شده که برخی از آنها به این قرار است: کمیل، سمات، مجیر، عرفه، ندبه، ابوحمزه ثمالی، جوشن کبیر و توسل. هرچند مفهوم این دعاها فراگیر است و به زمان خاصی اختصاص ندارد، اما خواندن هرکدامشان در روز یا شب یا ماه خاصی سفارش شده است.[۱۷]
انواع دعا
دعا در فرهنگ مسلمانان به انواع مختلف تقسیم میشود؛ مانند دعاهای ماثور (منقول از پیامبر یا ائمه) و غیر ماثور، قرآنی و غیر قرآنی،[۱۸] دعا هنگام عبادت (مثل قنوت در نماز) و غیر عبادت، دعای انفرادی و جمعی، دعای مربوط به زمان، مکان یا گرفتاری و کارهای خاص مانند دعای سفر، گشایش رزق، درمان بیماری و شروع کار و دعاهای عام.[۱۹]
روانشناسان دین،[۲۰] نیایش را به چهار تا نُه گونه تقسیم کردهاند. مشخّصترین نوع نیایشها عبارت است از: حاجتمندانه، آیینگرایانه، مراقبهای، اعترافی، شکرگزارانه، شفاعتخواهانه، اصلاح نفس و عادتی. مردم در نیایشهای خود گزینشگرند و در شرایط مختلف ممکن است از انواع نیایشها یا همزمان از چند نوع آن استفاده کنند. برای مثال، بیمارانی که پس از تشخیص ابتدایی سرطان، زنده میمانند، بر نیایش شکرگزارانه تأکید میکنند. نیایشهای حاجتمندانه بهمثابه قدیمیترین و رایجترین نیایشها، برای مواجهه با ناکامی و خطر بهکار میروند، حال آنکه نیایشهای متفکّرانه با هدف برقراری ارتباط عمیق با خداوند صورت میگیرند و به ظاهر به انسجام درونی نیایشگر کمک میکنند. نیایشهای مراقبهای به ارتباط انسان با خدا توجّه دارند و در ظاهر از خشم و اضطراب میکاهند و بر آسودگی خاطر و آرامش درون میافزایند.[۲۱]
اهمیت و جایگاه دعا
دعا در سبک زندگی اسلامی، یک کنش دینی دانسته میشود که آثار آن در تمام لحظات زندگی روزمره انسان جریان دارد. دعا میان ابعاد مختلف دینداری مؤمنان پیوند برقرار میکند، در خدمت تقویت باورها و اخلاق دینی است و با شعائر اجتماعی خاص و آگاهیهای عقیدتی و معنوی همراه میشود.[۲۲] دعا در قرآن و روایات اسلامی بهعنوان یکی از راههای ارتباط با خدا مورد تأکید قرار گرفته است. دعا به انسان یادآوری میکند که در گرفتاریها، خدا و توانایی او در برآوردن نیازهای انسان و ناتوانی غیر خدا را به خاطر آورد.[۲۳] در احادیث اسلامی، دعا بهعنوان برترین عبادت، نور آسمان و زمین، سلاح مؤمن، کلید رحمت، رمز رستگاری، وسیلهٔ افزایش روزی و دفع بلا و سالمماندن از شر شیطان توصیف شده است.[۲۴]
جلوههای اجتماعی دعا
.jpg){kind=link}
در حالحاضر جلوههای اجتماعی دعا در مراسمهای مذهبی و آیینهای ملی اسلامی- شیعی و مخصوصاً ایرانیان حضور فراگیر و اثرگذار دارد، مانند برگزاری دعای دستجمعی در ایام مشخص، مثل خواندن دعای توسل در شبهای چهارشنبه؛ دعای کمیل در شبهای جمعه؛ دعای ندبه در صبحهای جمعه در مکانهای مذهبی؛ دعای عرفه در ایام حج؛ دعای سلامتی و فرج امام زمان در مراسمهای مختلف مذهبی؛ دعای سفره بعد از صرف غذا؛ دعا بعد از سخنرانیها؛ دعا برای خوشبختی و کامیابی هنگام بردن عروس به خانه بخت یا انتصاب افراد در مقام و موقعیت؛ دعای سفر و برخی دعاهای دستجمعی برای حل مشکلات.[۲۵] همچنین دعای تحویل سال از جلوههای اجتماعی دعا میان آیینهای ملی ایرانیان است.[۲۶] در برخی مناطق ایران رسم بر این است که بزرگ خاندان یا امام جماعت، دعای تحویل سال را قرائت میکند و دیگران همراه او دعا را زمزمه میکنند.[۲۷] امروزه خواندن این دعا به یک آیین تبدیل شده و از رسانههای رسمی ایران نیز پخش میشود.[۲۸]
ابعاد دعا
دعا در ادیان مختلف تجلی دو بعد نیاز و عشق انسان است، اما در سبک زندگی اسلامی- ایرانی، دعا سه بعد دارد: بعد نیازمندی به خداوند؛ بعد احساس عاشقانه و عارفانه برای رهایی از زندان نفس و بعد آموزش اعتقادی. به نظر محققان، این بعد سوم دعا، نوعی آگاهی نسبت به جهان و عرصهٔ نیازهای انسانی بوده و نماد جهاد و مبارزهٔ اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در یک وضعیت نابهنجار اجتماعی محسوب شود. این بعد دعا در فرهنگ شیعی، در صحیفه سجادیه تجلی کرده است که مجموعهای از دعاهای امام سجاد در آن گردآوری شده است.[۲۹]
هدف از نیایش، جستن ارتباط با موجودیتی است که فرد نیایشگر او را بهعنوان آفریدگار خود یا موجودی روحانی میداند. معمولاً فرد نیایشگر در دعاهای خود خواستهای از مخاطب نیایش طلب یا از او سپاسگزاری میکند. نیایشگران از سر نیازمندی با خدای خود راز و نیاز میکنند. نیاز آنها ممکن است متعالی، روانی یا برآمده از مشکلات شخصی باشد. نیایشگران با خداوند متعال در قالب گفتوگویی یکسویه یا دوسویه ارتباط برقرار میکنند. نتیجهٔ نیایش، در هر زمان (گاه و بیگاه)، مکان (خانه یا مسجد یا غیر آن) و به هر شیوه (تنها یا با دیگران، با صدای آهسته یا بلند) که باشد، مایهٔ آرامش است.[۳۰]
دعا برای دیگران
دعا برای دیگران، یک کنش پربسامد دینی در سبک زندگی اسلامی- ایرانی است. در زندگی روزمره، دعای پدر و مادر در حق فرزند و برعکس، دعای مردم در حق همدیگر و دعا برای اموات، از مصادیق دعا برای دیگران است که ریشه در سفارشهای پیشوایان دین اسلام دارد. بر اساس روایات دعای پدر نیکوکار برای فرزند و دعای فرزند نیکوکار برای پدر، مستجاب است. آموزههای اسلام، طلب خیر برای دیگران را موجب بازگشت دعای خیر برای دعاکننده از جانب فرشتگان، زدودن کینه از دل، نزول روزی و برکت و دفع پیشامدهای ناگوار، پاکشدن گناهان و افزایش درجات میداند.[۳۱] دعا برای دیگران در سیرهٔ حضرت فاطمه، دختر پیامبر اسلام، جایگاه محوری داشته و روایت «الجار ثم الدار» از وی، در فرهنگ شیعیان معروف است.[۳۲]
درخواست دعا از دیگران (التماس دعا)
درخواست دعای خیر از دیگران در فرهنگ ایرانیان، تبدیل به یک رویهٔ عمومی در زندگی روزمره شده و اصطلاح «التماس دعا» هنگام ملاقاتهای صمیمانه، هنگام خداحافظی و بهویژه از کسی که به مکانهای زیارتی میرود یا عبادت و کار خیری انجام میدهد، رواج گسترده دارد.[۳۳] روایات اسلامی به التماس دعای عیادتکننده از مریض سفارش کردهاند.[۳۴] همچنین سفارش شده است که هنگام کمک به فقیر، از او درخواست دعای خیر شود؛ زیرا دعای فقیر در حق کسی که به او کمک کرده، قبول میشود.[۳۵] تقویت ارزشهای نیکو، همدلی و همگرایی، از کارکردهای اجتماعی التماس دعا است.[۳۶]
آداب دعا
نیایش در هر دین و مذهب با آداب خاصی اجرا میشود که برخی از این آداب مربوط به پیش از نیایش، برخی دیگر هنگام نیایش و بعضی برای پس از نیایش است.[۳۷] اندیشمندان مسلمان برای دعا آداب و شرایطی ذکر کردهاند که با مراعات آنها، احتمال قبولی دعا، افزایش مییابد، ازجمله:
- از روی حقیقت دعاکردن و پرهیز از لقلقهٔ زبان؛[۳۸]
- مؤثر دیدن خداوند در دعا و مستقل نپنداشتن اسباب در تاثیر؛[۳۹]
- آغازکردن دعا با حمد و ثنای الهی؛[۴۰]
- صلوات بر پیامبر و آل پیامبر در آغاز دعا و پس از دعا؛[۴۱]
- قادر دانستن خداوند بر هر چیزی و عالم شمردن او به حال خود؛[۴۲]
- دعا در زمانهای خاص مانند روز عرفه، ماه رمضان، روز جمعه، وقت سحر، هنگام نزول باران و هنگام اقامهٔ نماز واجب؛
- رو به قبلهبودن هنگام دعا؛[۴۳]
- پیداکردن حال تضرع و خشوع هنگام دعا؛[۴۴]
- یقینداشتن به اجابت؛
- اصرار در دعا.[۴۵]
عوامل مؤثر بر قبولی دعا
براساس آموزههای دینی، دعا در برخی زمانها، مکانها و حالات، تأثیر بیشتری دارد، مانند دعا هنگام عیادت مریض، روز جمعه،[۴۶] هنگام قرائت قرآن، موقع جهاد، زمان باریدن باران، هنگام ظهر، طلوع فجر، بعد از نماز، هنگام سجده و افطار.[۴۷] همچنین دعای مریض، دعا در حال حج و عمره، دعای رهبر عادل، دعا در حال روزهداری، دعای والدین برای فرزند، دعای فرزند صالح برای والدین، دعای مؤمنین در حق یکدیگر، دعا برای همگان نه فقط برای خود، دعا در شب قدر و روز عرفه، دعا در سرزمین عرفات، کعبه، مسجد، حرم امام حسین و خواندن دعاهای ماثور از عوامل قبولی دعا ذکر شده است.[۴۸]
موانع قبولی دعا
در آموزههای دینی دعاکردن بدون حضور قلب؛ توجه و امید به اسباب مادی به جای خداوند؛[۴۹] نبود مصلحت در استجابت؛ ارتکاب گناهانی مثل زنا، ظلم، عاق والدین، شرابخواری و قطع رحم؛ وفانکردن به پیمان و سبک شمردن نماز از موانع قبول دعا محسوب شده است.[۵۰]
کارکردهای دعا
دعا در فرهنگ اسلامی دارای کارکردهای معنوی، اجتماعی اخلاقی، عبادی، عاطفی، عقیدتی، تربیتی و آموزشی است؛ ازجمله: رشد و تعالی روحی؛[۵۱]تقویت حس نوعدوستی؛[۵۲] افزایش تابآوری؛[۵۳]حفظ سلامت؛[۵۴]درمان بیماری؛ تقویت صلح جهانی[۵۵] و اصلاح رفتار.[۵۶]
کتابهای دعا
.jpg){kind=link}
بهدلیل اهمیت و نقش دعا در باورها و زندگی فردی و اجتماعی مسلمانان در طول تاریخ، کتابهای فراوانی با موضوع دعا نوشته شده است، از جمله مصباح المتهجد شیخ طوسی، فلاح السائل و الاقبال سید بن طاووس، مفتاح الفلاح شیخ بهایی، صحیفه سجادیه شامل دعاهای صادره از سوی امام سجاد و مفاتیحالجنان شیخ عباس قمی؛ مجموعهای از ادعیه، زیارات و نمازهای مستحبی، دعاهای آلام و اسقام، دعاهای ساعات روز، حرزها و موارد دیگر.[۵۷] برخی کتابهای روایی با اختصاص ابوابی به دعا، روایات متعددی در فضیلت دعا و برتری آن بر عبادات دیگر نقل کردهاند.[۵۸] برخی علمای اخلاق نیز باب مستقلی را به آداب و شرایط دعا و فضیلت آن اختصاص دادهاند.[۵۹] حکمای الهی به مباحثی، همچون سبب اجابت دعا و کیفیت اجابت آن پرداختهاند.[۶۰] برخی اهل معرفت نیز در آثار خود باب مستقلی به دعا اختصاص دادهاند.[۶۱]
دعانویسی
دعانویسی، بهمنظور پیشگیری از مشکلات، علاج رویدادهای نامطلوب یا دستیابی به امور مطلوب این جهانی انجام میشود. برخی از دعانویسی برای دورکردن جنیان و دفع عوارض ناشی از تأثیر آنها نیز استفاده میکنند.[۶۲] دعانویسی با روشهای معمول دعاکردن که بهطور عادی در زندگی افراد دیندار جریان دارد، متفاوت دانسته شده است.[۶۳] به نظر کارشناسان امروزه روش رایج دعانویسی در جامعهٔ ایران پیوند محکمی با «خرافه» پیدا کرده و مبنای دینی ندارد؛[۶۴] زیرا عدهای افراد سودجو با استناد به برخی گزارههای دینی و سوءاستفاده از سادگی و اضطرار مردم گرفتار، خود را منشأ تأثیر معرفی میکنند.[۶۵]
پانویس
- ↑ راغب اصفهانی، مفردات الفاظ قرآن، 1416ق، ج1، ص761-764.
- ↑ ابنفارس، معجم مقاییس اللغه، ج۲، 1404ق، ص۳۵۸.
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه نیایش؛ معین، فرهنگ معین، ذیل واژه نیایش.
- ↑ مهدویراد و حسنی، «مولفههای حقیقت دعا از نظر شیعه و کاتولیک؛ وجوه شباهت و افتراق»، 1398ش، ص9.
- ↑ حلی، عدة الداعی، 1407ق، ص۹؛ نجفی جواهری، جواهر الکلام، ج7، 1362ش، ص۲۰۰.
- ↑ توفیقی، آشنایی با ادیان بزرگ جهان، 1381ش، ص18.
- ↑ ناس، تاریخ جامع ادیان، 1390ش، ص135.
- ↑ هینلز، راهنمای ادیان زنده، 456/1-457.
- ↑ ناس، تاریخ جامع ادیان، 1390ش، ص529.
- ↑ هینلز، راهنمای ادیان زنده، 1378ش، ج1، ص253ـ254.
- ↑ توفیقی، آشنایی با ادیان بزرگ جهان، 1381ش، ص156.
- ↑ سورهٔ بقره، آیهٔ 186؛ سورهٔ اعراف، آیهٔ 55. ؛ غافر، 60. ؛ سورهٔ یونس، آیهٔ 12.
- ↑ سورهٔ فرقان، آیهٔ 77.
- ↑ توفیقی، آشنایی با ادیان بزرگ جهان، 1381ش، ص156.
- ↑ «نماز در یهود»، در سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1391ش.
- ↑ «سروش یشت»، در وبسایت تاریخ پارسی؛ «نماز و نیایش در آئین زرتشتی»، در وبسایت اَمُرداد: تارنمای خبری زرتشتیان.
- ↑ خوش انگشت، «انواع دعاهای معروف»، وبسایت فراکتاب.
- ↑ ابنطاووس، اقبال الاعمال، 1409ق، ص32.
- ↑ صدری، «تحلیل و تبیین مفهوم و قلمرو دعا»، 1389ش، ص84.
- ↑ اسپیلکا و همکاران، روانشناسی دین: بر اساس رویکرد تجربی، 1397ش، ص۶۷۵.
- ↑ اسپیلکا و همکاران، روانشناسی دین: بر اساس رویکرد تجربی، 1397ش، ص 676-677.
- ↑ نجاتی حسینی، «دعا: یک کنش اجتماعی دینی- مؤثر، مستمر، فراگیر (تحلیل ادبیات دعاپژوهی)»، 1392ش، ص38.
- ↑ سورهٔ یونس، آیهٔ 12؛ سورهٔ روم، آیهٔ 33؛ سورهٔ زمر، آیهٔ 8. ؛ سورهٔ فصلت، آیهٔ 51.
- ↑ کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص468-470.
- ↑ «مراسم دعای دستجمعی در زمان ائمه»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی.
- ↑ «شرح دعای تحویل سال»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله مکارم شیرازی.
- ↑ کریمیان سردشتی، «دعای تحویل سال»، 1379ش، ص39.
- ↑ سپنتا، «نگاهی به پیشینهٔ نیایش گردش سال»، 1388ش، ص11.
- ↑ نجاتی حسینی، «دعا: یک کنش اجتماعی دینی مؤثر، مستمر، فراگیر (تحلیل ادبیات دعا پژوهی)»، 1392ش، ص43.
- ↑ خطیب، مهارتهای زندگی، 1396ش، ص325.
- ↑ کلینی، الکافی، 1407ق، ج2، ص507-508.
- ↑ شیخ صدوق، علل الشرائع، 1385ش، ج1، ص182.
- ↑ انوری، فرهنگ بزرگ سخن، 1390ش، ج1، ص528 -529.
- ↑ نجفی، جواهر الکلام، 1362ش، ج4، ص5.
- ↑ حر عاملی، هدایة الامة، 1412ق، ج4، ص123.
- ↑ «بررسی کارکردهای اجتماعی درخواست دعا از دیگران»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ خطیب، مهارتهای زندگی، 1396ش، صص 329-330.
- ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1417ق، ج2، ص37.
- ↑ جوادی آملی، حکمت عبادات، 1379ش، 230-231.
- ↑ ابنطاووس، فلاح السائل و نجاح المسائل، 1406ق، ص35.
- ↑ ملکی تبریزی، المراقبات، 1416ق، ص195.
- ↑ ابنطاووس، فلاح السائل و نجاح المسائل، 1406ق، ص31.
- ↑ فیض کاشانی، المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، 1417ق، ج2، ص285ـ 288.
- ↑ نراقی، معراج السعاده، 1378ش، ص842.
- ↑ فیض کاشانی، المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، 1417ق، ج2، ص294.
- ↑ بنیارشید، «الدعاء: تعریفه وانواعه والمستحب منه والمکروه منه»، وبسایت سطور.
- ↑ عرفان، «دعا چیست و چگونه دعا کنیم؟»، خبرگزاری حوزه.
- ↑ ابنفهد حلی، آیین بندگی و نیایش (ترجمهٔ عده الداعی)، 1375ش، ص609.
- ↑ «دعا، دعوت»، وبسایت اسلام کوئیست.
- ↑ «موانع اجابت دعا»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حدیث شیعه.
- ↑ سبحانینیا، «آثار تربیتی و روانشناختی دعا»، 1390ش، ص55، 63 و 65.
- ↑ «توانش اجتماعی اخلاقی و نظریهمندی فرهنگی دعای اسلامی و شیعی»، خبرگزرای ایبنا.
- ↑ فیاض و همکاران، «نقش دعا از منظر آیات و روایات در ارتقای سلامت جسمی و روانشناختی؛ با تأکید بر بحران شیوع کوید 19»، 1401ش، ص142.
- ↑ شجاعی، «تأثیر دعا در سلامت روان»، وبسایت راسخون.
- ↑ نجاتی حسینی، «دعا: یک کنش اجتماعی دینی مؤثر، مستمر، فراگیر (تحلیل ادبیات دعاپژوهی)»، 1392ش، ص47.
- ↑ سبحانینیا، «آثار تربیتی و روانشناختی دعا»، 1390ش، ص67 و 69.
- ↑ «معرفی کتب معتبر ومستند دعای شیعیان»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی.
- ↑ خوش انگشت، «انواع دعاهای معروف»، وبسایت فراکتاب.
- ↑ نراقی، معراج السعاده، 1378ش، ص841.
- ↑ ابنسینا، التعلیقات، 1404ق، ص51.
- ↑ ابنعربی، الفتوحات المکیه، بیتا، ج4، ص177.
- ↑ موسیپور، «دعانویسی»، 1391ش، ج17، ص781-783.
- ↑ جواهری، «مطالعه جامعهشناختی پدیده دعانویسی در ایران»، ص66.
- ↑ «تفرشی، «نگاهی به پدیده دعا نویسی در جامعه و معضلات ناشی از آن»، روزنامه رسالت.
- ↑ «آیا دعانویسی در احکام اسلامی جایگاهی دارد؟/ از چشمه زلال دین تا مرداب دعانویسان»، خبرگزاری تسنیم.
منابع
- قرآن کریم.
- «آیا دعانویسی در احکام اسلامی جایگاهی دارد؟ / از چشمه زلال دین تا مرداب دعانویسان»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۶ اسفند ۱۳۹۷ش.
- ابنسینا، حسین بن عبدالله، التعلیقات، تحقیق عبدالرحمن بدوی، بیروت، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ق.
- ابنطاووس، سیدعلی بن موسی، فلاح السائل و نجاح المسائل، قم، بوستان کتاب، ۱۴۰۶ق.
- ابنعربی، محیالدین، الفتوحات المکیه، بیروت، دار صادر، بیتا.
- ابنفهد حلی، احمد بن محمد، آیین بندگی و نیایش (ترجمهٔ عده الداعی)، ترجمهٔ حسین غفاری ساروی، قم، بنیاد معارف اسلامی، ۱۳۷۵ش.
- انوری، حسن، فرهنگ بزرگ سخن، تهران، انتشارات سخن، ۱۳۹۰ش.
- «بررسی کارکردهای اجتماعی درخواست دعا از دیگران»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: تاریخ درج: ۱۱ اردیبهشت ۱۳۹۸ش.
- بنیارشید، عمار، «الدعاء: تعریفه وانواعه والمستحب منه والمکروه منه»، وبسایت سطور، تاریخ درج مطلب: ۴ مرداد ۱۳۹۹ش.
- «توانش اجتماعی اخلاقی و نظریهمندی فرهنگی دعای اسلامی و شیعی»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: دوشنبه ۱ خرداد ۱۴۰۲ش.
- توفیقی، حسین، آشنایی با ادیان بزرگ جهان، تهران، سمت و مؤسسه فرهنگی طه و مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۸۱ش.
- جوادی آملی، عبدالله، حکمت عبادات، قم، اسراء، ۱۳۷۹ش.
- جواهری، فاطمه، «مطالعه جامعهشناختی پدیده دعانویسی در ایران»، مجلهٔ شناخت، شمارهٔ ۳۵، پاییز ۱۳۸۱ش.
- حر عاملی، محمد بن حسن، هدایة الامة الی احکام الائمه، تحقیق قسم الحدیث فی مجمع البحوث الاسلامیة، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۱۲ق.
- خوشانگشت، سمانه، «انواع دعاهای معروف»، وبسایت فراکتاب، تاریخ درج مطلب: آبان ۱۴۰۲ش.
- «دعا، دعوت»، وبسایت اسلام کوئیست، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مرداد ۱۴۰۲ش.
- راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، تحقیق صفوان عدنان داوودی، دمشق، دارالقلم، ۱۴۱۶ق.
- سبحانینیا، محمد، «آثار تربیتی و روانشناختی دعا»، نشریهٔ راه تربیت، شمارهٔ ۱۵، ۱۳۹۰ش.
- سپنتا، شاهین، «نگاهی به پیشینهٔ نیایش گردش سال»، حافظ، شماره ۵۹، فروردین و اردیبهشت ۱۳۸۸ش.
- شجاعی، محمدحسین، «تأثیر دعا در سلامت روان»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۱۶ فروردین ۱۳۹۰ش.
- «شرح دعای تحویل سال»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۱۴ مهر ۱۴۰۳ش.
- شیخ صدوق، محمد بن علی، علل الشرائع، قم، کتابفروشی داوری، ۱۳۸۵ش.
- صدری، جمشید، «تحلیل و تبیین مفهوم و قلمرو دعا»، فصلنامهٔ آفاق دین، شمارهٔ ۳، ۱۳۸۹ش.
- صدیقی، ژیلا و همکاران، «بررسی دیدگاه و عملکرد پزشکان در بارهٔ کاربرد دعا در درمان»، نشریهٔ دانشور پزشکی، شمارهٔ ۸۲، ۱۳۸۸ش.
- طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
- عرفان، حسن، «دعا چیست و چگونه دعا کنیم؟»، خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳۰ مرداد ۱۳۹۰ش.
- فیاض، فاطمه و همکاران، «نقش دعا از منظر آیات و روایات در ارتقای سلامت جسمی و روانشناختی؛ با تأکید بر بحران شیوع کووید ۱۹»، نشریهٔ پژوهش در دین و سلامت، شمارهٔ ۸ (ویژهنامه)، ۱۴۰۱ش.
- فیض کاشانی، ملامحسن، المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، تصحیح علیاکبر غفاری، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ چهارم، ۱۴۱۷ق.
- کریمیان سردشتی، نادر، «دعای تحویل سال»، در کتاب ماه هنر، شماره ۲۹ و ۳۰، بهمن و اسفند ۱۳۷۹ش.
- کلینی، محمدبنیعقوب، الکافی، تصحیح علیاکبر غفاری و محمدآخوندی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
- «مراسم دعای دستجمعی در زمان ائمه»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، تاریخ درج مطلب: ۲۱ تیر ۱۴۰۰ش.
- «معرفی کتب معتبر و مستند دعای شیعیان»، وبسایت مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی، تاریخ درج مطلب: ۱۸ شهریور ۱۳۹۱ش.
- ملکی تبریزی، میرزاجواد، المراقبات، تحقیق سیدعبدالکریم محمد موسوی، قم، دارالاعتصام، ۱۴۱۶ق.
- «موانع اجابت دعا»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حدیث شیعه، تاریخ بازدید: ۲۹ مرداد ۱۴۰۳ش.
- موسیپور، ابراهیم، «دعانویسی»، دانشنامه جهان اسلام، تهران، بنیاد دایرةالمعارف اسلامی، ۱۳۹۱ش.
- مهدویراد، مهدی، حسنی، سید علی، «مولفههای حقیقت دعا از نظر شیعه و کاتولیک؛ وجوه شباهت و افتراق»، نشریهٔ معرفت ادیان، شمارهٔ ۳۸، ۱۳۹۸ش.
- ناس، جان بایر، تاریخ جامع ادیان، ترجمه علیاصغر حکمت، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۹۰ش.
- نجاتی حسینی، سیدمحمود، «دعا: یک کنش اجتماعی دینی؛ مؤثر، مستمر، فراگیر (تحلیل ادبیات دعا پژوهی)»، مجلهٔ مطالعات و تحقیقات اجتماعی در ایران، دورهٔ دوم، شمارهٔ ۵، بهار ۱۳۹۲ش.
- نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، تحقیق عباس قوچانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۶۲ش.
- نراقی، ملااحمد، معراج السعاده، تحقیق محمد نقدی، قم، هجرت، ۱۳۷۸ش.
- «نگاهی به پدیده دعا نویسی در جامعه و معضلات ناشی از آن»، روزنامه رسالت، تاریخ درج مطلب: ۲۰ اردیبهشت ۱۳۸۹ش.
- هینلز، جان. ر، راهنمای ادیان زنده، ترجمه عبدالرحیم گواهی، قم، بوستان کتاب، چاپ سوم، ۱۳۷۸ش.
- ابنفارس، احمد، معجم مقاییس اللغه، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ق.
- اسپیلکا، برنارد و همکاران، روانشناسی دین: بر اساس رویکرد تجربی، ترجمه محمد دهقان، تهران، جوانه رشد، ۱۳۹۷ش.
- حلی، احمد بن محمد بن فهد، عدة الداعی، بیروت، دارالکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.
- خطیب، سیدمهدی، مهارتهای زندگی، قم، دارالحدیث، چاپ اول، ۱۳۹۶ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، در سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲۸ آبان ۱۴۰۰ش.
- «سروش یشت»، در وبسایت تاریخ پارسی، تاریخ بازدید: ۲۸ آبان ۱۴۰۰ش.
- معین، محمد، فرهنگ معین، در سایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۲۸ آبان ۱۴۰۰ش.
- نجفی جواهری، محمدحسن، جواهر الکلام، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، ۱۳۶۲ش.
- «نماز در یهود»، در سایت پرسمان، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اردیبهشت ۱۳۹۱ش.
- «نماز و نیایش در آئین زرتشتی»، در وبسایت اَمُرداد: تارنمای خبری زرتشتیان، تاریخ بازدید: ۲۸ آبان ۱۴۰۰ش.