دونالد ترامپ: تفاوت میان نسخه‌ها

=== ازدواج و فرزندان ===

دونالد ترامپ سه بار [[ازدواج]] کرده است. همسر اول وی ایوانا زلنیچکوا (ازدواج ۱۹۷۷م، طلاق ۱۹۹۱م) بود که حاصل این ازدواج سه فرزند به نام‌های دونالد جونیور، ایوانکا و اریک است. همسر دوم وی مارلا میپلز (ازدواج ۱۹۹۳م، طلاق ۱۹۹۹م) بود که حاصل این ازدواج یک دختر به نام تیفانی است. همسر سوم و کنونی وی ملانیا ناوس (ازدواج ۲۰۰۵م) است که حاصل این ازدواج یک پسر به نام بارون ویلیام است.<ref>[https://parsi.euronews.com/2017/01/17/donald-trump-s-family-his-nearest-and-dearest-and-closest-advisors «خانواده جنجالی دونالد ترامپ»، وب‌سایت یورو نیوز.]</ref> دونالد جونیور، فرزند ارشد ترامپ، از حامیان برجستهٔ پدر و مؤثر در انتخاب جی‌دی ونس به‌عنوان معاون ترامپ بوده است. ایوانکا ترامپ در دورهٔ اول ریاست‌جمهوری پدرش به‌عنوان نمایندهٔ [[کاخ سفید]] ظاهر شد و همسرش جرد کوشنر مشاور ارشد رئیس‌جمهور بود. اریک ترامپ نقش قابل توجهی در مدیریت تجارت خانوادگی دارد. لارا ترامپ، همسر اریک، به‌عنوان رئیس مشترک کمیتهٔ ملی جمهوری‌خواهان فعالیت می‌کند. کیمبرلی گیلفویل، نامزد دونالد ترامپ جونیور و مجری سابق فاکس نیوز، از حامیان صریح ترامپ است. به گزارش برخی منابع، اعضای مختلف این خانواده نفوذ قابل توجهی در ساختار سیاسی [[حزب جمهوری‌خواه (ایالات متحده آمریکا)|حزب جمهوری‌خواه]] دارند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1011394/خانواده-دونالد-ترامپ-معرفی-مهم‌ترین-اعضای-یک-خاندان-پرنفوذ-عکس «خانواده دونالد ترامپ؛ معرفی مهم‌ترین اعضای یک خاندان پرنفوذ+عکس»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>

== باورها و کنش‌های دینی ==

دونالد ترامپ خود را یک مسیحی پرسبیتری معرفی می‌کند و [[کتاب مقدس]] را کتاب محبوب خود می‌خواند، اما منتقدان به‌دلیل اظهارات مبهم و اشتباهات او در نقل آیات، آگاهی دینی وی را زیر سؤال برده‌اند. علی‌رغم سه ازدواج و سخنان جنجالی، به‌دلیل مواضع محافظه‌کارانه در مسائل [[سقط‌جنین]] و [[ازدواج همجنس‌گرایان]]، همچنان از حمایت کاتولیک‌ها و انجیلیون برخوردار است. بااین‌حال، پاپ به‌دلیل پیشنهاد ساخت دیوار مرزی مکزیک، او را غیرمسیحی خوانده است.<ref>[https://www.dinonline.com/6958/دین-و-اعتقادات-دونالد-ترامپ-و-دخترش/ «دین و اعتقادات دونالد ترامپ و دخترش»، دین آنلاین.]</ref>

=== فعالیت‌های رسانه‌ای ===

ترامپ فعالیت رسانه‌ای خود را به‌عنوان صاحب مسابقات «دختر شایستهٔ جهان» و «دختر شایستهٔ آمریکا» آغاز کرد و همکاری با شبکهٔ ان‌بی‌سی از مهم‌ترین فعالیت‌های او بود.<ref>[https://www.bbc.com/persian/articles/ce81l69g72eo «داستان زندگی دونالد ترامپ؛ از خریدوفروش املاک تا صندلی کاخ سفید»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی.]</ref> در سال ۲۰۰۴م، برنامهٔ واقع‌نمای «کارآموز» را خلق و اجرا کرد که در طی ۱۴ فصل، جملهٔ معروف «تو اخراجی!» را به نامی آشنا میان خانواده‌ها تبدیل نمود و موفقیت آن، به تولید برنامهٔ «کارآموز سلبریتی» انجامید.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1395/03/26/1102824/ترامپ-از-بساز-و-بفروشی-و-خرید-بزرگترین-قمارخانه-دنیا-تا-ورود-به-عرصه-سیاست «ترامپ؛ از بساز و بفروشی و خرید بزرگ‌ترین قمارخانه دنیا تا ورود به عرصه سیاست»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> حضور ترامپ در رسانه‌های اجتماعی نیز چشمگیر بود؛ از ۲۰۰۹ تا [[ژانویه|ژانویهٔ]] ۲۰۲۱م، بیش از ۵۷ هزار توییت منتشر کرد.<ref>[https://apnews.com/article/twitter-donald-trump-ban-cea450b1f12f4ceb8984972a120018d5 apnews website.,"A farewell to @realDonaldTrump, gone after 57,000 tweets",]</ref> توییتر در [[مه (ماه)|مهٔ]] ۲۰۲۰م برچسب‌های راستی‌آزمایی را به برخی از توییت‌های او افزود<ref>[https://www.axios.com/platforms-social-media-ban-restrict-trump-d9e44f3c-8366-4ba9-a8a1-7f3114f920f1.html "Twitter labels Trump's tweets with a fact check for the first time".  website. washingtonpost]</ref> و پس از حملهٔ [[۶ ژانویه|۶ ژانویهٔ]] ۲۰۲۱م به کنگره، او از [[فیسبوک]]، [[اینستاگرام]]، [[توییتر]] و سایر پلتفرم‌ها ممنوع شد.<ref>[https://www.axios.com/platforms-social-media-ban-restrict-trump-d9e44f3c-8366-4ba9-a8a1-7f3114f920f1.html websiteAll the platforms that have banned or restricted Trump so far". ''Axios''.]</ref> این ممنوعیت، توانایی او را در شکل‌دهی به رویدادها کاهش داد و به کاهش چشمگیر اطلاعات نادرست در توییتر انجامید.<ref>[https://www.washingtonpost.com/technology/2021/01/14/trump-twitter-megaphone/ "Twitter ban reveals that tech companies held keys to Trump's power all along" website. washingtonpost]</ref> ترامپ در [[فوریه|فوریهٔ]] ۲۰۲۲م، پلتفرم «تروث سوشال» را راه‌اندازی کرد و توییتر حساب کاربری او را در [[نوامبر]] ۲۰۲۲م فعال کرد.<ref>[https://www.washingtonpost.com/technology/2022/11/07/trump-once-reconsidered-sticking-with-truth-social-now-hes-stuck/ "Misinformation dropped dramatically the week after Twitter banned Trump and some allies". ''The Washington Post''.]</ref> همچنین ممنوعیت دوسالهٔ پلتفرم [[متا پلتفرمز|متا]] در ژانویهٔ ۲۰۲۳م پایان یافت و امکان بازگشت او به فیسبوک و اینستاگرام فراهم شد.<ref>[[wikipedia:NPR_News|. "Meta allows Donald Trump back on Facebook and Instagram". ''NPR News''.]]</ref>

==== دلایل پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری ====

به گفته تحلیل‌گران، پیروزی دونالد ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۱۶م ناشی از درک صحیح او از شکاف‌های اجتماعی و اقتصادی بود؛ طبقهٔ کارگر سفیدپوستی که در دوران [[باراک اوباما]] رئیس‌جمهور سابق ایالات متحده آمریکا از رشد اقتصادی بی‌نصیب مانده بود، با شعارهای ملی‌گرایانه، مخالفت با مهاجرت و معرفی خود به‌عنوان چهره‌ای ضدسیستم به‌سوی او جذب شد و از بی‌اعتمادی عمیق رأی‌دهندگان به رسانه‌ها و ساختار سیاسی بهره برد.<ref>[https://scfr.ir/fa/100/19899/دلایل-پیروزی-ترامپ-در-انتخابات-ریاست-ج/ «دلایل پیروزی ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری 2016 آمریکا»، وب‌سایت شورای راهبردی روابط خارجی.]</ref> در [[انتخابات ۲۰۲۴ آمریکا|انتخابات ۲۰۲۴]]<nowiki/>م نیز وضعیت ناخوشایند اقتصادی، افزایش تورم و هزینه‌های زندگی در دوره بایدن-هریس و وعده ترامپ برای بازگشت به شکوفایی پیش‌از کرونا نقش تعیین‌کننده‌ای ایفا کرد؛ حمایت چهره‌هایی چون [[ایلان ماسک]] و دو سوءقصد نافرجام که چهره‌ای مظلوم از او ساخت، از دیگر عوامل مؤثر در پیروزی مجدد وی ذکر شده است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1012105/دلایل-پیدا-و-پنهان-پیروزی-ترامپ «دلایل پیدا و پنهان پیروزی ترامپ»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>

== دوران ریاست‌جمهوری ==

به گزارش منابع، دونالد ترامپ در چهار سال نخست ریاست‌جمهوری خود (۲۰۱۷–۲۰۲۱م) مجموعه‌ای از سیاست‌های بحث‌برانگیز را با محوریت «اول آمریکا» به اجرا گذاشت؛ در حوزهٔ مهاجرت، وی فرمان منع ورود اتباع چند کشور با اکثریت مسلمان را صادر و ساخت دیوار در مرز مکزیک را دنبال کرد. در عرصه بین‌الملل، آمریکا را از پیمان اقلیمی پاریس، سازمان جهانی بهداشت،<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1980185/دونالد-ترامپ-کیست-نگاهی-به-سوابق-سیاسی-نامزد-جمهوری-خواهان «دونالد ترامپ کیست؟ نگاهی به سوابق سیاسی نامزد جمهوری‌خواهان»، خبر آنلاین.]</ref> پیمان تجاری اقیانوس آرام، سازمان یونسکو، پیمان مهاجرتی سازمان ملل، شورای حقوق بشر سازمان ملل، پیمان تجارت آزاد آمریکای شمالی، پیمان منع موشک‌های هسته‌ای میان‌برد و پیمان آسمان‌های باز و برجام خارج ساخت.<ref>[https://www.irna.ir/news/83852628/ترامپ-رکورد-دار-عهدشکنی-و-نقض-حقوق-بین-الملل «ترامپ، رکورد دار عهدشکنی و نقض حقوق بین‌الملل»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> در ارتباط با افغانستان، دولت ترامپ در فوریه ۲۰۲۰م تفاهم‌نامه دوحه را با طالبان امضا کرد که براساس آن، زمینه برای خروج تدریجی نیروهای آمریکایی از این کشور فراهم شد.<ref>[https://parsi.euronews.com/2020/02/29/afghans-hope-for-peace-as-u-s-taliban-set-for-troop-withdrawal-deal «توافقنامه طالبان و آمریکا در قطر امضاء شد»، وب‌سایت یورو نیوز.]</ref> اگرچه خروج نیروها در ۲۰۲۱م و در زمان جو بایدن انجام گرفت، اما نحوهٔ اجرای آن با انتقادات شدید خود ترامپ مواجه شد؛ وی بارها شیوهٔ خروج بدون برنامه‌ریزی کافی را محکوم کرد و آن را شرم‌آور و بدترین خروج در تاریخ آمریکا خواند.<ref>[https://www.jomhornews.com/fa/news/182309/ «ترامپ: خروج از افغانستان شرم‌آورترین لحظه در تاریخ ما است»، خبرگزاری جمهور.]</ref>

در حوزهٔ اقتصاد، بزرگ‌ترین کاهش مالیاتی در تاریخ آمریکا را تصویب و جنگ تجاری با چین را با اعمال تعرفه‌های سنگین آغاز کرد. در خاورمیانه، سفارت آمریکا را از [[تل‌آویو]] به [[بیت‌المقدس]] منتقل کرد و [[پیمان ابراهیم]] را برای عادی‌سازی روابط اسرائیل با برخی [[کشورهای عربی]] امضا کرد. وی همچنین با لغو مقررات زیست‌محیطی دورهٔ اوباما، از صنایع نفت و گاز حمایت گسترده به عمل آورد. روابط وی در دورهٔ اول ریاست‌جمهوری با رهبرانی همچون پوتین، کیم جونگ اون و محمد بن سلمان نیز بحث‌برانگیز بود و بسیاری از آنها از سوی مخالفان او به‌دلیل نقض حقوق بشر مورد انتقاد قرار گرفت.<ref>[https://ecoiran.com/بخش-سیاست-جهان-110/82344-دونالد-ترامپ-جنجالی-ترین-سیاستمدار-قرن «دونالد ترامپ؛ جنجالی‌ترین سیاستمدار قرن»، وب‌سایت اکو ایران؛] [https://www.khabaronline.ir/news/1980185/دونالد-ترامپ-کیست-نگاهی-به-سوابق-سیاسی-نامزد-جمهوری-خواهان «دونالد ترامپ کیست؟ نگاهی به سوابق سیاسی نامزد جمهوری‌خواهان»، خبر آنلاین.]</ref> همچنین بودجهٔ آژانس امدادرسانی به آوارگان فلسطین را قطع و دیوان بین‌المللی کیفری را به تحریم تهدید کرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/83852628/ترامپ-رکورد-دار-عهدشکنی-و-نقض-حقوق-بین-الملل «ترامپ، رکورد دار عهدشکنی و نقض حقوق بین‌الملل»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

== استیضاح ==

مجلس نمایندگان آمریکا در [[۱۹ دسامبر]] ۲۰۱۹م ترامپ را به سوءاستفاده از قدرت و ممانعت از تحقیقات کنگره متهم و رأی به [[استیضاح]] او صادر کرد. مجلس سنا پس‌از بررسی اتهامات، وی را از هر دو مورد تبرئه و در مقام ریاست‌جمهوری ابقا کرد. ترامپ در سخنرانی روز پس‌از استیضاح، این روند را فشار سنگین و ساخت جهنم برای خود توصیف کرد و آن را تلاشی تقلبی با هم‌نوایی دموکرات‌ها خواند و در عین حال، تبرئه کامل خود را اعلام کرد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/20598/1/دونالد-ترامپ «در مورد دونالد ترامپ در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وب‌سایت تابناک.]</ref>

== روابط با جمهوری اسلامی ایران ==

=== دورهٔ اول ریاست‌جمهوری ===

به گزارش منابع، دونالد ترامپ در چهار سال نخست ریاست‌جمهوری خود (۲۰۱۶–۲۰۲۰م)، مجموعه‌ای از اقدامات بی‌سابقه را علیه ایران به اجرا گذاشت. ازجملهٔ این اقدامات صدور فرمان دائمی ممنوعیت ورود شهروندان ایرانی به ایالات متحده (۱۳۹۵–۱۳۹۶ش)، امضای قانون کاتسا برای اعمال تحریم‌های تازه علیه برنامه موشکی و [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] (۱۳۹۶ش)،<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/898248/اقدام-های-بی-سابقه-ترامپ-درباره-ایران-چه-بود-ماجرای-8-اقدام «اقدام‌های بی‌سابقه ترامپ درباره ایران چه بود؟ ماجرای 8 اقدام ترامپ علیه مردم ایران»، همشهری آنلاین.]</ref> خروج یک‌جانبه از توافق هسته‌ای برجام و بازگردانی تحریم‌ها در دو بازهٔ زمانی (۱۳۹۷ش)<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1270704/سیاست-ترامپ-در-دوره-اول-در-قبال-ایران-سیاست-ایران-درباره-ترامپ-چیست «سیاست ترامپ در دوره اول در قبال ایران؛ سیاست ایران درباره ترامپ چیست؟»، وب‌سایت تابناک.]</ref> و قراردادن نام سپاه پاسداران در فهرست گروه‌های تروریستی (۱۳۹۸ش) ذکر شده است. ترامپ همچنین سیاست فشار حداکثری را با هدف به صفر رساندن صادرات نفت ایران در پیش گرفت و فهرست تحریم‌های دورهٔ وی به بیش از هزاروپانصد مورد شامل بانک‌ها، نهادها، افراد، دانشگاه‌ها، صنایع خودروسازی، فولاد، پتروشیمی و صداوسیما رسید. در دی‌ماه ۱۳۹۸ش با دستور مستقیم ترامپ، [[قاسم سلیمانی]]، فرمانده [[نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|نیروی قدس سپاه]]، در فرودگاه بغداد ترور شد. وی همچنین تهدید به هدف قرار گرفتن ۵۲ نقطه در ایران ازجمله مکان‌های فرهنگی را مطرح کرد.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/898248/اقدام-های-بی-سابقه-ترامپ-درباره-ایران-چه-بود-ماجرای-8-اقدام «اقدام‌های بی‌سابقه ترامپ درباره ایران چه بود؟ ماجرای 8 اقدام ترامپ علیه مردم ایران»، همشهری آنلاین.]</ref>

== محبوبیت ترامپ در آمریکا ==

براساس نظرسنجی‌ها در ۱۰۰ روز نخست دورهٔ دوم ریاست‌جمهوری دونالد ترامپ، محبوبیت او با کاهش قابل توجهی مواجه شد. مؤسساتی نظیر یوگاو، پیو ریسرچ و گالپ میزان تأیید عملکرد او را بین ۴۰ تا ۴۵درصد گزارش کردند که در مقایسه با ۵۰درصد ابتدای دوره، روندی نزولی را نشان می‌داد. نقطه‌ضعف اصلی ترامپ در [[افکار عمومی]]، سیاست‌های اقتصادی و افزایش هزینه‌های زندگی بود؛ به‌طوری که ۵۴درصد مردم معتقد بودند وضعیت اقتصادی تحت رهبری او بدتر شده است.<ref>[https://www.dw.com/fa-ir/افت-شدید-محبوبیت-ترامپ-در-۱۰۰-روز-اول-ریاست-جمهوری/a-72334858 «افت شدید محبوبیت ترامپ در ۱۰۰ روز اول ریاست جمهوری»، وب‌سایت دویچه‌وله.]</ref> این میزان نارضایتی اقتصادی در [[ژانویه]] ۲۰۲۵م تنها ۳۷درصد بود. تحلیل‌گران یادآور شدند که ترامپ از زمان [[جنگ جهانی دوم]]، یکی از بدترین عملکردها را در سه ماههٔ نخست ریاست‌جمهوری به ثبت رسانده است و میزان حمایت از او به مراتب پایین‌تر از جو بایدن در دوره مشابه بود.<ref>[https://parsi.euronews.com/2025/12/11/ap-pollster-reviews-shifts-in-trumps-approval-a-year-into-his-second-term «یک سال پس از بازگشت تاریخی به کاخ‌سفید؛ محبوبیت ترامپ رو به کاهش است»، وب‌سایت یورو نیوز.]</ref> این روند نزولی بعدها در ۲۰۲۶م نیز تداوم یافت و نظرسنجی‌ها از تأثیر منفی جنگ با ایران بر وجههٔ ترامپ حکایت داشتند. براساس نظرسنجی نیویورک تایمز در [[مه (ماه)|مه]] ۲۰۲۶م محبوبیت او به ۳۷درصد کاهش یافت و ۶۴درصد رأی‌دهندگان، تصمیم به جنگ با ایران را اشتباه ارزیابی کردند.<ref>[https://www.nytimes.com/2026/05/18/us/politics/poll-trump-republicans-midterms-iran.html "Trump’s Approval Sinks Amid Unpopular War, Darkening G.O.P. Prospects", The New York Times website.]</ref>

== ترامپ از نگاه منتقدان ==

به گزارش منابع متعدد، منتقدان دونالد ترامپ برخی از رفتارها و سیاست‌های او در موضوعات مختلف را به چالش کشیده‌اند، ازجمله:

* برخی تحلیل‌گران با اشاره به اقدامات نظامی ترامپ ازجمله عملیات [[ربودن نیکلاس مادورو]]، رئیس‌جمهور ونزوئلا و جنگ با ایران، او را متهم به نقض قواعد بین‌المللی، احیای دکترین مونرو و به سخره‌گرفتن حاکمیت ملی کشورها کرده‌اند.<ref>[https://www.jomhornews.com/fa/note/190164/ «به دنیای ترامپ خوش آمدید!»، خبرگزاری جمهور.]</ref>

== آثار ==

به گزارش منابع، دونالد ترامپ پیش‌از ورود به عرصهٔ ریاست جمهوری، حدود ۲۰ عنوان کتاب در زمینه‌های کسب‌وکار، موفقیت، سیاست و زندگی شخصی منتشر کرده است. به گفتهٔ ناظران، بسیاری از این آثار با همکاری مشاوران و روزنامه‌نگاران نوشته شده و ضمن بازتاب دیدگاه‌های ترامپ دربارهٔ موفقیت و تجارت، بخشی از پروژهٔ برندسازی شخصی وی محسوب می‌شوند. از منظر تحلیل‌گران، ترامپ در کتاب‌هایی نظیر «هنر بازگشت» به تشریح چگونگی دستیابی مجدد به موفقیت پس‌از هر شکست پرداخته و این الگو را در عمل، با عبور از شکست انتخابات ۲۰۲۰م و بازگشت به کاخ سفید در دور دوم ریاست‌جمهوری، به نمایش گذاشته است. همچنین بر روی جلد اغلب آثار وی، تصویری از خودش چاپ شده که به نظر تحلیل‌گران نشان‌دهندهٔ تأکید بر برند شخصی در تمامی فعالیت‌های او محسوب می‌شود.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1042349/کتاب-های-ترامپ-از-تجربیات-واقعی-زندگی-تا-برندسازی-شخصی «کتاب‌های ترامپ؛ از تجربیات واقعی زندگی تا برندسازی شخصی»، وب‌سایت عصر ایران.]</ref>

== رابطه با جفری اپستین ==

به گزارش منابع، دونالد ترامپ و [[جفری اپستین]]، سرمایه‌دار آمریکایی محکوم به قاچاق جنسی دختران خردسال، از دهه ۱۹۸۰م با یکدیگر ارتباط داشته‌اند و در محافل اجتماعی مشترک حضور می‌یافتند. ترامپ در ۲۰۰۲م اپستین را فردی فوق‌العاده توصیف کرده بود. براساس اسناد منتشرشده، پروازهای متعدد ترامپ با هواپیمای شخصی اپستین ثبت شده است. ترامپ پس‌از افشای پرونده‌های اپستین اعلام کرد که از سال ۲۰۰۷م رابطه خود را با او قطع کرده و وی را از باشگاه مار-اَ-لاگو در فلوریدا بیرون رانده است.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/731749-پرونده-جنجالی-جفری-اپستین-دونالد-ترامپ-زیر-ذره-بین-ابهام-افشاگری-پیامدهای-سیاسی «پرونده جنجالی جفری اپستین و دونالد ترامپ زیر ذره‌بین، ابهام، افشاگری و پیامدهای سیاسی»، وب‌سایت اقتصاد نیوز.]</ref> براساس ادعای برخی، ملانیا ترامپ از طریق جفری اپستین با دونالد ترامپ آشنا شده است، اما وکلای ملانیا این ادعا را دروغ خوانده و خواستار یک میلیارد دلار غرامت از مدعیان شده‌اند. براساس روایت خانواده ترامپ، ملانیا و دونالد در ۱۹۹۸م توسط مدیر برنامه‌های ملانیا در جشن کریسمس هفته مد نیویورک با یکدیگر آشنا شدند.<ref>[https://parsi.euronews.com/2025/08/14/melania-trumps-alleged-acquaintance-with-jeffrey-epstein-us-first-lady-sues-joe-bidens «اتهام آشنایی ملانیا با دونالد ترامپ از مسیر جفری اپستین؛ بانوی اول آمریکا از پسر جو بایدن شکایت کرد»، وب‌سایت یورو نیوز.]</ref>

== جوایز و افتخارات ==

=== جوایز، تقدیرها و افتخارات بین‌المللی ===

* نشان ریاست‌جمهوری تعالی از گرجستان (۲۰۱۲م)؛