پرش به محتوا

پاک‌دامنی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
جز ویکی سازی و تمیزکاری
خط ۱: خط ۱:
{{درشت|'''پاک‌دامنی'''}}؛ فضیلت اخلاقیِ حفظ عفت پرهیز از رفتارها و روابط جنسی نامشروع یا ناپسند.
{{درشت|'''پاک‌دامنی'''}}؛ فضیلت اخلاقیِ حفظ عفت پرهیز از رفتارها و روابط جنسی نامشروع یا ناپسند.


پاک‌دامنی مفهومی اخلاقی کنایه از نجابت، عفاف و خودداری از رفتارها و روابط جنسی نامشروع یا ناپسند است. این مفهوم در آموزه‌های اسلامی و قرآن از ویژگی‌های مؤمنان دانسته شده و بر حفظ عفت و خودداری از روابط جنسی حرام تأکید دارد. پاک‌دامنی در ادبیات فارسی نیز به‌عنوان یکی از فضایل اخلاقی و از ویژگی‌های مطلوب انسان، به‌ویژه زنان، بازتاب یافته است.
پاک‌دامنی مفهومی اخلاقی کنایه از [[نجابت]]، [[عفت|عفاف]] و خودداری از رفتارها و روابط جنسی نامشروع یا ناپسند است. این مفهوم در آموزه‌های اسلامی و قرآن از ویژگی‌های مؤمنان دانسته شده و بر حفظ عفت و خودداری از روابط جنسی حرام تأکید دارد. پاک‌دامنی در ادبیات فارسی نیز به‌عنوان یکی از فضایل اخلاقی و از ویژگی‌های مطلوب انسان، به‌ویژه زنان، بازتاب یافته است.


== مفهوم‌شناسی ==
== مفهوم‌شناسی ==
خط ۷: خط ۷:


== پاک‌دامنی در قرآن ==
== پاک‌دامنی در قرآن ==
در قرآن، پاک‌دامنی با مفاهیمی مانند حفظ عورت<ref>[https://lib.eshia.ir/41732/3/177 زمخشری، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل ، 1407ق، ج3، ص177.]</ref><ref>[https://lib.eshia.ir/12016/16/314 طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ق، ج16، ص314.]</ref> و خودداری از [[رابطه نامشروع|روابط جنسی حرام]] بیان شده و از ویژگی‌های مؤمنان دانسته شده است.<ref>[https://books.rafed.net/view/3281/page/135 فضل‌الله، من وحی القرآن، 1419ق، ج16، ص135.]</ref><ref>[https://books.rafed.net/view/3283/page/308 فضل‌الله، من وحی القرآن، 1419ق، ج 18، ص308.]</ref> در آیات ۳۰ و ۳۱ سورهٔ نور، در کنار دستور به [[غض بصر|غضّ بصر]]، بر حفظ عورت تأکید شده است؛ [[سید محمدحسین طباطبایی]] این تعبیر را ناظر به پوشاندن عورت از نگاه نامحرمان دانسته است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12016/15/111 طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 13190ق، ج15، ص111.]</ref> [[مرتضی مطهری]] معتقد است آن را می‌تواند به معنای حفظ دامن از اعمالی مانند زنا و [[فحشا]] نیز دانست.<ref>[https://lms.motahari.ir/book-page/80/مسئله%20حجاب?page=128 مطهری، مسئله حجاب، ص129، بنیاد علمی و فرهنگی استاد شهید مطهری.]</ref> در سورهٔ مؤمنون<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_5_سوره_مؤمنون سوره مومنون، آیه 5.]</ref> و سورهٔ معارج<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_29_سوره_معارج سوره معارج، آیه 29.]</ref> نیز حفظ پاک‌دامنی از ویژگی‌های مؤمنان بیان شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/50082/14/197 مکارم شیرازی و جمعی از نویسندگان،‏ تفسیر نمونه، 1371ش‏، ج14، ص197.]</ref> همچنین آیهٔ ۳۳ سورهٔ نور بر تلاش برای حفظ عفاف تأکید دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/41732/3/237 زمخشری، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل‏، 1407ق‏، ج3، ص237.]</ref>
در [[قرآن]]، پاک‌دامنی با مفاهیمی مانند حفظ عورت<ref>[https://lib.eshia.ir/41732/3/177 زمخشری، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل ، 1407ق، ج3، ص177.]</ref><ref>[https://lib.eshia.ir/12016/16/314 طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ق، ج16، ص314.]</ref> و خودداری از [[رابطه نامشروع|روابط جنسی حرام]] بیان شده و از ویژگی‌های مؤمنان دانسته شده است.<ref>[https://books.rafed.net/view/3281/page/135 فضل‌الله، من وحی القرآن، 1419ق، ج16، ص135.]</ref><ref>[https://books.rafed.net/view/3283/page/308 فضل‌الله، من وحی القرآن، 1419ق، ج 18، ص308.]</ref> در آیات ۳۰ و ۳۱ سورهٔ نور، در کنار دستور به [[غض بصر|غضّ بصر]]، بر حفظ عورت تأکید شده است؛ [[سید محمدحسین طباطبایی]] این تعبیر را ناظر به پوشاندن عورت از نگاه نامحرمان دانسته است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12016/15/111 طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 13190ق، ج15، ص111.]</ref> [[مرتضی مطهری]] معتقد است آن را می‌تواند به معنای حفظ دامن از اعمالی مانند زنا و [[فحشا]] نیز دانست.<ref>[https://lms.motahari.ir/book-page/80/مسئله%20حجاب?page=128 مطهری، مسئله حجاب، ص129، بنیاد علمی و فرهنگی استاد شهید مطهری.]</ref> در سورهٔ مؤمنون<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_5_سوره_مؤمنون سوره مومنون، آیه 5.]</ref> و سورهٔ معارج<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_29_سوره_معارج سوره معارج، آیه 29.]</ref> نیز حفظ پاک‌دامنی از ویژگی‌های مؤمنان بیان شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/50082/14/197 مکارم شیرازی و جمعی از نویسندگان،‏ تفسیر نمونه، 1371ش‏، ج14، ص197.]</ref> همچنین آیهٔ ۳۳ سورهٔ نور بر تلاش برای حفظ عفاف تأکید دارد.<ref>[https://lib.eshia.ir/41732/3/237 زمخشری، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل‏، 1407ق‏، ج3، ص237.]</ref>


== در ادبیات فارسی ==
== در ادبیات فارسی ==

نسخهٔ ۲۶ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۴۷

پاک‌دامنی؛ فضیلت اخلاقیِ حفظ عفت پرهیز از رفتارها و روابط جنسی نامشروع یا ناپسند.

پاک‌دامنی مفهومی اخلاقی کنایه از نجابت، عفاف و خودداری از رفتارها و روابط جنسی نامشروع یا ناپسند است. این مفهوم در آموزه‌های اسلامی و قرآن از ویژگی‌های مؤمنان دانسته شده و بر حفظ عفت و خودداری از روابط جنسی حرام تأکید دارد. پاک‌دامنی در ادبیات فارسی نیز به‌عنوان یکی از فضایل اخلاقی و از ویژگی‌های مطلوب انسان، به‌ویژه زنان، بازتاب یافته است.

مفهوم‌شناسی

پاک‌دامنی در زبان فارسی کنایه از نجابت، پارسایی[۱] و عفاف است.[۲] در لغت‌نامهٔ دهخدا، پاکدامن و عفیف‌الازار مترادف دانسته شده‌اند.[۳] آزار در این تعبیر به جامه‌ای گفته می‌شود که بخش پایین بدن را می‌پوشاند.[۴] معادل انگلیسی پاک‌دامنی، Chastity، نیز به معنای پرهیز از روابط جنسی خارج از ازدواج است.[۵]

پاک‌دامنی در قرآن

در قرآن، پاک‌دامنی با مفاهیمی مانند حفظ عورت[۶][۷] و خودداری از روابط جنسی حرام بیان شده و از ویژگی‌های مؤمنان دانسته شده است.[۸][۹] در آیات ۳۰ و ۳۱ سورهٔ نور، در کنار دستور به غضّ بصر، بر حفظ عورت تأکید شده است؛ سید محمدحسین طباطبایی این تعبیر را ناظر به پوشاندن عورت از نگاه نامحرمان دانسته است.[۱۰] مرتضی مطهری معتقد است آن را می‌تواند به معنای حفظ دامن از اعمالی مانند زنا و فحشا نیز دانست.[۱۱] در سورهٔ مؤمنون[۱۲] و سورهٔ معارج[۱۳] نیز حفظ پاک‌دامنی از ویژگی‌های مؤمنان بیان شده است.[۱۴] همچنین آیهٔ ۳۳ سورهٔ نور بر تلاش برای حفظ عفاف تأکید دارد.[۱۵]

در ادبیات فارسی

در شعر فارسی، پاک‌دامنی از فضایل اخلاقی و در بسیاری از متون، از ویژگی‌های مطلوب زنان دانسته شده است.[۱۶] علاوه‌بر این، زندگی خانوادگی ایرانیان همیشه به‌گونه‌ای بوده که زنان با مردان بیگانه در ارتباط نباشند؛ ازاین‌روی خانه‌ها به‌صورت بیرونی و اندرونی ساخته می‌شد.[۱۷] زن شایسته در شاهنامه فردوسی نیز با ویژگی‌هایی مانند عفت، حیا، پوشیدگی و پاک‌دامنی توصیف شده است.[۱۸] بااین‌حال، پاک‌دامنی در برخی متون فارسی فضیلتی عمومی و شایستهٔ همهٔ افراد تلقی شده است.[۱۹] برخی معتقدند، ذکر نکردن نام زنان در غزل‌های عاشقانهٔ فارسی برای حفظ اخلاق عمومی و پاسداری از پاک‌دامنی تلقی شده و هرگونه تصویرپردازی از عشق میان زن و مرد، ضد اجتماعی و توهین به غیرت مردان خانواده محسوب می‌شده است. از این‌رو توصیف مِی نوشی و مستی به‌عنوان یکی از درون‌مایه‌های برجستهٔ شعر غنایی فارسی به‌کار رفته اما چنین امتیازی به توصیف زنان یا ابراز عشق به آنان تعلق نگرفته است.[۲۰]

پانویس

  1. ↑ عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه پاکدامن.
  2. ↑ عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه پاکدامنی.
  3. ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه عفاف.
  4. ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژه آزار.
  5. ↑ "chastity»، وب‌سایت مجموعه آموزشی بیاموز.
  6. ↑ زمخشری، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل ، 1407ق، ج3، ص177.
  7. ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ق، ج16، ص314.
  8. ↑ فضل‌الله، من وحی القرآن، 1419ق، ج16، ص135.
  9. ↑ فضل‌الله، من وحی القرآن، 1419ق، ج 18، ص308.
  10. ↑ طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 13190ق، ج15، ص111.
  11. ↑ مطهری، مسئله حجاب، ص129، بنیاد علمی و فرهنگی استاد شهید مطهری.
  12. ↑ سوره مومنون، آیه 5.
  13. ↑ سوره معارج، آیه 29.
  14. ↑ مکارم شیرازی و جمعی از نویسندگان،‏ تفسیر نمونه، 1371ش‏، ج14، ص197.
  15. ↑ زمخشری، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل‏، 1407ق‏، ج3، ص237.
  16. ↑ یعقوبی، «پاکدامنی و پوشیدگی زن در جلوه‌گاه شعر پارسی»، 1396ش، ص46.
  17. ↑ یعقوبی، «پاکدامنی و پوشیدگی زن در جلوه‌گاه شعر پارسی»، 1396ش، ص46.
  18. ↑ یعقوبی، «پاکدامنی و پوشیدگی زن در جلوه‌گاه شعر پارسی»، 1396ش،ص48.
  19. ↑ عبدالرزاق اصفهانی، «دیوان اشعار»، ترکیبات، شماره 2، وب‌سایت گنجور.
  20. ↑ Yarshater, "ḠAZAL ii. Characteristics And Conventions", 2006.

منابع

  • قرآن کریم
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۳ شهریور ۱۴۰۴ش.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل‏، مصحح: مصطفی حسین احمد، بیروت، دارالکتاب العربی‏، چاپ سوم، ۱۴۰۷ق.
  • طباطبایی، محمدحسین‏، المیزان فی تفسیر القرآن‏، بیروت، مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏، ۱۳۹۰ق.
  • عبدالرزاق اصفهانی، جمال‌الدین، «دیوان اشعار»، وب‌سایت گنجور، تاریخ بازدید: ۱۰ مرداد ۱۴۰۴ش.
  • عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۳ شهریور ۱۴۰۴ش.
  • فضل‌الله، محمدحسین‏، من وحی القرآن، بیروت، دارالملاک‏، ۱۴۱۹ق.
  • مطهری، مرتضی، مسئله حجاب، وب‌سایت بنیاد علمی و فرهنگی استاد شهید مطهری، تاریخ بازدید: ۴ شهریور ۱۴۰۴ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر و جمعی از نویسندگان، تفسیر نمونه، نویسنده، ‏ تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱ش‏.
  • یعقوبی، حسن، «پاکدامنی و پوشیدگی زن در جلوه‌گاه شعر پارسی»، پویش در آموزش علوم انسانی، سال سوم، شماره ۹، زمستان ۱۳۹۶ش.
  • Chastity»، وب‌سایت مجموعه آموزشی بیامور»، تاریخ بازدید: ۴ شهریور ۱۴۰۴ش.
  • Yarshater, Ehsan, "ḠAZAL ii. Characteristics And Conventions", Iranica, November 15, 2006.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=پاک‌دامنی&oldid=89398»