عفت مردانه

عفاف مرد

علی هاشمی، وزنه‌بردار ایرانی، در مراسم اهدای مدال قهرمانی جهان ۲۰۱۷ آناهیم، با بانوی اهداکننده مدال دست نداد.
مشخصات مفهوم
شاخه علمی	اخلاق و فقه اسلامی
نوع مفهوم	مفهوم اخلاقی و رفتاری
معنای اصطلاحی	پاک‌دامنی، کنترل نگاه و پرهیز از گناه در مردان
حوزه کاربرد	اخلاق اسلامی و مطالعات خانواده
گستره جغرافیایی	جهان اسلام
تاریخچه و ریشه
منشأ تاریخی	آموزه‌های دینی و قرآنی
اهمیت و ارتباط
اهمیت	عامل کلیدی در تحکیم بنیان خانواده و سلامت اخلاقی جامعه
مرتبط با	عفاف حجاب خانواده

عفاف مرد؛ مصادیق و جلوه‌های زیست عفیفانه مردان.

عفاف مرد همچون عفاف زن، نقشی انکارناپذیر در به‌وجود آوردن جامعه‌ای سالم یا ناسالم دارد. در اسلام، جلوهٔ عفاف مردان، در دو مصداق اصلی مورد توجه قرار گرفته است: معنای اول و اصلی عفاف در مصداق نخست، چشم‌پوشی و پرهیز از نگاه حرام است که نسبت به حجاب زنان، اولویت دارد. مصداق دوم عفاف مردان، در سبک پوشش آنها جلوه‌گر می‌شود.

مفهوم‌شناسی

عفاف، به‌معنای پاک‌دامنی، حالتی درونی است که زمینهٔ گرایش انسان به پوشیدگی و پرهیز از غلبهٔ شهوت را فراهم می‌کند. به‌همین دلیل، عفت، امری اکتسابی دانسته شده است که با آگاهی معنوی یا الگوگیری از گروه‌های مرجع مانند والدین و مربیان به‌دست می‌آید. کارشناسان علوم دینی، پایداری و ماندگاری عفت را نیازمند مراقبت پیوسته دانسته‌اند. آنها بر این باورند که عفاف، جنسیت‌بردار نبوده و فرامکانی و فرازمانی است. زنان و مردان، در برابر یکدیگر، مجموعه‌ای از تکالیف را بر عهده دارند که در صورت پای‌بندی به آنها، جامعه‌ای سالم، به‌وجود آید. حفظ عفت عمومی از جمله وظایف اجتماعی مشترک میان زنان و مردان است.

عفاف مرد در قرآن

مفسران قرآن، مخاطب بسیاری از آیات مرتبط با مفهوم عفاف را هر دو گروه زنان و مردان در جامعه دانسته‌اند. به‌ویژه در آیهٔ ۳۳ از سورهٔ نور، از تمام کسانی که توانایی یا امکان ازدواج ندارند خواسته شده که عفت ورزند تا از لطف خداوند، این امکان برای آنها فراهم شود.

مصادیق عفاف مرد

کارشناسان، با بررسی متون و معارف دینی، برخی مصادیق عفاف مردان را این گونه مطرح کرده‌اند:

1. عفت چشم: از نظر کارشناسان، بیشترین مؤلفه‌های جنسی برای مردان به‌وسیلهٔ چشم دریافت می‌شود. به‌همین دلیل، مهم‌ترین مصداق بی‌عفتی در مردان، چشم‌چرانی دانسته شده است. تأکید بر عفاف چشم برای مردان، به صراحت در آیات قرآن نیز آمده است.
2. عفت زبان: این نوع از عفت، به‌معنای خویشتن‌داری بوده و مواردی همچون فحاشی، هتاکی و بی‌حرمتی از مصادیق بی‌عفتی برای مردان به‌شمار می‌روند.
3. عفت در روابط جنسی: این نوع از عفت به‌معنای پاکدامنی در ارضای نیازهای جنسی است که در قرآن نیز به‌عنوان یکی از نشانه‌های مؤمنان مطرح شده است.
4. عفت گوش؛ شنیدن سخنان و صداهایی که عفاف مردان را خدشه‌دار می‌کند مانند ارتباط‌های تلفنی غیرمشروع، از جمله مصادیق بی‌عفتی مردان است.
5. عفت فکر و قلب: تصویرسازی ذهنی از هر آنچه که مردان را به گناه بیندازد، از جمله مصادیق بی‌عفتی آنها محسوب می‌شود.

پیامدهای بی‌توجهی به عفاف در مرد

بی‌توجهی به عفاف در مردان، آسیب‌های خانوادگی و اجتماعی زیر را در پی دارد:

1. سست‌شدن بنیان خانواده: چشم‌چرانی و ناپاکی نگاه مردان، زمینه‌ساز شک و بی‌اعتمادی در خانواده‌ها می‌شود.
2. دوری از معنویت: بی‌عفتی، مردان را بر مسائل جنسی متمرکز می‌کند و فضای فکری آنها را از افکار هوس‌آلود پر می‌کند و به‌تدریج از معنویت دور می‌سازد.
3. گسترش ارتباطات نامشروع: بی‌عفتی مردان باعث گسترش روابط نامشروع شده و این موضوع منجر به انحطاط جامعه و نابودی هویت نسل‌های آینده خواهد شد.
4. ضعف در تربیت نسل‌های آینده: بی‌عفتی مردان به از دست رفتن فرصت‌های طلایی که والدین باید در راستای تربیت فرزندان خود از آنها بهره بگیرند، منجر خواهد شد.
5. تزلزل پایه‌های اقتصادی خانواده: مردانی که به‌دنبال ارتباطات متنوع هستند، همواره بار مالی بیشتری را بر دوش خانواده تحمیل می‌کنند.
6. توهین به همسر: توهین به مقام بانویی که همسر و مادر فرزندان خانواده است، از آسیب‌هایی است که بی‌عفتی مردان به وجود می‌آورد.

تقویت عفاف مرد

کارشناسان حوزهٔ دین و خانواده، برخی راه‌کارها را به‌منظور تقویت عفاف مردان و در نتیجهٔ آن، تقویت بنیان خانواده مطرح کرده‌اند:

حوزهٔ آموزش

1. آموزش آموزه‌های دینی؛
2. تعمیق فرهنگ عفاف و حجاب برای مردان؛
3. ایجاد امکانات لازم برای آموزش و ارتقاء سطح آگاهی مردان نسبت به امور غریزی و روابط زناشویی؛
4. آموزش عمومی و اقدامات محلی در راستای آموزش مهارت‌های ارتباط خانواده.

حوزهٔ سیاست‌گذاری و اجرایی

1. زمینه‌سازی برای کاهش موقعیت‌هایی که عفت مردان و زنان را به خطر می‌اندازد؛
2. ساخت محصولات فرهنگی متناسب با عفاف و حجاب مردان؛
3. کنترل اجتماعی؛
4. تنظیم هنجارهای رسمی و وضع قوانین متناسب با هنجارهای دینی؛
5. ارائهٔ راه‌حل‌هایی برای موارد جانبی توسط سیاست‌گذاران فرهنگی و اجتماعی؛
6. نظارت مستقیم بر آثار ترجمه شده در کشور.

منابع

• قرآن.
• ابن‌اثیر، ابن ابی‌المکرم، النهایه فی غریب الحدیث، به تحقیق طاهراحمد الزادی، قم، مؤسسهٔ اسماعیلیان، چ۴، ۱۳۶۴ش.
• الحرّانی، حسن بن شعبه، تحف العقول، قم، جامعهٔ مدرسین، ۱۴۰۴ق.
• الراغب الاصفهانی، حسین بن محمد، المفردات غریب القرآن، کتاب، چ۱، ۱۴۰۴ق.
• طیبی، ناهید، «عفاف و حجاب مردان؛ بایدها و نبایدها و نقش آن در سالم سازی جامعهٔ اسلامی»، گروه تاریخ پژوهشگاه حضرت معصومه، وابسته به جامعه الزهرا، بی‌تا.
• معین، محمد، فرهنگ فارسی، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۱۴ فروردین ۱۴۰۲ش.