آبشار آبسفید؛ آبشاری در لرستان و معروف به عروس آبشارهای ایران.
آبشار آبسفید از زیباترین و معروفترین آبشارهای ایران است که در استان لرستان، نزدیکی شهرستان الیگودرز و در دامنهٔ رشتهکوه زاگرس قرار دارد. این آبشار بهدلیل زیبایی منحصر به فرد و جریان سفیدرنگ آب آن، به «عروس آبشارهای ایران» شهرت یافته و در فهرست میراث ملی طبیعی ایران نیز ثبت شده است.
نام و موقعیت جغرافیایی
آبشار آبسفید در جنوبشرقی استان لرستان، در دامنهٔ کوههای زاگرس و کنار کوه بلند قالیکوه در بخش بشارت ذلقی و۵۰کیلومتری شهر الیگودرز واقع شده است.[۱] آبشار آبسفید بهدلیل جریان آب پرقدرت و فراوانی که به شکل سفید و کفآلود از ارتفاعات سرازیر میشود، به این نام معروف شده است. این پدیده بهخاطر مخلوط شدن آب با هوا و برخورد با سنگها و ایجاد حبابهای سفیدرنگ رخ میدهد و منظرهای شبیه تور سفید عروس ایجاد میکند.[۲] مردمان بومی لرستان به آبشار آبسفید، «اِو سپید» یا «اِو اسبید» نیز میگویند.[۳] این آبشار با نامهای «سفیدآب» و «آبشار سفید» نیز شناخته میشود.[۴]
وجود رودخانههای دائمی و روستاهای کوچک در اطراف، به جذابیت و تنوع چشماندازهای طبیعی منطقه نیز افزوده است.[۵] بههمین دلیل آبشار آبسفید از گذشتههای دور تا به امروز، محلی برای تجمع، گردش و برگزاری جشنهای آیینی و سنتی مردم محلی این منطقه بوده است.[۶] این آبشار در سال ۱۳۹۸ش به شمارهٔ ۵۳۴ در فهرست میراث طبیعی ملی ایران ثبت شده است.[۷]
ویژگیهای طبیعی
این آبشار حدود ۷۰ متر ارتفاع دارد و عرض تاج آن در فصلهای پرآب به ۸ تا ۱۵ متر میرسد.[۸] آب این آبشار از تونلی طبیعی در دل کوه قالیکوه سرچشمه میگیرد و پس از طی مسافتی به حوضچهای تبدیل میشود.[۹] در نهایت آب آبشار پس از سرازیر شدن به رود رودبار لرستان و سپس به رود دز میپیوندد.[۱۰]
آبشار آبسفید در دلِ درههای تاریکی قرار دارد که در اثر فعالیتهای زمینشناختی و فرسایش، توسط آب در طول هزاران سال بهوجود آمدهاند.[۱۱] آب این آبشار از بهترین و سالمترین آبهای معدنی در ایران بهشمار میرود که خاصیت درمانی هم دارد.[۱۲]
طبیعت پیرامون
طبیعت اطراف آبشار آبسفید ترکیبی چشمنواز از مناظر کوهستانی، جنگلهای سرسبز و رودخانههای زلال است که در دل رشتهکوههای زاگرس و دامنهٔ قالیکوه شکل گرفته است. این منطقه بهدلیل ارتفاع بالا و آبوهوای ییلاقی، در بهار و تابستان بسیار سرسبز و خنک است و مقصد محبوب طبیعتگردان بهشمار میرود. کوههای سر به فلک کشیده، تپههای سبز، جریانهای کوچک آب و چشمههای طبیعی در اطراف آبشار، مناظری رؤیایی و آرامشبخش خلق کردهاند. قطرات آب و حبابهای سفید که از برخورد آب با صخرهها ایجاد میشوند، فضای اطراف آبشار را مهآلود و خنک میکنند و منظرهای شبیه تور عروس بهوجود میآورند.[۱۳]
پوشش گیاهی و جانوری منطقه
پوشش گیاهی
پوشش گیاهی آبشار آب سفید
پوشش گیاهی منطقهٔ آبشار آبسفید ترکیبی از جنگلهای بلوط، گردو، سرو کوهی، ارس، زالزالک، انجیر وحشی، تمشک بهصورت خودرو و انواع گلها مانند لالههای واژگون و گیاهان دارویی است. خاک حاصلخیز اطراف این آبشار، شرایط رویش انواع گیاهان دارویی مانند گَزَنه، پونه کوهی، آویشن کوهی، کنگر و گلگاوزبان را فراهم کرده که هم سبب استفادهٔ مردمان محلی شده و هم بر جاذبهٔ گردشگری آن افزوده است.[۱۴]
پوشش جانوری
منطقهٔ آبشار آبسفید بهدلیل قرار گرفتن در منطقهٔ کوهستانی و حفاظتشدهٔ قالیکوه، زیستگاه گونههای جانوری متنوعی از جمله پلنگ، خرس، گرگ، بز کوهی و پرندگان شکاری و آوازخوان است که مجموعاً اکوسیستمی غنی و ارزشمند را شکل دادهاند. البته حیوانات وحشی بهدلیل رفتوآمد زیاد در کنار آبشار دیده نمیشوند.[۱۵]
مسیر دسترسی
مسیر منتهی به آبشار آب سفید
برای دسترسی به آبشار آبسفید، ابتدا باید به شهر الیگودرز در استان لرستان سفر کرد؛ زیرا این شهر نزدیکترین نقطهٔ شهری به آبشار است و دسترسی جادهای مناسبی دارد. در طی مسیر باید وارد جادهٔ امامزاده مومد حسن شد و با عبور از روستاهای برم، مسگری، قلعهپاچه و سرکول میتوان به آبشار آبسفید رسید. جاده تا نزدیکی آبشار آسفالته و مناسب است. پس از پارک کردن ماشین، با ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پیادهروی این جاذبهٔ طبیعی مشاهده میشود. در طول راه نیز، مسیر کوهستانی بوده و مناظر طبیعی بسیار زیبایی دارد و تابلوهای راهنما و امکانات اولیه برای گردشگران به نحو مطلوبی وجود دارد.[۱۶]
امکانات رفاهی
امکانات رفاهی آبشار آب سفید بسیار متنوع و کامل است و این منطقه را به یکی از محبوبترین مقاصد گردشگری استان لرستان تبدیل کرده است. البته بهمنظور حفظ جاذبههای طبیعی و حیاتوحش این منطقه، شرایط اسکان بهصورت هتل یا سوئیت برای اقامت گردشگران فراهم نشده،[۱۷] اما برای اسکان موقت گردشگران، امکانات رفاهی که در اطراف آبشار وجود دارد عبارتند از:
دو نمازخانه برای رفاه حال زائران و گردشگران؛
حدود ۱۵۰ سکوی استراحت در نقاط مختلف اطراف آبشار؛
غرفههای مواد غذایی و سیاهچادرهای محلی که محصولات و فرهنگ مردم بختیاری و عشایر منطقه را معرفی میکنند؛
ایستگاه پلیس و درمانگاه برای تأمین امنیت و خدمات پزشکی؛
سوئیتهای اقامتی و هتلهای نزدیک در شهر الیگودرز برای کسانی که تمایل به اقامت در فضای سرپوشیده دارند؛
در آینده نزدیک برنامههایی برای احداث دریاچه مصنوعی یک هکتاری، آلاچیق، سکوی ماهیگیری، تلهکابین، پیست اسکی، پیست دوچرخهسواری، پیست اسبسواری، امکانات تیراندازی، باغوحش، پارک بازیکودکان، رستوران سنتی و کافیشاپ در دست اجرا قرار گرفته است.
این امکانات رفاهی موجب شده بازدیدکنندگان بتوانند تجربهای راحت، ایمن و لذتبخش از طبیعت بکر و زیبای آبشار آب سفید داشته باشند.[۱۹]
نقش آبشار در فرهنگ و اقتصاد منطقه
آبشار آبسفید نقش چندوجهی در حیات اقتصادی، فرهنگی و زیستمحیطی منطقه ایفا میکند. این آبشار بهعنوان یکی از منابع تأمین آب آشامیدنی و کشاورزی در حفظ اکوسیستم محلی مؤثر است[۲۰] و بهعنوان یک جاذبه طبیعی برجسته، از طریق جذب گردشگر به رونق اقتصادی و ایجاد اشتغال کمک میکند.[۲۱] موقعیت آن در نزدیکی زیارتگاه امامزاده مومد حسن و مناطق عشایری بختیاری، به حفظ و معرفی فرهنگ بومی یاری رسانده[۲۲] و کاربری آن بهعنوان یک تفرجگاه طبیعی، بر کیفیت زندگی ساکنان و بازدیدکنندگان تأثیرگذار است.[۲۳] همچنین، اهمیت این پدیده در تقویت آگاهیهای زیستمحیطی و کمک به توسعه پایدار منطقه ذکر شده است.[۲۴]
جاذبههای گردشگری منطقه
در مسیر دسترسی به آبشار آبسفید، افزون بر چشماندازهای طبیعی بکر، جاذبههای تاریخی و فرهنگی متعددی نیز وجود دارد که تنوع گردشگری منطقه را افزایش دادهاند، مانند:[۲۵]
امامزاده محمد بن حسنامامزاده مومد حسن: امامزاده مومد حسن (محمد بن حسن)، در جادهٔ منتهی به آبشار آبسفید قرار دارد و زیارتگاهی مهم برای مردم بختیاری بهشمار میرود. وی نوجوانی از نوادگان امام حسن مجتبی است که پس از ورود به ایران، در سن نوجوانی به شهادت رسید. این امامزاده با لقب کریم لرستان، شناخته میشود و هر ساله زائران بسیاری برای زیارت، برآورده شدن حاجات و شفا به آنجا میآیند. بازدید از این مکان، فرصتی برای آشنایی با فرهنگ و تاریخ مذهبی منطقه است.[۲۶]
سد خانآباد: سدی بر رود اسلشاه از سرشاخههای دز که افزون بر تأمین آب و کشاورزی، مرکز دسترسی به آبشارهای آبسفید، چکان، برنجه، دشت لالههای واژگون، قلل قالیکوه و اشترانکوه، دریاچه گهر، تونل برفی کمندان، چشمه ماهیچال، امامزاده مومد حسن و مناطق عشایری است.[۲۷]
قالیکوه: کوهی است که آبشار آبسفید از تونلی طبیعی در دل آن سرچشمه میگیرد. این کوه دارای مناظر خیرهکننده، دشت لالههای واژگون، غار باستانی بزنوید، محل سکونت انسانهای اولیه و شیرهای سنگی ۴۰۰ ساله است که نماد فرهنگی ایل بختیاری بهشمار میروند. این کوهستان چراگاه دامهای عشایر بختیاری است.[۲۸]
منطقه عشایری موگور: زیستگاه عشایر بختیاری است که فرصت آشنایی با فرهنگ، آداب و سبک زندگی آنها در دل طبیعت زاگرس برای گردشگران را فراهم کرده است.[۲۹]
روستای گایگان: معروف به روستای گُل ایران با بافت تاریخی و پرورش گل که به اقتصاد محلی کمک کرده است.[۳۰]
پل کله: پل تاریخی از دوره صفویه با سازهٔ سنگی و آجری و طاقهای قوسی.[۳۱]
تنگه صیاد: جاذبهٔ طبیعی با مسیرهای پیادهروی، صخرهنوردی و آببازی.[۳۲]
