خدای سال ۶۰ همان خدای امسال است؛ دیدگاه سید علی خامنهای دربارهٔ تداوم سنتهای الهی و امکان عبور جمهوری اسلامی از بحرانهای سیاسی و اجتماعی.
 بازتاب جمله «خدای امسال همان خدای سال ۶۰ است» در روزنامه جوان | |
پادکست مقاله | 🡇
|
«خدای سال ۶۰ همان خدای امسال است» عبارتی است از آیتالله سید علی خامنهای که در ادبیات سیاسیدینی جمهوری اسلامی ایران برای تبیین نسبت میان تجربههای بحرانی دههٔ ۱۳۶۰ش و وضعیتهای بعدی نظام جمهوری اسلامی ایران بهکار رفته و مبنای برداشتهای تفسیری و انتقادی متفاوتی دربارهٔ منشأ پایداری، امکان تداوم و کارآمدی الگوهای گذشته در شرایط معاصر قرار گرفته است.
چارچوب نظری
«خدای سال ۶۰ همان خدای امسال است»، عبارتی است که سید علی خامنهای بهعنوان چارچوبی دینی-تاریخی بهعنوان یک سنت الهی برای امکانسنجی عبور جمهوری اسلامی ایران از بحرانهای کنونی و اساسی ارائه داده است.[۱] بر اساس این دیدگاه، پایداری جمهوری اسلامی ایران در برابر بحرانهای شدید آن دوره، از جمله جنگ عراق با ایران، ناامنی داخلی و ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران، صرفاً حاصل محاسبات سیاسی و مادی نیست، بلکه متکی بر سنّتهای الهی دانسته میشود.[۲] در این رویکرد، ناکامی مکرر برآوردهای سیاسی و امنیتی دشمنان، از تحولات پیش از پیروزی انقلاب اسلامی تا جنگ عراق با ایران، عملیات طبس، پروژههای بیثباتسازی و ترورهای دهۀ شصت ایران، بهعنوان شواهد ناتوانی محاسبات صرفاً مادی در برابر سنّتهای الهی ارزیابی میشود.[۳]
سنتهای الهی در متون اسلامی، بهویژه قرآن، به مجموعه قوانین و روشهای ثابت الهی در ادارۀ جهان و جامعه انسانی گفته میشود. این سنتها بیانگر رابطۀ منظم میان رفتار انسانها و پیامدهای آن در تاریخ و جامعهاند. از مهمترین ویژگیهای آنها میتوان به ثبات و تغییرناپذیری، عمومیت و شمول برای همۀ انسانها و اقوام و قانونمندی حوادث تاریخی اشاره کرد؛ به این معنا که سرنوشت جوامع بر اساس این قوانین الهی شکل میگیرد و هیچ قوم یا ملتی از آن مستثنا نیست.[۴]
یکی از سنتهای مورد اشاره در این دیدگاه، سنت نصرت است که تضمین میکند هرکس دین خدا و ارزشهای الهی را یاری کند، نصرت قطعی خداوند شامل حال او خواهد شد. همچنین سنت استقامت و سنت شکر نعمت، بیانگر این منطق هستند که پایداری در راه حق و استفاده درست از مواهب الهی، منجر به هدایت، گشایش و افزونی نعمت میشود. مطابق این دیدگاه، همانگونه که در سال ۱۳۶۰ش با انطباق رفتار جمعی با این سنّتها، نظام اسلامی توانست از شرایط بحرانی عبور کند، در زمان حال نیز امکان تکرار آن وجود دارد؛ زیرا سنّتهای الهی دگرگون نشدهاند.[۵]
تفاسیر تعبیر آیتالله خامنهای
تفاوت نسل دههٔ ۱۳۶۰ش و نسل امروزی
در دیدگاههای انتقادی مطرحشده، اظهارات آیتالله خامنهای در ۷ تیر ۱۴۰۱ش دربارهٔ «یکی بودن خدای دههٔ ۱۳۶۰ش و امروز» بهعنوان ارجاعی به تجربههای سیاسی و امنیتی آن دوره در مدیریت حوادث داخلی تفسیر میشود و با اشاره به گزارشها و روایتهای تاریخی اعدامهای دههٔ ۱۳۶۰ش شناخته میشود. این دیدگاهها با تأکید بر تغییرات اساسی در ترکیب اجتماعی، سطح آگاهی عمومی، گسترش ارتباطات و تحول اشکال کنش اعتراضی، استدلال میکنند که جامعهٔ ایران معاصر، تفاوت معناداری با دههٔ ۱۳۶۰ش دارد. بر این اساس، امکان یا کارآمدی تکرار الگوهای آن دوره مورد تردید قرار میگیرد و بر وجود شکاف فزاینده میان ساختار قدرت و مطالبات اجتماعی تأکید میشود.[۶]
تحلیلگران معتقدند جوانان دههٔ ۱۳۶۰ش در فضایی رشد یافتند که انقلاب اسلامی و جنگ ایران و عراق نقش تعیینکنندهای در سبک زندگی و هویت اجتماعی آنان داشت[۷] و ابزارهای رسانهای و جریانهای فکری متنوع نیز محدودتر بود. در مقابل، جوانان امروز در شرایطی رشد کردهاند که گسترش ارتباطات، فضای مجازی و تنوع جریانهای فرهنگی، آنان را در معرض چالشها و تهدیدهای فکری بیشتری قرار داده است.[۸] با این حال، گزارشها و شواهد اجتماعی نشان میدهد که توانایی، انگیزه و ایمان نسل جوان امروز کمتر از نسل دههٔ ۱۳۶۰ش نیست و حضور آنان در فعالیتهای دینی، فرهنگی و مناسبتهای انقلابی نشاندهندۀ تداوم این پایبندی است.[۹] در عین حال، برخی خلأها مانند نیاز به تقویت برنامههای تربیتی و هویتی، ارتقای سواد رسانهای و ایجاد زمینههای بهتر برای درگیر شدن عمیقتر جوانان با مفاهیمی مانند ایمان، ایثار و مسئولیت اجتماعی از جمله مواردی است که برای تقویت این ظرفیت در نسل جدید قابل توجه دانسته میشود.[۱۰]
تغییرات ساختاری نظام جمهوری اسلامی ایران
برخی بر این باورند که جمهوری اسلامی ایران در دههٔ ۱۳۶۰ش، نظامی نوپا با ساختارهای نهادی و قانونی در حال شکلگیری بود که همزمان با بحرانهایی مانند جنگ، ترور و ناامنیهای داخلی مواجه شد. با گذشت زمان، این نظام با تکیه بر تجربههای تاریخی، تثبیت نهادهای حکومتی و گسترش ظرفیتهای مدیریتی و اجتماعی، از مرحلهٔ شکلگیری عبور کرده و در مقایسه با دههٔ ۱۳۶۰ش به ساختاری پایدارتر و منسجمتر تبدیل شده است.[۱۱]
این منابع با مقایسه شرایط دههٔ ۱۳۶۰ش و شرایط پیشآمده ناشی از جنگ رمضان و ترور رهبر جمهوری اسلامی ایران، استدلال میکنند که ایران امروز از نظر ساختاری، نهادی و ثبات سیاسی در موقعیتی مستحکمتر قرار دارد و همانگونه که در گذشته با اتکا به ایمان جمعی، قواعد حقوقی و سازوکارهای قانونی از مشکلات ناشی از بحران خلأ رهبری عبور کرده است، در شرایط کنونی نیز میتواند با استمرار همان اصول، جنگها و بحرانها را پشت سر گذاشته و از طریق روندهای پیشبینیشده، رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران را معرفی کند.[۱۲]
پانویس
- ↑ «خدای دورانها؛ روایتی از دیدار با وقتشناسترین مسئول جمهوری اسلامی ایران»، خبرگزاری میزان.
- ↑ «چگونگی مواجهه با سنتهای الهی؛ رمز پیروزیها و شکستها»، خبرگزاری بینالمللی قرآن.
- ↑ «حکایت خدای سال 60 و خدای آن طرف اروند (یادداشت روز)»، وبسایت روزنامه کیهان.
- ↑ «چگونگی مواجهه با سنتهای الهی؛ رمز پیروزیها و شکستها»، خبرگزاری بینالمللی قرآن.
- ↑ «رهبری: خدای سال ۶۰ همان خدای امسال است»، پایگاه خبری و تحلیلی انصاف.
- ↑ «مظفر محمدی: خدای دهه شصت، خدای امروز هم نیست»، وبسایت حزب کمونیست کارگری ایران؛«خدای دهه ۶۰ خامنهای چگونه خدایی است؟»، وبسایت ایران آزادی.
- ↑ «جوان دیروز، جوان امروز»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «چه کسی بهتر است؛ جوان دیروزی یا جوان امروز»، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران.
- ↑ «نسل جوان و دانشآموز پای کار انقلاب هستند»، خبرگزاری مرآت.
- ↑ «چرا جوانان امروز دیگر شبیه ما نیستند؟»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران.
- ↑ «خدای سال ۶۰، همان خدای امسال است /نهضت ادامه دارد»، خبرگزاری تحلیلی ایران.
- ↑ «ایران آماده بیعت با رهبر جدید انقلاب/ خدای ۱۴۰۴ همان خدای دهه ۶۰ است»، افکار نیوز.
منابع
- «ایران آماده بیعت با رهبر جدید انقلاب/ خدای ۱۴۰۴ همان خدای دهه ۶۰ است»، افکار نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۳ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «جوان دیروز، جوان امروز»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۳۹۰ش.
- «چرا جوانان امروز دیگر شبیه ما نیستند؟»، وبسایت خبری تحلیلی عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
- «چگونگی مواجهه با سنتهای الهی؛ رمز پیروزیها و شکستها»، خبرگزاری بینالمللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۱۲ تیر ۱۴۰۱ش.
- «چه کسی بهتر است؛ جوان دیروزی یا جوان امروز»، خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۳۹۴ش.
- «حکایت خدای سال ۶۰ و خدای آن طرف اروند (یادداشت روز)»، وبسایت روزنامه کیهان، تاریخ درج مطلب: ۱۰ تیر ۱۴۰۱ش.
- «خدای سال ۶۰، همان خدای امسال است /نهضت ادامه دارد»، خبرگزاری تحلیلی ایران، تاریخ درج مطلب: ۴ خرداد ۱۴۰۳ش.
- «خدای دهه ۶۰ خامنهای چگونه خدایی است؟»، وبسایت ایران آزادی، تاریخ درج مطلب: ۹ تیر ۱۴۰۴ش.
- «خدای دورانها؛ روایتی از دیدار با وقتشناسترین مسئول جمهوری اسلامی ایران»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۹ تیر ۱۴۰۱ش.
- «رهبری: خدای سال ۶۰ همان خدای امسال است»، پایگاه خبری و تحلیلی انصاف، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۴۰۱ش.
- «مظفر محمدی: خدای دهه شصت، خدای امروز هم نیست»، وبسایت حزب کمونیست کارگری ایران، تاریخ بازدید: ۱۴ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «نسل جوان و دانشآموز پای کار انقلاب هستند»، خبرگزاری مرآت، تاریخ درج مطلب: ۲۲ بهمن ۱۴۰۴ش.