بدون خلاصۀ ویرایش |
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) |
||
| (۲۰ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
سقط | '''سقط جنین'''؛ از بین بردن جنین بهصورت عمدی و غیرعمدی. | ||
سقط جنین در طول تاریخ به روشهای متفاوتی انجام میشده است. تا | سقط جنین در طول تاریخ به روشهای متفاوتی انجام میشده است. تا ۱۹۷۰م، سقط جنین، غیرقانونی بود. پس از سر برآوردن جنبشهای فمینیستی، برخی از کشورها، سقط جنین حتی بدون دلایل پزشکی را برای مادر مجاز دانستند. سالانه حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون سقط جنین عمدی در جهان اتفاق میافتد. | ||
==مفهومشناسی== | == مفهومشناسی == | ||
سقط جنین در لغت بهمعنای افتادن بچه کامل نشده از شکم مادر یا بچهای که از شکم بیافتد<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/ | سقط جنین در لغت بهمعنای افتادن بچه کامل نشده از شکم مادر یا بچهای که از شکم بیافتد<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/سقط دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه سقط.]</ref> و در علم پزشکی به معنای خروج جنین از شکم مادر قبل از موعد زایمان است.<ref>[https://mojgankasiri.com/واکاوی-سقط-جنین-از-منظر-فقه-و-قانون/ «واکاوی سقط جنین از منظر فقه و قانون»، وبلاگ دکتر مژگان کثیری.]</ref> در اصطلاح فقهی افتادن جنین از رحم مادر قبل از کامل شدن را اجهاض میگویند.<ref>[https://lib.eshia.ir/23017/4/487 مؤسسه دائرهالمعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، ج4، ص487، کتابخانه مدرسه فقاهت.]</ref> تولد پیش از موعد و زایمان جنین مرده سقط نیست.<ref>[http://developmentalbio.blogfa.com/post/11 «سقط جنین و تاریخچه آن»، پایگاه علمی زیستشناسی تکوینی.]</ref> | ||
== تاریخچه == | |||
سقط جنین در جوامع مختلف وجود داشته است و هر اقلیمی با توجه به شرایط خود برخوردها و قوانین متفاوتی را برای آن رقم زدهاند. سقط جنین خودخواسته در تاریخ ایران باستان، مصر و امپراتوری چین وجود داشته و با روشهای متفاوتی مانند خوردن دارو، فشار شکمی، استفاده از ادوات تیز و روشهای دیگر انجام میشده است.<ref>[http://developmentalbio.blogfa.com/post/11 «سقط جنین و تاریخچه آن»، پایگاه علمی زیستشناسی تکوینی.]</ref> | |||
تغییر نگرش افراد نسبت به | اولین قانون در مسئله سقط جنین مربوط به قوانین حمورابی در حدود ۴۵۰۰ سال پیش است. بر طبق قوانین حمورابی اگر شخصی به زن باردار یا جنین او آسیبی میرساند که موجب مرگ مادر میشد، مجازات فرد ضارب یا دختر او مرگ بود. در امپراتوری آشور و حمورابی، مادری که فرزند خود را سقط کرده بود به چهارمیخ کشیده شده و پس از فوت هم خاکسپاری نمیشد؛ اما پدران حق داشتند فرزند ناخواسته خود را بکشند.<ref>[https://ijogi.mums.ac.ir/article_8442_60d50c0c269cb2893e72b214de80d47b.pdf اختری، «سقط جنین از ایران باستان تاایران امروز»، 1395ش، ص2.]</ref> مخالفت قانونی و آشکار با سقط جنین تا قرن ۱۹م، ادامه داشت. پس از تحولات معرفتی، فلسفی و اجتماعی در جامعه قرن ۱۹م، زمینهها برای طرح مسئله سقط جنین مساعد شد. | ||
==آمار | |||
تغییر نگرش افراد نسبت به سقط جنین، برآمده از یک انقلاب در شیوه نگاه زن و مرد به امر ازدواج، تشکیل خانواده و رابطه جنسی بود. انقلاب جنسی با تغییر در نگرش، باور و ارزشهای جامعه، زنان را به آزادی جنسی فعال و بدون تعهد سوق داد و رفتهرفته سقط جنین را نیز به یک انتخاب ساده تبدیل کرد. جنبش فمینیسم همچنین آغازگر جدایی رابطه جنسی از امر تولیدمثل بود. در ۱۹۶۷م سقط جنین در انگلستان آزاد شد. ایالاتمتحده آمریکا در ۱۹۷۳م، فرانسه در ۱۹۷۵م و ایتالیا در ۱۹۷۸م این مشی را پذیرفتند. در طول دو دهه اخیر بسیاری از کشورهای اروپایی چه از نظر عملی و چه از نظر حقوقی حق سقط جنین را برای زنان پذیرفتند.<ref>میشل، جنبش زنان فمینیسم، 1381ش، ص118-119.</ref> | |||
== آمار == | |||
انواع سقط جنین | انواع سقط جنین | ||
سقط جنین به دو نوع عمدی و غیرعمدی تقسیم میشود؛ سقط جنین عمدی به دو علت است: | سقط جنین به دو نوع عمدی و غیرعمدی تقسیم میشود؛ سقط جنین عمدی به دو علت است: | ||
#درمانی: در پزشکی زمانی به سقط، درمان گفته میشود، که حفظ جنین برای مادر خطرناک باشد و به جهت نجات جان مادر و پیشگیری از آسیبهای جسمی و روحی او انجام شود. امروزه وجود برخی از بیماریها در جنین نیز میتواند مجوزی برای سقط درمانی باشد. | # درمانی: در پزشکی زمانی به سقط، درمان گفته میشود، که حفظ جنین برای مادر خطرناک باشد و به جهت نجات جان مادر و پیشگیری از آسیبهای جسمی و روحی او انجام شود. امروزه وجود برخی از بیماریها در جنین نیز میتواند مجوزی برای سقط درمانی باشد. | ||
#سقط انتخابی: این سقط داوطلبانه و بنا به درخواست مادر بدون دلایل پزشکی به دست خود او یا توسط پزشک یا ماما انجام میشود. <ref>[http://developmentalbio.blogfa.com/post/11 «سقط جنین و تاریخچه آن»، پایگاه علمی زیستشناسی تکوینی.]</ref> | # سقط انتخابی: این سقط داوطلبانه و بنا به درخواست مادر بدون دلایل پزشکی به دست خود او یا توسط پزشک یا ماما انجام میشود.<ref>[http://developmentalbio.blogfa.com/post/11 «سقط جنین و تاریخچه آن»، پایگاه علمی زیستشناسی تکوینی.]</ref> | ||
سقط جنین غیرعمدی از بین رفتن ناخواسته رویان یا جنین، از هفته بیستم تا بیستودوم بارداری است. سقط غیرعمدی به جهات مختلفی مانند اختلالات کروموزومی، بیماریهای عروقی، دیابت، مشکلات هورمونی، عفونت و اختلالات رحمی، تروما یا ضربه اتفاق میافتد.<ref>[http://developmentalbio.blogfa.com/post/11 «سقط جنین و تاریخچه آن»، پایگاه علمی زیستشناسی تکوینی.]</ref> | سقط جنین غیرعمدی از بین رفتن ناخواسته رویان یا جنین، از هفته بیستم تا بیستودوم بارداری است. سقط غیرعمدی به جهات مختلفی مانند اختلالات کروموزومی، بیماریهای عروقی، دیابت، مشکلات هورمونی، عفونت و اختلالات رحمی، تروما یا ضربه اتفاق میافتد.<ref>[http://developmentalbio.blogfa.com/post/11 «سقط جنین و تاریخچه آن»، پایگاه علمی زیستشناسی تکوینی.]</ref> | ||
سقط جنین در جهان به جهت آمیختگی با موضوعات اخلاقی، مذهبی، قانونی، فرهنگی، خانوادگی، اجتماعی و جنسی بیشتر پنهان و زیرزمینی انجام میشود و عملاً امکان ارائه آمار رسمی حتی در کشورهایی که سقط جنین قانونی است وجود ندارد.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14000228000243/ | سقط جنین در جهان به جهت آمیختگی با موضوعات اخلاقی، مذهبی، قانونی، فرهنگی، خانوادگی، اجتماعی و جنسی بیشتر پنهان و زیرزمینی انجام میشود و عملاً امکان ارائه آمار رسمی حتی در کشورهایی که سقط جنین قانونی است وجود ندارد.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/14000228000243/آمار-سقط-جنین-در-ایران-و-جهان-چقدر-است آمار سقط جنین در ایران و جهان چقدر است؟»، خبرگزاری فارس.]</ref> هماکنون در ۵۸ کشور از ۱۹۳ کشور عضو سازمان ملل سقط جنین قانونی است. | ||
آمار ارائه | آمار ارائه شده توسط سازمان بهداشت جهانی سالانه حدود۴۰ تا ۵۰ میلیون سقط جنین در جهان را روایت میکند. کشور روسیه با بیشترین میزان سقط ۵۳٬۳ درصد رتبه اول، کوبا با ۲۴٬۸درصد، قزاقستان با ۳۵ درصد، گرجستان با ۱۹٫۱ درصد و رومانی با ۲۱٫۳ درصد، آمریکا با ۲۲ درصد، بعد از روسیه بیشترین آمار سقط را دارا هستند. این در حالی است که سوگند پزشکی یونان باستان، پزشکان اروپایی را از انجام سقط جنین منع میکند.<ref>[https://www.isna.ir/news/99061813901/بالاترین-میزان-سقط-جنین-در-جهان-برای-کجاست «بالاترین میزان سقط جنین در جهان برای کجاست؟»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | ||
آمار سقط جنین در ایران با توجه به قانونی نبودن آن، بین | آمار سقط جنین در ایران با توجه به قانونی نبودن آن، بین ۳۵۰ تا۵۳۰ هزار سقط در سال است. از این تعداد حدود ۱۰ تا ۱۲ درصد سقط بهصورت قانونی و با مجوز پزشکی قانونی انجام میشود.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/1768541/%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D9%82%D8%B7-%D8%AC%D9%86%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%AF%D8%B1%D8%B5%D8%AF-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%88-% «آمار سقط جنین در کشور؛چند درصد قانونی و نامشروع است؟«، خبرآنلاین.]</ref> | ||
==سقط جنین از منظر ادیان== | == رویکردها == | ||
سقط جنین از رویکردهای مختلفی چون حقوقی، اخلاقی، فلسفی و الهیاتی با دوگونه استدلال جنینمحور و مادرمحور مورد بررسی قرار گرفته است.<ref>آلبویه، سقط جنین از منظر اخلاقی1398ش، ص3.</ref> | |||
=== سقط جنین از منظر ادیان === | |||
مباحث مربوط به سقط جنین در ادیان توحیدی، ذیل مفهوم حق حیات بررسی میشود. ادیان توحیدی مانند مسیحیت، یهودیت و اسلام برای حق حیات جایگاه ویژهای قائل هستند. | مباحث مربوط به سقط جنین در ادیان توحیدی، ذیل مفهوم حق حیات بررسی میشود. ادیان توحیدی مانند مسیحیت، یهودیت و اسلام برای حق حیات جایگاه ویژهای قائل هستند. | ||
در آیین یهود، یکی از ده فرمان، تأکید بر حفظ حیات انسانی و پرهیز از قتل است. در تورات، سقط جنین هنگام نزاع، موجب غرامت دانسته شده است. <ref>کتاب مقدس، خروج، باب 22، آیه 21-25.</ref> همچنین در ترجمه سبعینیه کتاب مقدس آمده است که اگر به جنین آسیب دیگری برسد مقصر قصاص میشود. بر این اساس جنینی که کامل شده است اگر ساقط شود، مجازات قصاص و برای جنینی که کامل نشده مجازات مالی تعیین میشود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160530143456-9442-92.pdf احسانی مطلق و مفتاح، «حق حیات در ادیان توحیدی»، 1394ش، ص128.]</ref> | در آیین یهود، یکی از ده فرمان، تأکید بر حفظ حیات انسانی و پرهیز از قتل است. در تورات، سقط جنین هنگام نزاع، موجب غرامت دانسته شده است.<ref>کتاب مقدس، خروج، باب 22، آیه 21-25.</ref> همچنین در ترجمه سبعینیه کتاب مقدس آمده است که اگر به جنین آسیب دیگری برسد مقصر قصاص میشود. بر این اساس جنینی که کامل شده است اگر ساقط شود، مجازات قصاص و برای جنینی که کامل نشده مجازات مالی تعیین میشود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160530143456-9442-92.pdf احسانی مطلق و مفتاح، «حق حیات در ادیان توحیدی»، 1394ش، ص128.]</ref> تفسیر پذیرفته شده از آیات متفاوت عهد عتیق نزد یهودیان امروز این است که سقط جنین اگرچه ممنوع است، اما قتل عمد نیست. اگر جنین حق حیات مادر را به خطر بیندازد سقط جنین مجاز دانسته شده است. عده دیگری از دانشمندان یهودی علاوه بر خطر جانی برای مادر بیماریهای ژنتیکی را نیز مجوز سقط میدانند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160530143456-9442-92.pdf احسانی مطلق و مفتاح، «حق حیات در ادیان توحیدی»، 1394ش، ص128-130.]</ref> | ||
در آیین مسیحیت حکم معینی | در آیین مسیحیت حکم معینی دربارهٔ سقط جنین یافت نمیشود؛ اما داوریهای اخلاقی مختلفی دربارهٔ سقط جنین که برخاسته از وضعیت و شأن اخلاقی جنین است وجود دارد. کلیسای کاتولیک رم، جنین را انسان کامل و برخوردار از تمام حقوق انسان میداند؛ لذا مبادرت به سقط جنین و مشارکت در آن گناهی بزرگ و دارای مجازات است. در میان فرقههای دیگر برخی، از دیدگاه کاتولیکها دفاع و از قانونگذاری علیه سقط جنین دفاع میکنند و برخی، زنان را از لحاظ قانونی و اخلاقی در انجام سقط جنین آزاد میدانند. گروهی دیگر، سقط جنین را از نظر اخلاقی مجاز و از باب دفع افسد به فاسد دانستهاند. این دیدگاه بسته به میزان اهمیت حقوق جنین متفاوت است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160530143456-9442-92.pdf احسانی مطلق و مفتاح، «حق حیات در ادیان توحیدی»، 1394ش، ص130-133.]</ref> | ||
طیف مخالف | در اسلام دربارهٔ مسئله سقط جنین [[سقط جنین از منظر قرآن و روایات|آیات]] متفاوتی مورد استناد قرارگرفته است.<ref>سوره مائده، آیه 32؛ سوره انعام، آیه151.</ref> آیاتی که بهطورکلی به مسئله حرمت قتل پرداختهاند، آیاتی که کشتن اولاد را حرام اعلام میکنند و آیاتی که شامل مسئله سقط جنین میشوند. علاوه بر این، روایات فراوانی هم در مسئله سقط جنین وجود دارد. از نظر مشهور فقهای شیعه، سقط جنین مطلقاً حرام است و تفاوتی در جنین سالم، ناقصالخلقه، جنینی که حاصل ازدواج شرعی یا رابطه نامشروع باشد، وجود ندارد. همچنین تفاوتی در سن حاملگی؛ قبل یا بعد از چهار ماه، وجود ندارد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160530143456-9442-92.pdf احسانی مطلق و مفتاح، «حق حیات در ادیان توحیدی»، 1394ش، ص134-133.]</ref> | ||
==نقش زنان و مردان در سقط جنین== | |||
=== سقط جنین از منظر فمینیسم === | |||
سالهاست که بسیاری از فمینیستها به دفاع از حق سقط جنین برخاستهاند و از نظر آنها میبایست میان قابلیت طبیعی بچهدار شدن و نقش اجتماعی مادر تفکیک قائل شد و این دو با یکدیگر ملازمه ندارند. در موج دوم فمینیسم، اندیشه غالب بر شیوههای ممکن کنترلیافتن زنان بر تن خود و کاستن از سنگینی بار تولیدمثل با توسل به جلوگیری از بارداری و سقط جنین متمرکز بود. مبارزات اولیه بر سر به وجود آمدن امکان دسترسی به روشهای مطمئن سقط جنین برای همه زنان و اختیار بچهدار نشدن صورت میگرفت و بهاینترتیب توجه کمی به خود فراگردهای بارداری، زایش، شرایط و حالات مادری معطوف شد.<ref>فریدمن، فمینیسم، 1390ش، ص113.</ref> | |||
از منظر موافقان سقط جنین، هیچ شاهد تجربی نشان نمیدهد که آسیب سقط جنین بیش از زایمان است؛ از طرفی زنان به جهت مالکیت بر جسم خویش و آگاهی بیشتر نسبت به خود بهتر میتوانند در مسئله سقط جنین داوری کرده و راه صحیح را انتخاب کنند. آنها همچنین مطرح میکنند هر ساله در کشورهایی که سقط جنین در آنها غیرقانونی است ۲۰ میلیون سقط جنین اتفاق میافتد، غیرقانونی کردن آن نه تنها آمار را کاهش نداده است بلکه موجب شده زنان، بهویژه زنان طبقه کمدرآمد به سقطهای غیربهداشتی و مخفیانه روی بیاورند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/91052/زنان-و-پیامدهای-سقط-جنین بلالی، «زنان و پیامدهای سقط جنین»، 1382ش، ص154-155. .]</ref> | |||
مخالفان سقط جنین بر این باورند که میل به داشتن اختیار مطلق قانونی و جسمی بر حیات کودک، استدلال ضعیفی برای سقط جنین است. یان جنتلز در مقام مخالفت با سقط جنین ابراز میکند که امروز در قلب نظام حقوقی بسیاری از کشورها، آنجا که پای کودک متولد نشده به میان میآید، تضاد شگفتآوری وجود دارد، او توضیح میدهد که بهطور مثال کودکان متولد نشده در کانادا حق ارث دارند. همچنین اگر شخص سومی به او در رحم مادر صدمه بزند، میتوانند شکایت کنند. بهطور مثال، اگر رانندهای به مادر بزند و جنین صدمه ببیند. کودکان حتی میتوانند مادر یا شخص ثالثی را به جرم آزار و اذیت یا غفلت از آنها در رحم محاکمه کنند. بهطور مثال؛ کودکی که با نقص عضو به دنیا میآید میتواند از مادر به سبب استفاده از دارو هنگام بارداری شکایت کند. با وجود این، یگانه حقی که از آن حمایت نمیشود، حق کشته نشدن است. تعارض و تناقض اصلی قوانین موجود این است که مادر نمیتواند از کودک متولدشده خود غفلت یا با او بدرفتاری کند؛ اما بااینحال میتواند بهطور قانونی او را بکشد.<ref>گارد نر، جنگ علیه خانواده، 1396ش، ص156.</ref> | |||
طیف مخالف سقط جنین مسئله تأمین امنیت روانی برای زنان در سایه قانونیشدن سقط جنین را رد میکنند و باور دارند که عوارض کوتاهمدت سقط جنین اگرچه قابل علاج است، اما در بلندمدت، غالباً زنان درگیر عوارض جدیتر میشوند. بهطور مثال در برخی تحقیقات پزشکی سقط جنین بهعنوان یکی از عوامل مؤثر در ابتلای زنان به سرطان سینه معرفی شده است. همچنین احتمال ابتلای این زنان به سقط جنین غیرارادی در تولدهای بعدی، ۷/۱ برابر بیشتر است<ref>[https://ensani.ir/fa/article/91052/زنان-و-پیامدهای-سقط-جنین بلالی، «زنان و پیامدهای سقط جنین»، 1382ش، ص158-157.]</ref> و مادرانی که تجربه سقط جنین داشتهاند بیشتر از سایر مادران به مصرف الکل و مواد مخدر به جهت تسکین عوارض ناشی از سقط جنین روی میآورند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/91052/زنان-و-پیامدهای-سقط-جنین بلالی، «زنان و پیامدهای سقط جنین»، 1382ش، ص162.]</ref> | |||
== نقش زنان و مردان در سقط جنین == | |||
نقش زنان و مردان بهعنوان پدر و مادر یا شریک جنسی در تشویق، ترغیب و نهی از سقط جنین متفاوت است؛ اما عموماً ردپای این مسئله در بارداری ناخواسته جستوجو میشود. همچنین در بررسی دلایل سقط جنین عمدی به موارد زیر توجه شده است: | نقش زنان و مردان بهعنوان پدر و مادر یا شریک جنسی در تشویق، ترغیب و نهی از سقط جنین متفاوت است؛ اما عموماً ردپای این مسئله در بارداری ناخواسته جستوجو میشود. همچنین در بررسی دلایل سقط جنین عمدی به موارد زیر توجه شده است: | ||
#ناتوانی از پرداخت هزینه کودک؛ | # ناتوانی از پرداخت هزینه کودک؛ | ||
#نداشتن ثبات اقتصادی؛ | # نداشتن ثبات اقتصادی؛ | ||
#ادامه تحصیل؛ | # ادامه تحصیل؛ | ||
#اختلافات زناشویی؛ | # اختلافات زناشویی؛ | ||
#عدم حمایت از طرف پدر؛ | # عدم حمایت از طرف پدر؛ | ||
#از بین رفتن موقعیت | # از بین رفتن موقعیت بهدلیل بارداری؛ | ||
#تعدد فرزندان؛ | # تعدد فرزندان؛ | ||
از سوی زنان دلایل دیگری مانند ضرر داشتن حاملگی برای سلامت جسمی، روحی و اجتماعی ذکر شده است. <ref>[https://journals.sbmu.ac.ir/jrrh/article/view/13416/11261 عبدالجباری و دیگران، «بررسی عوامل | از سوی زنان دلایل دیگری مانند ضرر داشتن حاملگی برای سلامت جسمی، روحی و اجتماعی ذکر شده است.<ref>[https://journals.sbmu.ac.ir/jrrh/article/view/13416/11261 عبدالجباری و دیگران، «بررسی عوامل مؤثر در تصمیمگیری زنان برای سقط عمدی جنین و نگرش اعتقادی و شرعی آنان در اینباره»، 1395ش، ص47.]</ref> [[فرزندخواهی زن|فرزندخواهی]]، حقی است که زن نسبت به آن تمایل فطری دارد و بیشتر زنان ایرانی به تشویق و تحریک همسران خود به عمل سقط جنین ترغیب شدهاند.<ref>[https://journals.sbmu.ac.ir/jrrh/article/view/13416/11261 عبدالجباری و دیگران، «بررسی عوامل مؤثر در تصمیمگیری زنان برای سقط عمدی جنین و نگرش اعتقادی و شرعی آنان در اینباره»، 1395ش، ص50.]</ref> | ||
== سقط جنین در قوانین ایران == | |||
قبل از انقلاب اسلامی ایران، قانون سقط جنین، سال ۱۳۵۵ش تصویب و اجرا شد. در ماده ۱۷ نظامنامه پزشکی، شرایط انجام سقط جنین که با مجوز قانون صورت میگرفت نوشته شده بود. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، قانون مجازات سابق لغو شد و قانون مجازات اسلامی بخش دیات، مصوب سال ۱۳۶۱ش جایگزین آن شد. قانون مجازات اسلامی با بررسی تمام فرضهای ممکن سقط جنین، صور مختلف تعلق یا عدم تعلق دیه را شرح داده است. ماده ۷۱۶ قانون مجازات اسلامی مقدار دیه سقط جنین متناسب با مراحل رشد جنین را به شرح ذیل تعیین کرده است: | |||
* نطفهای که در رحم مستقر شده است، دوصدم دیه کامل؛ | |||
* علقه که در آن جنین بهصورت خون بسته در میآید، چهارصدم دیه کامل؛ | |||
* مضغه که در آن جنین بهصورت توده گوشتی در میآید، ششصدم دیه کامل؛ | |||
* عظام که در آن جنین بهصورت استخوان درآمده، لکن هنوز گوشت روییده نشده است، هشتصدم دیه کامل؛ | |||
* جنینی که گوشت و استخوانبندی آن تمام شده ولی روح در آن دمیده نشده است، یکدهم دیه کامل؛ | |||
* دیه جنینی که روح در آن دمیده شده است اگر پسر باشد، دیه کامل و اگر دختر باشد نصف آن و اگر مشتبه باشد، سهچهارم دیه کامل؛ | |||
همچنین بر اساس ماده ۷۱۷ قانون مجازات اسلامی، هرگاه در اثر جنایت وارد بر مادر، جنین از بین برود، علاوه بر دیه یا آرش جنایت بر مادر، دیه جنین نیز در هر مرحلهای از رشد که باشد پرداخت میشود. اگر سقط، عمداً توسط مادر انجام شود، دیه جنین در هر مرحلهای، حسب مورد توسط مرتکب یا عاقله او پرداخت میشود. البته سقط جنین بهمنظور حفظ نفس مادر، موجب دیه نمیشود. همچنین در مواردی که مادر دو جنین یا بیشتر داشته باشد سقط هر یک از آنها دیه جداگانه دارد.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/845048%7C%C2«ÙاÙÙÙ «قانون مجازات اسلامی»، وب سایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> | |||
== قانون سقط درمانی == | |||
سقط درمانی با تشخیص قطعی سه پزشک متخصص و تأیید پزشکی قانونی مبنی بر بیماری جنین که بهعلت عقبافتادگی یا ناقصالخلقه بودن موجب حرج مادر است یا بیماری مادر که با تهدید جانی مادر توأم باشد قبل از ولوج روح (چهار ماه) با رضایت زن مجاز است و مجازات و مسئولیتی متوجه پزشک مباشر نخواهد بود.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97756 .«قانون سقط درمانی»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> هرچند در موارد فراوانی، مخالفت با هشدارهای پزشک معالج و نگه داشتن جنین توسط مادر، حاکی از تشخیص غلط پزشک یا عدم صداقت وی بوده و به خلاف نظر متخصصین، فرزند، سالم متولد شده است. | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | |||
== منابع == | |||
* آلبویه، علیرضا، سقط جنین از منظر اخلاقی، تهران، سمت، ۱۳۹۸ش. | |||
* ابوت، پاملا و کلروالاس، جامعهشناسی زنان، مترجم: منیره نجم عراقی، تهران، نی، ۱۳۹۵ش. | |||
* احسانی مطلق، محمدرضا و مفتاح، احمدرضا، «حق حیات در ادیان توحیدی»، نشریه الهیات تطبیقی، سال ششم، شماره ۱۴، ۱۳۹۴ش. | |||
* اختری، الهام، «سقط جنین از ایران باستان تا ایران امروز»، مجله زنان مامائی و نازائی ایران، دوره نوزدهم، شماره ۴۰، ۱۳۹۵ش. | |||
* «بالاترین نرخ سقط جنین در جهان مربوط به کدام کشور است؟»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۴ شهریور ۱۳۹۹ش. | |||
* بلالی، اسماعیل، «زنان و پیامدهای سقط جنین»، فصلنامه مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۲، ۱۳۸۲ش. | |||
* دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش. | |||
* «سقط جنین و تاریخچه آن»، پایگاه علمی زیستشناسی تکوینی، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش. | |||
* عبدالجباری، مرتضی و دیگران، «بررسی عوامل مؤثر در تصمیمگیری زنان برای سقط عمدی جنین و نگرش اعتقادی و شرعی آنان در اینباره»، مجله پژوهش در دین و سلامت، دوره ۲، شماره ۴، ۱۳۹۵ش. | |||
* فریدمن، جین، فمینیسم، مترجم: فیروزه مهاجر، تهران، آشتیان، ۱۳۹۰ش. | |||
* فلاحنژاد، فاطمه، «بررسی تطبیقی سقط جنین در قانون مجازات ایران و قانون مجازات روسیه»، پژوهشنامه زنان، دوره ۴، شماره ۸، ۱۳۹۲ش. | |||
* «قانون سقط درمانی»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش. | |||
* «قانون مجازات اسلامی»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش. | |||
* کتاب مقدس، ترجمه فاضلخان همدانی، تهران، اساطیر، ۱۳۸۸ش. | |||
* گارد نر، ویلیام، جنگ علیه خانواده، مترجم: معصومه محمدی، قم، پژوهشکده زن و خانواده، ۱۳۹۶ش. | |||
* مؤسسه دائرهالمعارف الفقه الاسلامی، فرهنگ فقه فارسی، کتابخانه مدرسه فقاهت، تاریخ بازدید: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش. | |||
* میشل، آندره، جنبش زنان فمینیسم، ترجمه: دکتر هما زنجانیزاده، مشهد، نیکا، ۱۳۸۳ش. | |||
* «واکاوی سقط جنین از منظر فقه و قانون»، وبلاگ دکتر مژگان کثیری، تاریخ درج مطلب: ۷ می ۲۰۲۲م. | |||
ویکی ج | |||
[[پرونده:نشانه-های-سقط-جنین.jpg|جایگزین=سقط جنین|بندانگشتی|جنین سقط شده]] | |||
'''{{درشت|سقط جنین}}'''، پایان دادن به حیات جنین پیش از تولد.{{سخ}}سقط جنین، بهمعنای پایان بارداری پیش از توانایی زیست جنین در خارج از رحم، پیشینهای طولانی در تاریخ و نظامهای حقوقی دارد؛ از قانوننامهٔ حمورابی تا [[ایران]] باستان. از نظر [[پزشکی زنان|پزشکی]]، سقط به انواع طبیعی، درمانی، ضربهای و جنایی تقسیم میشود. ادیان بزرگ جهان با این عمل مخالفت کردهاند؛ بوداییان آن را قتل میدانند، یهودیت ممنوع ولی نه در حد قصاص شمرده، مسیحیت مطلقاً حرام دانسته و [[اسلام]] نیز آن را بهطور کامل منع کرده است. در کنار این مبانی، عوارض متعدد جسمی و روانی همچون خونریزی، عفونت، [[ناباروری]] و [[افسردگی]] گزارش شده است. در حقوق ایران نیز سقط جنین جرمانگاری شده و بسته به مراحل رشد، [[دیه]] و مجازاتهایی برای آن مقرر گردیده است، مگر در موارد تهدید جدی جان مادر. این مقاله همچنین به زمینههای فرهنگی و اجتماعی مؤثر بر افزایش این پدیده در ایران معاصر، از جمله رواج انگارههای فمینیستی مانند [[مالکیت بدن|مالکیت بر بدن]] و تأثیر سیاستهای پیشینِ تنظیم [[خانواده]] میپردازد. | |||
== وژهشناسی سقط جنین == | |||
واژهٔ عربی «سقط» از ریشهٔ «سقوط» بهمعنی افتادن از بالا به پایین،<ref>بنمنظور، لسان العرب، 1414ق، ج7، ص316.</ref> لغزش وانداختهشدن است.<ref>معین، فرهنگ فارسی، 1364ش، ج2، ص30.</ref> واژهٔ عربی «جنین» از ریشهٔ «جنّ» بهمعنای «پوشیدهبودن» است و بهدلیل اینکه فرزند در رحم مادر از دیدهها پنهان است، او را جنین میگویند. در علوم زیستی به موجودی که از لقاح اسپرم مرد و تخمک زن حاصل میشود، از سه تا هشت هفتگی رویان و پس از هشت هفتگی تا زمان تولد، جنین گفتهاند.<ref>سلطانینسب، جنینشناسی انسان: بررسی تکامل طبیعی و غیرطبیعی انسان، تهران، 1356 ش، ص6.</ref> اصطلاح «سقط جنین» از منظر علم پزشکی به ختم حاملگی قبل از هفتهٔ بیستم [[بارداری]]<ref>قادیپاشا و امینیان، «بررسی مجوزهای سقط جنین صادرشده در ادارهٔ کل پزشکی قانونی استان کرمان در سال 1384ش و مقایسه اجمالی با سالهای قبل»، 1384ش، ص148.</ref> و در کاربرد فقهی، به افتادن یاانداختن فرزند از رحم مادر، قبل از کاملشدن آن گفته میشود.<ref>شمشیری میلانی، «سقط جنین عمدی»، 1385ش، ص265.</ref> | |||
== پیشینه سقط جنین == | |||
[[پرونده:سقط جنین۲.png|جایگزین=سقط جنین-فرزند کمتر زندگی بهتر|بندانگشتی|صفحه ۷روزنامه اطلاعات؛ ۲۷ اردیبهشت ۱۳۵۰ش]] | |||
=== پیشینه سقط جنین در جهان === | |||
سقط جنین از دیرباز مورد توجه نظامهای حقوقی بوده است. در قانوننامهٔ حمورابی که به حدوداً ۱۸۰۰ سال پیش از میلاد برمیگردد و نیز در دیگر قانوننامههای مهم دوران باستان، سقط جنین موضوعی مطرح بوده است.<ref>سلیمانی، «سقط جنین در یهودیت»، 1384ش، ص363.</ref> امپراتوری آشور و حمورابی چهارمیخ کشیدنِ بدون خاکسپاری را برای مادری که جنین خود را سقط میکرد، در نظر گرفته بود.<ref>اختری، «سقط جنین از ایران باستان تا ایران امروز»، 1395ش، ص2.</ref> | |||
=== پیشینه سقط جنین در ایران === | |||
ایرانیان از دوران باستان، جنین را مشمول [[کرامت]] انسان و دارای حق زندگی میدانستند؛ بر این اساس، سقط جنین در ایران باستان عملی زشت محسوب میشد و مورد نفرین قرار میگرفت. ممنوعیت سقط جنین در ادوار مختلف تاریخ [[ایران]] ادامه پیدا کرد و سقط عمدی در فرهنگ ایرانی، یک تابو بود. در تمام قوانین، همهٔ اطرافیان زن [[بارداری|باردار]] ملزم به حمایت از وی، جنین و سپس فرزند او میشدهاند تا مادر از [[ترس]] تنهایی یا تصور بر نیامدن از عهدهٔ ادارهٔ فرزند، اقدام به سقط نکند.<ref>اختری، «سقط جنین از ایران باستان تا ایران امروز»، 1395ش، ص4.</ref> با ورود [[دین]] اسلام به ایران، ممنوعیت [[سقط جنین]] با تأکید بیشتر ادامه یافت. در دوران معاصر با پیشرفت دانش پزشکی و برپایی مراکز درمانی مدرن در ایران، سقط جنین در موارد لزوم فقط در کلینیکها انجام میشد و از نظر قانونی با محدودیتهای بسیاری همراه بود. با وجود این، راه برای سقط جنین هموارتر شد و دگرگونی سبک زندگی، افراد بیشتری را به سقط جنین خودخواسته تشویق میکرد. پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی]]، قوانین سقط جنین سابق لغو و مقررات قانون مجازات اسلامی دیات در ۱۳۶۱ش جایگزین آن شد.<ref>فلاحنژاد، فاطمه، «بررسی تطبیقی سقط جنین در قانون مجازات ایران و قانون مجازات روسیه»، 1392ش، ص90.</ref> اولین آمار رسمی از سقط جنین در ایران را وزارت بهداشت کشور در ۱۳۷۷ش اعلام کرد و آشکار شد که پدیدهٔ سقط جنین عمدی، روند صعودی دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/95031715388/هشدار-روند-صعودی-سقط-جنین-در-ایران «هشدار: روند صعودی سقط جنین در ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | |||
==سقط جنین | == انواع سقط جنین == | ||
[[پرونده:سقط جنین.jpg|جایگزین=جنین سقط شده|بندانگشتی|جنین سقط شده]] | |||
سقط جنین از نظر پزشکی و حقوقی به انواعی تقسیم میشود: | |||
# '''سقط جنین طبیعی''': این نوع سقط بهسبب بیماریهای مربوط به مادر و جنین، صورت میپذیرد.<ref>عباسی و دیگران، «مبانی سقط درمانی و بررسی آن از منظرحقوق جزای پزشکی»، 1391ش، ص120.</ref> | |||
# '''سقط جنین ضربهای''': سقطی که در اثر درگیری یا تصادف و بدون هیچ عمدی رخ دهد. | |||
# '''سقط جنین جنایی''': در اینگونه سقط، شخص با اراده و قصد قبلی، به حیات جنین پایان میدهد.<ref>مهربانی، «بررسی جرم سقط جنین از دیدگاه حقوق جزا و فتاوای علماء»، 1380ش، ص32.</ref> | |||
# '''سقط جنین درمانی''': در جایی است که ادامهٔ [[حاملگی]] برای زن خطرناک باشد و جان وی به علت بیماری در خطر باشد. این نوع سقط توسط پزشک و بهمنظور درمان مادر صورت میپذیرد.<ref>عباسی و دیگران، «مبانی سقط درمانی و بررسی آن از منظرحقوق جزای پزشکی»، 1391ش، ص135.</ref> بر اساس قانون، سقط درمانی با تحقق چند شرط مجاز است: | |||
## عمر جنین بیش از چهار ماه نباشد (قبل از دمیدن روح)؛ | |||
همچنین | ## جنین، بیماری یا نقص جدی داشته باشد یا موجب آسیب یا بیماری قطعی برای مادر شود؛ | ||
== | ## رضایت مادر؛ | ||
سقط | ## تأیید سه پزشک متخصص بر وجود قطعی بیماری؛ | ||
==پانویس== | ## تأیید سازمان پزشکی قانونی.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/97756 «قانون سقط درمانی»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> | ||
== سقط جنین در ادیان و مذاهب جهان == | |||
[[پرونده:9870182 296.jpg|جایگزین= همایش علمی - سقط جنین - شهرکرد|بندانگشتی|نخستین همایش علمی بررسی ابعاد سقط جنین در شهرکرد]] | |||
در برخی از کشورها، جنین تا زمان تولد بخشی از بدن مادر بهشمار میرود و مستقلاً دارای هیچ حق قانونی نیست؛<ref>لاریجانی، پزشک و ملاحظات اخلاقی، 1383ش، ج۲، ص۱۱۱.</ref> اما ادیان و مذاهب مختلف، رویکردهایی نسبت به سقط جنین داشتهاند که در ادامه به آنها اشاره میشود: | |||
=== بودا === | |||
نزد برخی از اخلاقگرایان بودایی، جنین و نوزاد از نظر کیفی هیچ فرقی با هم ندارند. از این منظر سقط جنین را باید بهمثابه قتل یک انسان دیگر انگاشت، نه برداشتن بخشی از مادر.<ref>شجاعی، «آیین بودا و اخلاق سقط جنین»، 1396ش، ص38.</ref> در اخلاق بودایی سقط جنین بهشدت نفی شده است، با این استدلال که از اولین لحظهٔ ورود آگاهی به کالبد در رحم مادر تا خروج آن کالبد در لحظهٔ مرگ، زندگی جریان دارد. آیین بودا در هیچیک از مراحل رشد جنین، اجازه سقط نمیدهد. در باور بودایی مجازات قتل جنین با مجازات قتل یک انسان بالغ برابر است و کسی که به این عمل دست یازد، دیگر پیرو بودا نخواهد بود.<ref>شجاعی، «آیین بودا و اخلاق سقط جنین»، 1396ش، ص47 و 57.</ref> | |||
=== یهودیت === | |||
در آیین یهود به سقط عمدی جنین اشاره نشده است ولی سقط ضربهای، مورد اشارهٔ این [[دین]] بوده است.<ref>[https://www.beblia.com/pages/main.aspx?Language=Persian&DLang=Persian&SearchType=Contains&Context=No&SearchTerm=حامله&SearchBooks=%2c2%2c45%2c&Book=2&Chapter=21#Verse21 کتاب مقدس، سفر خروج، 2014م، 21: 22.]</ref> در تلمود سقط جنین، قتل عمد تلقی نشده و از اینرو برای ساقط کنندهٔ جنین، مجازات قصاص در نظر گرفته نشده است. با این همه سقط جنین ممنوع است. محققان ممنوعیت سقط جنین را با استفاده از قیاس اولویت، از قوانین مربوط به جلوگیری از بارداری، جماع منقطع، یا داشتن [[روابط جنسی همسران|رابطهٔ جنسی]] با همسر در وقتی که احتمال آسیب به جنین او وجود دارد، استنباط کردهاند، چه بر اساس تلمود، انجام چنین اعمالی گناه است و چنین گناهکاری «خونریز» شمرده شده است؛ پس اگر کسی که برای مثال، با جماع منقطع سبب میشود که نطفهای شکل نگیرد مجرم است، کسی که جنین موجود را از بین ببرد، بهطریق اولی مجرم است.<ref>سلیمانی، «سقط جنین در یهودیت»، 1384ش، ص364.</ref> | |||
=== مسیحیت === | |||
هرچند در کتاب مقدس مسیحیان، بهصراحت از منع سقطجنین سخنی به میان نیامده است؛ اما از همان سدههای آغازین پیدایش این دین، انجمن مسیحیان این عمل را مطلقاً ممنوع اعلام کرد. کلیسای کاتولیک رم، با «انسان کامل» دانستن جنین از همان زمان انعقاد نطفه، افزون بر گناه دانستن سقطجنین، برای مرتکبان این عمل، مجازات شرعی در نظر گرفت. کاتولیکها با استناد به برخی قواعد و در مواردی مانند معالجهٔ بیمار (مادر) که ممکن است سقطجنین را در پی داشته باشد، این عمل را پذیرفتهاند. اندیشمندان ارتدکس، با انسان بالقوه دانستن جنین، تنها در موارد استثنایی (خطر جانی برای مادر) این عمل را پذیرفتهاند. گروهی از پروتستانها در ابتدا با این نگاه که جنین از همان زمان انعقاد نطفه، تلفیقی از جسم و روح است، در برابر سقطجنین مقاومت کردند ولی در ادوار بعد، در برخی موارد، این عمل را پذیرفتنی و قابل توجیه دانستهاند.<ref>سلیمانی، «سقطجنین در مسیحیت»، 1384ش، ص348.</ref> | |||
=== اسلام === | |||
در [[دین]] اسلام سقط جنین به هر وسیلهای حرام است و تفاوتی میان مشروع و نامشروع بودن (زنازادگی) جنین نیست.<ref>[https://lib.eshia.ir/15316/1/461/نطفته سیستانی، منهاج الصالحین، 1414ق، ج۱، ص۴۶۱.]</ref> در حرمت سقط، هیچ تفاوتی در سن جنین نیست؛<ref>[https://lib.eshia.ir/10443/25/251 سبزواری، مهذب الاحکام، ۱۴۱۳ق، ج۲۵، ص۲۵۱.]</ref> ازاینرو بهموازات قرارگیری نطفه در جدارهٔ رحم، سقط آن ناروا است.<ref>تبریزی، صراط النجاه، ۱۴۱۶ق، ج۱، ص۳۳۲.</ref> از سوی دیگر رضایت والدین هیچ اثری در حرمت این عمل ندارد.<ref>مؤسسه دایرةالمعارف الفقه الاسلامی، الموسوعة الفقهیة، ۱۴۲۳ق، ج۵، ص۳۹۴.</ref> | |||
در فقه [[شیعه]]، استدلالهای بسیاری بر حرمت این عمل اقامه شده است که از آن جمله میتوان به روایتی از [[امام موسی کاظم|امام هفتم]] شیعیان اشاره کرد، از ایشان در مورد زنی که خوف [[بارداری|باردار]] شدن دارد پرسیدند که آیا میتواند نطفهٔ درون رحم را با دارو از بین ببرد؟ ایشان این عمل را تجویز نکرده و گفتند: اولین چیزی که خلق میشود، نطفه است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11021/4/171 ابنبابویه، من لا یحضره الفقیه، ۱۴۰۴ق، ج۴، ص۱۷۱.]</ref> | |||
برخی فقهیان دامنهٔ این حرمت را تا حدی گستراندهاند که حتی اجازهٔ سقط جنین ناقصالخلقه را هم ندادهاند.<ref>موسوی خمینی، استفتائات، ۱۳۷۲ش، ج۳، ص۲۹۱؛ خویی، المسائل الشرعیه، مؤسسه الخوئی الاسلامیه، ج۲، ص۳۱۰.</ref> هرچند گروهی دیگر قائل به تفصیل شده و پیش از دمیدن روح، سقطِ جنین ناقصالخلقه مجاز شمردهاند.<ref>خویی، احکام جامع مسایل پزشکی، ۱۴۳۲ق، ج۱، ص۲۳۴؛ حسینی خامنهای، اجوبة الاستفتائات، ۱۴۱۵ق، ج۲، ص۶۶.</ref> | |||
== آسیبها و عوارض سقط جنین == | |||
[[پرونده:11433220220709 WhatsApp Image 2022-07-06 at 12.08.57 PM (1).jpg|جایگزین=همایش ارتقا سلامت بانوان- پیشگیری سقط جنین - طرقبه|بندانگشتی|همایش ارتقا سلامت بانوان با موضوع پیشگیری از سقط جنین - طرقبه]] | |||
پژوهشگران عوارض بسیاری را برای سقط جنین برشمردهاند؛ [[تب]]، استفراغ، درد مزمن شکمی، خونریزی، اختلالات گوارشی و برخی دیگر از اختلالات، از جمله عوارض جزئی بهشمار میروند. همچنین بیهوشی، سوراخ شدن یا ایجاد شکاف در رحم، انسداد جریان خون، عفونت و خونریزی شدید، تشنج و آسیبهای مربوط به غدد از عوارض کلی سقط جنین است.<ref>بلالی، «زنان و پیامدهای سقط جنین»، 1382ش، ص152-165.</ref> سرطان پستان از دیگر عوارض مرتبط با سقط جنین است.<ref>امینی ثانی و دیگران، «بررسی ارتباط سقط با خطر سرطان پستان در زنان ساکن مشهد: یک مطالعه مورد شاهدی»، 1382ش، ص7-12.</ref> همچنین یافتههای دیگر اختلال در خواب، [[اضطراب فراگیر|اضطراب]]، مشکلات جسمی و [[افسردگی]] را از آسیبهای این پدیده دانستهاند.<ref>رهبر و دیگران، «ارتباط سقط خود به خودی و سلامت عمومی»، 1389ش، ص11.</ref> | |||
== عوامل سقط جنین در ایران == | |||
از نظر کارشناسان، عواملی مانند افزایش تعداد اولاد، [[جنسیت]]، اختلافات خانوادگی، مشکلات معیشتی، حاملگی ناخواسته، ارتباطهای جنسی نامشروع و آگاهی نداشتن از روشهای کنترل بارداری،<ref>بهجتی اردکانی و دیگران، «ضرورت بررسی ابعاد مختلف سقط جنین در ایران»، 1384ش، ص301.</ref> رشد فردگرایی در نسل [[جوانی|جوان]]، فقدان اطلاعات پزشکی در بارهٔ فرایند تشکیل جنین، داروهای در دسترس برای سقط جنین و گاهی قصور احتمالی کادر درمان، از مهمترین عوامل سقط جنین غیردرمانی در ایران محسوب میشود.<ref>[https://www.irna.ir/news/85598023/ریشه-های-فرهنگی-و-اجتماعی-سقط-جنین-در-قانون-مورد-توجه-قرار «ریشههای فرهنگی و اجتماعی «سقط جنین» در قانون مورد توجه قرار گیرد»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | |||
== سقط جنین در قانون مجازات اسلامی == | |||
طبق مادهٔ ۳۰۶ قانون مجازات اسلامی، سقط جنین جرم محسوب شده و برای آن مجازاتهایی مانند [[دیه]] و تعزیر در نظر گرفته شده است.<ref>قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، مصوب 1375ش، مواد 622-624.</ref> در مادهٔ ۷۱۶ قانون مجازات اسلامی، مقدار [[دیه|دیهٔ]] جنین به تبعیت از حکم فقهی آن و با توجه به مراحل رشد جنین تعیین شده است.<ref>قانون مجازات اسلامی، مصوب 1392ش، مادهٔ 716.</ref> | |||
== زمینههای فرهنگی و اجتماعی افزایش سقط جنین در ایران == | |||
=== رواج افکار فیمینستی === | |||
==== انگارهٔ مالکیت و [[زیبایی]] بدن ==== | |||
انگارهٔ [[مالکیت بدن]] و حفظ زیباییاندام از اندیشههای اصلی فیمینستی محسوب میشود که ریشه در سبک زندگی غربی دارد و امروزه در ایران نیز رایج شده است.<ref>احمدی و دیگران، «تبیین جامعهشناختی مدیریت بدن و ارتباط آن با عوامل اجتماعی و فرهنگی در میان دختران و زنان شهر تبریز»، 1395، ص51.</ref> یکی از شعارهای اصلی فمینیستی، «بدن من، انتخاب من» بوده که به نظر کارشناسان یکی از پیامدهای مهم آن گرفتن [[حق حیات]] از جنین است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=51431 «الگوی سوم زن، در ستیز با جاهلیت»، وبسایت دیگران.]</ref> پژوهشها نشان میدهد که افزایش انگارهٔ مالکیت و جاذبههای بدنی در جامعه با افزایش [[چشمچرانی]] و روابط خارج از هنجارهای فرهنگی، اخلاقی و شرعی، بیماریهای مقاربتی، فرزندان نامشروع و سقط جنین همراه بوده است.<ref>فدایی، «پیامدهای منفی افراط در مدیریت بدن و دستکاری بدنی»، وبسایت مؤسسه فرهنگی و هنری سبک زندگی آلیاسین.</ref> | |||
==== اندیشهٔ آزادی و برابری زنان ==== | |||
انگارهٔ آزادی زنان و برابری آنها با مردان ابتدا در غرب مطرح شد و همگام با مباحث توسعهٔ اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی وارد ایران شد؛ برای مثال مسئله آزادی زنان و برابری آنها با مردان از اواخر دههٔ ۱۳۷۰ش در [[سینمای ایران]] مورد توجه قرار گرفت، روابط خارج از عرف و شرع در سینمای ایران عادیسازی شد و از آنجایی که آزادی مطلق زنان در روابط خارج از عرف و شرع، گاهی به بارداری ناخواسته میانجامد، فمینیستها خواستار آزادی سقط جنین شدند. طبق باور بسیاری از فمینیستها، زن حق پایاندادن به بارداری خود را بدون اجازهٔ دولت و دیگران (پزشک)، حتی همسر خود دارد. از این منظر، در [[ازدواج]] شرعی نیز گاهی زن بهدلیل حفظ موقعیت شغلی، اجتماعی و تحصیلی، علاقهای به ادامهٔ بارداری خود ندارد و از حق انتخاب برای حفظ یا سقط جنین، برخوردار است.<ref>شعبانیمهند، «تاریخچه بازنمایی سقطجنین در سینمای ایران و جهان»، 1402ش، ص226-228.</ref> | |||
=== سیاستهای جمعیتی و تنظیم خانواده === | |||
از زمینههای اثرگذار در افزایش سقط جنین، [[سیاستهای جمعیتی ایران|سیاستهای جمعیتی]] و برنامههای [[تنظیم خانواده]] است که قبل از انقلاب اسلامی ایران آغاز و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی بااندکی وقفه، دوباره در دههٔ ۱۳۷۰ش با حمایتها و برنامهریزهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و تبلیغاتی وسیع اجرا شد.<ref>بهجتی اردکانی و دیگران، «ضرورت بررسی سقط جنین در ایران»، پاییز 1384ش، ص311.</ref> بر اساس یافتههای پژوهشی، انگارهٔ شناختی «فرزند کمتر، زندگی بهتر»، اهمیت و ارزشمندی فرزند و [[فرزندآوری]] را تضعیف و زمینهٔ گرایش خانوادههای ایرانی به سقط جنین را فراهم کرد. این در حالی است که ایرانیان بهصورت فرهنگی، یک جامعهٔ خانوادهمدار شناخته میشوند و فرزندآوری و استحکام خانواده را ارزش تلقی میکنند.<ref>مدیری و رازقی نصرآبدای، «بررسی رابطهٔ دینداری و قصد باورری در شهر تهران»، 1394ش، ص128؛ [https://www.mashreghnews.ir/news/987326/مهم-ترین-علل-آمار-تکان-دهنده-سقط-جنین-در-کشور-قتل-عام-گسترده «مهمترین علل آمار تکاندهنده سقط جنین در کشور/قتلعام گسترده جنینها در میان خانوادههای ثروتمند»، وبسایت مشرق.]</ref> | |||
== پانویس == | |||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | |||
* | == منابع == | ||
* | {{آغاز منابع}} | ||
*اختری، الهام، «سقط جنین از ایران باستان تا ایران امروز»، | ** ابنبابویه، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه، قم، جماعة المدرسین فی الحوزه العلمیه، ۱۴۰۴ق. | ||
* | ** ابنمنظور، محمدبنمکرم، لسان العرب، تحقیق جمالالدین میردامادی، بیروت، دارالفکر، ۱۴۱۴ق. | ||
*بلالی، اسماعیل، «زنان و پیامدهای سقط جنین»، | ** اختری، الهام، «سقط جنین از ایران باستان تا ایران امروز»، مجلهٔ مامایی و نازایی زنان ایران، دوره نوزدهم، شمارهٔ ۴۰، اسفندماه ۱۳۹۵ش. | ||
* | ** احمدی، عزتالله و دیگران، «تبیین جامعهشناختی مدیریت بدن و ارتباط آن با عوامل اجتماعی و فرهنگی در میان دختران و زنان شهر تبریز»، مجلهٔ پژوهشنامة زنان، شمارهٔ ۱۵، پاییز ۱۳۹۵ش. | ||
*«سقط | ** اکرمی، محمد و دیگران، «پرهیز از خطای پزشکی در سقط درمانی، چقدر باید مراقب باشیم؟» مجله اخلاق و تاریخ پزشکی، دورهٔ سوم، شمارهٔ ۴، ۱۳۸۹ش. | ||
* | ** «الگوی سوم زن، در ستیز با جاهلیت»، وبسایت دیگران، تاریخ درج مطلب: ۷ آذر ۱۴۰۲ش. | ||
* | ** امینی ثانی، نیره و دیگران، «بررسی ارتباط سقط با خطر سرطان پستان در زنان ساکن مشهد: یک مطالعه مورد شاهدی»، دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی اردبیل، شماره ۳، ۱۳۸۲ش. | ||
*فلاحنژاد، فاطمه، «بررسی تطبیقی سقط جنین در قانون مجازات ایران و قانون مجازات روسیه»، | ** بهجتی اردکانی، زهره و دیگران، «ضرورت بررسی ابعاد مختلف سقط جنین در ایران»، فصلنامه باروری و ناباروری، پاییز ۱۳۸۴ش. | ||
*«قانون سقط درمانی»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ | ** بلالی، اسماعیل، «زنان و پیامدهای سقط جنین»، مطالعات راهبردی زنان، شماره ۲۲، ۱۳۸۲ش. | ||
* | ** تبریزی، جواد، صراط النجاة، قم: دفتر نشر برگزیده، ۱۴۱۶ق. | ||
*کتاب مقدس، | ** «تعریف جنین»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۳۰ بهمن ۱۳۹۸ش. | ||
* | ** خامنهای، سیدعلی، اجوبة الاستفتائات، کویت، دار النبأ، چاپ اول، ۱۴۱۵ق. | ||
* | ** خویی، ابوالقاسم، احکام جامع مسایل پزشکی، قم، دار الصدیقه الشهیده، ۱۴۳۲ق. | ||
* | ** خویی، ابوالقاسم، المسائل الشرعیه، قم، مؤسسه الخوئی الاسلامیه، خویی، بیتا. | ||
* | ** «روزانه ۱۰۰۰ جنین زنده در کشور سقط میشوند/ سقط جنین ۲۰ برابر تلفات سوانح رانندگی کشور»، وبسایت مشرقنیوز، تاریخ درج مطلب: ۳۱ تیر ۱۳۹۹ش. | ||
** رهبر، ناهید و دیگران، «ارتباط سقط خود به خودی و سلامت عمومی»، زنان، مامایی و نازایی، ۱۳۸۹ش. | |||
** «ریشههای فرهنگی و اجتماعی «سقط جنین» در قانون مورد توجه قرار گیرد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲ مهر ۱۴۰۳ش. | |||
** سبزواری، عبدالاعلی، مهذب الاحکام، قم، دارالتفسیر، ۱۴۱۳ق. | |||
** سلطانینسب، رضا، جنینشناسی انسان: بررسی تکامل طبیعی و غیرطبیعی انسان، تهران، بینا، ۱۳۵۶ش. | |||
** سلیمانی، حسین، «سقط جنین در مسیحیت»، باروری و ناباروری، شماره ۴، ۱۳۸۴ش. | |||
** سلیمانی، حسین، «سقط جنین در یهودیت»، باروری و ناباروری، شماره ۴، ۱۳۸۴ش. | |||
** سیستانی، علی، منهاج الصالحین، قم، انتشارات مهر، ۱۴۱۴ق. | |||
** شجاعی، علیرضا، «آیین بودا و اخلاق سقط جنین»، پژوهشنامه ادیان، شماره ۲۱، ۱۳۹۶ش. | |||
** شعبانی مهند، حسین، «تاریخچه بازنمایی سقط جنین در سینمای ایران و جهان»، فصلنامهٔ علمی-تخصصی فرهنگ پژوهشی، شمارهٔ ۵۵، پاییز، ۱۴۰۲ش. | |||
** شمشیری میلانی، حوریه، «سقط جنین عمدی»، پژوهش در پزشکی، شماره ۴، ۱۳۸۵ش. | |||
** عباسی، محمود، حقوق پزشکی؛ مجموعه مقالات، تهران، انتشارات حقوقی، ۱۳۸۳ش. | |||
** عباسی، محمود و دیگران، «مبانی سقطدرمانی و بررسی آن از منظرحقوق جزای پزشکی»، فصلنامه حقوق پزشکی، سال ششم، شمارهٔ ۲۰، بهار ۱۳۹۱ش. | |||
** فدایی، مهدی، «پیامدهای منفی افراط در مدیریت بدن و دستکاری بدنی»، وبسایت مؤسسهٔ فرهنگی هنری سبک زندگی آلیاسین، تاریخ درج مطلب: ۲۲ شهریور ۱۴۰۰ش. | |||
** فلاحنژاد، فاطمه، «بررسی تطبیقی سقط جنین در قانون مجازات ایران و قانون مجازات روسیه»، مجلهٔ پژوهشنامهٔ زنان، سال چهارم، شمارهٔ ۲، پاییز و زمستان ۱۳۹۲ش. | |||
** قادیپاشا، مسعود و امینیان، زهرا، «بررسی مجوزهای سقط جنین صادرشده در اداره کل پزشکی قانونی استان کرمان در سال ۱۳۸۴ و مقایسه اجمالی با سالهای قبل»، مجلهٔ دانشگاه علوم پزشکی کرمان، شماره دوم، ۱۳۸۶ش. | |||
** «قانون سقط درمانی»، وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۵ خرداد ۱۳۹۴ش. | |||
** قانون مجازات اسلامی، مصوب ۱۳۹۲ش. | |||
** کاظمی، سیدسجاد و روستایی، مهرانگیز، «آشنایی با حقوق پزشکی: بررسی مسئولیت پزشک در سقط جنین حاصل از رابطه نامشروع»، مجلهٔ جراحی ایران، دورهٔ ۳۰، شمارهٔ ۲، ۱۴۰۱ش. | |||
** کتاب مقدس، سفر خروج، ۲۰۱۴م. | |||
** لاریجانی، باقر، پزشک و ملاحظات اخلاقی، تهران، فردا، ۱۳۸۳ش. | |||
** مدیری، فاطمه و رازقی نصرآبدای، حجیه بیبی، «بررسی رابطهٔ دینداری و قصد باورری در شهر تهران»، مجلهٔ نامهٔ انجمن جمعیتشناسی ایران، دورهٔ دهم، شمارهٔ ۲۰، مهر ۱۳۹۴ش. | |||
** «مهمترین علل آمار تکاندهنده سقط جنین در کشور/قتلعام گسترده جنینها در میان خانوادههای ثروتمند»، وبسایت مشرق، تاریخ درج مطلب: ۴ شهریور ۱۳۹۸ش. | |||
** مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، الموسوعه الفقهیه، قم، مؤسسه دائرة المعارف الفقه الاسلامی، ۱۴۲۳ق. | |||
** موسوی خمینی، سید روحالله، استفتائات، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول، ۱۳۷۲ش. | |||
** معین، محمد، فرهنگ فارسی، تهران، انتشارات امیر کبیر، ۱۳۶۴ش. | |||
** مهربانی، علی، «بررسی جرم سقط جنین از دیدگاه حقوق جزا و فتاوای علماء»، دادرسی، شماره ۲۸، ۱۳۸۰ش. | |||
** نجفی، محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، تحقیق عباس قوچانی و علی آخوندی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ هفتم، ۱۴۰۴ق. | |||
** «هرسال بیش از ۳۷۰ هزار سقط جنین در ایران رخ میدهد»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۴ آبان ۱۴۰۲ش. | |||
** «هزینه سقط جنین غیرقانونی در ایران ۱۵۰ میلیون تومان/ آمار دقیقی از سقط جنین در ایران نیست»، وبسایت تجارت نیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ مهر ۱۴۰۳ش. | |||
{{پایان منابع}} | |||
ویکی ز | |||
{{درمان}} | |||
{{بهداشت زنان}} | |||
