اشتغال زنان: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۹: / خط ۹: @@
 [[پرونده:اشتغال زنان۱.jpg|جایگزین=نمایی از یک کلاس ایرانی؛ معلم در میان دانش‌آموزان|بندانگشتی|نمایی از یک کلاس ایرانی؛ معلم در میان دانش‌آموزان]]
 [[پرونده:12049466 718.jpg|alt=اشتغال زنان|بندانگشتی|اشتغال بانوان در سازمان تأمین اجتماعی]]
-شغل یا پیشه، کاری است که در برابر مزد یا حقوق منظمی انجام می‌شود؛ یعنی فعالیت فرد در یکی از نهادها و سازمان‌های دولتی یا خصوصی از طریق گردش سرمایه در بازار به‌صورت رسمی یا قراردادی یا پیمانی به‌طوری که فرد درآمد ماهیانه دریافت می‌کند.<ref>تقوی و محمدی، بررسی تأثیر اشتغال خارج از خانه زنان بر روابط خانوادگی، 1393ش، ص 2.</ref>  اشتغال در لغت به‌معنای «به کاری پرداختن» و «به کاری سرگرم شدن» آمده است.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1338ش، ذیل واژهٔ اشتغال.</ref> در اصطلاح، به ورود افراد به بازار کار با سطح دستمزد معین گفته می‌شود<ref>قره‌باغیان، فرهنگ اقتصاد و بازرگانی، 1373ش، ص225.</ref> که هرگونه فعالیت فکری یا بدنی را به تولید کالا یا ارائه خدمت، منتهی می‌سازد.<ref>توسلی، جامعه‌شناسی کار و شغل، 1375ش، ص11.</ref> از این منظر، زنان در طول تاریخ و هم‌پای مردان، دارای اشتغال و فعالیت اقتصادی بوده‌اند.<ref>قدیر، «اشتغال زنان از منظر اسلام و غرب»، 1380ش، ج2، ص3.</ref> البته زنان در گذشته، بیشتر در تولید [[صنایع دستی]]، محصولات [[مشارکت زنان در کشاورزی|کشاورزی]] و فرآورده‌های دامی، فعال بودند؛ اما امروزه، اشتغال زنان، نیازمند فعالیت منظم در خارج از خانه و در ساعات معین است. تحولات روزافزون اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در دوره معاصر، اشتغال زنان را با مسائلی نوپدید روبرو کرده است.
+شغل یا پیشه، کاری است که در برابر مزد یا حقوق منظمی انجام می‌شود؛ یعنی فعالیت فرد در یکی از نهادها و سازمان‌های دولتی یا خصوصی از طریق گردش سرمایه در بازار به‌صورت رسمی یا قراردادی یا پیمانی به‌طوری که فرد درآمد ماهیانه دریافت می‌کند.<ref>تقوی و محمدی، بررسی تأثیر اشتغال خارج از خانه زنان بر روابط خانوادگی، 1393ش، ص 2.</ref>  اشتغال در لغت به‌معنای «به کاری پرداختن» و «به کاری سرگرم شدن» آمده است.<ref>دهخدا، لغت‌نامه، 1338ش، ذیل واژهٔ اشتغال.</ref> در اصطلاح، به ورود افراد به بازار کار با سطح دستمزد معین گفته می‌شود<ref>قره‌باغیان، فرهنگ اقتصاد و بازرگانی، 1373ش، ص225.</ref> که هرگونه فعالیت فکری یا بدنی را به تولید کالا یا ارائه خدمت، منتهی می‌سازد.<ref>توسلی، جامعه‌شناسی کار و شغل، 1375ش، ص11.</ref> از این منظر، زنان در طول تاریخ و هم‌پای مردان، دارای اشتغال و فعالیت اقتصادی بوده‌اند.<ref>قدیر، «اشتغال زنان از منظر اسلام و غرب»، 1380ش، ج2، ص3.</ref> البته زنان در گذشته، بیشتر در تولید [[صنایع دستی]]، محصولات [[مشارکت زنان در کشاورزی|کشاورزی]] و فرآورده‌های دامی، فعال بودند؛ اما امروزه، اشتغال زنان، نیازمند فعالیت منظم در خارج از خانه و در ساعات معین است. تحولات روزافزون اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در دوره معاصر، اشتغال زنان را با مسائلی نوپدید روبرو کرده است.<ref>قدیر، «اشتغال زنان از منظر اسلام و غرب»، 1380ش، ج2، ص3.</ref>
 == اشتغال زن در اسلام ==
@@ خط ۱۵: / خط ۱۵: @@
 مفهوم کار و اشتغال از نگاه درون‌دینی و بر اساس آموزه‌های اسلامی، با مفهوم آن از نگاه برون‌دینی، تفاوت اساسی دارد. فرهنگ غربی، به هر فعالیتی که موجب کسب درآمد و ثروت باشد «کار و اشتغال» می‌گوید حتی فعالیت‌هایی مثل [[روسپیگری]]، رباخواری و احتکار نیز از مصادیق اشتغال دانسته می‌شود و درآمد حاصل از آن‌ها مشروع به‌حساب می‌آید.
-اما در فرهنگ اسلامی، کار و فعالیت باید در چارچوب خاص و شرایط ویژه‌ای انجام گیرد و انسان مجاز نیست از هر روشی کسب درآمد کند. از این منظر، اشتغال باید با نظام ارزشی اسلام سازگاری داشته باشد.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/69825/اشتغال-آثار-تربیتی-و-روان-شناختی پناهی، اشتغال، «آثار تربیتی و روان‌شناختی»، 1386ش.]</ref> در آموزه‌های اسلامی و به‌ویژه در روایاتی که از معصومان و پیشوایان دینی به ما رسیده نیز به این مهم توجه شده و پیامدهایی چون فقر،<ref>[https://lib.eshia.ir/27307/11/173 محمّدی ری‌شهری، میزان الحکمه، 1386ش، ج11، ص173.]</ref> خرج مال در راه ناروا<ref>[https://lib.eshia.ir/27307/11/174 محمّدی ری‌شهری، میزان الحکمه، 1386ش، ج11، ص174.]</ref> و گرفتاری در آتش جهنم<ref>[https://lib.eshia.ir/11001/1/249 مفید، الإختصاص، 1413ق، ص249.]</ref> برای کسب روزی غیر حلال معرفی شده است.
+اما در فرهنگ اسلامی، کار و فعالیت باید در چارچوب خاص و شرایط ویژه‌ای انجام گیرد و انسان مجاز نیست از هر روشی کسب درآمد کند. از این منظر، اشتغال باید با نظام ارزشی اسلام سازگاری داشته باشد.<ref>[http://ensani.ir/fa/article/69825/اشتغال-آثار-تربیتی-و-روان-شناختی پناهی، اشتغال، «آثار تربیتی و روان‌شناختی»، 1386ش.]</ref> در آموزه‌های اسلامی و به‌ویژه در روایاتی که از معصومان و پیشوایان دینی به ما رسیده نیز به این مهم توجه شده و پیامدهایی چون فقر،<ref>[https://lib.eshia.ir/27307/11/173 محمّدی ری‌شهری، میزان الحکمه، 1386ش، ج11، ص173.]</ref> خرج مال در راه ناروا<ref>[https://lib.eshia.ir/27307/11/174 محمّدی ری‌شهری، میزان الحکمه، 1386ش، ج11، ص174.]</ref> و گرفتاری در آتش جهنم برای کسب روزی غیر حلال معرفی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11001/1/249 مفید، الإختصاص، 1413ق، ص249.]</ref>
 === استقلال مالی زنان ===
-همسانی زن و مرد در ارزش‌های انسانی و میزان دستیابی به مراتب کمال و [[معنویت]]، از مهم‌ترین انگاره‌های شناختی در آموزه‌های اسلام است. در این چارچوب، اسلام بر خلاف انگاره‌های رایج در عصر جاهلیت،<ref>[http://ensani.ir/fa/article/66187/تاثیر-اشتغال-زنان-در-توسعه-و-تعدد-نقشها ملک‌زاده، «نقش اشتغال زنان در توسعه و تعدد نقش‌ها»، 1387ش، ص9].</ref> استقلال مالی زنان را به رسمیت شناخته و در حق تصرف انسان در اموال شخصی خود، تفاوتی میان زن و مرد نمی‌نهد.<ref>ابن ابی‌جمهور، عوالی اللالی، 1403ق. ج1، ص222.</ref> اندیشمندان [[مسلمان]] با تکیه بر آیات قرآن، هرگونه مانع‌تراشی عقلی و عرفی در راه اشتغال زنان را نفی کرده و بر این باور هستند که اگر اداره جامعه بر بنیان [[حیا]] و پاکی استوار باشد، حضور زنان در عرصهٔ اجتماعی بسیار سودمند است.
+همسانی زن و مرد در ارزش‌های انسانی و میزان دستیابی به مراتب کمال و [[معنویت]]، از مهم‌ترین انگاره‌های شناختی در آموزه‌های اسلام است. در این چارچوب، اسلام بر خلاف انگاره‌های رایج در عصر جاهلیت،<ref>[http://ensani.ir/fa/article/66187/تاثیر-اشتغال-زنان-در-توسعه-و-تعدد-نقشها ملک‌زاده، «نقش اشتغال زنان در توسعه و تعدد نقش‌ها»، 1387ش، ص9].</ref> استقلال مالی زنان را به رسمیت شناخته و در حق تصرف انسان در اموال شخصی خود، تفاوتی میان زن و مرد نمی‌نهد.<ref>ابن ابی‌جمهور، عوالی اللالی، 1403ق. ج1، ص222.</ref> اندیشمندان [[مسلمان]] با تکیه بر آیات قرآن، هرگونه مانع‌تراشی عقلی و عرفی در راه اشتغال زنان را نفی کرده و بر این باور هستند که اگر اداره جامعه بر بنیان [[حیا]] و پاکی استوار باشد، حضور زنان در عرصهٔ اجتماعی بسیار سودمند است.<ref>جوادی آملی، زن در آیینه جلال و جمال، 1383ش، ص297.</ref>
 === اشتغال به مثابه حق ===
 توجه آموزه‌های اسلام به ویژگی‌های شخصیتی زن و تفاوت‌های زیستی، رفتاری و اقتصادی زنان موجب شده است که با وجود پذیرش حق زنان برای اشتغال در حوزه‌های متناسب با جنس زن، فعالیت اقتصادی به‌عنوان یک تکلیف بر زنان تحمیل نشده است. در قرآن کریم آشکارا به مالکیت زنان بر مالی که آن را کسب کرده‌اند اشاره شده است.<ref>سورهٔ نساء آیهٔ 32.</ref> [[پیامبر اسلام]] برای [[زنان سرپرست خانوار]] ارزش فراوانی قائل بود و کار آن‌ها را معادل دو ثواب می‌دانست.<ref>ابن‌اثیر، اسدالغابه فی معرفه الصحابه، بی‌تا، ج5، ص461.</ref> اسلام با اشتغال زنان در صورت رعایت [[اصول تقسیم جنسیتی مشاغل در اسلام|اصول]] و شرایطی که برای آن مقرر شده و همچنین رعایت [[منزلت مادری]]، مخالف نیست، اما در تعارض میان کار زنان و ارزش‌های مهم و بنیادی‌تر، نگاه اسلام به کار زنان متفاوت است. بر اساس قاعده تزاحم، ارزش‌ها و نهادهایی مثل خانواده که در اسلام دارای اهمیت بنیادین‌اند، صیانت می‌شوند و حفظ آن‌ها در درجه اول اهمیت قرار دارد.<ref>دیواندری و پور عبدالله، پیشرفت فرهنگی و آسیب‌شناسی اشتغال زنان، 1395، ص 91</ref> ادیان و مذاهب مختلف میان مرد و زن تفاوت قایل شده‌اند. این تفاوت در اسلام، یهود و زرتشت دیده می‌شود. شریعت اسلام کارهای بیرونی را به عهده مرد گذاشته و تلاش مرد را برای تأمین هزینه‌ها نه تنها مطلوب، بلکه واجب دانسته است.<ref>خیری، یوسف، اشتغال زنان و پیامدهای آن، 1385ش.</ref>
-البته توجه آموزه‌های اسلام به ویژگی‌های شخصیتی زن و تفاوت‌های زیستی، رفتاری و اقتصادی زنان موجب شده است که با وجود پذیرش حق زنان برای اشتغال در حوزه‌های متناسب با جنس زن، فعالیت اقتصادی به‌عنوان یک تکلیف بر زنان تحمیل نشده است. در قرآن کریم آشکارا به مالکیت زنان بر مالی که آن را کسب کرده‌اند اشاره شده است. کسب دارایی و به‌دست آوردن مال با فعالیت اقتصادی تناسب دارد. در روایات پیشوایان [[دین]] نیز عنوان کسب برای فعالیت‌های اقتصادی مانند خریدوفروش به‌کار رفته است.<ref>[https://lib.eshia.ir/27311/10/533 کلینی، الکافی، 1429ق، ج10، ص533.]</ref> همچنین شواهد تاریخی حاکی از آن است که اشتغال زنان امری رایج و مباح بوده است. [[پیامبر اسلام]] برای [[زنان سرپرست خانوار]] ارزش فراوانی قائل بود و کار آن‌ها را معادل دو ثواب می‌دانست. همچنین ایشان همهٔ مردم از جمله زنان را به دادن زکات و [[صدقه]] سفارش می‌کرد که انجام چنین امور نیکی نیازمند مال است.
+البته توجه آموزه‌های اسلام به ویژگی‌های شخصیتی زن و تفاوت‌های زیستی، رفتاری و اقتصادی زنان موجب شده است که با وجود پذیرش حق زنان برای اشتغال در حوزه‌های متناسب با جنس زن، فعالیت اقتصادی به‌عنوان یک تکلیف بر زنان تحمیل نشده است. در قرآن کریم آشکارا به مالکیت زنان بر مالی که آن را کسب کرده‌اند اشاره شده است. کسب دارایی و به‌دست آوردن مال با فعالیت اقتصادی تناسب دارد. در روایات پیشوایان [[دین]] نیز عنوان کسب برای فعالیت‌های اقتصادی مانند خریدوفروش به‌کار رفته است.<ref>[https://lib.eshia.ir/27311/10/533 کلینی، الکافی، 1429ق، ج10، ص533.]</ref> همچنین شواهد تاریخی حاکی از آن است که اشتغال زنان امری رایج و مباح بوده است. [[پیامبر اسلام]] برای [[زنان سرپرست خانوار]] ارزش فراوانی قائل بود و کار آن‌ها را معادل دو ثواب می‌دانست.<ref>ابن‌اثیر، اسدالغابه فی معرفه الصحابه، بی‌تا، ج5، ص461.</ref> همچنین ایشان همهٔ مردم از جمله زنان را به دادن زکات و [[صدقه]] سفارش می‌کرد که انجام چنین امور نیکی نیازمند مال است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11025/17/33 شیخ حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، 1409ق، ج17، ص33.]</ref>
-اشتغال زنان از همان ابتدا و در عصر ظهور اسلام وجود داشت و موارد متعددی از آن به چشم می‌خورد. عبدالله بن مسعود که نابینا و ناتوان شده بود همسرش برای تأمین معیشت [[خانواده]]، [[صنایع دستی|صنایع‌دستی]] می‌ساخت و می‌فروخت. زینب حولاء معروف به عطاره، به خانه‌های اهل مدینه سر می‌زد و [[عطر]] می‌فروخت. ام‌عطیه انصاری نیز به [[آرایشگری زنانه|آرایشگری]] مشغول بود. [[حضرت محمد]] نیز در روزهای [[عید فطر]] و [[عید قربان|قربان]] به زنان اجازه می‌داد تا برای فروش اجناس‌شان و کسب روزی حلال، بساط خود را در کوچه و خیابان پهن کنند. همچنین کارهایی مانند [[مامایی]] و تعلیم و [[تربیت]] از اموری بود که زنان به آن مشغول بودند و وجود احکام شرعی مربوط به مکاسب زنان در کتب فقهی، از وجود و جواز این مشاغل برای بانوان حکایت دارد.
+اشتغال زنان از همان ابتدا و در عصر ظهور اسلام وجود داشت و موارد متعددی از آن به چشم می‌خورد. عبدالله بن مسعود که نابینا و ناتوان شده بود همسرش برای تأمین معیشت [[خانواده]]، [[صنایع دستی|صنایع‌دستی]] می‌ساخت و می‌فروخت. زینب حولاء معروف به عطاره، به خانه‌های اهل مدینه سر می‌زد و [[عطر]] می‌فروخت.<ref>العسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، 1414ق، ج8، ص154.</ref> ام‌عطیه انصاری نیز به [[آرایشگری زنانه|آرایشگری]] مشغول بود.<ref>[https://lib.eshia.ir/27311/15/367 کلینی، الکافی، 1429ق، ج15، ص367.]</ref> [[حضرت محمد]] نیز در روزهای [[عید فطر]] و [[عید قربان|قربان]] به زنان اجازه می‌داد تا برای فروش اجناس‌شان و کسب روزی حلال، بساط خود را در کوچه و خیابان پهن کنند.<ref>[https://lib.eshia.ir/10083/3/287 طوسی، تهذیب الاحکام، 1407ق، ج3، ص287.]</ref> همچنین کارهایی مانند [[مامایی]] و تعلیم و [[تربیت]] از اموری بود که زنان به آن مشغول بودند و وجود احکام شرعی مربوط به مکاسب زنان در کتب فقهی، از وجود و جواز این مشاغل برای بانوان حکایت دارد.<ref>علاسوند، زن در اسلام، 1397ش، ص390.</ref>
 == تاریخچه اشتغال زنان ==
@@ خط ۳۵: / خط ۳۵: @@
 == آمار اشتغال زنان ==
-در ایران
+=== در ایران ===
 در ایران بخش خدمات با جذب ۶۱٫۳درصد از زنان شاغل، مهم‌ترین بخش کاری برای بانوان محسوب می‌شود. در مقابل، سهم بخش صنعت ۲۵٫۵درصد و بخش [[کشاورزی]] ۱۳٫۱درصد است.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-اقتصادی-67/661995-چند-درصد-شاغلان-کشور-زن-هستند-نمودار «چند درصد شاغلان کشور زن هستند؟+ نمودار»، اقتصادنیوز.]</ref> زنان همچنین در [[مشاغل دولتی]] حضور چشمگیری دارند؛ ۶۴درصد از فرهنگیان<ref>[https://36915372.khabarban.com/ «64درصد از جامعه فرهنگیان را بانوان تشکیل می‌دهند»، وب‌سایت خبربان.]</ref> و ۷۰درصد از پرستاران کشور را بانوان تشکیل می‌دهند<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1582085/۷۰-درصد-پرستاران-کشور-زن-هستند «۷۰درصد پرستاران کشور زن هستند»، مشرق‌نیوز.]</ref> و سهم آنان از کل کارمندان ۴۵درصد گزارش شده است.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4178201-درصد-کارمندان-زن-هستند «۴۵درصد کارمندان زن هستند»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref> همچنین، طبق اظهارات وزیر بهداشت در سال ۱۴۰۱ش، ۶۶ هزار [[پزشک زن]] در ایران مشغول طبابت بودند که ۹ هزار و ۳۴۰ نفر از آنان از اعضای هیئت علمی دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور هستند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1455855/وجود-۶۶-هزار-پزشک-زن-در-کشور-بیش-از-۹-هزار-استاد-پزشکی-زن-هستند «وجود ۶۶ هزار پزشک زن در کشور/ بیش از ۹ هزار استاد پزشکی، زن هستند»، مشرق‌نیوز.]</ref> علی‌رغم این مشارکت، ۷۵درصد از زنان شاغل، در بخش خصوصی فعالیت می‌کنند که کمتر از یک سوم آن‌ها تحت پوشش [[بیمه]] رسمی قرار دارند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6657323/اشتغال-زنان-یک-پنجم-مردان-است-۷۵-درصد-فعالیت-زنان-در-بخش-خصوصی «اشتغال زنان یک پنجم مردان است؛ ۷۵ درصد فعالیت زنان در بخش خصوصی»، خبرگزاری مهر.]</ref> آمارهای پراکنده در مورد [[کارآفرینی زنان]] نیز نشان‌دهنده روند رو به رشد آن است. سهم زنان از کل مجوزهای صادر شده توسط مرکز تجارت الکترونیکی از ۱۴درصد در سال ۱۴۰۰ش به ۱۹درصد در سال ۱۴۰۲ش افزایش یافته است. همچنین ۲۲درصد از متقاضیان دریافت اینماد را در سال ۱۴۰۲ش زنان تشکیل داده‌اند.<ref>[https://peivast.com/p/211264 «نگاهی به کارآفرینی زنان در ایران و خاورمیانه؛ جسارت و نوآوری زیر سقف شیشه‌ای»، وب‌سایت پیوست.]</ref>
 یکی از جدی‌ترین چالش‌های ملی، کمبود متخصصان زن در حوزه سلامت است. ۹۱ شهرستان کشور فاقد متخصص زنان و زایمان هستند که زنان را مجبور می‌کند برای معاینات ساده نیز به شهرهای دیگر سفر کنند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5922969/۹۱-شهرستان-بدون-متخصص-زنان-و-زایمان-پیدا-و-پنهان-مشکلات-زنانه «۹۱ شهرستان بدون متخصص زنان و زایمان/ پیدا و پنهان مشکلات زنانه»، خبرگزاری مهر.]</ref> این کمبود در استان‌هایی مانند [[سیستان و بلوچستان]] حادتر است؛ جایی که علاوه بر کمبود کلی پزشک زن، فقدان متخصص زن در حوزه‌های سونوگرافی و رادیولوژی نیز مشاهده می‌شود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5922969/۹۱-شهرستان-بدون-متخصص-زنان-و-زایمان-پیدا-و-پنهان-مشکلات-زنانه «لغو تعهد ۸۰۰ پزشک زن با اجرای یک قانون!/ یک پزشک سهم 18 هزار نفر جمعیت تلنگ»، وب‌سایت عصرهامون.]</ref>
-=== آمار اشتغال زنان در خرده‌فرهنگ‌های مختلف ایرانی ===
+==== آمار اشتغال زنان در خرده‌فرهنگ‌های مختلف ایرانی ====
 توزیع اشتغال زنان در بخش‌ها به‌صورت منطقه‌ای متفاوت است. گزارش‌های مرکز آمار ایران نشان می‌دهد در زمستان ۱۴۰۲ش، ۴۹درصد از زنان شاغل در استان سیستان و بلوچستان در بخش صنعت فعالیت داشته‌اند. این نرخ، بالاترین سهم اشتغال زنان در بخش صنعت در سراسر کشور است و این استان را در رتبه اول قرار داده است. دلایل آمار بالای اشتغال، استفاده گسترده از نیروی کار خانوار و فامیلی در کنار مردان و رونق فعالیت‌های سنتی و خانگی مانند [[سوزن‌دوزی]]، [[گلیم‌بافی]] و [[فرش‌بافی]] که از نظر آماری و طبقه‌بندی، در زمره فعالیت‌های صنعتی قرار می‌گیرند. استان [[آذربایجان شرقی]] با ۴۲٫۱درصد، پس از سیستان و بلوچستان، در جایگاه دوم قرار گرفته است. استان‌های [[ایلام]] و [[لرستان]] با سهم کمتر از ۱۰درصد، پایین‌ترین میزان اشتغال زنان در بخش صنعت را داشته‌اند.<ref>[https://ecoiran.com/بخش-کار-اشتغال-118/63497-معمای-اشتغال-زنان-در-سیستان-بلوچستان هاشمی‌زاده، «معمای اشتغال زنان در «سیستان و بلوچستان»»، وب‌سایت اکوایران.]</ref>