زن در مسیحیت

زن در مسیحیت
جایگاه زن در آموزه‌های مسیحی

نقاشی «مریم مقدس و کودک» اثر پینتوریکیو، نقاش دوره نوزایی ایتالیا.
مشخصات مفهوم
شاخه علمی	الهیات جامعه‌شناسی تاریخ
نوع مفهوم	دینی
معنای اصطلاحی	بررسی جایگاه، حقوق و نقش‌های فردی و اجتماعی زنان در آموزه‌های کتاب مقدس و تاریخ مسیحیت
حوزه کاربرد	مطالعات زنان الهیات
اهمیت و ارتباط
اهمیت	تبیین حقوق و تکالیف خانوادگی و اجتماعی زنان شناخت تحولات تاریخی جایگاه زنان در ادیان
مرتبط با	زن مسیحیت خانواده حجاب

زن در مسیحیت؛ جایگاه و نقش زن در آموزه‌ها و سنت مسیحی.

زن در مسیحیت، با جایگاهی مبهم و دوگانه معرفی شده است. در روایت‌های کتاب مقدس، زن و مرد هر دو به صورت مستقل آفریده شده‌اند، اما در برخی متون و تفاسیر، آفرینش زن فرع بر مرد و تابعیت او از مرد مطرح شده است. گناه نخستین نیز در برخی تفاسیر با نقش حوا در نافرمانی از خداوند و پیامدهایی مانند درد زایمان برای زنان مرتبط دانسته شده است. در عهد جدید، در کنار تأکید بر ایمان و رستگاری مشترک زن و مرد، دربارهٔ اطاعت زن از شوهر، نقش خانوادگی زن و محدودیت او در تعلیم و برخی فعالیت‌های دینی نیز مطالبی آمده است. این آموزه‌ها در طول تاریخ مسیحیت به دیدگاه‌های متفاوتی دربارهٔ مشارکت اجتماعی و اقتصادی زنان، آموزش آنان، دسترسی به مناصب کلیسایی و پوشش زنان انجامیده است.

آفرینش زن

نوشتار اصلی: آفرینش زن

در آغاز پیدایش مسیحیت، به‌دلیل باور به این‌که زنان عامل ورود گناه به جهان بوده‌اند، تبعیض بسیاری علیه آنان وجود داشت و جایگاه پایینی در جامعه داشتند. اما حضرت عیسی در برخورد با زنان رفتاری متفاوت با برخی هنجارهای اجتماعی زمان خود داشت و با آنان گفتگو می‌کرد و به آنان آموزش می‌داد، اما شاگردانش نظر مساعدی به زنان نداشتند.

در آیین مسیحیت، زن از حیث آفرینش موجودی ظریف‌تر از مرد و در برخی آیات منشأ برکت الهی دانسته می‌شود. در روایتی از عهد عتیق، خداوند انسان را به شکل خود و در دو جنس مرد و زن آفرید و آنان را به باروری، پر کردن زمین و فرمانروایی بر دیگر موجودات فراخواند. در این تفسیر، زن و مرد هر دو بر اساس تصویر خداوند آفریده شده‌اند و برای هیچ‌یک از زن و مرد اصالت جداگانه‌ای و امتیازی در نظر گرفته نشده است. در تفسیری دیگر، آفرینش زن فرع بر مرد و در راستای خدمت به او، خلقت مرد اصل و خلقت زن فرع بر آن دانسته شده و این امر مبنای خضوع زن در برابر مرد تلقی شده است. در انجیل نیز آفرینش حوا از دنده آدم به همین ترتیب روایت شده است. عهد جدید نیز آفرینش زن را فرع بر مرد بیان می‌کند، هرچند این موضوع را برخلاف عهد عتیق به‌صورت مختصر مطرح کرده است.

بر مبنای برخی منابع مذهب کاتولیک، روح مردانه و زنانه متفاوت است و تنها روح مریم از سنخ روح مردان دانسته می‌شود و روح دیگر زنان حالتی میان انسان و حیوان دارد. زن، جلال مرد و مرد، جلال خداوند، مسیح، سر مردان و مردان، سر زنان معرفی شده است و برتری جنس مذکر بر جنس مؤنث نیز با این باور که خداوند در جسم مذکر تجسم یافته است، تبیین شده است.

گناه اولیه

نوشتار اصلی: گناه نخستین

در کتاب مقدس موضوع گناه اولیه بعد از بیان چگونگی خلقت اولیهٔ زن مورد توجه قرار گرفته است. و در تفاسیر عهدین از زن با تعابیری همچون: مایهٔ فساد و بدبختی، مسئول گناه اولیه و تخریب بشر، موجودی ضعیف‌النفس و راه تسلط شیطان بر آدم نام برده شده است. در آموزه‌های مسیحیت، حوا برخلاف آدم فریب شیطان را خورد و در گناه گرفتار شد؛ درد زایمان برای زن کیفر این گناه است. آفرینش تمام انسان‌های دیگر نیز برای این است تا موجود انسانی را از گناه نخستین پاک کند و مسیح برای پاک کردن همین گناه به صلیب کشیده می‌شود. همچنین در متون مقدس مسیحی نیز زن موجودی سرکش، برانگیزاننده شهوت، حریص و راه ورود شیطان و موجودی وابسته به مردان، مانند کودکان، تصویر شده است. همچنین، مسیحیت همچون یهودیت ناپاکی هنگام تولد دختر را دو برابر تولد پسر و منشأ خسارت و آبروریزی می‌داند. پسر از منزلت بیشتر برخوردار بود و در عهد عتیق تصریح به فروختن دختر می‌شد.

منزلت انسانی زن

نوشتار اصلی: کرامت زن

انسان در تعالیم عهدین دارای کرامت ذاتی بوده و این کرامت بدون در نظر گرفتن جنسیت او است. همچنین بر اساس آیات عهدین، تکلیف زن و مرد در برابر خداوند و همچنین عوامل نجات و رستگاری و مسائل مترتب بر ایمان و عمل صالح آنها مشترک است. از این‌رو زن و مرد در انجام امور عبادی هم‌مرتبه هستند.

از منظر مفسران عهد جدید، با مژدهٔ تولد مسیح از مریم و تعالیم او نسبت به زنان، منزلت جدیدی به آنان داده شده است. با مادر شدن مریم باکره، باکره بودن تقدس یافت و کمال مطلوب زنانگی در مریم تحقق یافت؛ زیرا عیسی ثمرهٔ بکارت ایمان است. زن به‌واسطهٔ مریم می‌تواند سمبل روح ایمان‌داری شود. زنان مانند مردان در اثر ایمان به عیسی، فرزندان خدا و جزئی از وجود مسیح می‌شوند. هر دو در استفاده از نعمت‌های الهی شریک‌اند و در ملکوت او، زنان بزرگ‌ترین سهم را دارند.

حقوق و نقش خانوادگی زن

در مسیحیت، خانواده نهادی مقدس و محل پرورش نسل انسانی دانسته می‌شود و بر تعاون میان اعضای آن تأکید شده است. در عهد جدید، روابط خانوادگی سلسله‌مراتبی است؛ زن به اطاعت از شوهر و مرد به ریاست خانواده موظف دانسته شده است. از نظر ویل دورانت، اطاعت زن از مرد همانند اطاعت مرد از مسیح است و نذرهای زن بدون اجازه شوهر نافذ نیست. در مقابل، شوهر به محبت و فداکاری نسبت به همسر سفارش شده و این رابطه با محبت مسیح به کلیسا مقایسه شده است. همچنین معاشرت نادرست با همسر، مانعی برای استجابت دعا دانسته شده است.

در مسیحیت، تجرد برای بندگی خدا شایسته‌تر از ازدواج دانسته شده است؛ بااین‌حال، ازدواج نیز پذیرفته و مقدس شمرده شده و بر پاکدامنی و پرهیز از روابط خارج از چارچوب زناشویی تأکید شده است. در عهد جدید، حق زن برای انتخاب همسر به رسمیت شناخته شده است و کفویت اعتقادی از شرایط ازدواج دانسته می‌شود. در عهد عتیق، مهریه به‌عنوان حق زن پذیرفته شده است؛ عهد جدید در این‌باره حکمی ندارد و مسیحیان در این زمینه به احکام عهد عتیق رجوع می‌کنند. زن مسیحی به ازدواج، فرزندآوری، کدبانویی و رعایت حیا در ظاهر و پوشش سفارش شده و اداره خانه و رسیدگی به امور خانواده از وظایف اخلاقی او شمرده شده است. احترام به مادر نیز در عهدین مورد تأکید قرار گرفته و برخی محققان، تصاویر مریم و فرزندش را نشانه اهمیت مقام مادری در مسیحیت دانسته‌اند.

حقوق و نقش اجتماعی زن

مشارکت اجتماعی

نوشتار اصلی: مشارکت اجتماعی زنان

تا پیش از بعثت حضرت عیسی، زن در بسیاری از جوامع بشری به‌عنوان جنس دوم انگاشته می‌شد و از حقوق اجتماعی محروم بود. در تعالیم مسیح، زنان در برخی امور اجتماعی و دینی مشارکت داشته‌اند. زنان مؤمن می‌توانستند با عیسی همراه شوند و به مأموریت‌های دینی بپردازند. در عهدین نیز شواهدی از مشارکت زنان در امر به معروف و نهی از منکر، هجرت، شهادت در راه خدا، فعالیت اقتصادی و مشورت در امور اجتماعی وجود دارد. برخی آیات عهد عتیق، رهبری زنان را موجب گمراهی ملت و نابودی دولت اعلام می‌کند ولی در آیاتی دیگر، به موفقیت ملکهٔ سبأ و مریم اشاره شده که خداوند او را برای هدایت و رهبری معنوی قوم خود برگزید. هنچنین برخی از آیات کتاب مقدس آیین یهود شهادت و قضاوت زن را برای اجرایِ حکم، کافی می‌داند، اما عهد جدید آیه‌ای دال بر شهادت و قضاوت زنان ندارد.

بااین‌حال، در برخی تفاسیر مسیحی، نقش اجتماعی زن عمدتاً به خانواده محدود شده است. پولس بر سکوت زن در اجتماع عبادی و پرهیز او از تعلیم مردان تأکید می‌کند و برخی مفسران نیز با استناد به نامه اول او به تیموتیوس، اشتغال زنان در خارج از خانه را نامناسب دانسته‌اند. در دوره‌هایی از تاریخ کلیسا، تقسیم کار جنسیتی، نگهداری از فرزندان و امور خانه را به زنان و فعالیت خارج از خانه را به مردان واگذار می‌کرد. با تغییر شرایط اجتماعی، رویکردهای مسیحی نسبت به مشارکت اقتصادی و سیاسی زنان نیز تغییر کرد؛ بااین‌حال، برخی آبای کلیسا بر حفظ نقش مادری و همسری آنان تأکید داشتند.

آموزش زنان

نوشتار اصلی: تحصیل زنان

در برخی تعالیم و تفاسیر مسیحی، زنان از تعلیم مردان و سخن گفتن در کلیسا منع شده‌اند و آموزش دینی آنان به خانواده و شوهر محدود شده است. آمبروز نیز بر سکوت و اطاعت زنان در کلیسا تأکید داشت. تا سال ۱۹۵۰م هیچ زنی در مدارس دینی مورد قبول واقع نمی‌شد، اما در دوره معاصر امکان تحصیل زنان گسترش یافت؛ نخستین زنان در فاصله ۱۹۶۸ تا ۱۹۸۳م در این مدارس پذیرفته شدند و امروزه رویکرد کلیسا نسبت به آموزش زنان مثبت‌تر شده است.

مناصب کلیسایی

در کلیساهای کاتولیک و ارتدوکس، زنان به مناصب کشیشی و اسقفی دسترسی ندارند، هرچند در مسئولیت‌های اجرایی، اداری و آموزشی فعالیت می‌کنند. این محدودیت با استناد به برخی آیات کتاب مقدس، مرد بودن حواریون و مسیح و لزوم شباهت جسمانی کشیش به مسیح توجیه شده است. در برخی شاخه‌های پروتستان از ۱۹۲۷م زنان به مناصب کلیسایی راه یافتند؛ بااین‌حال، سهم آنان از کشیشان همچنان محدود گزارش شده است.

پوشش

در کتاب مقدس مسیحیان، پوشاندن سر برای زنان در هنگام عبادت مورد تأکید قرار گرفته است؛ به‌گونه‌ای که زنِ نپوشاننده سر باید موهای خود را بچیند یا بتراشد و مرد نباید سر خود را بپوشاند. آبای مسیحی نیز پوشش سر زن را نشانه اطاعت او دانسته‌اند. ترتولیان بر پوشش عفیفانه زنان تأکید کرده و آن را از نشانه‌های تمایز مسیحیان از مشرکان دانسته است. در برخی تفاسیر نیز پوشیدگی، امری فطری و مرتبط با حفظ عفت و حقوق شوهر دانسته شده است. بر همین اساس، برخی پیروان آموزه‌های کتاب مقدس، پوشیدگی زنان را به‌صورت حداکثری تفسیر کرده و حتی بر برقع و خانه‌نشینی تأکید داشته‌اند.

بااین‌حال، دربارهٔ میزان الزام حجاب در مسیحیت دیدگاه یکسانی وجود ندارد. آنچه به‌طور کلی بر آن تأکید شده، حفظ وقار و عفاف در پوشش و آرایش زنان است. برخی محققان، حجاب مسیحی را ادامه سنت پوشش در یهودیت دانسته‌اند. در مقابل، برخی مفسران با استناد به تمایز میان عهد شریعت و عهد محبت و تأکید عهد جدید بر طهارت باطنی، وجوب حجاب را در مسیحیت قابل اثبات نمی‌دانند.

منابع

• «ازدواج در تورات و انجیل»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۸ آبان ۱۳۹۰ش.
• آشتیانی، جلال‌الدین، تحقیقی در دین مسیحی، تهران، نگارش، ۱۳۸۳ش.
• افسسیان.
• اول تیموتائوس.
• بروجردی، اشرف، «جایگاه زن در کتب آسمانی تورات، انجیل و قرآن مطالعهٔ تطبیقی»، دو فصلنامهٔ اسلام‌شناسی و قرآن پژوهی در جهان معاصر، سال دوم، شمارهٔ ۲، پاییز و زمستان ۱۴۰۲ش.
• توکلی، نسرین، «زن در ادیان ابراهیمی (اسلام، یهودیت، مسیحیت)»، پرتال امام خمینی، تاریخ درج مطلب: ۵ خرداد ۱۳۹۷ش.
• جو ویور، مری، درآمدی به مسیحیت، ترجمه حسن قنبری، قم، دانشگاه ادیان و مذاهب، ۱۳۸۱ش.
• «حجاب در مسیحیت»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: ۱۴ اسفند ۱۳۹۳ش.
• رادفور رویتر، رزماری، زن در مسیحیت، ترجمه سیدحسین عظیمی دخت شورکی، هفت آسمان، شماره ۱۸، سال ۵، تابستان ۱۳۸۲ش.
• زکی‌زاده رنانی، علیرضا و جعفرزاده، اکبر، «پولس و انحرافات او در مسیحیت»، معرفت، سال ۲۸، شمارهٔ ۵، مرداد ۱۳۹۸ش.
• زینتی، علی، «فلسفه ازدواج در اسلام و مسیحیت»، مطالعات راهبردی زنان، شمارهٔ ۲۷، سال ۱۳۸۴ش.
• سالتز، آدین اشتاین، سیری در تلمود، مترجم باقر طالبی دارایی، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب، ۱۳۸۳ش.
• سخایی، سیده مژگان، «ریشه‌یابی بحران زنان در غرب با تکیه بر آموزه‌های کتاب مقدس»، مطالعات راهبردی زنان، سال چهاردهم، شمارهٔ ۵۳، پاییز ۱۳۹۰ش.
• صلیبی، ژاسنت، «هویت زن در مسیحیت» دوفصلنامهٔ حقوق بشر، سال اول، شمارهٔ ۱، یهار و تابستان ۱۳۸۵ش.
• غلاطیان.
• غلامی، علی و حاج‌اسماعیلی، سمیه، زن و خانواده در ادیان با رویکرد تطبیقی، قم، جامعةالزهرا، ۱۳۹۹ش.
• فتاحی‌زاده، فتحیه، «حجاب در قرآن و عهدین»، فصلنامهٔ مطالعات تفسیری، شمارهٔ ۲، تابستان ۱۳۸۹ش.
• الفغانی، بولس، التفسیر التطبیقی للعهد الجدید، مصر، ماشتر میدیا، بی‌تا.
• قادری، رضی، «شخصیت وجودی زن از منظر قرآن و عهدین»، هفت آسمان: فصلنامهٔ ادیان و مذاهب، شمارهٔ ۵۶–۵۷، زمستان و بهار ۱۳۹۱–۹۲ش.
• کولسیان.
• کونگ، هانس، زن در مسیحیت، ترجمه طیبه مقدم و حمید بخشنده، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۹ش.
• ماسون، دنیز، قرآن و کتاب مقدس: درون‌مایه‌های مشترک، ترجمهٔ فاطمه سادات تهامی، تهران، سهروردی، ۱۳۸۵ش.
• متی‌المسکین، الأب، شرح الرسالة الی افسس، مصر، دیرالقدیس انبار مقار، ۱۹۹۴م.
• مظاهری، حبیب، شخصیت زن در قرآن و عهدین، قم، مؤسسهٔ بوستان کتاب، ۱۳۹۰ش.
• مکارم شیرازی، ناصر، «آیین ازدواج در مسیحیت»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: ۶ بهمن ۱۳۸۸ش.
• «نگاهی به حجاب در مسیحیت، یهودیت و زرتشت»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۱ تیر ۱۴۰۲ش.
• نوید، نفیسه، «بررسی تطبیقی جایگاه زن در ادیان ابراهیمی»، مجلهٔ نامهٔ الهیات، سال شانزدهم، شمارهٔ ۶۲، بهار ۱۴۰۲ش.
• هاکس، جیمز، قاموس کتاب مقدس، تهران، اساطیر، ۱۳۸۳ش.
• هنری، متی، التفسیر الکامل للکتاب المقدس، قاهره، مطبوعات ایلجزء، ۲۰۰۲م.
• وحیدی، محمدحسین، «شخصیت وجودی زن از منظر قرآن و عهدین»، وب‌سایت تخصصی شیعه‌شناسی، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۹ش.
• یوحنا.

• Acquinas st, Thomas, Commentary on Saint Pauls Epishe to the Ephesians, Trans by, Matthew W. Lamb, Aquinas Scripture Series, v.
• Apostolic Letter: Mulieris Dignitatem: Dignity And Vocation of the Women,John Paul II.
• Chery B. Anderson, Women, Ideology And Violence.
• Elizabeth Clark and Herbert Richardson, Women and Religion, 1977.
• New Catholic Encyclopedia, For The Catholic University Of America Press.
• Woman at the Altra, the Ordination of Women in the Roman Catholic Churh, Lavinia Byrne Continuum.
• Women>s History as Scientists: A Guide to the Debates, Leigh Ann Whaley.